Shrimadbhagavadgita Parayana - Dvitiyo'dhyayah — Sinhala Script

ඕං ශ්රී පරමාත්මනේ නමඃ

අථ ද්විතීයෝ(අ)ධ්යායඃ

සාඞ්ඛ්යයෝගඃ

සඤ්ජය උවාච

තං තථා කෘපයා(අ)(අ)විෂ්ටම් අශ්රුපූර්ණාකුලේක්ෂණම් .

විෂීදන්තමිදං වාක්යම් උවාච මධුසූදනඃ ..1..

ශ්රී භගවානුවාච

කුතස්ත්වා කශ්මලමිදං විෂමේ සමුපස්ථිතම් .

අනාර්යජුෂ්ටමස්වර්ග්යම් අකීර්තිකරමර්ජුන ..2..

ක්ලෛබ්යං මා ස්ම ගමඃ පාර්ථ නෛතත්ත්වය්යුපපද්යතේ .

ක්ෂුද්රං හෘදයදෞර්බල්යං ත්යක්ත්වෝත්තිෂ්ඨ පරන්තප ..3..

අර්ජුන උවාච

කථං භීෂ්මමහං සඞ්ඛ්යේ ද්රෝණං ච මධුසූදන .

ඉෂුභිඃ ප්රතියෝත්ස්යාමි පූජාර්හාවරිසූදන ..4..

ගුරූනහත්වා හි මහානුභාවාන් ශ්රේයෝ භෝක්තුං භෛක්ෂ්යමපීහ ලෝකේ .

හත්වාර්ථකාමාංස්තු ගුරූනිහෛව භුඤ්ජීය භෝගාන් රුධිරප්රදිග්ධාන් ..5..

න චෛතද්විද්මඃ කතරන්නෝ ගරීයඃ යද්වා ජයේම යදි වා නෝ ජයේයුඃ .

යානේව හත්වා න ජිජීවිෂාමඃ තේ(අ)වස්ථිතාඃ ප්රමුඛේ ධාර්තරාෂ්ට්රාඃ ..6..

කාර්පණ්යදෝෂෝපහතස්වභාවඃ පෘච්ඡාමි ත්වාං ධර්මසම්මූඪචේතාඃ .

යච්ඡ්රේයඃ ස්යාන්නිශ්චිතං බ්රූහි තන්මේ ශිෂ්යස්තේ(අ)හං ශාධි මාං ත්වාං ප්රපන්නම් ..7..

න හි ප්රපශ්යාමි මමාපනුද්යාත් යච්ඡෝකමුච්ඡෝෂණමින්ද්රියාණාම් .

අවාප්ය භූමාවසපත්නමෘද්ධං රාජ්යං සුරාණාමපි චාධිපත්යම් ..8..

සඤ්ජය උවාච

ඒවමුක්ත්වා හෘෂීකේශං ගුඩාකේශඃ පරන්තපඃ .

න යෝත්ස්ය ඉති ගෝවින්දම් උක්ත්වා තූෂ්ණීං බභූව හ ..9..

තමුවාච හෘෂීකේශඃ ප්රහසන්නිව භාරත .

සේනයෝරුභයෝර්මධ්යේ විෂීදන්තමිදං වචඃ ..10..

ශ්රී භගවානුවාච

අශෝච්යානන්වශෝචස්ත්වං ප්රජ්ඤාවාදාංශ්ච භාෂසේ .

ගතාසූනගතාසූංශ්ච නානුශෝචන්ති පණ්ඩිතාඃ ..11..

න ත්වේවාහං ජාතු නාසං න ත්වං නේමේ ජනාධිපාඃ .

න චෛව න භවිෂ්යාමඃ සර්වේ වයමතඃ පරම් ..12..

දේහිනෝ(අ)ස්මින්යථා දේහේ කෞමාරං යෞවනං ජරා .

තථා දේහාන්තරප්රාප්තිඃ ධීරස්තත්ර න මුහ්යති ..13..

මාත්රාස්පර්ශාස්තු කෞන්තේය ශීතෝෂ්ණසුඛදුඃඛදාඃ .

ආගමාපායිනෝ(අ)නිත්යාඃ තාංස්තිතික්ෂස්ව භාරත ..14..

යං හි න ව්යථයන්ත්යේතේ පුරුෂං පුරුෂර්ෂභ .

සමදුඃඛසුඛං ධීරං සෝ(අ)මෘතත්වාය කල්පතේ ..15..

නාසතෝ විද්යතේ භාවඃ නාභාවෝ විද්යතේ සතඃ .

උභයෝරපි දෘෂ්ටෝ(අ)න්තඃ ත්වනයෝස්තත්ත්වදර්ශිභිඃ ..16..

අවිනාශි තු තද්විද්ධි යේන සර්වමිදං තතම් .

විනාශමව්යයස්යාස්ය න කශ්චිත්කර්තුමර්හති ..17..

අන්තවන්ත ඉමේ දේහාඃ නිත්යස්යෝක්තාඃ ශරීරිණඃ .

අනාශිනෝ(අ)ප්රමේයස්ය තස්මාද්යුධ්යස්ව භාරත ..18..

ය ඒනං වේත්ති හන්තාරං යශ්චෛනං මන්යතේ හතම් .

උභෞ තෞ න විජානීතඃ නායං හන්ති න හන්යතේ ..19..

න ජායතේ ම්රියතේ වා කදාචිත් නායං භූත්වා භවිතා වා න භූයඃ .

අජෝ නිත්යඃ ශාශ්වතෝ(අ)යං පුරාණඃ න හන්යතේ හන්යමානේ ශරීරේ ..20..

වේදාවිනාශිනං නිත්යං ය ඒනමජමව්යයම් .

කථං ස පුරුෂඃ පාර්ථ කං ඝාතයති හන්ති කම් ..21..

වාසාංසි ජීර්ණානි යථා විහාය නවානි ගෘහ්ණාති නරෝ(අ)පරාණි .

තථා ශරීරාණි විහාය ජීර්ණානි අන්යානි සංයාති නවානි දේහී ..22..

නෛනං ඡින්දන්ති ශස්ත්රාණි නෛනං දහති පාවකඃ .

න චෛනං ක්ලේදයන්ත්යාපඃ න ශෝෂයති මාරුතඃ ..23..

අච්ඡේද්යෝ(අ)යමදාහ්යෝ(අ)යම් අක්ලේද්යෝ(අ)ශෝෂ්ය ඒව ච .

නිත්යඃ සර්වගතඃ ස්ථාණුඃ අචලෝ(අ)යං සනාතනඃ ..24..

අව්යක්තෝ(අ)යමචින්ත්යෝ(අ)යම් අවිකාර්යෝ(අ)යමුච්යතේ .

තස්මාදේවං විදිත්වෛනං නානුශෝචිතුමර්හසි ..25..

අථ චෛනං නිත්යජාතං නිත්යං වා මන්යසේ මෘතම් .

තථා(අ)පි ත්වං මහාබාහෝ නෛවං ශෝචිතුමර්හසි ..26..

ජාතස්ය හි ධ්රුවෝ මෘත්යුඃ ධ්රුවං ජන්ම මෘතස්ය ච .

තස්මාදපරිහාර්යේ(අ)ර්ථේ න ත්වං ශෝචිතුමර්හසි ..27..

අව්යක්තාදීනි භූතානි ව්යක්තමධ්යානි භාරත .

අව්යක්තනිධනාන්යේව තත්ර කා පරිදේවනා ..28..

ආශ්චර්යවත්පශ්යති කශ්චිදේනං ආශ්චර්යවද්වදති තථෛව චාන්යඃ .

ආශ්චර්යවච්චෛනමන්යඃ ශෘණෝති ශ්රුත්වා(අ)ප්යේනං වේද න චෛව කශ්චිත් ..29..

දේහී නිත්යමවධ්යෝ(අ)යං දේහේ සර්වස්ය භාරත .

තස්මාත්සර්වාණි භූතානි න ත්වං ශෝචිතුමර්හසි ..30..

ස්වධර්මමපි චාවේක්ෂ්ය න විකම්පිතුමර්හසි .

ධර්ම්යාද්ධි යුද්ධාච්ඡ්රේයෝ(අ)න්යත් ක්ෂත්රියස්ය න විද්යතේ ..31..

යදෘච්ඡයා චෝපපන්නං ස්වර්ගද්වාරමපාවෘතම් .

සුඛිනඃ ක්ෂත්රියාඃ පාර්ථ ලභන්තේ යුද්ධමීදෘශම් ..32..

අථ චේත්ත්වමිමං ධර්ම්යං සඞ්ග්රාමං න කරිෂ්යසි .

තතඃ ස්වධර්මං කීර්තිං ච හිත්වා පාපමවාප්ස්යසි ..33..

අකීර්තිං චාපි භූතානි කථයිෂ්යන්ති තේ(අ)ව්යයාම් .

සම්භාවිතස්ය චාකීර්තිඃ මරණාදතිරිච්යතේ ..34..

භයාද්රණාදුපරතං මංස්යන්තේ ත්වාං මහාරථාඃ .

යේෂාං ච ත්වං බහුමතඃ භූත්වා යාස්යසි ලාඝවම් ..35..

අවාච්යවාදාංශ්ච බහූන් වදිෂ්යන්ති තවාහිතාඃ .

නින්දන්තස්තව සාමර්ථ්යං තතෝ දුඃඛතරං නු කිම් ..36..

හතෝ වා ප්රාප්ස්යසි ස්වර්ගං ජිත්වා වා භෝක්ෂ්යසේමහීම් .

තස්මාදුත්තිෂ්ඨ කෞන්තේය යුද්ධාය කෘතනිශ්චයඃ ..37..

සුඛදුඃඛේ සමේ කෘත්වා ලාභාලාභෞ ජයාජයෞ .

තතෝ යුද්ධාය යුජ්යස්ව නෛවං පාපමවාප්ස්යසි ..38..

ඒෂා තේ(අ)භිහිතා සාඞ්ඛ්යේ බුද්ධිර්යෝගේ ත්විමාං ශෘණු .

බුද්ධ්යා යුක්තෝ යයා පාර්ථ කර්මබන්ධං ප්රහාස්යසි ..39..

නේහාභික්රමනාශෝ(අ)ස්ති ප්රත්යවායෝ න විද්යතේ .

ස්වල්පමප්යස්ය ධර්මස්ය ත්රායතේ මහතෝ භයාත් ..40..

ව්යවසායාත්මිකා බුද්ධිඃ ඒකේහ කුරුනන්දන .

බහුශාඛා හ්යනන්තාශ්ච බුද්ධයෝ(අ)ව්යවසායිනාම් ..41..

යාමිමාං පුෂ්පිතාං වාචං ප්රවදන්ත්යවිපශ්චිතඃ .

වේදවාදරතාඃ පාර්ථ නාන්යදස්තීති වාදිනඃ ..42..

කාමාත්මානඃ ස්වර්ගපරාඃ ජන්මකර්මඵලප්රදාම් .

ක්රියාවිශේෂබහුලාං භෝගෛශ්වර්යගතිං ප්රති ..43..

භෝගෛශ්වර්යප්රසක්තානාං තයා(අ)පහෘතචේතසාම් .

ව්යවසායාත්මිකා බුද්ධිඃ සමාධෞ න විධීයතේ ..44..

ත්රෛගුණ්යවිෂයා වේදාඃ නිස්ත්රෛගුණ්යෝ භවාර්ජුන .

නිර්ද්වන්ද්වෝ නිත්යසත්ත්වස්ථඃ නිර්යෝගක්ෂේම ආත්මවාන් ..45..

යාවානර්ථ උදපානේ සර්වතඃ සම්ප්ලුතෝදකේ .

තාවාන්සර්වේෂු වේදේෂු බ්රාහ්මණස්ය විජානතඃ ..46..

කර්මණ්යේවාධිකාරස්තේ මා ඵලේෂු කදාචන .

මා කර්මඵලහේතුර්භූඃ මා තේ සඞ්ගෝ(අ)ස්ත්වකර්මණි ..47..

යෝගස්ථඃ කුරු කර්මාණි සඞ්ගං ත්යක්ත්වා ධනඤ්ජය .

සිද්ධ්යසිද්ධ්යෝඃ සමෝ භූත්වා සමත්වං යෝග උච්යතේ ..48..

දූරේණ හ්යවරං කර්ම බුද්ධියෝගාද්ධනඤ්ජය .

බුද්ධෞ ශරණමන්විච්ඡ කෘපණාඃ ඵලහේතවඃ ..49..

බුද්ධියුක්තෝ ජහාතීහ උභේ සුකෘතදුෂ්කෘතේ .

තස්මාද්යෝගාය යුජ්යස්ව යෝගඃ කර්මසු කෞශලම් ..50..

කර්මජං බුද්ධියුක්තා හි ඵලං ත්යක්ත්වා මනීෂිණඃ .

ජන්මබන්ධවිනිර්මුක්තාඃ පදං ගච්ඡන්ත්යනාමයම් ..51..

යදා තේ මෝහකලිලං බුද්ධිර්ව්යතිතරිෂ්යති .

තදා ගන්තා(අ)සි නිර්වේදං ශ්රෝතව්යස්ය ශ්රුතස්ය ච ..52..

ශ්රුතිවිප්රතිපන්නා තේ යදා ස්ථාස්යති නිශ්චලා .

සමාධාවචලා බුද්ධිඃ තදා යෝගමවාප්ස්යසි ..53..

අර්ජුන උවාච

ස්ථිතප්රජ්ඤස්ය කා භාෂා සමාධිස්ථස්ය කේශව .

ස්ථිතධීඃ කිං ප්රභාෂේත කිමාසීත ව්රජේත කිම් ..54..

ශ්රී භගවානුවාච

ප්රජහාති යදා කාමාන් සර්වාන්පාර්ථ මනෝගතාන් .

ආත්මන්යේවාත්මනා තුෂ්ටඃ ස්ථිතප්රජ්ඤස්තදෝච්යතේ ..55..

දුඃඛේෂ්වනුද්විග්නමනාඃ සුඛේෂු විගතස්පෘහඃ .

වීතරාගභයක්රෝධඃ ස්ථිතධීර්මුනිරුච්යතේ ..56..

යඃ සර්වත්රානභිස්නේහඃ තත්තත්ප්රාප්ය ශුභාශුභම් .

නාභිනන්දති න ද්වේෂ්ටි තස්ය ප්රජ්ඤා ප්රතිෂ්ඨිතා ..57..

යදා සංහරතේ චායං කූර්මෝ(අ)ඞ්ගානීව සර්වශඃ .

ඉන්ද්රියාණීන්ද්රියාර්ථේභ්යඃ තස්ය ප්රජ්ඤා ප්රතිෂ්ඨිතා ..58..

විෂයා විනිවර්තන්තේ නිරාහාරස්ය දේහිනඃ .

රසවර්ජං රසෝ(අ)ප්යස්ය පරං දෘෂ්ට්වා නිවර්තතේ ..59..

යතතෝ හ්යපි කෞන්තේය පුරුෂස්ය විපශ්චිතඃ .

ඉන්ද්රියාණි ප්රමාථීනි හරන්ති ප්රසභං මනඃ ..60..

තානි සර්වාණි සංයම්ය යුක්ත ආසීත මත්පරඃ .

වශේ හි යස්යේන්ද්රියාණි තස්ය ප්රජ්ඤා ප්රතිෂ්ඨිතා ..61..

ධ්යායතෝ විෂයාන්පුංසඃ සඞ්ගස්තේෂූපජායතේ .

සඞ්ගාත්සඤ්ජායතේ කාමඃ කාමාත්ක්රෝධෝ(අ)භිජායතේ ..62..

ක්රෝධාද්භවති සම්මෝහඃ සම්මෝහාත්ස්මෘතිවිභ්රමඃ .

ස්මෘතිභ්රංශාත් බුද්ධිනාශඃ බුද්ධිනාශාත්ප්රණශ්යති ..63..

රාගද්වේෂවියුක්තෛස්තු විෂයානින්ද්රියෛශ්චරන් .

ආත්මවශ්යෛර්විධේයාත්මා ප්රසාදමධිගච්ඡති ..64..

ප්රසාදේ සර්වදුඃඛානාං හානිරස්යෝපජායතේ .

ප්රසන්නචේතසෝ හ්යාශු බුද්ධිඃ පර්යවතිෂ්ඨතේ ..65..

නා(අ)ස්ති බුද්ධිරයුක්තස්ය න චායුක්තස්ය භාවනා .

න චාභාවයතඃ ශාන්තිඃ අශාන්තස්ය කුතඃ සුඛම් ..66..

ඉන්ද්රියාණාං හි චරතාං යන්මනෝ(අ)නුවිධීයතේ .

තදස්ය හරති ප්රජ්ඤාං වායුර්නාවමිවාම්භසි ..67..

තස්මාද්යස්ය මහාබාහෝ නිගෘහීතානි සර්වශඃ .

ඉන්ද්රියාණීන්ද්රියාර්ථේභ්යඃ තස්ය ප්රජ්ඤා ප්රතිෂ්ඨිතා ..68..

යා නිශා සර්වභූතානාං තස්යාං ජාගර්ති සංයමී .

යස්යාං ජාග්රති භූතානි සා නිශා පශ්යතෝ මුනේඃ ..69..

ආපූර්යමාණමචලප්රතිෂ්ඨං සමුද්රමාපඃ ප්රවිශන්ති යද්වත් .

තද්වත්කාමා යං ප්රවිශන්ති සර්වේ ස ශාන්තිමාප්නෝති න කාමකාමී ..70..

විහාය කාමාන්යඃ සර්වාන් පුමාංශ්චරති නිස්ස්පෘහඃ .

නිර්මමෝ නිරහඞ්කාරඃ ස ශාන්තිමධිගච්ඡති ..71..

ඒෂා බ්රාහ්මී ස්ථිතිඃ පාර්ථ නෛනාං ප්රාප්ය විමුහ්යති .

ස්ථිත්වා(අ)ස්යාමන්තකාලේ(අ)පි බ්රහ්මනිර්වාණමෘච්ඡති ..72..

.. ඕං තත්සදිති ශ්රීමද්භගවද්ගීතාසු උපනිෂත්සු බ්රහ්මවිද්යායාං

යෝගශාස්ත්රේ ශ්රීකෘෂ්ණාර්ජුනසංවාදේ සාඞ්ඛ්යයෝගෝ නාම ද්විතීයෝ(අ)ධ්යායඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha dvitīyo'dhyāyaḥ

sāṅkhyayogaḥ

sañjaya uvāca

taṃ tathā kṛpayā''viṣṭam aśrupūrṇākulekṣaṇam |

viṣīdantamidaṃ vākyam uvāca madhusūdanaḥ ||1||

śrī bhagavānuvāca

kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |

anāryajuṣṭamasvargyam akīrtikaramarjuna ||2||

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |

kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||3||

arjuna uvāca

kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |

iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||4||

gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |

hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||5||

na caitadvidmaḥ kataranno garīyaḥ yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |

yāneva hatvā na jijīviṣāmaḥ te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||6||

kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |

yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||7||

na hi prapaśyāmi mamāpanudyāt yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |

avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||8||

sañjaya uvāca

evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapaḥ |

na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||9||

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |

senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||10||

śrī bhagavānuvāca

aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |

gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||11||

na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |

na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||12||

dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |

tathā dehāntaraprāptiḥ dhīrastatra na muhyati ||13||

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |

āgamāpāyino'nityāḥ tāṃstitikṣasva bhārata ||14||

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |

samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||15||

nāsato vidyate bhāvaḥ nābhāvo vidyate sataḥ |

ubhayorapi dṛṣṭo'ntaḥ tvanayostattvadarśibhiḥ ||16||

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |

vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||17||

antavanta ime dehāḥ nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |

anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||18||

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |

ubhau tau na vijānītaḥ nāyaṃ hanti na hanyate ||19||

na jāyate mriyate vā kadācit nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |

ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇaḥ na hanyate hanyamāne śarīre ||20||

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |

kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||21||

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |

tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni anyāni saṃyāti navāni dehī ||22||

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |

na cainaṃ kledayantyāpaḥ na śoṣayati mārutaḥ ||23||

acchedyo'yamadāhyo'yam akledyo'śoṣya eva ca |

nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ acalo'yaṃ sanātanaḥ ||24||

avyakto'yamacintyo'yam avikāryo'yamucyate |

tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||25||

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |

tathā'pi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||26||

jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ dhruvaṃ janma mṛtasya ca |

tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||27||

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |

avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||28||

āścaryavatpaśyati kaścidenaṃ āścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |

āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit ||29||

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |

tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||30||

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |

dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate ||31||

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |

sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||32||

atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi |

tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||33||

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |

sambhāvitasya cākīrtiḥ maraṇādatiricyate ||34||

bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |

yeṣāṃ ca tvaṃ bahumataḥ bhūtvā yāsyasi lāghavam ||35||

avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |

nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||36||

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyasemahīm |

tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||37||

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |

tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||38||

eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu |

buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||39||

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |

svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||40||

vyavasāyātmikā buddhiḥ ekeha kurunandana |

bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ||41||

yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |

vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||42||

kāmātmānaḥ svargaparāḥ janmakarmaphalapradām |

kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||43||

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām |

vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||44||

traiguṇyaviṣayā vedāḥ nistraiguṇyo bhavārjuna |

nirdvandvo nityasattvasthaḥ niryogakṣema ātmavān ||45||

yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake |

tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||46||

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |

mā karmaphalaheturbhūḥ mā te saṅgo'stvakarmaṇi ||47||

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |

siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||48||

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |

buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||49||

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |

tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||50||

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |

janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||51||

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |

tadā gantā'si nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||52||

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |

samādhāvacalā buddhiḥ tadā yogamavāpsyasi ||53||

arjuna uvāca

sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |

sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||54||

śrī bhagavānuvāca

prajahāti yadā kāmān sarvānpārtha manogatān |

ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||55||

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |

vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||56||

yaḥ sarvatrānabhisnehaḥ tattatprāpya śubhāśubham |

nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||57||

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||58||

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |

rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||59||

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |

indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||60||

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |

vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||61||

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |

saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||62||

krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ |

smṛtibhraṃśāt buddhināśaḥ buddhināśātpraṇaśyati ||63||

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |

ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||64||

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |

prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||65||

nā'sti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |

na cābhāvayataḥ śāntiḥ aśāntasya kutaḥ sukham ||66||

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |

tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||67||

tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||68||

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |

yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||69||

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat |

tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||70||

vihāya kāmānyaḥ sarvān pumāṃścarati nisspṛhaḥ |

nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati ||71||

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |

sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati ||72||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde sāṅkhyayogo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ द्वितीयोऽध्यायः

साङ्ख्ययोगः

सञ्जय उवाच

तं तथा कृपयाऽऽविष्टम् अश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।

विषीदन्तमिदं वाक्यम् उवाच मधुसूदनः ॥1॥

श्री भगवानुवाच

कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यम् अकीर्तिकरमर्जुन ॥2॥

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।

क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥3॥

अर्जुन उवाच

कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।

इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥4॥

गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।

हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥5॥

न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयः यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।

यानेव हत्वा न जिजीविषामः तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥6॥

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।

यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥7॥

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्यात् यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।

अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥8॥

सञ्जय उवाच

एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः ।

न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥9॥

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।

सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥10॥

श्री भगवानुवाच

अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥11॥

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।

न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥12॥

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।

तथा देहान्तरप्राप्तिः धीरस्तत्र न मुह्यति ॥13॥

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।

आगमापायिनोऽनित्याः तांस्तितिक्षस्व भारत ॥14॥

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।

समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥15॥

नासतो विद्यते भावः नाभावो विद्यते सतः ।

उभयोरपि दृष्टोऽन्तः त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥16॥

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।

विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥17॥

अन्तवन्त इमे देहाः नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।

अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥18॥

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।

उभौ तौ न विजानीतः नायं हन्ति न हन्यते ॥19॥

न जायते म्रियते वा कदाचित् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।

अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणः न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥20॥

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।

कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥21॥

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।

तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि अन्यानि संयाति नवानि देही ॥22॥

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।

न चैनं क्लेदयन्त्यापः न शोषयति मारुतः ॥23॥

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयम् अक्लेद्योऽशोष्य एव च ।

नित्यः सर्वगतः स्थाणुः अचलोऽयं सनातनः ॥24॥

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयम् अविकार्योऽयमुच्यते ।

तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥25॥

अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।

तथाऽपि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥26॥

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।

तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥27॥

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।

अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥28॥

आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनं आश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।

आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥29॥

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।

तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥30॥

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।

धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते ॥31॥

यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।

सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥32॥

अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि ।

ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥33॥

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।

सम्भावितस्य चाकीर्तिः मरणादतिरिच्यते ॥34॥

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।

येषां च त्वं बहुमतः भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥35॥

अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।

निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥36॥

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसेमहीम् ।

तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥37॥

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।

ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥38॥

एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।

बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥39॥

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।

स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥40॥

व्यवसायात्मिका बुद्धिः एकेह कुरुनन्दन ।

बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥41॥

यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।

वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥42॥

कामात्मानः स्वर्गपराः जन्मकर्मफलप्रदाम् ।

क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥43॥

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।

व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥44॥

त्रैगुण्यविषया वेदाः निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।

निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थः निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥45॥

यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके ।

तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥46॥

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।

मा कर्मफलहेतुर्भूः मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥47॥

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।

सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥48॥

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।

बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥49॥

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।

तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥50॥

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।

जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥51॥

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।

तदा गन्ताऽसि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥52॥

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।

समाधावचला बुद्धिः तदा योगमवाप्स्यसि ॥53॥

अर्जुन उवाच

स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।

स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥54॥

श्री भगवानुवाच

प्रजहाति यदा कामान् सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।

आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥55॥

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।

वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥56॥

यः सर्वत्रानभिस्नेहः तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।

नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥57॥

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥58॥

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।

रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥59॥

यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।

इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥60॥

तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।

वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥61॥

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।

सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥62॥

क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।

स्मृतिभ्रंशात् बुद्धिनाशः बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥63॥

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।

आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥64॥

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।

प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥65॥

नाऽस्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।

न चाभावयतः शान्तिः अशान्तस्य कुतः सुखम् ॥66॥

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।

तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥67॥

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥68॥

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।

यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥69॥

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।

तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥70॥

विहाय कामान्यः सर्वान् पुमांश्चरति निस्स्पृहः ।

निर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति ॥71॥

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।

स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥72॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे साङ्ख्ययोगो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥