අධ්යාය 2
වල්ලී 3
ඌර්ධ්වමූලෝ-(අ)වාක්ශාඛ ඒෂෝ-(අ)ශ්වත්ථ-ස්සනාතනඃ.
තදේව ශුක්ර-න්තද් බ්රහ්ම තදේවාමෘතමුච්යතේ.
තස්මිංල්ලෝँකා-ශ්ශ්රිතා-ස්සර්වේ තදු නාත්යේති කශ්චන. ඒතද්වෛ තත් ..1..
යදිද-ඞ්කි-ඤ්ච ජගත්සර්ව-ම්ප්රාණ ඒජති නිස්සෘතම්.
මහද් භයං-වँජ්රමුද්යතං-යँ ඒතද්විදුරමෘතාස්තේ භවන්ති ..2..
භයාදස්යාග්නිස්තපති භයාත්තපති සූර්යඃ.
භයාදින්ද්රශ්ච වායුශ්ච මෘත්යුර්ධාවති පඤ්චමඃ ..3..
ඉහ චේදශකද්බෝද්ධු-ම්ප්රාක් ශරීරස්ය විස්රසඃ.
තත-ස්සර්ගේෂු ලෝකේෂු ශරීරත්වාය කල්පතේ ..4..
යථා-(අ)(අ)දර්ශේ තථා-(අ)(අ)ත්මනි යථා ස්වප්නේ තථා පිතෘලෝකේ.
යථා-(අ)ප්සු පරීව දදෘශේ තථා ගන්ධර්වලෝකේ ඡායාතපයෝරිව බ්රහ්මලෝකේ ..5..
ඉන්ද්රියාණා-ම්පෘථග්භාවමුදයාස්තමයෞ ච යත්.
පෘථගුත්පද්යමානානා-ම්මත්වා ධීරෝ න ශෝචති ..6..
ඉන්ද්රියේභ්යඃ පර-ම්මනෝ මනස-ස්සත්ත්වමුත්තමම්.
සත්ත්වාදධි මහානාත්මා මහතෝ-(අ)ව්යක්තමුත්තමම් ..7..
අව්යක්තාත්තු පරඃ පුරුෂෝ ව්යාපකෝ-(අ)ලිඞ්ග ඒව ච.
ය-ඤ්ජ්ඤාත්වා මුච්යතේ ජන්තුරමෘතත්ව-ඤ්ච ගච්ඡති ..8..
න සන්දෘශේ තිෂ්ඨති රූපමස්ය න චක්ෂුෂා පශ්යති කශ්චනෛනම්.
හෘදා මනීෂා මනසා-(අ)භික්ලෘප්තෝ ය ඒතද්විදුරමෘතාස්තේ භවන්ති ..9..
යදා පඤ්චාවතිෂ්ඨන්තේ ජ්ඤානානි මනසා සහ.
බුද්ධිශ්ච න විචේෂ්ටතේ තාමාහුඃ පරමා-ඞ්ගතිම් ..10..
තාං-යෝँගමිති මන්යන්තේ ස්ථිරාමින්ද්රියධාරණාම්.
අප්රමත්තස්තදා භවති යෝගෝ හි ප්රභවාප්යයෞ ..11..
නෛව වාචා න මනසා ප්රාප්තුං ශක්යෝ න චක්ෂුෂා.
අස්තීති බ්රුවතෝ-(අ)න්යත්ර කථ-න්තදුපලභ්යතේ ..12..
අස්තීත්යේවෝපලබ්ධව්යස්තත්ත්වභාවේන චෝභයෝඃ.
අස්තීත්යේවෝපලබ්ධස්ය තත්ත්වභාවඃ ප්රසීදති ..13..
යදා සර්වේ ප්රමුච්යන්තේ කාමා යේ-(අ)ස්ය හෘදි ශ්රිතාඃ.
අථ මර්ත්යෝ-(අ)මෘතෝ භවත්යත්ර බ්රහ්ම සමශ්නුතේ ..14..
යථා සර්වේ ප්රභිද්යන්තේ හෘදයස්යේහ ග්රන්ථයඃ.
අථ මර්ත්යෝ-(අ)මෘතෝ භවත්යේතාවද්ධ්යනුශාසනම් ..15..
ශත-ඤ්චෛකා ච හෘදයස්ය නාඩ්යස්තාසා-ම්මූර්ධානමභිනිස්සෘතෛකා.
තයෝර්ධ්වමායන්නමෘතත්වමේති විශ්වඞ්ඞන්යා උත්ක්රමණේ භවන්ති ..16..
අඞ්ගුෂ්ඨමාත්රඃ පුරුෂෝ-(අ)න්තරාත්මා සදා ජනානාං හෘදයේ සන්නිවිෂ්ටඃ.
තං ස්වාච්ඡරීරාත්ප්රවෘහේන්මුඤ්ජාදිවේෂීකා-න්ධෛර්යේණ.
තං-විँද්යාච්ඡුක්රමමෘත-න්තං-විँද්යාච්ඡුක්රමමෘතමිති ..17..
මෘත්යුප්රෝක්තා-න්නචිකේතෝ-(අ)ථ ලබ්ධ්වා විද්යාමේතාං-යෝँගවිධි-ඤ්ච කෘත්ස්නම්.
බ්රහ්මප්රාප්තෝ විරජෝ-(අ)භූද්විමෘත්යු රන්යෝ-(අ)ප්යේවං-යෝँ විදධ්යාත්මමේව ..18..
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vākśākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃllo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakadboddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''darśe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 2
वल्ली 3
ऊर्ध्वमूलो-ऽवाक्शाख एषो-ऽश्वत्थ-स्सनातनः।
तदेव शुक्र-न्तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते।
तस्मिंल्लोँका-श्श्रिता-स्सर्वे तदु नात्येति कश्चन। एतद्वै तत् ॥1॥
यदिद-ङ्कि-ञ्च जगत्सर्व-म्प्राण एजति निस्सृतम्।
महद् भयं-वँज्रमुद्यतं-यँ एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥2॥
भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः।
भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥3॥
इह चेदशकद्बोद्धु-म्प्राक् शरीरस्य विस्रसः।
तत-स्सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥4॥
यथा-ऽऽदर्शे तथा-ऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके।
यथा-ऽप्सु परीव ददृशे तथा गन्धर्वलोके छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥5॥
इन्द्रियाणा-म्पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत्।
पृथगुत्पद्यमानाना-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥6॥
इन्द्रियेभ्यः पर-म्मनो मनस-स्सत्त्वमुत्तमम्।
सत्त्वादधि महानात्मा महतो-ऽव्यक्तमुत्तमम् ॥7॥
अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापको-ऽलिङ्ग एव च।
य-ञ्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्व-ञ्च गच्छति ॥8॥
न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम्।
हृदा मनीषा मनसा-ऽभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥9॥
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमा-ङ्गतिम् ॥10॥
तां-योँगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम्।
अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥11॥
नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा।
अस्तीति ब्रुवतो-ऽन्यत्र कथ-न्तदुपलभ्यते ॥12॥
अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः।
अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥13॥
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा ये-ऽस्य हृदि श्रिताः।
अथ मर्त्यो-ऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते ॥14॥
यथा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः।
अथ मर्त्यो-ऽमृतो भवत्येतावद्ध्यनुशासनम् ॥15॥
शत-ञ्चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासा-म्मूर्धानमभिनिस्सृतैका।
तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विश्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥16॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो-ऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः।
तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीका-न्धैर्येण।
तं-विँद्याच्छुक्रममृत-न्तं-विँद्याच्छुक्रममृतमिति ॥17॥
मृत्युप्रोक्ता-न्नचिकेतो-ऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां-योँगविधि-ञ्च कृत्स्नम्।
ब्रह्मप्राप्तो विरजो-ऽभूद्विमृत्यु रन्यो-ऽप्येवं-योँ विदध्यात्ममेव ॥18॥
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vākśākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃllo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakadboddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''darśe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.