Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
അഥ പഞ്ചമോഽധ്യായഃ ।
രാജാ ഉവാച ।
Verse 1
ഭഗവന്തം ഹരിം പ്രായഃ ന ഭജന്തി ആത്മവിത്തമാഃ ।
തേഷാം അശാന്തകാമാനാം കാ നിഷ്ഠാ അവിജിതാത്മനാമ് ॥ 1॥
തേഷാം അശാന്തകാമാനാം കാ നിഷ്ഠാ അവിജിതാത്മനാമ് ॥ 1॥
bhagavantaṃ hariṃ prāyaḥ na bhajanti ātmavittamāḥ |
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
teṣāṃ aśāntakāmānāṃ kā niṣṭhā avijitātmanām || 1||
ചമസഃ ഉവാച ।
Verse 2
മുഖബാഹൂരൂപാദേഭ്യഃ പുരുഷസ്യ ആശ്രമൈഃ സഹ ।
ചത്വാരഃ ജജ്ഞിരേ വര്ണാഃ ഗുണൈഃ വിപ്രാദയഃ പൃഥക് ॥ 2॥
ചത്വാരഃ ജജ്ഞിരേ വര്ണാഃ ഗുണൈഃ വിപ്രാദയഃ പൃഥക് ॥ 2॥
mukhabāhūrūpādebhyaḥ puruṣasya āśramaiḥ saha |
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
catvāraḥ jajñire varṇāḥ guṇaiḥ viprādayaḥ pṛthak || 2||
Verse 3
യഃ ഏഷാം പുരുഷം സാക്ഷാത് ആത്മപ്രഭവം ഈശ്വരമ് ।
ന ഭജന്തി അവജാനന്തി സ്ഥാനാത് ഭ്രഷ്ടാഃ പതന്തി അധഃ ॥ 3॥
ന ഭജന്തി അവജാനന്തി സ്ഥാനാത് ഭ്രഷ്ടാഃ പതന്തി അധഃ ॥ 3॥
yaḥ eṣāṃ puruṣaṃ sākṣāt ātmaprabhavaṃ īśvaram |
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
na bhajanti avajānanti sthānāt bhraṣṭāḥ patanti adhaḥ || 3||
Verse 4
ദൂരേ ഹരികഥാഃ കേചിത് ദൂരേ ച അച്യുതകീര്ര്തനാഃ ।
സ്ത്രിയഃ ശൂദ്രാദയഃ ച ഏവ തേ അനുകമ്പ്യാ ഭവാദൃശാമ് ॥ 4॥
സ്ത്രിയഃ ശൂദ്രാദയഃ ച ഏവ തേ അനുകമ്പ്യാ ഭവാദൃശാമ് ॥ 4॥
dūre harikathāḥ kecit dūre ca acyutakīrrtanāḥ |
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
striyaḥ śūdrādayaḥ ca eva te anukampyā bhavādṛśām || 4||
Verse 5
വിപ്രഃ രാജന്യവൈശ്യൌ ച ഹരേഃ പ്രാപ്താഃ പദാന്തികമ് ।
ശ്രൌതേന ജന്മനാ അഥ അപി മുഹ്യന്തി ആമ്നായവാദിനഃ ॥ 5॥
ശ്രൌതേന ജന്മനാ അഥ അപി മുഹ്യന്തി ആമ്നായവാദിനഃ ॥ 5॥
vipraḥ rājanyavaiśyau ca hareḥ prāptāḥ padāntikam |
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
śrautena janmanā atha api muhyanti āmnāyavādinaḥ || 5||
Verse 6
കര്മണി അകോവിദാഃ സ്തബ്ധാഃ മൂര്ഖാഃ പണ്ഡിതമാനിനഃ ।
വദന്തി ചാടുകാത് മൂഢാഃ യയാ മാധ്വ്യാ ഗിര ഉത്സുകാഃ ॥ 6॥
വദന്തി ചാടുകാത് മൂഢാഃ യയാ മാധ്വ്യാ ഗിര ഉത്സുകാഃ ॥ 6॥
karmaṇi akovidāḥ stabdhāḥ mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ |
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
vadanti cāṭukāt mūḍhāḥ yayā mādhvyā gira utsukāḥ || 6||
Verse 7
രജസാ ഘോരസങ്കല്പാഃ കാമുകാഃ അഹിമന്യവഃ ।
ദാമ്ഭികാഃ മാനിനഃ പാപാഃ വിഹസന്തി അച്യുതപ്രിയാന് ॥ 7॥
ദാമ്ഭികാഃ മാനിനഃ പാപാഃ വിഹസന്തി അച്യുതപ്രിയാന് ॥ 7॥
rajasā ghorasaṅkalpāḥ kāmukāḥ ahimanyavaḥ |
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
dāmbhikāḥ māninaḥ pāpāḥ vihasanti acyutapriyān || 7||
Verse 8
വദന്തി തേ അന്യോന്യം ഉപാസിതസ്ത്രിയഃ
ഗൃഹേഷു മൈഥുന്യസുഖേഷു ച ആശിഷഃ ।
യജന്തി അസൃഷ്ടാന് അവിധാന് അദക്ഷിണമ്
വൃത്ത്യൈ പരം ഘ്നന്തി പശൂന് അതദ്വിദഃ ॥ 8॥
ഗൃഹേഷു മൈഥുന്യസുഖേഷു ച ആശിഷഃ ।
യജന്തി അസൃഷ്ടാന് അവിധാന് അദക്ഷിണമ്
വൃത്ത്യൈ പരം ഘ്നന്തി പശൂന് അതദ്വിദഃ ॥ 8॥
vadanti te anyonyaṃ upāsitastriyaḥ
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
gṛheṣu maithunyasukheṣu ca āśiṣaḥ |
yajanti asṛṣṭān avidhān adakṣiṇam
vṛttyai paraṃ ghnanti paśūn atadvidaḥ || 8||
Verse 9
ശ്രിയാ വിഭൂത്യാ അഭിജനേന വിദ്യയാ
ത്യാഗേന രൂപേണ ബലേന കര്മണാ
സതഃ അവമന്യന്തി ഹരിപ്രിയാന് ഖലാഃ ॥ 9॥
ത്യാഗേന രൂപേണ ബലേന കര്മണാ
സതഃ അവമന്യന്തി ഹരിപ്രിയാന് ഖലാഃ ॥ 9॥
śriyā vibhūtyā abhijanena vidyayā
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
tyāgena rūpeṇa balena karmaṇā
sataḥ avamanyanti haripriyān khalāḥ || 9||
Verse 10
സര്വേഷു ശശ്വത് തനുഭൃത് സ്വവസ്ഥിതമ്
യഥാ സ്വം ആത്മാനം അഭീഷ്ടം ഈശ്വരമ് ।
വേദോപഗീതം ച ന ശ്രുണ്വതേ അബുധാഃ
മനോരഥാനാം പ്രവദന്തി വാര്തയാ ॥ 10॥
യഥാ സ്വം ആത്മാനം അഭീഷ്ടം ഈശ്വരമ് ।
വേദോപഗീതം ച ന ശ്രുണ്വതേ അബുധാഃ
മനോരഥാനാം പ്രവദന്തി വാര്തയാ ॥ 10॥
sarveṣu śaśvat tanubhṛt svavasthitam
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
yathā svaṃ ātmānaṃ abhīṣṭaṃ īśvaram |
vedopagītaṃ ca na śruṇvate abudhāḥ
manorathānāṃ pravadanti vārtayā || 10||
Verse 11
ലോകേ വ്യവായ ആമിഷം അദ്യസേവാ
നിത്യാഃ തു ജന്തോഃ ന ഹി തത്ര ചോദനാ ।
വ്യവസ്ഥിതിഃ തേഷു വിവാഹയജ്ഞ
സുരാഗ്രഹൈഃ ആസു നിവൃത്തിഃ ഇഷ്ടാ ॥ 11॥
നിത്യാഃ തു ജന്തോഃ ന ഹി തത്ര ചോദനാ ।
വ്യവസ്ഥിതിഃ തേഷു വിവാഹയജ്ഞ
സുരാഗ്രഹൈഃ ആസു നിവൃത്തിഃ ഇഷ്ടാ ॥ 11॥
loke vyavāya āmiṣaṃ adyasevā
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
nityāḥ tu jantoḥ na hi tatra codanā |
vyavasthitiḥ teṣu vivāhayajña
surāgrahaiḥ āsu nivṛttiḥ iṣṭā || 11||
Verse 12
ധനം ച ധര്മേകഫലം യതഃ വൈ
ജ്ഞാനം സവിജ്ഞാനം അനുപ്രശാന്തി ।
ഗൃഹേഷു യുഞ്ജന്തി കലേവരസ്യ
മൃത്യും ന പശ്യന്തി ദുരന്തവീര്യമ് ॥ 12॥
ജ്ഞാനം സവിജ്ഞാനം അനുപ്രശാന്തി ।
ഗൃഹേഷു യുഞ്ജന്തി കലേവരസ്യ
മൃത്യും ന പശ്യന്തി ദുരന്തവീര്യമ് ॥ 12॥
dhanaṃ ca dharmekaphalaṃ yataḥ vai
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
jñānaṃ savijñānaṃ anupraśānti |
gṛheṣu yuñjanti kalevarasya
mṛtyuṃ na paśyanti durantavīryam || 12||
Verse 13
യത് ഘ്രാണഭക്ഷഃ വിഹിതഃ സുരായാഃ
തഥാ പശോഃ ആലഭനം ന ഹിംസാ ।
ഏവം വ്യവായഃ പ്രജയാ ന രത്യാ
ഇഅമം വിശുദ്ധം ന വിദുഃ സ്വധര്മമ് ॥ 13॥
തഥാ പശോഃ ആലഭനം ന ഹിംസാ ।
ഏവം വ്യവായഃ പ്രജയാ ന രത്യാ
ഇഅമം വിശുദ്ധം ന വിദുഃ സ്വധര്മമ് ॥ 13॥
yat ghrāṇabhakṣaḥ vihitaḥ surāyāḥ
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
tathā paśoḥ ālabhanaṃ na hiṃsā |
evaṃ vyavāyaḥ prajayā na ratyā
iamaṃ viśuddhaṃ na viduḥ svadharmam || 13||
Verse 14
യേ തു അനേവംവിദഃ അസന്തഃ സ്തബ്ധാഃ സത് അഭിമാനിനഃ ।
പശൂന് ദ്രുഹ്യന്തി വിസ്രബ്ധാഃ പ്രേത്യ ഖാദന്തി തേ ച താന് ॥ 14॥
പശൂന് ദ്രുഹ്യന്തി വിസ്രബ്ധാഃ പ്രേത്യ ഖാദന്തി തേ ച താന് ॥ 14॥
ye tu anevaṃvidaḥ asantaḥ stabdhāḥ sat abhimāninaḥ |
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
paśūn druhyanti visrabdhāḥ pretya khādanti te ca tān || 14||
Verse 15
ദ്വിഷന്തഃ പരകായേഷു സ്വാത്മാനം ഹരിം ഈശ്വരമ് ।
മൃതകേ സാനുബന്ധേ അസ്മിന് ബദ്ധസ്നേഹാഃ പതന്തി അധഃ ॥ 15॥
മൃതകേ സാനുബന്ധേ അസ്മിന് ബദ്ധസ്നേഹാഃ പതന്തി അധഃ ॥ 15॥
dviṣantaḥ parakāyeṣu svātmānaṃ hariṃ īśvaram |
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
mṛtake sānubandhe asmin baddhasnehāḥ patanti adhaḥ || 15||
Verse 16
യേ കൈവല്യം അസമ്പ്രാപ്താഃ യേ ച അതീതാഃ ച മൂഢതാമ് ।
ത്രൈവര്ഗികാഃ ഹി അക്ഷണികാഃ ആത്മാനം ഘാതയന്തി തേ ॥ 16॥
ത്രൈവര്ഗികാഃ ഹി അക്ഷണികാഃ ആത്മാനം ഘാതയന്തി തേ ॥ 16॥
ye kaivalyaṃ asamprāptāḥ ye ca atītāḥ ca mūḍhatām |
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
traivargikāḥ hi akṣaṇikāḥ ātmānaṃ ghātayanti te || 16||
Verse 17
ഏതഃ ആത്മഹനഃ അശാന്താഃ അജ്ഞാനേ ജ്ഞാനമാനിനഃ ।
സീദന്തി അകൃതകൃത്യാഃ വൈ കാലധ്വസ്തമനോരഥാഃ ॥ 17॥
സീദന്തി അകൃതകൃത്യാഃ വൈ കാലധ്വസ്തമനോരഥാഃ ॥ 17॥
etaḥ ātmahanaḥ aśāntāḥ ajñāne jñānamāninaḥ |
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
sīdanti akṛtakṛtyāḥ vai kāladhvastamanorathāḥ || 17||
Verse 18
ഹിത്വാ ആത്യായ അസരചിതാഃ ഗൃഹ അപത്യസുഹൃത് ശ്രിയഃ ।
തമഃ വിശന്തി അനിച്ഛന്തഃ വാസുദേവപരാങ്മുഖാഃ ॥ 18॥
തമഃ വിശന്തി അനിച്ഛന്തഃ വാസുദേവപരാങ്മുഖാഃ ॥ 18॥
hitvā ātyāya asaracitāḥ gṛha apatyasuhṛt śriyaḥ |
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
tamaḥ viśanti anicchantaḥ vāsudevaparāṅmukhāḥ || 18||
രാജാ ഉവാച ।
Verse 19
കസ്മിന് കാലേ സഃ ഭഗവാന് കിം വര്ണഃ കീദൃശഃ നൃഭിഃ ।
നാമ്നാ വാ കേന വിധിനാ പൂജ്യതേ തത് ഇഹ ഉച്യതാമ് ॥ 19॥
നാമ്നാ വാ കേന വിധിനാ പൂജ്യതേ തത് ഇഹ ഉച്യതാമ് ॥ 19॥
kasmin kāle saḥ bhagavān kiṃ varṇaḥ kīdṛśaḥ nṛbhiḥ |
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
nāmnā vā kena vidhinā pūjyate tat iha ucyatām || 19||
കരഭാജനഃ ഉവാച ।
Verse 20
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിഃ ഇത്യേഷു കേശവഃ ।
നാനാവര്ണ അഭിധാകാരഃ നാനാ ഏവ വിധിനാ ഇജ്യതേ ॥ 20॥
നാനാവര്ണ അഭിധാകാരഃ നാനാ ഏവ വിധിനാ ഇജ്യതേ ॥ 20॥
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliḥ ityeṣu keśavaḥ |
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
nānāvarṇa abhidhākāraḥ nānā eva vidhinā ijyate || 20||
Verse 21
കൃതേ ശുക്ലഃ ചതുര്ബാഹുഃ ജടിലഃ വല്കലാമ്ബരഃ ।
കൃഷ്ണാജിനൌപവീതാക്ഷാന് ബിഭ്രത് ദണ്ഡകമണ്ഡലൂന് ॥ 21॥
കൃഷ്ണാജിനൌപവീതാക്ഷാന് ബിഭ്രത് ദണ്ഡകമണ്ഡലൂന് ॥ 21॥
kṛte śuklaḥ caturbāhuḥ jaṭilaḥ valkalāmbaraḥ |
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
kṛṣṇājinaupavītākṣān bibhrat daṇḍakamaṇḍalūn || 21||
Verse 22
മനുഷ്യാഃ തു തദാ ശാന്താഃ നിര്വൈരാഃ സുഹൃദഃ സമാഃ ।
യജന്തി തപസാ ദേവം ശമേന ച ദമേന ച ॥ 22॥
യജന്തി തപസാ ദേവം ശമേന ച ദമേന ച ॥ 22॥
manuṣyāḥ tu tadā śāntāḥ nirvairāḥ suhṛdaḥ samāḥ |
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
yajanti tapasā devaṃ śamena ca damena ca || 22||
Verse 23
ഹംസഃ സുപര്ണഃ വൈകുണ്ഠഃ ധര്മഃ യോഗേശ്വരഃ അമലഃ ।
ഈശ്വരഃ പുരുഷഃ അവ്യക്തഃ പരമാത്മാ ഇതി ഗീയതേ ॥ 23॥
ഈശ്വരഃ പുരുഷഃ അവ്യക്തഃ പരമാത്മാ ഇതി ഗീയതേ ॥ 23॥
haṃsaḥ suparṇaḥ vaikuṇṭhaḥ dharmaḥ yogeśvaraḥ amalaḥ |
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
īśvaraḥ puruṣaḥ avyaktaḥ paramātmā iti gīyate || 23||
Verse 24
ത്രേതായാം രക്തവര്ണഃ അസൌ ചതുര്ബാഹുഃ ത്രിമേഖലഃ ।
ഹിരണ്യകേശഃ ത്രയീ ആത്മാ സ്രുക്സ്രുവാദി ഉപലക്ഷണഃ ॥ 24॥
ഹിരണ്യകേശഃ ത്രയീ ആത്മാ സ്രുക്സ്രുവാദി ഉപലക്ഷണഃ ॥ 24॥
tretāyāṃ raktavarṇaḥ asau caturbāhuḥ trimekhalaḥ |
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
hiraṇyakeśaḥ trayī ātmā sruksruvādi upalakṣaṇaḥ || 24||
Verse 25
തം തദാ മനുജാ ദേവം സര്വദേവമയം ഹരിമ് ।
യജന്തി വിദ്യയാ ത്രയ്യാ ധര്മിഷ്ഠാഃ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ 25॥
യജന്തി വിദ്യയാ ത്രയ്യാ ധര്മിഷ്ഠാഃ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ 25॥
taṃ tadā manujā devaṃ sarvadevamayaṃ harim |
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
yajanti vidyayā trayyā dharmiṣṭhāḥ brahmavādinaḥ || 25||
Verse 26
വിഷ്ണുഃ യജ്ഞഃ പൃഷ്ണിഗര്ഭഃ സര്വദേവഃ ഉരുക്രമഃ ।
വൃഷാകപിഃ ജയന്തഃ ച ഉരുഗായ ഇതി ഈര്യതേ ॥ 26॥
വൃഷാകപിഃ ജയന്തഃ ച ഉരുഗായ ഇതി ഈര്യതേ ॥ 26॥
viṣṇuḥ yajñaḥ pṛṣṇigarbhaḥ sarvadevaḥ urukramaḥ |
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
vṛṣākapiḥ jayantaḥ ca urugāya iti īryate || 26||
Verse 27
ദ്വാപരേ ഭഗവാന് ശ്യാമഃ പീതവാസാ നിജായുധഃ ।
ശ്രീവത്സാദിഭിഃ അങ്കൈഃ ച ലക്ഷണൈഃ ഉപലക്ഷിതഃ ॥ 27॥
ശ്രീവത്സാദിഭിഃ അങ്കൈഃ ച ലക്ഷണൈഃ ഉപലക്ഷിതഃ ॥ 27॥
dvāpare bhagavān śyāmaḥ pītavāsā nijāyudhaḥ |
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
śrīvatsādibhiḥ aṅkaiḥ ca lakṣaṇaiḥ upalakṣitaḥ || 27||
Verse 28
തം തദാ പുരുഷം മര്ത്യാ മഹാരാജൌപലക്ഷണമ് ।
യജന്തി വേദതന്ത്രാഭ്യാം പരം ജിജ്ഞാസവഃ നൃപ ॥ 28॥
യജന്തി വേദതന്ത്രാഭ്യാം പരം ജിജ്ഞാസവഃ നൃപ ॥ 28॥
taṃ tadā puruṣaṃ martyā mahārājaupalakṣaṇam |
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
yajanti vedatantrābhyāṃ paraṃ jijñāsavaḥ nṛpa || 28||
Verse 29
നമഃ തേ വാസുദേവായ നമഃ സങ്കര്ഷണായ ച ।
പ്രദ്യുമ്നായ അനിരുദ്ധായ തുഭ്യം ഭഗവതേ നമഃ ॥ 29॥
പ്രദ്യുമ്നായ അനിരുദ്ധായ തുഭ്യം ഭഗവതേ നമഃ ॥ 29॥
namaḥ te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
pradyumnāya aniruddhāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ || 29||
Verse 30
നാരായണായ ഋഷയേ പുരുഷായ മഹാത്മനേ ।
വിശ്വേശ്വരായ വിശ്വായ സര്വഭൂതാത്മനേ നമഃ ॥ 30॥
വിശ്വേശ്വരായ വിശ്വായ സര്വഭൂതാത്മനേ നമഃ ॥ 30॥
nārāyaṇāya ṛṣaye puruṣāya mahātmane |
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
viśveśvarāya viśvāya sarvabhūtātmane namaḥ || 30||
ഇതി ദ്വാപരഃ ഉര്വീശ സ്തുവന്തി ജഗദീശ്വരമ് ।
നാനാതന്ത്രവിധാനേന കലൌ അപി യഥാ ശ്രുണു ॥ 31॥
നാനാതന്ത്രവിധാനേന കലൌ അപി യഥാ ശ്രുണു ॥ 31॥
Verse 32
കൃഷ്ണവര്ണം ത്വിഷാകൃഷ്ണം സാങ്ഗൌപാങ്ഗാസ്ത്ര
പാര്ഷദമ് ।
യജ്ഞൈഃ സങ്കീര്തനപ്രായൈഃ യജന്തി ഹി സുമേധസഃ ॥ 32॥
പാര്ഷദമ് ।
യജ്ഞൈഃ സങ്കീര്തനപ്രായൈഃ യജന്തി ഹി സുമേധസഃ ॥ 32॥
kṛṣṇavarṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgaupāṅgāstra
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtanaprāyaiḥ yajanti hi sumedhasaḥ || 32||
Verse 33
ധ്യേയം സദാ പരിഭവഘ്നം അഭീഷ്ടദോഹമ്
തീര്ഥാസ്പദം ശിവവിരിഞ്ചിനുതം ശരണ്യമ് ।
ഭൃത്യാര്തിഹന് പ്രണതപാല ഭവാബ്ധിപോതമ്
വന്ദേ മഹാപുരുഷ തേ ചരണാരവിന്ദമ് ॥ 33॥
തീര്ഥാസ്പദം ശിവവിരിഞ്ചിനുതം ശരണ്യമ് ।
ഭൃത്യാര്തിഹന് പ്രണതപാല ഭവാബ്ധിപോതമ്
വന്ദേ മഹാപുരുഷ തേ ചരണാരവിന്ദമ് ॥ 33॥
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnaṃ abhīṣṭadoham
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārtihan praṇatapāla bhavābdhipotam
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 33||
Verse 34
ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്യജസുരൈപ്സിതരാജ്യലക്ഷ്മീമ്
ധര്മിഷ്ഠഃ ആര്യവചസാ യത് അഗാത് അരണ്യമ് ।
മായാമൃഗം ദയിതയാ ഇപ്സിതം അന്വധാവത്
വന്ദേ മഹാപുരുഷ തേ ചരണാരവിന്ദമ് ॥ 34॥
ധര്മിഷ്ഠഃ ആര്യവചസാ യത് അഗാത് അരണ്യമ് ।
മായാമൃഗം ദയിതയാ ഇപ്സിതം അന്വധാവത്
വന്ദേ മഹാപുരുഷ തേ ചരണാരവിന്ദമ് ॥ 34॥
tyaktvā sudustyajasuraipsitarājyalakṣmīm
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
dharmiṣṭhaḥ āryavacasā yat agāt araṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayā ipsitaṃ anvadhāvat
vande mahāpuruṣa te caraṇāravindam || 34||
Verse 35
ഏവം യുഗാനുരൂപാഭ്യാം ഭഗവാന് യുഗവര്തിഭിഃ ।
മനുജൈഃ ഇജ്യതേ രാജന് ശ്രേയസാം ഈശ്വരഃ ഹരിഃ ॥ 35॥
മനുജൈഃ ഇജ്യതേ രാജന് ശ്രേയസാം ഈശ്വരഃ ഹരിഃ ॥ 35॥
evaṃ yugānurūpābhyāṃ bhagavān yugavartibhiḥ |
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
manujaiḥ ijyate rājan śreyasāṃ īśvaraḥ hariḥ || 35||
Verse 36
കലിം സഭാജയന്തി ആര്യാ ഗുണജ്ഞാഃ സാരഭാഗിനഃ ।
യത്ര സങ്കീര്തനേന ഏവ സര്വഃ സ്വാര്ഥഃ അഭിലഭ്യതേ ॥ 36॥
യത്ര സങ്കീര്തനേന ഏവ സര്വഃ സ്വാര്ഥഃ അഭിലഭ്യതേ ॥ 36॥
kaliṃ sabhājayanti āryā guṇajñāḥ sārabhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
yatra saṅkīrtanena eva sarvaḥ svārthaḥ abhilabhyate || 36||
Verse 37
ന ഹി അതഃ പരമഃ ലാഭഃ ദേഹിനാം ഭ്രാമ്യതാം ഇഹ ।
യതഃ വിന്ദേത പരമാം ശാന്തിം നശ്യതി സംസൃതിഃ ॥ 37॥
യതഃ വിന്ദേത പരമാം ശാന്തിം നശ്യതി സംസൃതിഃ ॥ 37॥
na hi ataḥ paramaḥ lābhaḥ dehināṃ bhrāmyatāṃ iha |
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
yataḥ vindeta paramāṃ śāntiṃ naśyati saṃsṛtiḥ || 37||
Verse 38
കൃതാദിഷു പ്രജാ രാജന് കലൌ ഇച്ഛന്തി സമ്ഭവമ് ।
കലൌ ഖലു ഭവിഷ്യന്തി നാരായണപരായണാഃ ॥ 38॥
കലൌ ഖലു ഭവിഷ്യന്തി നാരായണപരായണാഃ ॥ 38॥
kṛtādiṣu prajā rājan kalau icchanti sambhavam |
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
kalau khalu bhaviṣyanti nārāyaṇaparāyaṇāḥ || 38||
Verse 39
ക്വചിത് ക്വചിത് മഹാരാജ ദ്രവിഡേഷു ച ഭൂരിശഃ ।
താമ്രപര്ണീ നദീ യത്ര കൃതമാലാ പയസ്വിനീ ॥ 39॥
താമ്രപര്ണീ നദീ യത്ര കൃതമാലാ പയസ്വിനീ ॥ 39॥
kvacit kvacit mahārāja draviḍeṣu ca bhūriśaḥ |
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
tāmraparṇī nadī yatra kṛtamālā payasvinī || 39||
Verse 40
കാവേരീ ച മഹാപുണ്യാ പ്രതീചീ ച മഹാനദീ ।
യേ പിബന്തി ജലം താസാം മനുജാ മനുജേശ്വര ।
പ്രായഃ ഭക്താഃ ഭഗവതി വാസുദേവഃ അമല ആശയാഃ ॥ 40॥
യേ പിബന്തി ജലം താസാം മനുജാ മനുജേശ്വര ।
പ്രായഃ ഭക്താഃ ഭഗവതി വാസുദേവഃ അമല ആശയാഃ ॥ 40॥
kāverī ca mahāpuṇyā pratīcī ca mahānadī |
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
ye pibanti jalaṃ tāsāṃ manujā manujeśvara |
prāyaḥ bhaktāḥ bhagavati vāsudevaḥ amala āśayāḥ || 40||
Verse 41
ദേവര്ഷിഭൂതാപ്തനൃണാ പിതൄണാം
ന കിങ്കരഃ ന അയം ഋണീ ച രാജന് ।
സര്വാത്മനാ യഃ ശരണം ശരണ്യമ്
ഗതഃ മുകുന്ദം പരിഹൃത്യ കര്തുമ് ॥ 41॥
ന കിങ്കരഃ ന അയം ഋണീ ച രാജന് ।
സര്വാത്മനാ യഃ ശരണം ശരണ്യമ്
ഗതഃ മുകുന്ദം പരിഹൃത്യ കര്തുമ് ॥ 41॥
devarṣibhūtāptanṛṇā pitṝṇāṃ
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
na kiṅkaraḥ na ayaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyam
gataḥ mukundaṃ parihṛtya kartum || 41||
Verse 42
സ്വപാദമൂലം ഭജതഃ പ്രിയസ്യ
ത്യക്താന്യഭാവസ്യ ഹരിഃ പരേശഃ ।
വികര്മ യത് ച ഉത്പതിതം കഥഞ്ചിത്
ധുനോതി സര്വം ഹൃദി സന്നിവിഷ്ടഃ ॥ 42॥
ത്യക്താന്യഭാവസ്യ ഹരിഃ പരേശഃ ।
വികര്മ യത് ച ഉത്പതിതം കഥഞ്ചിത്
ധുനോതി സര്വം ഹൃദി സന്നിവിഷ്ടഃ ॥ 42॥
svapādamūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
tyaktānyabhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yat ca utpatitaṃ kathañcit
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ || 42||
നാരദഃ ഉവാച ।
Verse 43
ധര്മാന് ഭാഗവതാന് ഇത്ഥം ശ്രുത്വാ അഥ മിഥിലേശ്വരഃ ।
ജായന്ത ഇയാന് മുനീന് പ്രീതഃ സോപാധ്യായഃ ഹി അപൂജയത് ॥ 43॥
ജായന്ത ഇയാന് മുനീന് പ്രീതഃ സോപാധ്യായഃ ഹി അപൂജയത് ॥ 43॥
dharmān bhāgavatān itthaṃ śrutvā atha mithileśvaraḥ |
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
jāyanta iyān munīn prītaḥ sopādhyāyaḥ hi apūjayat || 43||
Verse 44
തതഃ അന്തഃ ദധിരേ സിദ്ധാഃ സര്വലോകസ്യ പശ്യതഃ ।
രാജാ ധര്മാന് ഉപാതിഷ്ഠന് അവാപ പരമാം ഗതിമ് ॥ 44॥
രാജാ ധര്മാന് ഉപാതിഷ്ഠന് അവാപ പരമാം ഗതിമ് ॥ 44॥
tataḥ antaḥ dadhire siddhāḥ sarvalokasya paśyataḥ |
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
rājā dharmān upātiṣṭhan avāpa paramāṃ gatim || 44||
Verse 45
ത്വം അപി ഏതാന് മഹാഭാഗ ധര്മാന് ഭാഗവതാന് ശ്രുതാന് ।
ആസ്ഥിതഃ ശ്രദ്ധയാ യുക്തഃ നിഃസങ്ഗഃ യാസ്യസേ പരമ് ॥ 45॥
ആസ്ഥിതഃ ശ്രദ്ധയാ യുക്തഃ നിഃസങ്ഗഃ യാസ്യസേ പരമ് ॥ 45॥
tvaṃ api etān mahābhāga dharmān bhāgavatān śrutān |
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
āsthitaḥ śraddhayā yuktaḥ niḥsaṅgaḥ yāsyase param || 45||
Verse 46
യുവയോഃ ഖലു ദമ്പത്യോഃ യശസാ പൂരിതം ജഗത് ।
പുത്രതാം അഗമത് യത് വാം ഭഗവാന് ഈശ്വരഃ ഹരിഃ ॥ 46॥
പുത്രതാം അഗമത് യത് വാം ഭഗവാന് ഈശ്വരഃ ഹരിഃ ॥ 46॥
yuvayoḥ khalu dampatyoḥ yaśasā pūritaṃ jagat |
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
putratāṃ agamat yat vāṃ bhagavān īśvaraḥ hariḥ || 46||
Verse 47
ദര്ശനാലിങ്ഗനാലാപൈഃ ശയനാസനഭോജനൈഃ ।
ആത്മാ വാം പാവിതഃ കൃഷ്ണേ പുത്രസ്നേഹ പ്രകുര്വതോഃ ॥ 47॥
ആത്മാ വാം പാവിതഃ കൃഷ്ണേ പുത്രസ്നേഹ പ്രകുര്വതോഃ ॥ 47॥
darśanāliṅganālāpaiḥ śayanāsanabhojanaiḥ |
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
ātmā vāṃ pāvitaḥ kṛṣṇe putrasneha prakurvatoḥ || 47||
Verse 48
വൈരേണ യം നൃപതയഃ ശിശുപാലപൌണ്ഡ്ര
ശാല്വാദയഃ ഗതിവിലാസവിലോകനാദയൈഃ ।
ധ്യായന്തഃ ആകൃതധിയഃ ശയനാസനാദൌ
തത് സാമ്യം ആപുഃ അനുരക്തധിയാം പുനഃ കിമ് ॥ 48॥
ശാല്വാദയഃ ഗതിവിലാസവിലോകനാദയൈഃ ।
ധ്യായന്തഃ ആകൃതധിയഃ ശയനാസനാദൌ
തത് സാമ്യം ആപുഃ അനുരക്തധിയാം പുനഃ കിമ് ॥ 48॥
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupālapauṇḍra
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
śālvādayaḥ gativilāsavilokanādayaiḥ |
dhyāyantaḥ ākṛtadhiyaḥ śayanāsanādau
tat sāmyaṃ āpuḥ anuraktadhiyāṃ punaḥ kim || 48||
Verse 49
മാ അപത്യബുദ്ധിം അകൃഥാഃ കൃഷ്ണേ സര്വാത്മനീശ്വരേ ।
മായാമനുഷ്യഭാവേന ഗൂഢ ഐശ്വര്യേ പരേ അവ്യയേ ॥ 49॥
മായാമനുഷ്യഭാവേന ഗൂഢ ഐശ്വര്യേ പരേ അവ്യയേ ॥ 49॥
mā apatyabuddhiṃ akṛthāḥ kṛṣṇe sarvātmanīśvare |
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
māyāmanuṣyabhāvena gūḍha aiśvarye pare avyaye || 49||
Verse 50
ഭൂഭാരരാജന്യഹന്തവേ ഗുപ്തയേ സതാമ് ।
അവതീര്ണസ്യ നിര്വൃത്യൈ യശഃ ലോകേ വിതന്യതേ ॥ 50॥
അവതീര്ണസ്യ നിര്വൃത്യൈ യശഃ ലോകേ വിതന്യതേ ॥ 50॥
bhūbhārarājanyahantave guptaye satām |
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
avatīrṇasya nirvṛtyai yaśaḥ loke vitanyate || 50||
ശ്രീശുകഃ ഉവാച ।
Verse 51
ഏതത് ശ്രുത്വാ മഹാഭാഗഃ വസുദേവഃ അതിവിസ്മിതഃ ।
ദേവകീ ച മഹാഭാഗാഃ ജഹതുഃ മോഹം ആത്മനഃ ॥ 51॥
ദേവകീ ച മഹാഭാഗാഃ ജഹതുഃ മോഹം ആത്മനഃ ॥ 51॥
etat śrutvā mahābhāgaḥ vasudevaḥ ativismitaḥ |
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
devakī ca mahābhāgāḥ jahatuḥ mohaṃ ātmanaḥ || 51||
Verse 52
ഇതിഹാസം ഇമം പുണ്യം ധാരയേത് യഃ സമാഹിതഃ ।
സഃ വിധൂയ ഇഹ ശമലം ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ ॥ 52॥
സഃ വിധൂയ ഇഹ ശമലം ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ ॥ 52॥
itihāsaṃ imaṃ puṇyaṃ dhārayet yaḥ samāhitaḥ |
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
saḥ vidhūya iha śamalaṃ brahmabhūyāya kalpate || 52||
ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം
സംഹിതായാമേകാദശസ്കന്ധേ വസുദേവനാരദസംവാദേ
പഞ്ചമോഽധ്യായഃ ॥
സംഹിതായാമേകാദശസ്കന്ധേ വസുദേവനാരദസംവാദേ
പഞ്ചമോഽധ്യായഃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ पञ्चमोऽध्यायः ।
राजा उवाच ।
भगवन्तं हरिं प्रायः न भजन्ति आत्मवित्तमाः ।
तेषां अशान्तकामानां का निष्ठा अविजितात्मनाम् ॥ 1॥
चमसः उवाच ।
मुखबाहूरूपादेभ्यः पुरुषस्य आश्रमैः सह ।
चत्वारः जज्ञिरे वर्णाः गुणैः विप्रादयः पृथक् ॥ 2॥
यः एषां पुरुषं साक्षात् आत्मप्रभवं ईश्वरम् ।
न भजन्ति अवजानन्ति स्थानात् भ्रष्टाः पतन्ति अधः ॥ 3॥
दूरे हरिकथाः केचित् दूरे च अच्युतकीर्र्तनाः ।
स्त्रियः शूद्रादयः च एव ते अनुकम्प्या भवादृशाम् ॥ 4॥
विप्रः राजन्यवैश्यौ च हरेः प्राप्ताः पदान्तिकम् ।
श्रौतेन जन्मना अथ अपि मुह्यन्ति आम्नायवादिनः ॥ 5॥
कर्मणि अकोविदाः स्तब्धाः मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
वदन्ति चाटुकात् मूढाः यया माध्व्या गिर उत्सुकाः ॥ 6॥
रजसा घोरसङ्कल्पाः कामुकाः अहिमन्यवः ।
दाम्भिकाः मानिनः पापाः विहसन्ति अच्युतप्रियान् ॥ 7॥
वदन्ति ते अन्योन्यं उपासितस्त्रियः
गृहेषु मैथुन्यसुखेषु च आशिषः ।
यजन्ति असृष्टान् अविधान् अदक्षिणम्
वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशून् अतद्विदः ॥ 8॥
श्रिया विभूत्या अभिजनेन विद्यया
त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा
सतः अवमन्यन्ति हरिप्रियान् खलाः ॥ 9॥
सर्वेषु शश्वत् तनुभृत् स्ववस्थितम्
यथा स्वं आत्मानं अभीष्टं ईश्वरम् ।
वेदोपगीतं च न श्रुण्वते अबुधाः
मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥ 10॥
लोके व्यवाय आमिषं अद्यसेवा
नित्याः तु जन्तोः न हि तत्र चोदना ।
व्यवस्थितिः तेषु विवाहयज्ञ
सुराग्रहैः आसु निवृत्तिः इष्टा ॥ 11॥
धनं च धर्मेकफलं यतः वै
ज्ञानं सविज्ञानं अनुप्रशान्ति ।
गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य
मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥ 12॥
यत् घ्राणभक्षः विहितः सुरायाः
तथा पशोः आलभनं न हिंसा ।
एवं व्यवायः प्रजया न रत्या
इअमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ॥ 13॥
ये तु अनेवंविदः असन्तः स्तब्धाः सत् अभिमानिनः ।
पशून् द्रुह्यन्ति विस्रब्धाः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ॥ 14॥
द्विषन्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिं ईश्वरम् ।
मृतके सानुबन्धे अस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्ति अधः ॥ 15॥
ये कैवल्यं असम्प्राप्ताः ये च अतीताः च मूढताम् ।
त्रैवर्गिकाः हि अक्षणिकाः आत्मानं घातयन्ति ते ॥ 16॥
एतः आत्महनः अशान्ताः अज्ञाने ज्ञानमानिनः ।
सीदन्ति अकृतकृत्याः वै कालध्वस्तमनोरथाः ॥ 17॥
हित्वा आत्याय असरचिताः गृह अपत्यसुहृत् श्रियः ।
तमः विशन्ति अनिच्छन्तः वासुदेवपराङ्मुखाः ॥ 18॥
राजा उवाच ।
कस्मिन् काले सः भगवान् किं वर्णः कीदृशः नृभिः ।
नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तत् इह उच्यताम् ॥ 19॥
करभाजनः उवाच ।
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिः इत्येषु केशवः ।
नानावर्ण अभिधाकारः नाना एव विधिना इज्यते ॥ 20॥
कृते शुक्लः चतुर्बाहुः जटिलः वल्कलाम्बरः ।
कृष्णाजिनौपवीताक्षान् बिभ्रत् दण्डकमण्डलून् ॥ 21॥
मनुष्याः तु तदा शान्ताः निर्वैराः सुहृदः समाः ।
यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ॥ 22॥
हंसः सुपर्णः वैकुण्ठः धर्मः योगेश्वरः अमलः ।
ईश्वरः पुरुषः अव्यक्तः परमात्मा इति गीयते ॥ 23॥
त्रेतायां रक्तवर्णः असौ चतुर्बाहुः त्रिमेखलः ।
हिरण्यकेशः त्रयी आत्मा स्रुक्स्रुवादि उपलक्षणः ॥ 24॥
तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् ।
यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठाः ब्रह्मवादिनः ॥ 25॥
विष्णुः यज्ञः पृष्णिगर्भः सर्वदेवः उरुक्रमः ।
वृषाकपिः जयन्तः च उरुगाय इति ईर्यते ॥ 26॥
द्वापरे भगवान् श्यामः पीतवासा निजायुधः ।
श्रीवत्सादिभिः अङ्कैः च लक्षणैः उपलक्षितः ॥ 27॥
तं तदा पुरुषं मर्त्या महाराजौपलक्षणम् ।
यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवः नृप ॥ 28॥
नमः ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नमः ॥ 29॥
नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने ।
विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ॥ 30॥
इति द्वापरः उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् ।
नानातन्त्रविधानेन कलौ अपि यथा श्रुणु ॥ 31॥
कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गौपाङ्गास्त्र
पार्षदम् ।
यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैः यजन्ति हि सुमेधसः ॥ 32॥
ध्येयं सदा परिभवघ्नं अभीष्टदोहम्
तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।
भृत्यार्तिहन् प्रणतपाल भवाब्धिपोतम्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 33॥
त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरैप्सितराज्यलक्ष्मीम्
धर्मिष्ठः आर्यवचसा यत् अगात् अरण्यम् ।
मायामृगं दयितया इप्सितं अन्वधावत्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ 34॥
एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः ।
मनुजैः इज्यते राजन् श्रेयसां ईश्वरः हरिः ॥ 35॥
कलिं सभाजयन्ति आर्या गुणज्ञाः सारभागिनः ।
यत्र सङ्कीर्तनेन एव सर्वः स्वार्थः अभिलभ्यते ॥ 36॥
न हि अतः परमः लाभः देहिनां भ्राम्यतां इह ।
यतः विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः ॥ 37॥
कृतादिषु प्रजा राजन् कलौ इच्छन्ति सम्भवम् ।
कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ॥ 38॥
क्वचित् क्वचित् महाराज द्रविडेषु च भूरिशः ।
ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ॥ 39॥
कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ।
ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर ।
प्रायः भक्ताः भगवति वासुदेवः अमल आशयाः ॥ 40॥
देवर्षिभूताप्तनृणा पितॄणां
न किङ्करः न अयं ऋणी च राजन् ।
सर्वात्मना यः शरणं शरण्यम्
गतः मुकुन्दं परिहृत्य कर्तुम् ॥ 41॥
स्वपादमूलं भजतः प्रियस्य
त्यक्तान्यभावस्य हरिः परेशः ।
विकर्म यत् च उत्पतितं कथञ्चित्
धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः ॥ 42॥
नारदः उवाच ।
धर्मान् भागवतान् इत्थं श्रुत्वा अथ मिथिलेश्वरः ।
जायन्त इयान् मुनीन् प्रीतः सोपाध्यायः हि अपूजयत् ॥ 43॥
ततः अन्तः दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः ।
राजा धर्मान् उपातिष्ठन् अवाप परमां गतिम् ॥ 44॥
त्वं अपि एतान् महाभाग धर्मान् भागवतान् श्रुतान् ।
आस्थितः श्रद्धया युक्तः निःसङ्गः यास्यसे परम् ॥ 45॥
युवयोः खलु दम्पत्योः यशसा पूरितं जगत् ।
पुत्रतां अगमत् यत् वां भगवान् ईश्वरः हरिः ॥ 46॥
दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनैः ।
आत्मा वां पावितः कृष्णे पुत्रस्नेह प्रकुर्वतोः ॥ 47॥
वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्र
शाल्वादयः गतिविलासविलोकनादयैः ।
ध्यायन्तः आकृतधियः शयनासनादौ
तत् साम्यं आपुः अनुरक्तधियां पुनः किम् ॥ 48॥
मा अपत्यबुद्धिं अकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे ।
मायामनुष्यभावेन गूढ ऐश्वर्ये परे अव्यये ॥ 49॥
भूभारराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् ।
अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशः लोके वितन्यते ॥ 50॥
श्रीशुकः उवाच ।
एतत् श्रुत्वा महाभागः वसुदेवः अतिविस्मितः ।
देवकी च महाभागाः जहतुः मोहं आत्मनः ॥ 51॥
इतिहासं इमं पुण्यं धारयेत् यः समाहितः ।
सः विधूय इह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ 52॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे वसुदेवनारदसंवादे
पञ्चमोऽध्यायः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.