ശ്രീഗുരുഭ്യോ നമഃ ।
ഹരിഃ ഓമ് ।
ധ്യാനമ്
ഹംസാഭ്യാം പരിവൃത്തപത്രകമലൈര്ദിവ്യൈര്ജഗത്കാരണം
വിശ്വോത്കീര്ണമനേകദേഹനിലയം സ്വച്ഛന്ദമാനന്ദകമ് ।
ആദ്യന്തൈകമഖണ്ഡചിദ്ഘനരസം പൂര്ണം ഹ്യനന്തം ശുഭം
പ്രത്യക്ഷാക്ഷരവിഗ്രഹം ഗുരുപദം ധ്യായേദ്വിഭും ശാശ്വതമ് ॥
അഥ പ്രഥമോഽധ്യായഃ ॥
അചിന്ത്യാവ്യക്തരൂപായ നിര്ഗുണായ ഗണാത്മനേ ।
സമസ്തജഗദാധാരമൂര്തയേ ബ്രഹ്മണേ നമഃ ॥ 1 ॥
ഋഷയ ഊചുഃ ।
സൂത സൂത മഹാപ്രാജ്ഞ നിഗമാഗമപാരഗ ।
ഗുരുസ്വരൂപമസ്മാകം ബ്രൂഹി സര്വമലാപഹമ് ॥ 2 ॥
യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ ദേഹീ ദുഃഖാദ്വിമുച്യതേ ।
യേന മാര്ഗേണ മുനയഃ സര്വജ്ഞത്വം പ്രപേദിരേ ॥ 3 ॥
യത്പ്രാപ്യ ന പുനര്യാതി നരഃ സംസാരബന്ധനമ് ।
തഥാവിധം പരം തത്ത്വം വക്തവ്യമധുനാ ത്വയാ ॥ 4 ॥
ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതമം സാരം ഗുരുഗീതാ വിശേഷതഃ ।
ത്വത്പ്രസാദാച്ച ശ്രോതവ്യാ തത്സര്വം ബ്രൂഹി സൂത നഃ ॥ 5 ॥
ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതഃ സൂതോ മുനിസങ്ഘൈര്മുഹുര്മുഹുഃ ॥
കുതൂഹലേന മഹതാ പ്രോവാച മധുരം വചഃ ॥ 6 ॥
സൂത ഉവാച ।
ശ്രുണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ ശ്രദ്ധയാ പരയാ മുദാ ।
വദാമി ഭവരോഗഘ്നീം ഗീതാം മാതൃസ്വരൂപിണീമ് ॥ 7 ॥
പുരാ കൈലാസശിഖരേ സിദ്ധഗന്ധര്വസേവിതേ ।
തത്ര കല്പലതാപുഷ്പമന്ദിരേഽത്യന്തസുന്ദരേ ॥ 8 ॥
വ്യാഘ്രാജിനേ സമാസീനം ശുകാദിമുനിവന്ദിതമ് ।
ബോധയന്തം പരം തത്ത്വം മധ്യേ മുനിഗണേ ക്വചിത് ॥ 9 ॥
പ്രണമ്രവദനാ ശശ്വന്നമസ്കുര്വന്തമാദരാത് ।
ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയമാപന്ന പാര്വതീ പരിപൃച്ഛതി ॥ 10 ॥
പാര്വത്യുവാച ।
ഓം നമോ ദേവ ദേവേശ പരാത്പര ജഗദ്ഗുരോ ।
ത്വാം നമസ്കുര്വതേ ഭക്ത്യാ സുരാസുരനരാഃ സദാ ॥ 11 ॥
വിധിവിഷ്ണുമഹേന്ദ്രാദ്യൈര്വന്ദ്യഃ ഖലു സദാ ഭവാന് ।
നമസ്കരോഷി കസ്മൈ ത്വം നമസ്കാരാശ്രയഃ കില ॥ 12 ॥
ദൃഷ്ട്വൈതത്കര്മ വിപുലമാശ്ചര്യ പ്രതിഭാതി മേ ।
കിമേതന്ന വിജാനേഽഹം കൃപയാ വദ മേ പ്രഭോ ॥ 13 ॥
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ വ്രതാനാം വ്രതനായകമ് ।
ബ്രൂഹി മേ കൃപയാ ശമ്ഭോ ഗുരുമാഹാത്മ്യമുത്തമമ് ॥ 14 ॥
കേന മാര്ഗേണ ഭോ സ്വാമിന് ദേഹീ ബ്രഹ്മമയോ ഭവേത് ।
തത്കൃപാം കുരു മേ സ്വാമിന് നമാമി ചരണൌ തവ ॥ 15 ॥
ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതഃ ശശ്വന്മഹാദേവോ മഹേശ്വരഃ ।
ആനന്ദഭരിതഃ സ്വാന്തേ പാര്വതീമിദമബ്രവീത് ॥ 16 ॥
ശ്രീ മഹാദേവ ഉവാച ।
ന വക്തവ്യമിദം ദേവി രഹസ്യാതിരഹസ്യകമ് ।
ന കസ്യാപി പുരാ പ്രോക്തം ത്വദ്ഭക്ത്യര്ഥം വദാമി തത് ॥ 17 ॥
മമ രൂപാഽസി ദേവി ത്വമതസ്തത്കഥയാമി തേ ।
ലോകോപകാരകഃ പ്രശ്നോ ന കേനാപി കൃതഃ പുരാ ॥ 18 ॥
യസ്യ ദേവേ പരാ ഭക്തിര്യഥാ ദേവേ തഥാ ഗുരൌ ।
തസ്യൈതേ കഥിതാ ഹ്യര്ഥാഃ പ്രകാശന്തേ മഹാത്മനഃ ॥ 19 ॥
യോ ഗുരുഃ സ ശിവഃ പ്രോക്തോ യഃ ശിവഃ സ ഗുരുഃ സ്മൃതഃ ।
വികല്പം യസ്തു കുര്വീത സ നരോ ഗുരുതല്പഗഃ ॥ 20 ॥
ദുര്ലഭം ത്രിഷു ലോകേഷു തച്ഛൃണുഷ്വ വദാമ്യഹമ് ।
ഗുരുബ്രഹ്മ വിനാ നാന്യഃ സത്യം സത്യം വരാനനേ ॥ 21 ॥
വേദശാസ്ത്രപുരാണാനി ചേതിഹാസാദികാനി ച ।
മന്ത്രയന്ത്രാദിവിദ്യാനാം മോഹനോച്ചാടനാദികമ് ॥ 22 ॥
ശൈവശാക്താഗമാദീനി ഹ്യന്യേ ച ബഹവോ മതാഃ ।
അപഭ്രംശാഃ സമസ്താനാം ജീവാനാം ഭ്രാന്തചേതസാമ് ॥ 23 ॥
ജപസ്തപോ വ്രതം തീര്ഥം യജ്ഞോ ദാനം തഥൈവ ച ।
ഗുരുതത്ത്വമവിജ്ഞായ സര്വം വ്യര്ഥം ഭവേത്പ്രിയേ ॥ 24 ॥
ഗുരുബുദ്ധ്യാത്മനോ നാന്യത് സത്യം സത്യം വരാനനേ ।
തല്ലാഭാര്ഥം പ്രയത്നസ്തു കര്തവ്യശ്ച മനീഷിഭിഃ ॥ 25 ॥
ഗൂഢാവിദ്യാ ജഗന്മായാ ദേഹശ്ചാജ്ഞാനസമ്ഭവഃ ।
വിജ്ഞാനം യത്പ്രസാദേന ഗുരുശബ്ദേന കഥ്യതേ ॥ 26 ॥
യദങ്ഘ്രികമലദ്വന്ദ്വം ദ്വന്ദ്വതാപനിവാരകമ് ।
താരകം ഭവസിന്ധോശ്ച തം ഗുരും പ്രണമാമ്യഹമ് ॥ 27 ॥
ദേഹീ ബ്രഹ്മ ഭവേദ്യസ്മാത് ത്വത്കൃപാര്ഥം വദാമി തത് ।
സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ ശ്രീഗുരോഃ പാദസേവനാത് ॥ 28 ॥
സര്വതീര്ഥാവഗാഹസ്യ സമ്പ്രാപ്നോതി ഫലം നരഃ ।
ഗുരോഃ പാദോദകം പീത്വാ ശേഷം ശിരസി ധാരയന് ॥ 29 ॥
ശോഷണം പാപപങ്കസ്യ ദീപനം ജ്ഞാനതേജസഃ ।
ഗുരോഃ പാദോദകം സമ്യക് സംസാരാര്ണവതാരകമ് ॥ 30 ॥
അജ്ഞാനമൂലഹരണം ജന്മകര്മനിവാരകമ് ।
ജ്ഞാനവൈരാഗ്യസിദ്ധ്യര്ഥം ഗുരോഃ പാദോദകം പിബേത് ॥ 31 ॥
ഗുരുപാദോദകം പാനം ഗുരോരുച്ഛിഷ്ടഭോജനമ് ।
ഗുരുമൂര്തേഃ സദാ ധ്യാനം ഗുരോര്നാമ സദാ ജപഃ ॥ 32 ॥
സ്വദേശികസ്യൈവ ച നാമകീര്തനം
ഭവേദനന്തസ്യ ശിവസ്യ കീര്തനമ് ।
സ്വദേശികസ്യൈവ ച നാമചിന്തനം
ഭവേദനന്തസ്യ ശിവസ്യ ചിന്തനമ് ॥ 33 ॥
യത്പാദാമ്ബുജരേണുര്വൈ കോഽപി സംസാരവാരിധൌ ।
സേതുബന്ധായതേ നാഥം ദേശികം തമുപാസ്മഹേ ॥ 34 ॥
യദനുഗ്രഹമാത്രേണ ശോകമോഹൌ വിനശ്യതഃ ।
തസ്മൈ ശ്രീദേശികേന്ദ്രായ നമോഽസ്തു പരമാത്മനേ ॥ 35 ॥
യസ്മാദനുഗ്രഹം ലബ്ധ്വാ മഹദജ്ഞാനമുത്സൃജേത് ।
തസ്മൈ ശ്രീദേശികേന്ദ്രായ നമശ്ചാഭീഷ്ടസിദ്ധയേ ॥ 36 ॥
കാശീക്ഷേത്രം നിവാസശ്ച ജാഹ്നവീ ചരണോദകമ് ।
ഗുരുര്വിശ്വേശ്വരഃ സാക്ഷാത് താരകം ബ്രഹ്മനിശ്ചയഃ ॥ 37 ॥
ഗുരുസേവാ ഗയാ പ്രോക്താ ദേഹഃ സ്യാദക്ഷയോ വടഃ ।
തത്പാദം വിഷ്ണുപാദം സ്യാത് തത്ര ദത്തമനസ്തതമ് ॥ 38 ॥
ഗുരുമൂര്തിം സ്മരേന്നിത്യം ഗുരോര്നാമ സദാ ജപേത് ।
ഗുരോരാജ്ഞാം പ്രകുര്വീത ഗുരോരന്യം ന ഭാവയേത് ॥ 39 ॥
ഗുരുവക്ത്രേ സ്ഥിതം ബ്രഹ്മ പ്രാപ്യതേ തത്പ്രസാദതഃ ।
ഗുരോര്ധ്യാനം സദാ കുര്യാത് കുലസ്ത്രീ സ്വപതിം യഥാ ॥ 40 ॥
സ്വാശ്രമം ച സ്വജാതിം ച സ്വകീര്തിം പുഷ്ടിവര്ധനമ് ।
ഏതത്സര്വം പരിത്യജ്യ ഗുരുമേവ സമാശ്രയേത് ॥ 41 ॥
അനന്യാശ്ചിന്തയന്തോ യേ സുലഭം പരമം സുഖമ് ।
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ഗുരോരാരാധനം കുരു ॥ 42 ॥
ഗുരുവക്ത്രേ സ്ഥിതാ വിദ്യാ ഗുരുഭക്ത്യാ ച ലഭ്യതേ ।
ത്രൈലോക്യേ സ്ഫുടവക്താരോ ദേവര്ഷിപിതൃമാനവാഃ ॥ 43 ॥
ഗുകാരശ്ചാന്ധകാരോ ഹി രുകാരസ്തേജ ഉച്യതേ ।
അജ്ഞാനഗ്രാസകം ബ്രഹ്മ ഗുരുരേവ ന സംശയഃ ॥ 44 ॥
ഗുകാരശ്ചാന്ധകാരസ്തു രുകാരസ്തന്നിരോധകൃത് ।
അന്ധകാരവിനാശിത്വാദ്ഗുരുരിത്യഭിധീയതേ ॥
ഗുകാരോ ഭവരോഗഃ സ്യാത് രുകാരസ്തന്നിരോധകൃത് ।
ഭവരോഗഹരത്വാച്ച ഗുരുരിത്യഭിധീയതേ ॥ 45 ॥
ഗുകാരശ്ച ഗുണാതീതോ രൂപാതീതോ രുകാരകഃ ।
ഗുണരൂപവിഹീനത്വാത് ഗുരുരിത്യഭിധീയതേ ॥ 46 ॥
ഗുകാരഃ പ്രഥമോ വര്ണോ മായാദിഗുണഭാസകഃ ।
രുകാരോഽസ്തി പരം ബ്രഹ്മ മായാഭ്രാന്തിവിമോചകമ് ॥ 47 ॥
ഏവം ഗുരുപദം ശ്രേഷ്ഠം ദേവാനാമപി ദുര്ലഭമ് ।
ഹാഹാഹൂഹൂഗണൈശ്ചൈവ ഗന്ധര്വാദ്യൈശ്ച പൂജിതമ് ॥ 48 ॥
ധ്രുവം തേഷാം ച സര്വേഷാം നാസ്തി തത്ത്വം ഗുരോഃ പരമ് ।
ഗുരോരാരാധനം കുര്യാത് സ്വജീവത്വം നിവേദയേത് ॥ 49 ॥
ആസനം ശയനം വസ്ത്രം വാഹനം ഭൂഷണാദികമ് ।
സാധകേന പ്രദാതവ്യം ഗുരുസന്തോഷകാരണമ് ॥ 50 ॥
കര്മണാ മനസാ വാചാ സര്വദാഽഽരാധയേദ്ഗുരുമ് ।
ദീര്ഘദണ്ഡം നമസ്കൃത്യ നിര്ലജ്ജോ ഗുരുസന്നിധൌ ॥ 51 ॥
ശരീരമിന്ദ്രിയം പ്രാണമര്ഥസ്വജനബാന്ധവാന് ।
ആത്മദാരാദികം സര്വം സദ്ഗുരുഭ്യോ നിവേദയേത് ॥ 52 ॥
ഗുരുരേകോ ജഗത്സര്വം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാത്മകമ് ।
ഗുരോഃ പരതരം നാസ്തി തസ്മാത്സമ്പൂജയേദ്ഗുരുമ് ॥ 53 ॥
സര്വശ്രുതിശിരോരത്നവിരാജിതപദാമ്ബുജമ് ।
വേദാന്താര്ഥപ്രവക്താരം തസ്മാത് സമ്പൂജയേദ്ഗുരുമ് ॥ 54 ॥
യസ്യ സ്മരണമാത്രേണ ജ്ഞാനമുത്പദ്യതേ സ്വയമ് ।
സ ഏവ സര്വസമ്പത്തിഃ തസ്മാത്സമ്പൂജയേദ്ഗുരുമ് ॥ 55 ॥
[പാഠഭേദഃ -
കൃമികോടിഭിരാവിഷ്ടം ദുര്ഗന്ധമലമൂത്രകമ് ।
ശ്ലേഷ്മരക്തത്വചാമാംസൈര്നദ്ധം ചൈതദ്വരാനനേ ॥
]
കൃമികോടിഭിരാവിഷ്ടം ദുര്ഗന്ധകുലദൂഷിതമ് ।
അനിത്യം ദുഃഖനിലയം ദേഹം വിദ്ധി വരാനനേ ॥ 56 ॥
സംസാരവൃക്ഷമാരൂഢാഃ പതന്തി നരകാര്ണവേ ।
യസ്താനുദ്ധരതേ സര്വാന് തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 57 ॥
ഗുരുര്ബ്രഹ്മാ ഗുരുര്വിഷ്ണുര്ഗുരുര്ദേവോ മഹേശ്വരഃ ।
ഗുരുസ്സാക്ഷാത് പരബ്രഹ്മ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 58 ॥
അജ്ഞാനതിമിരാന്ധസ്യ ജ്ഞാനാഞ്ജനശലാകയാ ।
ചക്ഷുരുന്മീലിതം യേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 59 ॥
അഖണ്ഡമണ്ഡലാകാരം വ്യാപ്തം യേന ചരാചരമ് ।
തത്പദം ദര്ശിതം യേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 60 ॥
സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം വ്യാപ്തം യത്കിഞ്ചിത്സചരാചരമ് ।
ത്വം പദം ദര്ശിതം യേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 61 ॥
ചിന്മയവ്യാപിതം സര്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ।
അസിത്വം ദര്ശിതം യേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 62 ॥
നിമിഷാന്നിമിഷാര്ധാദ്വാ യദ്വാക്യാദ്വൈ വിമുച്യതേ ।
സ്വാത്മാനം ശിവമാലോക്യ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 63 ॥
ചൈതന്യം ശാശ്വതം ശാന്തം വ്യോമാതീതം നിരഞ്ജനമ് ।
നാദബിന്ദുകലാതീതം തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 64 ॥
നിര്ഗുണം നിര്മലം ശാന്തം ജങ്ഗമം സ്ഥിരമേവ ച ।
വ്യാപ്തം യേന ജഗത്സര്വം തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 65 ॥
സ പിതാ സ ച മേ മാതാ സ ബന്ധുഃ സ ച ദേവതാ ।
സംസാരമോഹനാശായ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 66 ॥
യത്സത്ത്വേന ജഗത്സത്ത്വം യത്പ്രകാശേന ഭാതി തത് ।
യദാനന്ദേന നന്ദന്തി തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 67 ॥
യസ്മിന് സ്ഥിതമിദം സര്വം ഭാതി യദ്ഭാനരൂപതഃ ।
പ്രിയം പുത്രാദി യത്പ്രീത്യാ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 68 ॥
യേനേദം ദര്ശിതം തത്ത്വം ചിത്തചൈത്യാദികം തഥാ ।
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്ത്യാദി തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 69 ॥
യസ്യ ജ്ഞാനമിദം വിശ്വം ന ദൃശ്യം ഭിന്നഭേദതഃ ।
സദൈകരൂപരൂപായ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 70 ॥
യസ്യ ജ്ഞാതം മതം തസ്യ മതം യസ്യ ന വേദ സഃ ।
അനന്യഭാവഭാവായ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 71 ॥
യസ്മൈ കാരണരൂപായ കാര്യരൂപേണ ഭാതി യത് ।
കാര്യകാരണരൂപായ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 72 ॥
നാനാരൂപമിദം വിശ്വം ന കേനാപ്യസ്തി ഭിന്നതാ ।
കാര്യകാരണരൂപായ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 73 ॥
ജ്ഞാനശക്തിസമാരൂഢതത്ത്വമാലാവിഭൂഷിണേ ।
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദാത്രേ ച തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 74 ॥
അനേകജന്മസമ്പ്രാപ്തകര്മബന്ധവിദാഹിനേ ।
ജ്ഞാനാനലപ്രഭാവേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 75 ॥
ശോഷണം ഭവസിന്ധോശ്ച ദീപനം ക്ഷരസമ്പദാമ് ।
ഗുരോഃ പാദോദകം യസ്യ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 76 ॥
ന ഗുരോരധികം തത്ത്വം ന ഗുരോരധികം തപഃ ।
ന ഗുരോരധികം ജ്ഞാനം തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 77 ॥
മന്നാഥഃ ശ്രീജഗന്നാഥോ മദ്ഗുരുഃ ശ്രീജഗദ്ഗുരുഃ ।
മമാഽഽത്മാ സര്വഭൂതാത്മാ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 78 ॥
ഗുരുരാദിരനാദിശ്ച ഗുരുഃ പരമദൈവതമ് ।
ഗുരുമന്ത്രസമോ നാസ്തി തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 79 ॥
ഏക ഏവ പരോ ബന്ധുര്വിഷമേ സമുപസ്ഥിതേ ।
ഗുരുഃ സകലധര്മാത്മാ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 80 ॥
ഗുരുമധ്യേ സ്ഥിതം വിശ്വം വിശ്വമധ്യേ സ്ഥിതോ ഗുരുഃ ।
ഗുരുര്വിശ്വം ന ചാന്യോഽസ്തി തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 81 ॥
ഭവാരണ്യപ്രവിഷ്ടസ്യ ദിങ്മോഹഭ്രാന്തചേതസഃ ।
യേന സന്ദര്ശിതഃ പന്ഥാഃ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 82 ॥
താപത്രയാഗ്നിതപ്താനാമശാന്തപ്രാണിനാം മുദേ ।
ഗുരുരേവ പരാ ഗങ്ഗാ തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥ 83 ॥
[പാഠഭേദഃ -
അജ്ഞാനേനാഹിനാ ഗ്രസ്താഃ പ്രാണിനസ്താന് ചികിത്സകഃ ।
വിദ്യാസ്വരൂപോ ഭഗവാംസ്തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ ॥
]
അജ്ഞാനസര്പദഷ്ടാനാം പ്രാണിനാം കശ്ചികിത്സകഃ ।
സമ്യഗ്ജ്ഞാനമഹാമന്ത്രവേദിനം സദ്ഗുരു വിനാ ॥ 84 ॥
ഹേതവേ ജഗതാമേവ സംസാരാര്ണവസേതവേ ।
പ്രഭവേ സര്വവിദ്യാനാം ശമ്ഭവേ ഗുരവേ നമഃ ॥ 85 ॥
ധ്യാനമൂലം ഗുരോര്മൂര്തിഃ പൂജാമൂലം ഗുരോഃ പദമ് ।
മന്ത്രമൂലം ഗുരോര്വാക്യം മുക്തിമൂലം ഗുരോഃ കൃപാ ॥ 86 ॥
സപ്തസാഗരപര്യന്തതീര്ഥസ്നാനഫലം തു യത് ।
ഗുരോഃ പാദോദബിന്ദോശ്ച സഹസ്രാംശേ ന തത്ഫലമ് ॥ 87 ॥
ശിവേ രുഷ്ടേ ഗുരുസ്ത്രാതാ ഗുരൌ രുഷ്ടേ ന കശ്ചന ।
ലബ്ധ്വാ കുലഗുരും സമ്യഗ്ഗുരുമേവ സമാശ്രയേത് ॥ 88 ॥
മധുലുബ്ധോ യഥാ ഭൃങ്ഗഃ പുഷ്പാത്പുഷ്പാന്തരം വ്രജേത് ।
ജ്ഞാനലുബ്ധസ്തഥാ ശിഷ്യോ ഗുരോര്ഗുര്വന്തരം വ്രജേത് ॥ 89 ॥
വന്ദേ ഗുരുപദദ്വന്ദ്വം വാങ്മനാതീതഗോചരമ് ।
ശ്വേതരക്തപ്രഭാഭിന്നം ശിവശക്ത്യാത്മകം പരമ് ॥ 90 ॥
ഗുകാരം ച ഗുണാതീതം രൂകാരം രൂപവര്ജിതമ് ।
ഗുണാതീതമരൂപം ച യോ ദദ്യാത്സ ഗുരുഃ സ്മൃതഃ ॥ 91 ॥
അത്രിനേത്രഃ ശിവഃ സാക്ഷാത് ദ്വിബാഹുശ്ച ഹരിഃ സ്മൃതഃ ।
യോഽചതുര്വദനോ ബ്രഹ്മാ ശ്രീഗുരുഃ കഥിതഃ പ്രിയേ ॥ 92 ॥
അയം മയാഞ്ജലിര്ബദ്ധോ ദയാസാഗരസിദ്ധയേ ।
യദനുഗ്രഹതോ ജന്തുശ്ചിത്രസംസാരമുക്തിഭാക് ॥ 93 ॥
ശ്രീഗുരോഃ പരമം രൂപം വിവേകചക്ഷുരഗ്രതഃ ।
മന്ദഭാഗ്യാ ന പശ്യന്തി അന്ധാഃ സൂര്യോദയം യഥാ ॥ 94 ॥
കുലാനാം കുലകോടീനാം താരകസ്തത്ര തത്ക്ഷണാത് ।
അതസ്തം സദ്ഗുരും ജ്ഞാത്വാ ത്രികാലമഭിവാദയേത് ॥ 95 ॥
ശ്രീനാഥചരണദ്വന്ദ്വം യസ്യാം ദിശി വിരാജതേ ।
തസ്യാം ദിശി നമസ്കുര്യാത് ഭക്ത്യാ പ്രതിദിനം പ്രിയേ ॥ 96 ॥
സാഷ്ടാങ്ഗപ്രണിപാതേന സ്തുവന്നിത്യം ഗുരും ഭജേത് ।
ഭജനാത് സ്ഥൈര്യമാപ്നോതി സ്വസ്വരൂപമയോ ഭവേത് ॥ 97 ॥
ദോര്ഭ്യാം പദ്ഭ്യാം ച ജാനുഭ്യാമുരസാ ശിരസാ ദൃശാ ।
മനസാ വചസാ ചേതി പ്രണാമോഽഷ്ടാങ്ഗ ഉച്യതേ ॥ 98 ॥
തസ്യൈ ദിശേ സതതമഞ്ജലിരേഷ നിത്യം
പ്രക്ഷിപ്യതാം മുഖരിതൈര്മധുരൈഃ പ്രസൂനൈഃ ।
ജാഗര്തി യത്ര ഭഗവാന് ഗുരുചക്രവര്തീ
വിശ്വസ്ഥിതിപ്രലയനാടകനിത്യസാക്ഷീ ॥ 99 ॥
അഭ്യസ്തൈഃ കിമു ദീര്ഘകാലവിമലൈര്വ്യാധിപ്രദൈര്ദുഷ്കരൈഃ
പ്രാണായാമശതൈരനേകകരണൈര്ദുഃഖാത്മകൈര്ദുര്ജയൈഃ ।
യസ്മിന്നഭ്യുദിതേ വിനശ്യതി ബലീ വായുഃ സ്വയം തത്ക്ഷണാത്
പ്രാപ്തും തത്സഹജസ്വഭാവമനിശം സേവേത ചൈകം ഗുരുമ് ॥ 100 ॥
ജ്ഞാനം വിനാ മുക്തിപദം ലഭ്യതേ ഗുരുഭക്തിതഃ ।
ഗുരോസ്സമാനതോ നാന്യത് സാധനം ഗുരുമാര്ഗിണാമ് ॥ 101 ॥
യസ്മാത്പരതരം നാസ്തി നേതി നേതീതി വൈ ശ്രുതിഃ ।
മനസാ വചസാ ചൈവ സത്യമാരാധയേദ്ഗുരുമ് ॥ 102 ॥
ഗുരോഃ കൃപാപ്രസാദേന ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ ।
സാമര്ഥ്യമഭജന് സര്വേ സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകര്മണി ॥ 103 ॥
ദേവകിന്നരഗന്ധര്വാഃ പിതൃയക്ഷാസ്തു തുമ്ബുരഃ ।
മുനയോഽപി ന ജാനന്തി ഗുരുശുശ്രൂഷണേ വിധിമ് ॥ 104 ॥
താര്കികാശ്ഛാന്ദസാശ്ചൈവ ദൈവജ്ഞാഃ കര്മഠാഃ പ്രിയേ ।
ലൌകികാസ്തേ ന ജാനന്തി ഗുരുതത്ത്വം നിരാകുലമ് ॥ 105 ॥
മഹാഹങ്കാരഗര്വേണ തതോവിദ്യാബലേന ച ।
ഭ്രമന്തി ചാസ്മിന് സംസാരേ ഘടീയന്ത്രം യഥാ പുനഃ ॥ 106 ॥
യജ്ഞിനോഽപി ന മുക്താഃ സ്യുഃ ന മുക്താ യോഗിനസ്തഥാ ।
താപസാ അപി നോ മുക്താ ഗുരുതത്ത്വാത്പരാങ്മുഖാഃ ॥ 107 ॥
ന മുക്താസ്തു ച ഗന്ധര്വാഃ പിതൃയക്ഷാസ്തു ചാരണാഃ ।
ഋഷയഃ സിദ്ധദേവാദ്യാ ഗുരുസേവാപരാങ്മുഖാഃ ॥ 108 ॥
ഇതി ശ്രീസ്കന്ദപുരാണേ ഉത്തരഖണ്ഡേ ഉമാമഹേശ്വര സംവാദേ
ശ്രീ ഗുരുഗീതായാം പ്രഥമോഽധ്യായഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīgurubhyo namaḥ |
hariḥ om |
dhyānam
haṃsābhyāṃ parivṛttapatrakamalairdivyairjagatkāraṇaṃ
viśvotkīrṇamanekadehanilayaṃ svacchandamānandakam |
ādyantaikamakhaṇḍacidghanarasaṃ pūrṇaṃ hyanantaṃ śubhaṃ
pratyakṣākṣaravigrahaṃ gurupadaṃ dhyāyedvibhuṃ śāśvatam ||
atha prathamo'dhyāyaḥ ||
acintyāvyaktarūpāya nirguṇāya gaṇātmane |
samastajagadādhāramūrtaye brahmaṇe namaḥ || 1 ||
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahāprājña nigamāgamapāraga |
gurusvarūpamasmākaṃ brūhi sarvamalāpaham || 2 ||
yasya śravaṇamātreṇa dehī duḥkhādvimucyate |
yena mārgeṇa munayaḥ sarvajñatvaṃ prapedire || 3 ||
yatprāpya na punaryāti naraḥ saṃsārabandhanam |
tathāvidhaṃ paraṃ tattvaṃ vaktavyamadhunā tvayā || 4 ||
guhyādguhyatamaṃ sāraṃ gurugītā viśeṣataḥ |
tvatprasādācca śrotavyā tatsarvaṃ brūhi sūta naḥ || 5 ||
iti samprārthitaḥ sūto munisaṅghairmuhurmuhuḥ ||
kutūhalena mahatā provāca madhuraṃ vacaḥ || 6 ||
sūta uvāca |
śruṇudhvaṃ munayaḥ sarve śraddhayā parayā mudā |
vadāmi bhavarogaghnīṃ gītāṃ mātṛsvarūpiṇīm || 7 ||
purā kailāsaśikhare siddhagandharvasevite |
tatra kalpalatāpuṣpamandire'tyantasundare || 8 ||
vyāghrājine samāsīnaṃ śukādimunivanditam |
bodhayantaṃ paraṃ tattvaṃ madhye munigaṇe kvacit || 9 ||
praṇamravadanā śaśvannamaskurvantamādarāt |
dṛṣṭvā vismayamāpanna pārvatī paripṛcchati || 10 ||
pārvatyuvāca |
oṃ namo deva deveśa parātpara jagadguro |
tvāṃ namaskurvate bhaktyā surāsuranarāḥ sadā || 11 ||
vidhiviṣṇumahendrādyairvandyaḥ khalu sadā bhavān |
namaskaroṣi kasmai tvaṃ namaskārāśrayaḥ kila || 12 ||
dṛṣṭvaitatkarma vipulamāścarya pratibhāti me |
kimetanna vijāne'haṃ kṛpayā vada me prabho || 13 ||
bhagavan sarvadharmajña vratānāṃ vratanāyakam |
brūhi me kṛpayā śambho gurumāhātmyamuttamam || 14 ||
kena mārgeṇa bho svāmin dehī brahmamayo bhavet |
tatkṛpāṃ kuru me svāmin namāmi caraṇau tava || 15 ||
iti samprārthitaḥ śaśvanmahādevo maheśvaraḥ |
ānandabharitaḥ svānte pārvatīmidamabravīt || 16 ||
śrī mahādeva uvāca |
na vaktavyamidaṃ devi rahasyātirahasyakam |
na kasyāpi purā proktaṃ tvadbhaktyarthaṃ vadāmi tat || 17 ||
mama rūpā'si devi tvamatastatkathayāmi te |
lokopakārakaḥ praśno na kenāpi kṛtaḥ purā || 18 ||
yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau |
tasyaite kathitā hyarthāḥ prakāśante mahātmanaḥ || 19 ||
yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
vikalpaṃ yastu kurvīta sa naro gurutalpagaḥ || 20 ||
durlabhaṃ triṣu lokeṣu tacchṛṇuṣva vadāmyaham |
gurubrahma vinā nānyaḥ satyaṃ satyaṃ varānane || 21 ||
vedaśāstrapurāṇāni cetihāsādikāni ca |
mantrayantrādividyānāṃ mohanoccāṭanādikam || 22 ||
śaivaśāktāgamādīni hyanye ca bahavo matāḥ |
apabhraṃśāḥ samastānāṃ jīvānāṃ bhrāntacetasām || 23 ||
japastapo vrataṃ tīrthaṃ yajño dānaṃ tathaiva ca |
gurutattvamavijñāya sarvaṃ vyarthaṃ bhavetpriye || 24 ||
gurubuddhyātmano nānyat satyaṃ satyaṃ varānane |
tallābhārthaṃ prayatnastu kartavyaśca manīṣibhiḥ || 25 ||
gūḍhāvidyā jaganmāyā dehaścājñānasambhavaḥ |
vijñānaṃ yatprasādena guruśabdena kathyate || 26 ||
yadaṅghrikamaladvandvaṃ dvandvatāpanivārakam |
tārakaṃ bhavasindhośca taṃ guruṃ praṇamāmyaham || 27 ||
dehī brahma bhavedyasmāt tvatkṛpārthaṃ vadāmi tat |
sarvapāpaviśuddhātmā śrīguroḥ pādasevanāt || 28 ||
sarvatīrthāvagāhasya samprāpnoti phalaṃ naraḥ |
guroḥ pādodakaṃ pītvā śeṣaṃ śirasi dhārayan || 29 ||
śoṣaṇaṃ pāpapaṅkasya dīpanaṃ jñānatejasaḥ |
guroḥ pādodakaṃ samyak saṃsārārṇavatārakam || 30 ||
ajñānamūlaharaṇaṃ janmakarmanivārakam |
jñānavairāgyasiddhyarthaṃ guroḥ pādodakaṃ pibet || 31 ||
gurupādodakaṃ pānaṃ gurorucchiṣṭabhojanam |
gurumūrteḥ sadā dhyānaṃ gurornāma sadā japaḥ || 32 ||
svadeśikasyaiva ca nāmakīrtanaṃ
bhavedanantasya śivasya kīrtanam |
svadeśikasyaiva ca nāmacintanaṃ
bhavedanantasya śivasya cintanam || 33 ||
yatpādāmbujareṇurvai ko'pi saṃsāravāridhau |
setubandhāyate nāthaṃ deśikaṃ tamupāsmahe || 34 ||
yadanugrahamātreṇa śokamohau vinaśyataḥ |
tasmai śrīdeśikendrāya namo'stu paramātmane || 35 ||
yasmādanugrahaṃ labdhvā mahadajñānamutsṛjet |
tasmai śrīdeśikendrāya namaścābhīṣṭasiddhaye || 36 ||
kāśīkṣetraṃ nivāsaśca jāhnavī caraṇodakam |
gururviśveśvaraḥ sākṣāt tārakaṃ brahmaniścayaḥ || 37 ||
gurusevā gayā proktā dehaḥ syādakṣayo vaṭaḥ |
tatpādaṃ viṣṇupādaṃ syāt tatra dattamanastatam || 38 ||
gurumūrtiṃ smarennityaṃ gurornāma sadā japet |
gurorājñāṃ prakurvīta guroranyaṃ na bhāvayet || 39 ||
guruvaktre sthitaṃ brahma prāpyate tatprasādataḥ |
gurordhyānaṃ sadā kuryāt kulastrī svapatiṃ yathā || 40 ||
svāśramaṃ ca svajātiṃ ca svakīrtiṃ puṣṭivardhanam |
etatsarvaṃ parityajya gurumeva samāśrayet || 41 ||
ananyāścintayanto ye sulabhaṃ paramaṃ sukham |
tasmātsarvaprayatnena gurorārādhanaṃ kuru || 42 ||
guruvaktre sthitā vidyā gurubhaktyā ca labhyate |
trailokye sphuṭavaktāro devarṣipitṛmānavāḥ || 43 ||
gukāraścāndhakāro hi rukārasteja ucyate |
ajñānagrāsakaṃ brahma gurureva na saṃśayaḥ || 44 ||
gukāraścāndhakārastu rukārastannirodhakṛt |
andhakāravināśitvādgururityabhidhīyate ||
gukāro bhavarogaḥ syāt rukārastannirodhakṛt |
bhavarogaharatvācca gururityabhidhīyate || 45 ||
gukāraśca guṇātīto rūpātīto rukārakaḥ |
guṇarūpavihīnatvāt gururityabhidhīyate || 46 ||
gukāraḥ prathamo varṇo māyādiguṇabhāsakaḥ |
rukāro'sti paraṃ brahma māyābhrāntivimocakam || 47 ||
evaṃ gurupadaṃ śreṣṭhaṃ devānāmapi durlabham |
hāhāhūhūgaṇaiścaiva gandharvādyaiśca pūjitam || 48 ||
dhruvaṃ teṣāṃ ca sarveṣāṃ nāsti tattvaṃ guroḥ param |
gurorārādhanaṃ kuryāt svajīvatvaṃ nivedayet || 49 ||
āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ vāhanaṃ bhūṣaṇādikam |
sādhakena pradātavyaṃ gurusantoṣakāraṇam || 50 ||
karmaṇā manasā vācā sarvadā''rādhayedgurum |
dīrghadaṇḍaṃ namaskṛtya nirlajjo gurusannidhau || 51 ||
śarīramindriyaṃ prāṇamarthasvajanabāndhavān |
ātmadārādikaṃ sarvaṃ sadgurubhyo nivedayet || 52 ||
gurureko jagatsarvaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |
guroḥ parataraṃ nāsti tasmātsampūjayedgurum || 53 ||
sarvaśrutiśiroratnavirājitapadāmbujam |
vedāntārthapravaktāraṃ tasmāt sampūjayedgurum || 54 ||
yasya smaraṇamātreṇa jñānamutpadyate svayam |
sa eva sarvasampattiḥ tasmātsampūjayedgurum || 55 ||
[pāṭhabhedaḥ -
kṛmikoṭibhirāviṣṭaṃ durgandhamalamūtrakam |
śleṣmaraktatvacāmāṃsairnaddhaṃ caitadvarānane ||
]
kṛmikoṭibhirāviṣṭaṃ durgandhakuladūṣitam |
anityaṃ duḥkhanilayaṃ dehaṃ viddhi varānane || 56 ||
saṃsāravṛkṣamārūḍhāḥ patanti narakārṇave |
yastānuddharate sarvān tasmai śrīgurave namaḥ || 57 ||
gururbrahmā gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ |
gurussākṣāt parabrahma tasmai śrīgurave namaḥ || 58 ||
ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 59 ||
akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram |
tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 60 ||
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vyāptaṃ yatkiñcitsacarācaram |
tvaṃ padaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 61 ||
cinmayavyāpitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
asitvaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 62 ||
nimiṣānnimiṣārdhādvā yadvākyādvai vimucyate |
svātmānaṃ śivamālokya tasmai śrīgurave namaḥ || 63 ||
caitanyaṃ śāśvataṃ śāntaṃ vyomātītaṃ nirañjanam |
nādabindukalātītaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 64 ||
nirguṇaṃ nirmalaṃ śāntaṃ jaṅgamaṃ sthirameva ca |
vyāptaṃ yena jagatsarvaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 65 ||
sa pitā sa ca me mātā sa bandhuḥ sa ca devatā |
saṃsāramohanāśāya tasmai śrīgurave namaḥ || 66 ||
yatsattvena jagatsattvaṃ yatprakāśena bhāti tat |
yadānandena nandanti tasmai śrīgurave namaḥ || 67 ||
yasmin sthitamidaṃ sarvaṃ bhāti yadbhānarūpataḥ |
priyaṃ putrādi yatprītyā tasmai śrīgurave namaḥ || 68 ||
yenedaṃ darśitaṃ tattvaṃ cittacaityādikaṃ tathā |
jāgratsvapnasuṣuptyādi tasmai śrīgurave namaḥ || 69 ||
yasya jñānamidaṃ viśvaṃ na dṛśyaṃ bhinnabhedataḥ |
sadaikarūparūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 70 ||
yasya jñātaṃ mataṃ tasya mataṃ yasya na veda saḥ |
ananyabhāvabhāvāya tasmai śrīgurave namaḥ || 71 ||
yasmai kāraṇarūpāya kāryarūpeṇa bhāti yat |
kāryakāraṇarūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 72 ||
nānārūpamidaṃ viśvaṃ na kenāpyasti bhinnatā |
kāryakāraṇarūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 73 ||
jñānaśaktisamārūḍhatattvamālāvibhūṣiṇe |
bhuktimuktipradātre ca tasmai śrīgurave namaḥ || 74 ||
anekajanmasamprāptakarmabandhavidāhine |
jñānānalaprabhāvena tasmai śrīgurave namaḥ || 75 ||
śoṣaṇaṃ bhavasindhośca dīpanaṃ kṣarasampadām |
guroḥ pādodakaṃ yasya tasmai śrīgurave namaḥ || 76 ||
na guroradhikaṃ tattvaṃ na guroradhikaṃ tapaḥ |
na guroradhikaṃ jñānaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 77 ||
mannāthaḥ śrījagannātho madguruḥ śrījagadguruḥ |
mamā''tmā sarvabhūtātmā tasmai śrīgurave namaḥ || 78 ||
gururādiranādiśca guruḥ paramadaivatam |
gurumantrasamo nāsti tasmai śrīgurave namaḥ || 79 ||
eka eva paro bandhurviṣame samupasthite |
guruḥ sakaladharmātmā tasmai śrīgurave namaḥ || 80 ||
gurumadhye sthitaṃ viśvaṃ viśvamadhye sthito guruḥ |
gururviśvaṃ na cānyo'sti tasmai śrīgurave namaḥ || 81 ||
bhavāraṇyapraviṣṭasya diṅmohabhrāntacetasaḥ |
yena sandarśitaḥ panthāḥ tasmai śrīgurave namaḥ || 82 ||
tāpatrayāgnitaptānāmaśāntaprāṇināṃ mude |
gurureva parā gaṅgā tasmai śrīgurave namaḥ || 83 ||
[pāṭhabhedaḥ -
ajñānenāhinā grastāḥ prāṇinastān cikitsakaḥ |
vidyāsvarūpo bhagavāṃstasmai śrīgurave namaḥ ||
]
ajñānasarpadaṣṭānāṃ prāṇināṃ kaścikitsakaḥ |
samyagjñānamahāmantravedinaṃ sadguru vinā || 84 ||
hetave jagatāmeva saṃsārārṇavasetave |
prabhave sarvavidyānāṃ śambhave gurave namaḥ || 85 ||
dhyānamūlaṃ gurormūrtiḥ pūjāmūlaṃ guroḥ padam |
mantramūlaṃ gurorvākyaṃ muktimūlaṃ guroḥ kṛpā || 86 ||
saptasāgaraparyantatīrthasnānaphalaṃ tu yat |
guroḥ pādodabindośca sahasrāṃśe na tatphalam || 87 ||
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana |
labdhvā kulaguruṃ samyaggurumeva samāśrayet || 88 ||
madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet |
jñānalubdhastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet || 89 ||
vande gurupadadvandvaṃ vāṅmanātītagocaram |
śvetaraktaprabhābhinnaṃ śivaśaktyātmakaṃ param || 90 ||
gukāraṃ ca guṇātītaṃ rūkāraṃ rūpavarjitam |
guṇātītamarūpaṃ ca yo dadyātsa guruḥ smṛtaḥ || 91 ||
atrinetraḥ śivaḥ sākṣāt dvibāhuśca hariḥ smṛtaḥ |
yo'caturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaḥ priye || 92 ||
ayaṃ mayāñjalirbaddho dayāsāgarasiddhaye |
yadanugrahato jantuścitrasaṃsāramuktibhāk || 93 ||
śrīguroḥ paramaṃ rūpaṃ vivekacakṣuragrataḥ |
mandabhāgyā na paśyanti andhāḥ sūryodayaṃ yathā || 94 ||
kulānāṃ kulakoṭīnāṃ tārakastatra tatkṣaṇāt |
atastaṃ sadguruṃ jñātvā trikālamabhivādayet || 95 ||
śrīnāthacaraṇadvandvaṃ yasyāṃ diśi virājate |
tasyāṃ diśi namaskuryāt bhaktyā pratidinaṃ priye || 96 ||
sāṣṭāṅgapraṇipātena stuvannityaṃ guruṃ bhajet |
bhajanāt sthairyamāpnoti svasvarūpamayo bhavet || 97 ||
dorbhyāṃ padbhyāṃ ca jānubhyāmurasā śirasā dṛśā |
manasā vacasā ceti praṇāmo'ṣṭāṅga ucyate || 98 ||
tasyai diśe satatamañjalireṣa nityaṃ
prakṣipyatāṃ mukharitairmadhuraiḥ prasūnaiḥ |
jāgarti yatra bhagavān gurucakravartī
viśvasthitipralayanāṭakanityasākṣī || 99 ||
abhyastaiḥ kimu dīrghakālavimalairvyādhipradairduṣkaraiḥ
prāṇāyāmaśatairanekakaraṇairduḥkhātmakairdurjayaiḥ |
yasminnabhyudite vinaśyati balī vāyuḥ svayaṃ tatkṣaṇāt
prāptuṃ tatsahajasvabhāvamaniśaṃ seveta caikaṃ gurum || 100 ||
jñānaṃ vinā muktipadaṃ labhyate gurubhaktitaḥ |
gurossamānato nānyat sādhanaṃ gurumārgiṇām || 101 ||
yasmātparataraṃ nāsti neti netīti vai śrutiḥ |
manasā vacasā caiva satyamārādhayedgurum || 102 ||
guroḥ kṛpāprasādena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
sāmarthyamabhajan sarve sṛṣṭisthityantakarmaṇi || 103 ||
devakinnaragandharvāḥ pitṛyakṣāstu tumburaḥ |
munayo'pi na jānanti guruśuśrūṣaṇe vidhim || 104 ||
tārkikāśchāndasāścaiva daivajñāḥ karmaṭhāḥ priye |
laukikāste na jānanti gurutattvaṃ nirākulam || 105 ||
mahāhaṅkāragarveṇa tatovidyābalena ca |
bhramanti cāsmin saṃsāre ghaṭīyantraṃ yathā punaḥ || 106 ||
yajñino'pi na muktāḥ syuḥ na muktā yoginastathā |
tāpasā api no muktā gurutattvātparāṅmukhāḥ || 107 ||
na muktāstu ca gandharvāḥ pitṛyakṣāstu cāraṇāḥ |
ṛṣayaḥ siddhadevādyā gurusevāparāṅmukhāḥ || 108 ||
iti śrīskandapurāṇe uttarakhaṇḍe umāmaheśvara saṃvāde
śrī gurugītāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीगुरुभ्यो नमः ।
हरिः ओम् ।
ध्यानम्
हंसाभ्यां परिवृत्तपत्रकमलैर्दिव्यैर्जगत्कारणं
विश्वोत्कीर्णमनेकदेहनिलयं स्वच्छन्दमानन्दकम् ।
आद्यन्तैकमखण्डचिद्घनरसं पूर्णं ह्यनन्तं शुभं
प्रत्यक्षाक्षरविग्रहं गुरुपदं ध्यायेद्विभुं शाश्वतम् ॥
अथ प्रथमोऽध्यायः ॥
अचिन्त्याव्यक्तरूपाय निर्गुणाय गणात्मने ।
समस्तजगदाधारमूर्तये ब्रह्मणे नमः ॥ 1 ॥
ऋषय ऊचुः ।
सूत सूत महाप्राज्ञ निगमागमपारग ।
गुरुस्वरूपमस्माकं ब्रूहि सर्वमलापहम् ॥ 2 ॥
यस्य श्रवणमात्रेण देही दुःखाद्विमुच्यते ।
येन मार्गेण मुनयः सर्वज्ञत्वं प्रपेदिरे ॥ 3 ॥
यत्प्राप्य न पुनर्याति नरः संसारबन्धनम् ।
तथाविधं परं तत्त्वं वक्तव्यमधुना त्वया ॥ 4 ॥
गुह्याद्गुह्यतमं सारं गुरुगीता विशेषतः ।
त्वत्प्रसादाच्च श्रोतव्या तत्सर्वं ब्रूहि सूत नः ॥ 5 ॥
इति सम्प्रार्थितः सूतो मुनिसङ्घैर्मुहुर्मुहुः ॥
कुतूहलेन महता प्रोवाच मधुरं वचः ॥ 6 ॥
सूत उवाच ।
श्रुणुध्वं मुनयः सर्वे श्रद्धया परया मुदा ।
वदामि भवरोगघ्नीं गीतां मातृस्वरूपिणीम् ॥ 7 ॥
पुरा कैलासशिखरे सिद्धगन्धर्वसेविते ।
तत्र कल्पलतापुष्पमन्दिरेऽत्यन्तसुन्दरे ॥ 8 ॥
व्याघ्राजिने समासीनं शुकादिमुनिवन्दितम् ।
बोधयन्तं परं तत्त्वं मध्ये मुनिगणे क्वचित् ॥ 9 ॥
प्रणम्रवदना शश्वन्नमस्कुर्वन्तमादरात् ।
दृष्ट्वा विस्मयमापन्न पार्वती परिपृच्छति ॥ 10 ॥
पार्वत्युवाच ।
ॐ नमो देव देवेश परात्पर जगद्गुरो ।
त्वां नमस्कुर्वते भक्त्या सुरासुरनराः सदा ॥ 11 ॥
विधिविष्णुमहेन्द्राद्यैर्वन्द्यः खलु सदा भवान् ।
नमस्करोषि कस्मै त्वं नमस्काराश्रयः किल ॥ 12 ॥
दृष्ट्वैतत्कर्म विपुलमाश्चर्य प्रतिभाति मे ।
किमेतन्न विजानेऽहं कृपया वद मे प्रभो ॥ 13 ॥
भगवन् सर्वधर्मज्ञ व्रतानां व्रतनायकम् ।
ब्रूहि मे कृपया शम्भो गुरुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ 14 ॥
केन मार्गेण भो स्वामिन् देही ब्रह्ममयो भवेत् ।
तत्कृपां कुरु मे स्वामिन् नमामि चरणौ तव ॥ 15 ॥
इति सम्प्रार्थितः शश्वन्महादेवो महेश्वरः ।
आनन्दभरितः स्वान्ते पार्वतीमिदमब्रवीत् ॥ 16 ॥
श्री महादेव उवाच ।
न वक्तव्यमिदं देवि रहस्यातिरहस्यकम् ।
न कस्यापि पुरा प्रोक्तं त्वद्भक्त्यर्थं वदामि तत् ॥ 17 ॥
मम रूपाऽसि देवि त्वमतस्तत्कथयामि ते ।
लोकोपकारकः प्रश्नो न केनापि कृतः पुरा ॥ 18 ॥
यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।
तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ 19 ॥
यो गुरुः स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः ।
विकल्पं यस्तु कुर्वीत स नरो गुरुतल्पगः ॥ 20 ॥
दुर्लभं त्रिषु लोकेषु तच्छृणुष्व वदाम्यहम् ।
गुरुब्रह्म विना नान्यः सत्यं सत्यं वरानने ॥ 21 ॥
वेदशास्त्रपुराणानि चेतिहासादिकानि च ।
मन्त्रयन्त्रादिविद्यानां मोहनोच्चाटनादिकम् ॥ 22 ॥
शैवशाक्तागमादीनि ह्यन्ये च बहवो मताः ।
अपभ्रंशाः समस्तानां जीवानां भ्रान्तचेतसाम् ॥ 23 ॥
जपस्तपो व्रतं तीर्थं यज्ञो दानं तथैव च ।
गुरुतत्त्वमविज्ञाय सर्वं व्यर्थं भवेत्प्रिये ॥ 24 ॥
गुरुबुद्ध्यात्मनो नान्यत् सत्यं सत्यं वरानने ।
तल्लाभार्थं प्रयत्नस्तु कर्तव्यश्च मनीषिभिः ॥ 25 ॥
गूढाविद्या जगन्माया देहश्चाज्ञानसम्भवः ।
विज्ञानं यत्प्रसादेन गुरुशब्देन कथ्यते ॥ 26 ॥
यदङ्घ्रिकमलद्वन्द्वं द्वन्द्वतापनिवारकम् ।
तारकं भवसिन्धोश्च तं गुरुं प्रणमाम्यहम् ॥ 27 ॥
देही ब्रह्म भवेद्यस्मात् त्वत्कृपार्थं वदामि तत् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा श्रीगुरोः पादसेवनात् ॥ 28 ॥
सर्वतीर्थावगाहस्य सम्प्राप्नोति फलं नरः ।
गुरोः पादोदकं पीत्वा शेषं शिरसि धारयन् ॥ 29 ॥
शोषणं पापपङ्कस्य दीपनं ज्ञानतेजसः ।
गुरोः पादोदकं सम्यक् संसारार्णवतारकम् ॥ 30 ॥
अज्ञानमूलहरणं जन्मकर्मनिवारकम् ।
ज्ञानवैराग्यसिद्ध्यर्थं गुरोः पादोदकं पिबेत् ॥ 31 ॥
गुरुपादोदकं पानं गुरोरुच्छिष्टभोजनम् ।
गुरुमूर्तेः सदा ध्यानं गुरोर्नाम सदा जपः ॥ 32 ॥
स्वदेशिकस्यैव च नामकीर्तनं
भवेदनन्तस्य शिवस्य कीर्तनम् ।
स्वदेशिकस्यैव च नामचिन्तनं
भवेदनन्तस्य शिवस्य चिन्तनम् ॥ 33 ॥
यत्पादाम्बुजरेणुर्वै कोऽपि संसारवारिधौ ।
सेतुबन्धायते नाथं देशिकं तमुपास्महे ॥ 34 ॥
यदनुग्रहमात्रेण शोकमोहौ विनश्यतः ।
तस्मै श्रीदेशिकेन्द्राय नमोऽस्तु परमात्मने ॥ 35 ॥
यस्मादनुग्रहं लब्ध्वा महदज्ञानमुत्सृजेत् ।
तस्मै श्रीदेशिकेन्द्राय नमश्चाभीष्टसिद्धये ॥ 36 ॥
काशीक्षेत्रं निवासश्च जाह्नवी चरणोदकम् ।
गुरुर्विश्वेश्वरः साक्षात् तारकं ब्रह्मनिश्चयः ॥ 37 ॥
गुरुसेवा गया प्रोक्ता देहः स्यादक्षयो वटः ।
तत्पादं विष्णुपादं स्यात् तत्र दत्तमनस्ततम् ॥ 38 ॥
गुरुमूर्तिं स्मरेन्नित्यं गुरोर्नाम सदा जपेत् ।
गुरोराज्ञां प्रकुर्वीत गुरोरन्यं न भावयेत् ॥ 39 ॥
गुरुवक्त्रे स्थितं ब्रह्म प्राप्यते तत्प्रसादतः ।
गुरोर्ध्यानं सदा कुर्यात् कुलस्त्री स्वपतिं यथा ॥ 40 ॥
स्वाश्रमं च स्वजातिं च स्वकीर्तिं पुष्टिवर्धनम् ।
एतत्सर्वं परित्यज्य गुरुमेव समाश्रयेत् ॥ 41 ॥
अनन्याश्चिन्तयन्तो ये सुलभं परमं सुखम् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोराराधनं कुरु ॥ 42 ॥
गुरुवक्त्रे स्थिता विद्या गुरुभक्त्या च लभ्यते ।
त्रैलोक्ये स्फुटवक्तारो देवर्षिपितृमानवाः ॥ 43 ॥
गुकारश्चान्धकारो हि रुकारस्तेज उच्यते ।
अज्ञानग्रासकं ब्रह्म गुरुरेव न संशयः ॥ 44 ॥
गुकारश्चान्धकारस्तु रुकारस्तन्निरोधकृत् ।
अन्धकारविनाशित्वाद्गुरुरित्यभिधीयते ॥
गुकारो भवरोगः स्यात् रुकारस्तन्निरोधकृत् ।
भवरोगहरत्वाच्च गुरुरित्यभिधीयते ॥ 45 ॥
गुकारश्च गुणातीतो रूपातीतो रुकारकः ।
गुणरूपविहीनत्वात् गुरुरित्यभिधीयते ॥ 46 ॥
गुकारः प्रथमो वर्णो मायादिगुणभासकः ।
रुकारोऽस्ति परं ब्रह्म मायाभ्रान्तिविमोचकम् ॥ 47 ॥
एवं गुरुपदं श्रेष्ठं देवानामपि दुर्लभम् ।
हाहाहूहूगणैश्चैव गन्धर्वाद्यैश्च पूजितम् ॥ 48 ॥
ध्रुवं तेषां च सर्वेषां नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ।
गुरोराराधनं कुर्यात् स्वजीवत्वं निवेदयेत् ॥ 49 ॥
आसनं शयनं वस्त्रं वाहनं भूषणादिकम् ।
साधकेन प्रदातव्यं गुरुसन्तोषकारणम् ॥ 50 ॥
कर्मणा मनसा वाचा सर्वदाऽऽराधयेद्गुरुम् ।
दीर्घदण्डं नमस्कृत्य निर्लज्जो गुरुसन्निधौ ॥ 51 ॥
शरीरमिन्द्रियं प्राणमर्थस्वजनबान्धवान् ।
आत्मदारादिकं सर्वं सद्गुरुभ्यो निवेदयेत् ॥ 52 ॥
गुरुरेको जगत्सर्वं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् ।
गुरोः परतरं नास्ति तस्मात्सम्पूजयेद्गुरुम् ॥ 53 ॥
सर्वश्रुतिशिरोरत्नविराजितपदाम्बुजम् ।
वेदान्तार्थप्रवक्तारं तस्मात् सम्पूजयेद्गुरुम् ॥ 54 ॥
यस्य स्मरणमात्रेण ज्ञानमुत्पद्यते स्वयम् ।
स एव सर्वसम्पत्तिः तस्मात्सम्पूजयेद्गुरुम् ॥ 55 ॥
[पाठभेदः -
कृमिकोटिभिराविष्टं दुर्गन्धमलमूत्रकम् ।
श्लेष्मरक्तत्वचामांसैर्नद्धं चैतद्वरानने ॥
]
कृमिकोटिभिराविष्टं दुर्गन्धकुलदूषितम् ।
अनित्यं दुःखनिलयं देहं विद्धि वरानने ॥ 56 ॥
संसारवृक्षमारूढाः पतन्ति नरकार्णवे ।
यस्तानुद्धरते सर्वान् तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 57 ॥
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुस्साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 58 ॥
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया ।
चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 59 ॥
अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् ।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 60 ॥
स्थावरं जङ्गमं व्याप्तं यत्किञ्चित्सचराचरम् ।
त्वं पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 61 ॥
चिन्मयव्यापितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
असित्वं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 62 ॥
निमिषान्निमिषार्धाद्वा यद्वाक्याद्वै विमुच्यते ।
स्वात्मानं शिवमालोक्य तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 63 ॥
चैतन्यं शाश्वतं शान्तं व्योमातीतं निरञ्जनम् ।
नादबिन्दुकलातीतं तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 64 ॥
निर्गुणं निर्मलं शान्तं जङ्गमं स्थिरमेव च ।
व्याप्तं येन जगत्सर्वं तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 65 ॥
स पिता स च मे माता स बन्धुः स च देवता ।
संसारमोहनाशाय तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 66 ॥
यत्सत्त्वेन जगत्सत्त्वं यत्प्रकाशेन भाति तत् ।
यदानन्देन नन्दन्ति तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 67 ॥
यस्मिन् स्थितमिदं सर्वं भाति यद्भानरूपतः ।
प्रियं पुत्रादि यत्प्रीत्या तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 68 ॥
येनेदं दर्शितं तत्त्वं चित्तचैत्यादिकं तथा ।
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादि तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 69 ॥
यस्य ज्ञानमिदं विश्वं न दृश्यं भिन्नभेदतः ।
सदैकरूपरूपाय तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 70 ॥
यस्य ज्ञातं मतं तस्य मतं यस्य न वेद सः ।
अनन्यभावभावाय तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 71 ॥
यस्मै कारणरूपाय कार्यरूपेण भाति यत् ।
कार्यकारणरूपाय तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 72 ॥
नानारूपमिदं विश्वं न केनाप्यस्ति भिन्नता ।
कार्यकारणरूपाय तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 73 ॥
ज्ञानशक्तिसमारूढतत्त्वमालाविभूषिणे ।
भुक्तिमुक्तिप्रदात्रे च तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 74 ॥
अनेकजन्मसम्प्राप्तकर्मबन्धविदाहिने ।
ज्ञानानलप्रभावेन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 75 ॥
शोषणं भवसिन्धोश्च दीपनं क्षरसम्पदाम् ।
गुरोः पादोदकं यस्य तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 76 ॥
न गुरोरधिकं तत्त्वं न गुरोरधिकं तपः ।
न गुरोरधिकं ज्ञानं तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 77 ॥
मन्नाथः श्रीजगन्नाथो मद्गुरुः श्रीजगद्गुरुः ।
ममाऽऽत्मा सर्वभूतात्मा तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 78 ॥
गुरुरादिरनादिश्च गुरुः परमदैवतम् ।
गुरुमन्त्रसमो नास्ति तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 79 ॥
एक एव परो बन्धुर्विषमे समुपस्थिते ।
गुरुः सकलधर्मात्मा तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 80 ॥
गुरुमध्ये स्थितं विश्वं विश्वमध्ये स्थितो गुरुः ।
गुरुर्विश्वं न चान्योऽस्ति तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 81 ॥
भवारण्यप्रविष्टस्य दिङ्मोहभ्रान्तचेतसः ।
येन सन्दर्शितः पन्थाः तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 82 ॥
तापत्रयाग्नितप्तानामशान्तप्राणिनां मुदे ।
गुरुरेव परा गङ्गा तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ 83 ॥
[पाठभेदः -
अज्ञानेनाहिना ग्रस्ताः प्राणिनस्तान् चिकित्सकः ।
विद्यास्वरूपो भगवांस्तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥
]
अज्ञानसर्पदष्टानां प्राणिनां कश्चिकित्सकः ।
सम्यग्ज्ञानमहामन्त्रवेदिनं सद्गुरु विना ॥ 84 ॥
हेतवे जगतामेव संसारार्णवसेतवे ।
प्रभवे सर्वविद्यानां शम्भवे गुरवे नमः ॥ 85 ॥
ध्यानमूलं गुरोर्मूर्तिः पूजामूलं गुरोः पदम् ।
मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मुक्तिमूलं गुरोः कृपा ॥ 86 ॥
सप्तसागरपर्यन्ततीर्थस्नानफलं तु यत् ।
गुरोः पादोदबिन्दोश्च सहस्रांशे न तत्फलम् ॥ 87 ॥
शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन ।
लब्ध्वा कुलगुरुं सम्यग्गुरुमेव समाश्रयेत् ॥ 88 ॥
मधुलुब्धो यथा भृङ्गः पुष्पात्पुष्पान्तरं व्रजेत् ।
ज्ञानलुब्धस्तथा शिष्यो गुरोर्गुर्वन्तरं व्रजेत् ॥ 89 ॥
वन्दे गुरुपदद्वन्द्वं वाङ्मनातीतगोचरम् ।
श्वेतरक्तप्रभाभिन्नं शिवशक्त्यात्मकं परम् ॥ 90 ॥
गुकारं च गुणातीतं रूकारं रूपवर्जितम् ।
गुणातीतमरूपं च यो दद्यात्स गुरुः स्मृतः ॥ 91 ॥
अत्रिनेत्रः शिवः साक्षात् द्विबाहुश्च हरिः स्मृतः ।
योऽचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः कथितः प्रिये ॥ 92 ॥
अयं मयाञ्जलिर्बद्धो दयासागरसिद्धये ।
यदनुग्रहतो जन्तुश्चित्रसंसारमुक्तिभाक् ॥ 93 ॥
श्रीगुरोः परमं रूपं विवेकचक्षुरग्रतः ।
मन्दभाग्या न पश्यन्ति अन्धाः सूर्योदयं यथा ॥ 94 ॥
कुलानां कुलकोटीनां तारकस्तत्र तत्क्षणात् ।
अतस्तं सद्गुरुं ज्ञात्वा त्रिकालमभिवादयेत् ॥ 95 ॥
श्रीनाथचरणद्वन्द्वं यस्यां दिशि विराजते ।
तस्यां दिशि नमस्कुर्यात् भक्त्या प्रतिदिनं प्रिये ॥ 96 ॥
साष्टाङ्गप्रणिपातेन स्तुवन्नित्यं गुरुं भजेत् ।
भजनात् स्थैर्यमाप्नोति स्वस्वरूपमयो भवेत् ॥ 97 ॥
दोर्भ्यां पद्भ्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसा दृशा ।
मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टाङ्ग उच्यते ॥ 98 ॥
तस्यै दिशे सततमञ्जलिरेष नित्यं
प्रक्षिप्यतां मुखरितैर्मधुरैः प्रसूनैः ।
जागर्ति यत्र भगवान् गुरुचक्रवर्ती
विश्वस्थितिप्रलयनाटकनित्यसाक्षी ॥ 99 ॥
अभ्यस्तैः किमु दीर्घकालविमलैर्व्याधिप्रदैर्दुष्करैः
प्राणायामशतैरनेककरणैर्दुःखात्मकैर्दुर्जयैः ।
यस्मिन्नभ्युदिते विनश्यति बली वायुः स्वयं तत्क्षणात्
प्राप्तुं तत्सहजस्वभावमनिशं सेवेत चैकं गुरुम् ॥ 100 ॥
ज्ञानं विना मुक्तिपदं लभ्यते गुरुभक्तितः ।
गुरोस्समानतो नान्यत् साधनं गुरुमार्गिणाम् ॥ 101 ॥
यस्मात्परतरं नास्ति नेति नेतीति वै श्रुतिः ।
मनसा वचसा चैव सत्यमाराधयेद्गुरुम् ॥ 102 ॥
गुरोः कृपाप्रसादेन ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
सामर्थ्यमभजन् सर्वे सृष्टिस्थित्यन्तकर्मणि ॥ 103 ॥
देवकिन्नरगन्धर्वाः पितृयक्षास्तु तुम्बुरः ।
मुनयोऽपि न जानन्ति गुरुशुश्रूषणे विधिम् ॥ 104 ॥
तार्किकाश्छान्दसाश्चैव दैवज्ञाः कर्मठाः प्रिये ।
लौकिकास्ते न जानन्ति गुरुतत्त्वं निराकुलम् ॥ 105 ॥
महाहङ्कारगर्वेण ततोविद्याबलेन च ।
भ्रमन्ति चास्मिन् संसारे घटीयन्त्रं यथा पुनः ॥ 106 ॥
यज्ञिनोऽपि न मुक्ताः स्युः न मुक्ता योगिनस्तथा ।
तापसा अपि नो मुक्ता गुरुतत्त्वात्पराङ्मुखाः ॥ 107 ॥
न मुक्तास्तु च गन्धर्वाः पितृयक्षास्तु चारणाः ।
ऋषयः सिद्धदेवाद्या गुरुसेवापराङ्मुखाः ॥ 108 ॥
इति श्रीस्कन्दपुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वर संवादे
श्री गुरुगीतायां प्रथमोऽध्यायः ॥
śrīgurubhyo namaḥ |
hariḥ om |
dhyānam
haṃsābhyāṃ parivṛttapatrakamalairdivyairjagatkāraṇaṃ
viśvotkīrṇamanekadehanilayaṃ svacchandamānandakam |
ādyantaikamakhaṇḍacidghanarasaṃ pūrṇaṃ hyanantaṃ śubhaṃ
pratyakṣākṣaravigrahaṃ gurupadaṃ dhyāyedvibhuṃ śāśvatam ||
atha prathamo'dhyāyaḥ ||
acintyāvyaktarūpāya nirguṇāya gaṇātmane |
samastajagadādhāramūrtaye brahmaṇe namaḥ || 1 ||
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahāprājña nigamāgamapāraga |
gurusvarūpamasmākaṃ brūhi sarvamalāpaham || 2 ||
yasya śravaṇamātreṇa dehī duḥkhādvimucyate |
yena mārgeṇa munayaḥ sarvajñatvaṃ prapedire || 3 ||
yatprāpya na punaryāti naraḥ saṃsārabandhanam |
tathāvidhaṃ paraṃ tattvaṃ vaktavyamadhunā tvayā || 4 ||
guhyādguhyatamaṃ sāraṃ gurugītā viśeṣataḥ |
tvatprasādācca śrotavyā tatsarvaṃ brūhi sūta naḥ || 5 ||
iti samprārthitaḥ sūto munisaṅghairmuhurmuhuḥ ||
kutūhalena mahatā provāca madhuraṃ vacaḥ || 6 ||
sūta uvāca |
śruṇudhvaṃ munayaḥ sarve śraddhayā parayā mudā |
vadāmi bhavarogaghnīṃ gītāṃ mātṛsvarūpiṇīm || 7 ||
purā kailāsaśikhare siddhagandharvasevite |
tatra kalpalatāpuṣpamandire'tyantasundare || 8 ||
vyāghrājine samāsīnaṃ śukādimunivanditam |
bodhayantaṃ paraṃ tattvaṃ madhye munigaṇe kvacit || 9 ||
praṇamravadanā śaśvannamaskurvantamādarāt |
dṛṣṭvā vismayamāpanna pārvatī paripṛcchati || 10 ||
pārvatyuvāca |
oṃ namo deva deveśa parātpara jagadguro |
tvāṃ namaskurvate bhaktyā surāsuranarāḥ sadā || 11 ||
vidhiviṣṇumahendrādyairvandyaḥ khalu sadā bhavān |
namaskaroṣi kasmai tvaṃ namaskārāśrayaḥ kila || 12 ||
dṛṣṭvaitatkarma vipulamāścarya pratibhāti me |
kimetanna vijāne'haṃ kṛpayā vada me prabho || 13 ||
bhagavan sarvadharmajña vratānāṃ vratanāyakam |
brūhi me kṛpayā śambho gurumāhātmyamuttamam || 14 ||
kena mārgeṇa bho svāmin dehī brahmamayo bhavet |
tatkṛpāṃ kuru me svāmin namāmi caraṇau tava || 15 ||
iti samprārthitaḥ śaśvanmahādevo maheśvaraḥ |
ānandabharitaḥ svānte pārvatīmidamabravīt || 16 ||
śrī mahādeva uvāca |
na vaktavyamidaṃ devi rahasyātirahasyakam |
na kasyāpi purā proktaṃ tvadbhaktyarthaṃ vadāmi tat || 17 ||
mama rūpā'si devi tvamatastatkathayāmi te |
lokopakārakaḥ praśno na kenāpi kṛtaḥ purā || 18 ||
yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau |
tasyaite kathitā hyarthāḥ prakāśante mahātmanaḥ || 19 ||
yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
vikalpaṃ yastu kurvīta sa naro gurutalpagaḥ || 20 ||
durlabhaṃ triṣu lokeṣu tacchṛṇuṣva vadāmyaham |
gurubrahma vinā nānyaḥ satyaṃ satyaṃ varānane || 21 ||
vedaśāstrapurāṇāni cetihāsādikāni ca |
mantrayantrādividyānāṃ mohanoccāṭanādikam || 22 ||
śaivaśāktāgamādīni hyanye ca bahavo matāḥ |
apabhraṃśāḥ samastānāṃ jīvānāṃ bhrāntacetasām || 23 ||
japastapo vrataṃ tīrthaṃ yajño dānaṃ tathaiva ca |
gurutattvamavijñāya sarvaṃ vyarthaṃ bhavetpriye || 24 ||
gurubuddhyātmano nānyat satyaṃ satyaṃ varānane |
tallābhārthaṃ prayatnastu kartavyaśca manīṣibhiḥ || 25 ||
gūḍhāvidyā jaganmāyā dehaścājñānasambhavaḥ |
vijñānaṃ yatprasādena guruśabdena kathyate || 26 ||
yadaṅghrikamaladvandvaṃ dvandvatāpanivārakam |
tārakaṃ bhavasindhośca taṃ guruṃ praṇamāmyaham || 27 ||
dehī brahma bhavedyasmāt tvatkṛpārthaṃ vadāmi tat |
sarvapāpaviśuddhātmā śrīguroḥ pādasevanāt || 28 ||
sarvatīrthāvagāhasya samprāpnoti phalaṃ naraḥ |
guroḥ pādodakaṃ pītvā śeṣaṃ śirasi dhārayan || 29 ||
śoṣaṇaṃ pāpapaṅkasya dīpanaṃ jñānatejasaḥ |
guroḥ pādodakaṃ samyak saṃsārārṇavatārakam || 30 ||
ajñānamūlaharaṇaṃ janmakarmanivārakam |
jñānavairāgyasiddhyarthaṃ guroḥ pādodakaṃ pibet || 31 ||
gurupādodakaṃ pānaṃ gurorucchiṣṭabhojanam |
gurumūrteḥ sadā dhyānaṃ gurornāma sadā japaḥ || 32 ||
svadeśikasyaiva ca nāmakīrtanaṃ
bhavedanantasya śivasya kīrtanam |
svadeśikasyaiva ca nāmacintanaṃ
bhavedanantasya śivasya cintanam || 33 ||
yatpādāmbujareṇurvai ko'pi saṃsāravāridhau |
setubandhāyate nāthaṃ deśikaṃ tamupāsmahe || 34 ||
yadanugrahamātreṇa śokamohau vinaśyataḥ |
tasmai śrīdeśikendrāya namo'stu paramātmane || 35 ||
yasmādanugrahaṃ labdhvā mahadajñānamutsṛjet |
tasmai śrīdeśikendrāya namaścābhīṣṭasiddhaye || 36 ||
kāśīkṣetraṃ nivāsaśca jāhnavī caraṇodakam |
gururviśveśvaraḥ sākṣāt tārakaṃ brahmaniścayaḥ || 37 ||
gurusevā gayā proktā dehaḥ syādakṣayo vaṭaḥ |
tatpādaṃ viṣṇupādaṃ syāt tatra dattamanastatam || 38 ||
gurumūrtiṃ smarennityaṃ gurornāma sadā japet |
gurorājñāṃ prakurvīta guroranyaṃ na bhāvayet || 39 ||
guruvaktre sthitaṃ brahma prāpyate tatprasādataḥ |
gurordhyānaṃ sadā kuryāt kulastrī svapatiṃ yathā || 40 ||
svāśramaṃ ca svajātiṃ ca svakīrtiṃ puṣṭivardhanam |
etatsarvaṃ parityajya gurumeva samāśrayet || 41 ||
ananyāścintayanto ye sulabhaṃ paramaṃ sukham |
tasmātsarvaprayatnena gurorārādhanaṃ kuru || 42 ||
guruvaktre sthitā vidyā gurubhaktyā ca labhyate |
trailokye sphuṭavaktāro devarṣipitṛmānavāḥ || 43 ||
gukāraścāndhakāro hi rukārasteja ucyate |
ajñānagrāsakaṃ brahma gurureva na saṃśayaḥ || 44 ||
gukāraścāndhakārastu rukārastannirodhakṛt |
andhakāravināśitvādgururityabhidhīyate ||
gukāro bhavarogaḥ syāt rukārastannirodhakṛt |
bhavarogaharatvācca gururityabhidhīyate || 45 ||
gukāraśca guṇātīto rūpātīto rukārakaḥ |
guṇarūpavihīnatvāt gururityabhidhīyate || 46 ||
gukāraḥ prathamo varṇo māyādiguṇabhāsakaḥ |
rukāro'sti paraṃ brahma māyābhrāntivimocakam || 47 ||
evaṃ gurupadaṃ śreṣṭhaṃ devānāmapi durlabham |
hāhāhūhūgaṇaiścaiva gandharvādyaiśca pūjitam || 48 ||
dhruvaṃ teṣāṃ ca sarveṣāṃ nāsti tattvaṃ guroḥ param |
gurorārādhanaṃ kuryāt svajīvatvaṃ nivedayet || 49 ||
āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ vāhanaṃ bhūṣaṇādikam |
sādhakena pradātavyaṃ gurusantoṣakāraṇam || 50 ||
karmaṇā manasā vācā sarvadā''rādhayedgurum |
dīrghadaṇḍaṃ namaskṛtya nirlajjo gurusannidhau || 51 ||
śarīramindriyaṃ prāṇamarthasvajanabāndhavān |
ātmadārādikaṃ sarvaṃ sadgurubhyo nivedayet || 52 ||
gurureko jagatsarvaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |
guroḥ parataraṃ nāsti tasmātsampūjayedgurum || 53 ||
sarvaśrutiśiroratnavirājitapadāmbujam |
vedāntārthapravaktāraṃ tasmāt sampūjayedgurum || 54 ||
yasya smaraṇamātreṇa jñānamutpadyate svayam |
sa eva sarvasampattiḥ tasmātsampūjayedgurum || 55 ||
[pāṭhabhedaḥ -
kṛmikoṭibhirāviṣṭaṃ durgandhamalamūtrakam |
śleṣmaraktatvacāmāṃsairnaddhaṃ caitadvarānane ||
]
kṛmikoṭibhirāviṣṭaṃ durgandhakuladūṣitam |
anityaṃ duḥkhanilayaṃ dehaṃ viddhi varānane || 56 ||
saṃsāravṛkṣamārūḍhāḥ patanti narakārṇave |
yastānuddharate sarvān tasmai śrīgurave namaḥ || 57 ||
gururbrahmā gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ |
gurussākṣāt parabrahma tasmai śrīgurave namaḥ || 58 ||
ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 59 ||
akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram |
tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 60 ||
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vyāptaṃ yatkiñcitsacarācaram |
tvaṃ padaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 61 ||
cinmayavyāpitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
asitvaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ || 62 ||
nimiṣānnimiṣārdhādvā yadvākyādvai vimucyate |
svātmānaṃ śivamālokya tasmai śrīgurave namaḥ || 63 ||
caitanyaṃ śāśvataṃ śāntaṃ vyomātītaṃ nirañjanam |
nādabindukalātītaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 64 ||
nirguṇaṃ nirmalaṃ śāntaṃ jaṅgamaṃ sthirameva ca |
vyāptaṃ yena jagatsarvaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 65 ||
sa pitā sa ca me mātā sa bandhuḥ sa ca devatā |
saṃsāramohanāśāya tasmai śrīgurave namaḥ || 66 ||
yatsattvena jagatsattvaṃ yatprakāśena bhāti tat |
yadānandena nandanti tasmai śrīgurave namaḥ || 67 ||
yasmin sthitamidaṃ sarvaṃ bhāti yadbhānarūpataḥ |
priyaṃ putrādi yatprītyā tasmai śrīgurave namaḥ || 68 ||
yenedaṃ darśitaṃ tattvaṃ cittacaityādikaṃ tathā |
jāgratsvapnasuṣuptyādi tasmai śrīgurave namaḥ || 69 ||
yasya jñānamidaṃ viśvaṃ na dṛśyaṃ bhinnabhedataḥ |
sadaikarūparūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 70 ||
yasya jñātaṃ mataṃ tasya mataṃ yasya na veda saḥ |
ananyabhāvabhāvāya tasmai śrīgurave namaḥ || 71 ||
yasmai kāraṇarūpāya kāryarūpeṇa bhāti yat |
kāryakāraṇarūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 72 ||
nānārūpamidaṃ viśvaṃ na kenāpyasti bhinnatā |
kāryakāraṇarūpāya tasmai śrīgurave namaḥ || 73 ||
jñānaśaktisamārūḍhatattvamālāvibhūṣiṇe |
bhuktimuktipradātre ca tasmai śrīgurave namaḥ || 74 ||
anekajanmasamprāptakarmabandhavidāhine |
jñānānalaprabhāvena tasmai śrīgurave namaḥ || 75 ||
śoṣaṇaṃ bhavasindhośca dīpanaṃ kṣarasampadām |
guroḥ pādodakaṃ yasya tasmai śrīgurave namaḥ || 76 ||
na guroradhikaṃ tattvaṃ na guroradhikaṃ tapaḥ |
na guroradhikaṃ jñānaṃ tasmai śrīgurave namaḥ || 77 ||
mannāthaḥ śrījagannātho madguruḥ śrījagadguruḥ |
mamā''tmā sarvabhūtātmā tasmai śrīgurave namaḥ || 78 ||
gururādiranādiśca guruḥ paramadaivatam |
gurumantrasamo nāsti tasmai śrīgurave namaḥ || 79 ||
eka eva paro bandhurviṣame samupasthite |
guruḥ sakaladharmātmā tasmai śrīgurave namaḥ || 80 ||
gurumadhye sthitaṃ viśvaṃ viśvamadhye sthito guruḥ |
gururviśvaṃ na cānyo'sti tasmai śrīgurave namaḥ || 81 ||
bhavāraṇyapraviṣṭasya diṅmohabhrāntacetasaḥ |
yena sandarśitaḥ panthāḥ tasmai śrīgurave namaḥ || 82 ||
tāpatrayāgnitaptānāmaśāntaprāṇināṃ mude |
gurureva parā gaṅgā tasmai śrīgurave namaḥ || 83 ||
[pāṭhabhedaḥ -
ajñānenāhinā grastāḥ prāṇinastān cikitsakaḥ |
vidyāsvarūpo bhagavāṃstasmai śrīgurave namaḥ ||
]
ajñānasarpadaṣṭānāṃ prāṇināṃ kaścikitsakaḥ |
samyagjñānamahāmantravedinaṃ sadguru vinā || 84 ||
hetave jagatāmeva saṃsārārṇavasetave |
prabhave sarvavidyānāṃ śambhave gurave namaḥ || 85 ||
dhyānamūlaṃ gurormūrtiḥ pūjāmūlaṃ guroḥ padam |
mantramūlaṃ gurorvākyaṃ muktimūlaṃ guroḥ kṛpā || 86 ||
saptasāgaraparyantatīrthasnānaphalaṃ tu yat |
guroḥ pādodabindośca sahasrāṃśe na tatphalam || 87 ||
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana |
labdhvā kulaguruṃ samyaggurumeva samāśrayet || 88 ||
madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet |
jñānalubdhastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet || 89 ||
vande gurupadadvandvaṃ vāṅmanātītagocaram |
śvetaraktaprabhābhinnaṃ śivaśaktyātmakaṃ param || 90 ||
gukāraṃ ca guṇātītaṃ rūkāraṃ rūpavarjitam |
guṇātītamarūpaṃ ca yo dadyātsa guruḥ smṛtaḥ || 91 ||
atrinetraḥ śivaḥ sākṣāt dvibāhuśca hariḥ smṛtaḥ |
yo'caturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaḥ priye || 92 ||
ayaṃ mayāñjalirbaddho dayāsāgarasiddhaye |
yadanugrahato jantuścitrasaṃsāramuktibhāk || 93 ||
śrīguroḥ paramaṃ rūpaṃ vivekacakṣuragrataḥ |
mandabhāgyā na paśyanti andhāḥ sūryodayaṃ yathā || 94 ||
kulānāṃ kulakoṭīnāṃ tārakastatra tatkṣaṇāt |
atastaṃ sadguruṃ jñātvā trikālamabhivādayet || 95 ||
śrīnāthacaraṇadvandvaṃ yasyāṃ diśi virājate |
tasyāṃ diśi namaskuryāt bhaktyā pratidinaṃ priye || 96 ||
sāṣṭāṅgapraṇipātena stuvannityaṃ guruṃ bhajet |
bhajanāt sthairyamāpnoti svasvarūpamayo bhavet || 97 ||
dorbhyāṃ padbhyāṃ ca jānubhyāmurasā śirasā dṛśā |
manasā vacasā ceti praṇāmo'ṣṭāṅga ucyate || 98 ||
tasyai diśe satatamañjalireṣa nityaṃ
prakṣipyatāṃ mukharitairmadhuraiḥ prasūnaiḥ |
jāgarti yatra bhagavān gurucakravartī
viśvasthitipralayanāṭakanityasākṣī || 99 ||
abhyastaiḥ kimu dīrghakālavimalairvyādhipradairduṣkaraiḥ
prāṇāyāmaśatairanekakaraṇairduḥkhātmakairdurjayaiḥ |
yasminnabhyudite vinaśyati balī vāyuḥ svayaṃ tatkṣaṇāt
prāptuṃ tatsahajasvabhāvamaniśaṃ seveta caikaṃ gurum || 100 ||
jñānaṃ vinā muktipadaṃ labhyate gurubhaktitaḥ |
gurossamānato nānyat sādhanaṃ gurumārgiṇām || 101 ||
yasmātparataraṃ nāsti neti netīti vai śrutiḥ |
manasā vacasā caiva satyamārādhayedgurum || 102 ||
guroḥ kṛpāprasādena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
sāmarthyamabhajan sarve sṛṣṭisthityantakarmaṇi || 103 ||
devakinnaragandharvāḥ pitṛyakṣāstu tumburaḥ |
munayo'pi na jānanti guruśuśrūṣaṇe vidhim || 104 ||
tārkikāśchāndasāścaiva daivajñāḥ karmaṭhāḥ priye |
laukikāste na jānanti gurutattvaṃ nirākulam || 105 ||
mahāhaṅkāragarveṇa tatovidyābalena ca |
bhramanti cāsmin saṃsāre ghaṭīyantraṃ yathā punaḥ || 106 ||
yajñino'pi na muktāḥ syuḥ na muktā yoginastathā |
tāpasā api no muktā gurutattvātparāṅmukhāḥ || 107 ||
na muktāstu ca gandharvāḥ pitṛyakṣāstu cāraṇāḥ |
ṛṣayaḥ siddhadevādyā gurusevāparāṅmukhāḥ || 108 ||
iti śrīskandapurāṇe uttarakhaṇḍe umāmaheśvara saṃvāde
śrī gurugītāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.