ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಅಗ್ರತಃ ಪ್ರಯಯೌ ರಾಮಸ್ಸೀತಾ ಮಧ್ಯೇ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ।
ಪೃಷ್ಠತಸ್ತು ಧನುಷ್ಪಾಣಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುಜಗಾಮ ಹ ॥ 1 ॥
ತೌ ಪಶ್ಯಮಾನೌ ವಿವಿಧಾನ್ ಶೈಲಪ್ರಸ್ಥಾನ್ವನಾನಿ ಚ ।
ನದೀಶ್ಚ ವಿವಿಧಾ ರಮ್ಯಾ ಜಗ್ಮತುಸ್ಸೀತಯಾ ಸಹ ॥ 2 ॥
ಸಾರಸಾಂಶ್ಚಕ್ರವಾಕಾಂಶ್ಚ ನದೀಪುಲಿನಚಾರಿಣಃ ।
ಸರಾಂಸಿ ಚ ಸಪದ್ಮಾನಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ಜಲಜೈಃ ಖಗೈಃ ॥ 3 ॥
ಯೂಥಬದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಪೃಷತಾನ್ಮದೋನ್ಮತ್ತಾನ್ ವಿಷಾಣಿನಃ ।
ಮಹಿಷಾಂಶ್ಚ ವರಾಹಾಂಶ್ಚ ನಾಗಾಂಶ್ಚ ದ್ರುಮವೈರಿಣಃ ॥ 4 ॥
ತೇ ಗತ್ವಾ ದೂರಮಧ್ವಾನಂ ಲಮ್ಬಮಾನೇ ದಿವಾಕರೇ ।
ದದೃಶುಸ್ಸಹಿತಾ ರಮ್ಯಂ ತಟಾಕಂ ಯೋಜನಾಯತಮ್ ॥ 5 ॥
ಪದ್ಮಪುಷ್ಕರಸಮ್ಬಾಧಂ ಗಜಯೂಥೈರಲಙ್ಕೃತಮ್ ।
ಸಾರಸೈರ್ಹಂಸಕಾದಮ್ಬೈಸ್ಸಙ್ಕುಲಂ ಜಲಚಾರಿಭಿಃ ॥ 6 ॥
ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲೇ ರಮ್ಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ಸರಸಿ ಶುಶ್ರುವೇ ।
ಗೀತವಾದಿತ್ರನಿರ್ಘೋಷೋ ನ ತು ಕಶ್ಚನ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ 7 ॥
ತತಃ ಕೌತೂಹಲಾದ್ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ।
ಮುನಿಂ ಧರ್ಮಭೃತಂ ನಾಮ ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಸಮುಪಚಕ್ರಮೇ ॥ 8 ॥
ಇದಮತ್ಯದ್ಭುತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನೋ ಮಹಾಮುನೇ ।
ಕೌತೂಹಲಂ ಮಹಜ್ಜಾತಂ ಕಿಮಿದಂ ಸಾಧು ಕಥ್ಯತಾಮ್ ॥ 9 ॥
ವಕ್ತವ್ಯಂ ಯದಿ ಚೇದವಿಪ್ರ ನಾತಿಗುಹ್ಯಮಪಿ ಪ್ರಭೋ ।
ತೇನೈವಮುಕ್ತೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಘವೇಣ ಮುನಿಸ್ತದಾ ॥ 10 ॥
ಪ್ರಭವಂ ಸರಸಃ ಕೃತ್ಸ್ನಮಾಖ್ಯಾತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ ।
ಇದಂ ಪಞ್ಚಾಪ್ಸರೋ ನಾಮ ತಟಾಕಂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕಮ್ ॥ 11 ॥
ನಿರ್ಮಿತಂ ತಪಸಾ ರಾಮ ಮುನಿನಾ ಮಾಣ್ಡಕರ್ಣಿನಾ ।
ಸ ಹಿ ತೇಪೇ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಮಾಣ್ಡಕರ್ಣಿರ್ಮಹಾಮುನಿಃ ॥ 12 ॥
ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಾಯುಭಕ್ಷೋ ಜಲಾಶ್ರಯಃ ।
ತತಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಸ್ಸಾಗ್ನಿಪುರೋಗಮಾಃ ॥ 13 ॥
ಅಬ್ರುವನ್ ವಚನಂ ಸರ್ವೇ ಪರಸ್ಪರಸಮಾಗತಾಃ ।
ಅಸ್ಮಾಕಂ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಸ್ಥಾನಮೇಷ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಮುನಿಃ ॥ 14 ॥
ಇತಿ ಸಂವಿಗ್ನಮನಸಸ್ಸರ್ವೇ ತೇ ತ್ರಿದಿವೌಕಸಃ ।
ತತ್ರ ಕರ್ತುಂ ತಪೋವಿಘ್ನಂ ದೇವೈಸ್ಸರ್ವೈರ್ನಿಯೋಜಿತಾಃ ॥ 15 ॥
ಪ್ರಧಾನಾಪ್ಸರಸಃ ಪಞ್ಚ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಲಿತವರ್ಚಸಃ ।
ಅಪ್ಸರೋಭಿಸ್ತತಸ್ತಾಭಿರ್ಮುನಿರ್ದೃಷ್ಟಪರಾವರಃ ॥ 16 ॥
ನೀತೋ ಮದನವಶ್ಯತ್ವಂ ಸುರಾಣಾಂ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಯೇ ।
ತಾಶ್ಚೈವಾಪ್ಸರಸಃ ಪಞ್ಚ ಮುನೇಃ ಪತ್ನೀತ್ವಮಾಗತಾಃ ॥ 17 ॥
ತಟಾಕೇ ನಿರ್ಮಿತಂ ತಾಸಾಮಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರ್ಹಿತಂ ಗೃಹಮ್ ।
ತಥೈವಾಪ್ಸರಸಃ ಪಞ್ಚ ನಿವಸನ್ತ್ಯೋ ಯಥಾಸುಖಮ್ ॥ 18 ॥
ರಮಯನ್ತಿ ತಪೋಯೋಗಾನ್ಮುನಿಂ ಯೌವನಮಾಸ್ಥಿತಮ್ ।
ತಾಸಾಂ ಸಙ್ಕ್ರೀಡಮಾನಾನಾಮೇಷ ವಾದಿತ್ರನಿಸ್ಸ್ವನಃ ॥ 19 ॥
ಶ್ರೂಯತೇ ಭೂಷಣೋನ್ಮಿಶ್ರೋ ಗೀತಶಬ್ದೋ ಮನೋಹರಃ ।
ಆಶ್ಚರ್ಯಮಿತಿ ತಸ್ಯೈತದ್ವಚನಂ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಃ ॥ 20 ॥
ರಾಘವಃ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ಏವಂ ಕಥಯಮಾನಸ್ಯ ದದರ್ಶಾಶ್ರಮಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ 21 ॥
ಕುಶಚೀರಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಸಮಾವೃತಮ್ ।
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ರಾಘವಃ ॥ 22 ॥
ಉವಾಸ ಮುನಿಭಿಸ್ಸರ್ವೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ಸಕಾಕುತ್ಥ್ಸಃ ಶ್ರೀಮತ್ಯಾಶ್ರಮಮಣ್ಡಲೇ ॥ 23 ॥
ಉಷಿತ್ವಾ ತು ಸುಖಂ ತತ್ರ ಪೂಜ್ಯಮಾನೋ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ।
ಜಗಾಮ ಚಾಶ್ರಮಾಂಸ್ತೇಷಾಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 24 ॥
ಯೇಷಾಮುಷಿತವಾನ್ ಪೂರ್ವಂ ಸಕಾಶೇ ಸ ಮಹಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ।
ಕ್ವಚಿತ್ಪರಿದಶಾನ್ಮಾಸಾನೇಕಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 25 ॥
ಕ್ವಚಿಚ್ಛ ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ ಪಞ್ಚ ಷಟ್ಚಾಪರಾನ್ಕ್ವಚಿತ್ ।
ಅಪರತ್ರಾಧಿಕಂ ಮಾಸಾದಪ್ಯರ್ಧಮಧಿಕಂ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 26 ॥
ತ್ರೀನ್ಮಾಸಾನಷ್ಟಮಾಸಾಂಶ್ಚ ರಾಘವೋ ನ್ಯವಸತ್ಸುಖಮ್ ।
ತಥಾ ಸಂವಸತಸ್ತಸ್ಯ ಮುನೀನಾಮಾಶ್ರಮೇಷು ವೈ ॥ 27 ॥
ರಮತಶ್ಚಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ಯಯುಸ್ಸಂವತ್ಸರಾ ದಶ ।
ಪರಿವೃತ್ಯ ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ರಾಘವಸ್ಸಹ ಸೀತಯಾ ॥ 28 ॥
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯಾಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀಮಾನ್ಪುನರೇವಾಜಗಾಮ ಹ ।
ಸ ತಮಾಶ್ರಮಮಾಸಾದ್ಯ ಮುನಿಭಿಃ ಪ್ರತಿಪೂಜಿತಃ ॥ 29 ॥
ತತ್ರಾಪಿ ನ್ಯವಸದ್ರಾಮಃ ಕಞ್ಚಿತ್ಕಾಲಮರಿನ್ದಮಃ ।
ತದಾಶ್ರಮಸ್ಥೋ ವಿನಯಾತ್ಕದಾಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್ ॥ 30 ॥
ಉಪಾಸೀನಸ್ಸಕಾಕುತ್ಸ್ಥಸ್ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಅಸ್ಮಿನ್ನರಣ್ಯೇ ಭಗವಾನಗಸ್ತ್ಯೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ ॥ 31 ॥
ವಸತೀತಿ ಮಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಕಥಾಃ ಕಥಯತಾಂ ಶ್ರುತಮ್ ।
ನ ತು ಜಾನಾಮಿ ತಂ ದೇಶಂ ವನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಮಹತ್ತಯಾ ॥ 32 ॥
ಕುತ್ರಾಶ್ರಮಪದಂ ರಮ್ಯಂ ಮಹರ್ಷೇಸ್ತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।
ಪ್ರಸಾದಾತ್ತತ್ರ ಭವತಸ್ಸಾನುಜಸ್ಸಹ ಸೀತಯಾ ॥ 33 ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯಮಭಿಗಚ್ಛೇಯಮಭಿವಾದಯಿತುಂ ಮುನಿಮ್ ।
ಮನೋರಥೋ ಮಹಾನೇಷ ಹೃದಿ ಮೇ ಪರಿವರ್ತತೇ ॥ 34 ॥
ಯದ್ಯಹಂ ತಂ ಮುನಿವರಂ ಶುಶ್ರೂಷೇಯಮಪಿ ಸ್ವಯಮ್ ।
ಇತಿ ರಾಮಸ್ಯ ಸ ಮುನಿಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೋ ವಚಃ ॥ 35 ॥
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ಪ್ರೀತೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್ ।
ಅಹಮಪ್ಯೇತದೇವ ತ್ವಾಂ ವಕ್ತುಕಾಮಸ್ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 36 ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ಸೀತಯಾ ಸಹ ರಾಘವ ।
ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ವಿದಾನೀಮರ್ಥೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವಯಮೇವ ಬ್ರವೀಷಿ ಮಾಮ್ ॥ 37 ॥
ಅಹಮಾಖ್ಯಾಮಿ ತೇ ವತ್ಸ ಯತ್ರಾಗಸ್ತ್ಯೋ ಮಹಾಮುನಿಃ ।
ಯೋಜನಾನ್ಯಾಶ್ರಮಾತ್ತಾತ ಯಾಹಿ ಚತ್ವಾರಿ ವೈ ತತಃ ॥ 38 ॥
ದಕ್ಷಿಣೇನ ಮಹಾನ್ ಶ್ರೀಮಾನಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತುರಾಶ್ರಮಃ ।
ಸ್ಥಲಪ್ರಾಯೇ ವನೋದ್ದೇಶೇ ಪಿಪ್ಪಲೀವನಶೋಭಿತೇ ॥ 39 ॥
ಬಹುಪುಷ್ಪಫಲೇ ರಮ್ಯೇ ನಾನಾಶಕುನಿನಾದಿತೇ ।
ಪದ್ಮಿನ್ಯೋ ವಿವಿಧಾಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲಾಶ್ಶಿವಾಃ ॥ 40 ॥
ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಾಕೀರ್ಣಾಶ್ಚಕ್ರವಾಕೋಪಶೋಭಿತಾಃ ।
ತತ್ರೈಕಾಂ ರಜನೀಂ ವ್ಯುಷ್ಯ ಪ್ರಭಾತೇ ರಾಮ ಗಮ್ಯತಾಮ್ ॥ 41 ॥
ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮಾಸ್ಥಾಯ ವನಷಣ್ಡಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ।
ತತ್ರಾಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಗತ್ವಾ ಯೋಜನಮನ್ತರಾ ॥ 42 ॥
ರಮಣೀಯೇ ವನೋದ್ಧೇಶೇ ಬಹುಪಾದಪಸಂವೃತೇ ।
ರಂಸ್ಯತೇ ತತ್ರ ವೈದೇಹೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಸಹ ತ್ವಯಾ ॥ 43 ॥
ಸ ಹಿ ರಮ್ಯೋ ವನೋದ್ದೇಶೋ ಬಹುಪಾದಪಸಙ್ಕುಲಃ ।
ಯದಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಕೃತಾ ದ್ರಷ್ಟುಮಗಸ್ತ್ಯಂ ತಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್ ॥ 44 ॥
ಅದ್ಯೈವ ಗಮನೇ ಬುದ್ಧಿಂ ರೋಚಯಸ್ವ ಮಹಾಯಶಃ ।
ಇತಿ ರಾಮೋ ಮುನೇಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾಭಿವಾದ್ಯ ಚ ॥ 45 ॥
ಪ್ರತಸ್ಥೇಽಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸಾನುಜಸ್ಸೀತಯಾ ಸಹ ।
ಪಶ್ಯನ್ವನಾನಿ ರಮ್ಯಾಣಿ ಪರ್ವತಾಂಶ್ಚಾಭ್ರಸನ್ನಿಭಾನ್ ॥ 46 ॥
ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತಶ್ಚೈವ ಪಥಿ ಮಾರ್ಗವಶಾನುಗಾಃ ।
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣೇನೋಪದಿಷ್ಟೇನ ಗತ್ವಾ ತೇನ ಪಥಾ ಸುಖಮ್ ॥ 47 ॥
ಇದಂ ಪರಮಸಂಹೃಷ್ಟೋ ವಾಕ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಏತದೇವಾಶ್ರಮಪದಂ ನೂನಂ ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 48 ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಮುನೇರ್ಭ್ರಾತುರ್ದೃಶ್ಯತೇ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಃ ।
ಯಥಾ ಹಿ ಮೇ ವನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಜ್ಞಾತಾಃ ಪಥಿ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 49 ॥
ಸನ್ನತಾಃ ಫಲಭಾರೇಣ ಪುಷ್ಪಭಾರೇಣ ಚ ದ್ರುಮಾಃ ।
ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಚ ಪಕ್ವಾನಾಂ ವನಾದಸ್ಮಾದುಪಾಗತಃ ॥ 50 ॥
ಗನ್ಧೋಽಯಂ ಪವನೋಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ಸಹಸಾ ಕಟುಕೋದಯಃ ।
ತತ್ರ ತತ್ರ ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾಃ ಕಾಷ್ಠಸಞ್ಚಯಾಃ ॥ 51 ॥
ಲೂನಾಶ್ಚ ಪಥಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ದರ್ಭಾ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಚಸಃ ।
ಏತಚ್ಚ ವನಮಧ್ಯಸ್ಥಂ ಕೃಷ್ಣಾಭ್ರಶಿಖರೋಪಮಮ್ ॥ 52 ॥
ಪಾವಕಸ್ಯಾಶ್ರಮಸ್ಥಸ್ಯ ಧೂಮಾಗ್ರಂ ಸಮ್ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ ।
ವಿವಿಕ್ತೇಷು ಚ ತೀರ್ಥೇಷು ಕೃತಸ್ನಾನಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ॥ 53 ॥
ಪುಷ್ಪೋಪಹಾರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಕುಸುಮೈಸ್ಸ್ವಯಮರ್ಜಿತೈ ।
ತತ್ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ವಚನಂ ಯಥಾ ಸೌಮ್ಯ ಮಯಾ ಶ್ರುತಮ್ ॥ 54 ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯಾಶ್ರಮೋ ಭ್ರಾತುರ್ನೂನಮೇಷ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।
ನಿಗೃಹ್ಯ ತಪಸಾ ಮೃತ್ಯುಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 55 ॥
ಯಸ್ಯ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಕೃತೇಯಂ ದಿಕ್ಛರಣ್ಯಾ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।
ಧಾರಯನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ರೂಪಮಿಲ್ವಲಸ್ಸಂಸ್ಕೃತಂ ವದನ್ ॥ 56 ॥
ಆಮನ್ತ್ರಯತಿ ವಿಪ್ರಾನ್ಸ್ಮಶ್ರಾದ್ಧಮುದ್ದಿಶ್ಯ ನಿರ್ಘೃಣಃ ।
ಭ್ರಾತರಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಕೃತ್ವಾ ತತಸ್ತಂ ಮೇಷರೂಪಿಣಮ್ ॥ 57 ॥
ತಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್ಭೋಜಯಾಮಾಸ ಶ್ರಾದ್ಧದೃಷ್ಟೇನ ಕರ್ಮಣಾ ।
ತತೋ ಭುಕ್ತವತಾಂ ತೇಷಾಂ ವಿಪ್ರಾಣಾಮಿಲ್ವಲೋಽಬ್ರವೀತ್ ॥ 58 ॥
ವಾತಾಪೇ ನಿಷ್ಕ್ರಮನ್ವೇತಿ ಸ್ವರೇಣ ಮಹತಾ ವದನ್ ।
ತತೋ ಭ್ರಾತುರ್ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾತಾಪಿರ್ಮೇಷವನ್ನದನ್ ॥ 59 ॥
ಭಿತ್ತ್ವಾ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಶರೀರಾಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿನಿಷ್ಪತತ್ ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಾಣಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೈರೇವಂ ಕಾಮರೂಪಿಭಿಃ ॥ 60 ॥
ವಿನಾಶಿತಾನಿ ಸಂಹತ್ಯ ನಿತ್ಯಶಃ ಪಿಶಿತಾಶನೈಃ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯೇನ ತದಾ ದೇವೈಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿತೇನ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ॥ 61 ॥
ಅನುಭೂಯ ಕಿಲ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಭಕ್ಷಿತಸ್ಸಮಹಾಸುರಃ ।
ತತಸ್ಸಮ್ಪನ್ನಮಿತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ದತ್ತ್ವಾ ಹಸ್ತೋದಕಂ ತತಃ ॥ 62 ॥
ಭ್ರಾತರಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮಸ್ವೇತಿ ಚೇಲ್ವಲಸ್ಸೋಽಭ್ಯಭಾಷತ ।
ಸ ತಂ ತಥಾ ಭಾಷಮಾಣಂ ಭ್ರಾತರಂ ವಿಪ್ರಘಾತಿನಮ್ ॥ 63 ॥
ಅಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಹಸನ್ಧೀಮಾನಗಸ್ತ್ಯೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ ।
ಕುತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ತಿರ್ಮಯಾ ಜೀರ್ಣಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ ॥ 64 ॥
ಭ್ರಾತುಸ್ತೇ ಮೇಷರೂಪಸ್ಯ ಗತಸ್ಯ ಯಮಸಾದನಮ್ ।
ಅಥ ತಸ್ಯ ವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಭ್ರಾತುರ್ನಿಧನಸಂಶ್ರಯಮ್ ॥ 65 ॥
ಪ್ರಧರ್ಷಯಿತುಮಾರೇಭೇ ಮುನಿಂ ಕ್ರೋಧಾನ್ನಿಶಾಚರಃ ।
ಸೋಽಭಿದ್ರವನ್ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮುನಿನಾ ದೀಪ್ತತೇಜಸಾ ॥ 66 ॥
ಚಕ್ಷುಷಾನಲಕಲ್ಪೇನ ನಿರ್ದಗ್ಧೋ ನಿಧನಂ ಗತಃ ।
ತಸ್ಯಾಯಮಾಶ್ರಮೋ ಭ್ರಾತುಸ್ತಟಾಕವನಶೋಭಿತಃ ॥ 67 ॥
ವಿಪ್ರಾನುಕಮ್ಪಯಾ ಯೇನ ಕರ್ಮೇದಂ ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತಮ್ ।
ಏವಂ ಕಥಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಹ ।
ರಾಮಸ್ಯಾಸ್ತಂ ಗತಸ್ಸೂರ್ಯಸ್ಸನ್ಧ್ಯಾಕಾಲೋಽಭ್ಯವರ್ತತಃ ॥ 68 ॥
ಉಪಾಸ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ಸನ್ಧ್ಯಾಂ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಯಥಾವಿಧಿ ।
ಪ್ರವಿವೇಶಾಽಶ್ರಮಪದಂ ತಮೃಷಿಂ ಸೋಽಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 69 ॥
ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಗೃಹೀತಶ್ಚ ಮುನಿನಾ ತೇನ ರಾಘವಃ ।
ನ್ಯವಸತ್ತಾಂ ನಿಶಾಮೇಕಾಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಮೂಲಫಲಾನಿ ಚ ॥ 70 ॥
ತಸ್ಯಾಂ ರಾತ್ಯ್ರಾಂ ವ್ಯತೀತಾಯಾಂ ವಿಮಲೇ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲೇ ।
ಭ್ರಾತರಂ ತಮಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಹ್ಯಾಮನ್ತ್ರಯತ ರಾಘವಃ ॥ 71 ॥
ಅಭಿವಾದಯೇ ತ್ವಾಂ ಭಗವನ್ ಸುಖಮಧ್ಯುಷಿತೋ ನಿಶಾಮ್ ।
ಆಮನ್ತ್ರಯೇ ತ್ವಾಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಗುರುಂ ತೇ ದ್ರಷ್ಟುಮಗ್ರಜಮ್ ॥ 72 ॥
ಗಮ್ಯತಾಮಿತಿ ತೇನೋಕ್ತೋ ಜಗಾಮ ರಘುನನ್ದನಃ ।
ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ವನಂ ತಚ್ಚಾವಲೋಕಯನ್ ॥ 73 ॥
ನೀವಾರಾನ್ಪನಸಾಂಸ್ತಾಲಾಂಸ್ತಿಮಿಶಾನ್ವಞ್ಚುಲಾನ್ಧವಾನ್ ।
ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾನ್ಮಧೂಕಾಂಶ್ಚ ಬಿಲ್ವಾನಪಿ ಚ ತಿನ್ದುಕಾನ್ ॥ 74 ॥
ಪುಷ್ಪಿತಾನ್ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾಭಿರ್ಲತಾಭಿರನುವೇಷ್ಟಿತಾನ್ ।
ದದರ್ಶ ರಾಮಶ್ಶತಶಸ್ತತ್ರ ಕಾನ್ತಾರಪಾದಪಾನ್ ॥ 75 ॥
ಹಸ್ತಿಹಸ್ತೈರ್ವಿಮೃದಿತಾನ್ವಾನರೈರುಪಶೋಭಿತಾನ್ ।
ಮತ್ತೈಶ್ಶಕುನಿಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ಶತಶಶ್ಚ ಪ್ರಣಾದಿತಾನ್ ॥ 76 ॥
ತತೋಽಬ್ರವೀತ್ಸಮೀಪಸ್ಥಂ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ।
ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಗತಂ ವೀರಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಮ್ ॥ 77 ॥
ಸ್ನಿಗ್ಧಪತ್ರಾ ಯಥಾ ವೃಕ್ಷಾ ಯಥಾ ಕ್ಷಾನ್ತಾ ಮೃಗದ್ವಿಜಾಃ ।
ಆಶ್ರಮೋ ನಾತಿದೂರಸ್ಥೋ ಮಹರ್ಷೇರ್ಭಾವಿತಾತ್ಮನಃ ॥ 78 ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಲೋಕೇ ಸ್ವೇನೈವ ಕರ್ಮಣಾ ।
ಆಶ್ರಮೋ ದೃಶ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಶ್ರಮಾಪಹಃ ॥ 79 ॥
ಪ್ರಾಜ್ಯಧೂಮಾಕುಲವನಶ್ಚೀರಮಾಲಾಪರಿಷ್ಕೃತಃ ।
ಪ್ರಶಾನ್ತಮೃಗಯೂಥಶ್ಚ ನಾನಾಶಕುನಿನಾದಿತಃ ॥ 80 ॥
ತಸ್ಯೇದಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಪ್ರಭಾವಾದ್ಯಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ।
ದಿಗಿಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತ್ರಾಸಾದ್ದೃಶ್ಯತೇ ನೋಪಭುಜ್ಯತೇ ॥ 81 ॥
ಯದಾ ಪ್ರಭೃತಿ ಚಾಕ್ರಾನ್ತಾ ದಿಗಿಯಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।
ತದಾ ಪ್ರಭೃತಿ ನಿರ್ವೈರಾಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಾ ರಜನೀಚರಾಃ ॥ 82 ॥
ನಾಮ್ನಾ ಚೇಯಂ ಭಗವತೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಕ್ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ।
ಪ್ರಥಿತಾ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ದುರ್ಧರ್ಷಾ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 83 ॥
ಮಾರ್ಗಂ ನಿರೋದ್ಧುಂ ನಿರತೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯಾಚಲೋತ್ತಮಃ ।
ನಿದೇಶಂ ಪಾಲಯನ್ಯಸ್ಯ ವಿನ್ಧ್ಯಶೈಲಾ ನ ವರ್ಧತೇ ॥ 84 ॥
ಅಯಂ ದೀರ್ಘಾಯುಷಸ್ತಸ್ಯ ಲೋಕೇ ವಿಶ್ರುತಕರ್ಮಣಃ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯಾಶ್ರಮ ಶ್ರೀಮಾನ್ವಿನೀತಜನಸೇವಿತಃ ॥ 85 ॥
ಏಷ ಲೋಕಾರ್ಚಿತಸ್ಸಾಧುರ್ಹಿತೇ ನಿತ್ಯರತಸ್ಸತಾಮ್ ।
ಅಸ್ಮಾನಭಿಗತಾನೇಷ ಶ್ರೇಯಸಾ ಯೋಜಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 86 ॥
ಆರಾಧಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯತ್ರಾಹಮಗಸ್ತ್ಯಂ ತಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್ ।
ಶೇಷಂ ಚ ವನವಾಸಸ್ಯ ಸೌಮ್ಯ ವತ್ಸ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಪ್ರಭೋ ॥ 87 ॥
ಅತ್ರ ದೇವಾಸ್ಸಗನ್ಧರ್ವಾಸ್ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಯಃ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯಂ ನಿಯತಾಹಾರಂ ಸತತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ ॥ 88 ॥
ನಾತ್ರ ಜೀವೇನ್ಮೃಷಾವಾದೀ ಕ್ರೂರೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಶಠಃ ।
ನೃಶಂಸಃ ಕಾಮವೃತ್ತೋ ವಾ ಮುನಿರೇಷ ತಥಾವಿಧಃ ॥ 89 ॥
ಅತ್ರ ದೇವಾಶ್ಚ ಯಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಗಾಶ್ಚ ಪತಗೈಸ್ಸಹ ।
ವಸನ್ತಿ ನಿಯತಾಹಾರಾ ಧರ್ಮಮಾರಾಧಯಿಷ್ಣವಃ ॥ 90 ॥
ಅತ್ರ ಸಿದ್ಧಾ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವಿಮಾನೈಜಸ್ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ ।
ತ್ಯಕ್ತದೇಹಾ ನವೈರ್ದೇಹೈಃ ಸ್ವರ್ಯಾತಾಃ ಪರಮರ್ಷಯಃ ॥ 91 ॥
ಯಕ್ಷತ್ವಮಮರತ್ವಂ ಚ ರಾಜ್ಯಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।
ಅತ್ರ ದೇವಾಃ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ಭೂತೈರಾರಾಧಿತಾಶ್ಶುಭೈಃ ॥ 92 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||
tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |
nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||
sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |
sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||
yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |
mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||
padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||
prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |
gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||
tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||
idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||
vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |
tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |
idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |
sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |
tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||
abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |
asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||
iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |
tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||
pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |
apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||
nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |
tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||
taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |
tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||
ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||
śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |
āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |
evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||
uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||
uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |
jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||
yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |
kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||
kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||
trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||
ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |
parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||
sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||
tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |
tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||
upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |
asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||
vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |
na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||
kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||
agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |
manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||
yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||
sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |
ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||
agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |
diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||
ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |
yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||
dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |
sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||
bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |
padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||
ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |
raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||
sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |
iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||
pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||
sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |
sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||
idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |
etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||
agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |
yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||
sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |
pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||
gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |
tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||
lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |
etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |
vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||
puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |
tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||
agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||
yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||
āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||
tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||
vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |
tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |
agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||
anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |
tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||
bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||
abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |
kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||
bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |
atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||
pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |
so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||
cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |
tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||
viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |
evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||
upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |
praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||
samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |
nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||
tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||
abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |
āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||
gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |
yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |
ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||
hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |
mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||
tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |
āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |
āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||
prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |
praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||
tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||
yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |
prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||
mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |
nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||
ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||
eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |
asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |
śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||
atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||
nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |
nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||
atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||
atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |
tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||
yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |
atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकादशस्सर्गः ।
अग्रतः प्रययौ रामस्सीता मध्ये सुमध्यमा ।
पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ॥ 1 ॥
तौ पश्यमानौ विविधान् शैलप्रस्थान्वनानि च ।
नदीश्च विविधा रम्या जग्मतुस्सीतया सह ॥ 2 ॥
सारसांश्चक्रवाकांश्च नदीपुलिनचारिणः ।
सरांसि च सपद्मानि युक्तानि जलजैः खगैः ॥ 3 ॥
यूथबद्धांश्च पृषतान्मदोन्मत्तान् विषाणिनः ।
महिषांश्च वराहांश्च नागांश्च द्रुमवैरिणः ॥ 4 ॥
ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे ।
ददृशुस्सहिता रम्यं तटाकं योजनायतम् ॥ 5 ॥
पद्मपुष्करसम्बाधं गजयूथैरलङ्कृतम् ।
सारसैर्हंसकादम्बैस्सङ्कुलं जलचारिभिः ॥ 6 ॥
प्रसन्नसलिले रम्ये तस्मिन्सरसि शुश्रुवे ।
गीतवादित्रनिर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते ॥ 7 ॥
ततः कौतूहलाद्रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ 8 ॥
इदमत्यद्भुतं श्रुत्वा सर्वेषां नो महामुने ।
कौतूहलं महज्जातं किमिदं साधु कथ्यताम् ॥ 9 ॥
वक्तव्यं यदि चेदविप्र नातिगुह्यमपि प्रभो ।
तेनैवमुक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिस्तदा ॥ 10 ॥
प्रभवं सरसः कृत्स्नमाख्यातुमुपचक्रमे ।
इदं पञ्चाप्सरो नाम तटाकं सार्वकालिकम् ॥ 11 ॥
निर्मितं तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना ।
स हि तेपे तपस्तीव्रं माण्डकर्णिर्महामुनिः ॥ 12 ॥
दशवर्षसहस्राणि वायुभक्षो जलाश्रयः ।
ततः प्रव्यथितास्सर्वे देवास्साग्निपुरोगमाः ॥ 13 ॥
अब्रुवन् वचनं सर्वे परस्परसमागताः ।
अस्माकं कस्यचित् स्थानमेष प्रार्थयते मुनिः ॥ 14 ॥
इति संविग्नमनसस्सर्वे ते त्रिदिवौकसः ।
तत्र कर्तुं तपोविघ्नं देवैस्सर्वैर्नियोजिताः ॥ 15 ॥
प्रधानाप्सरसः पञ्च विद्युच्चलितवर्चसः ।
अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः ॥ 16 ॥
नीतो मदनवश्यत्वं सुराणां कार्यसिद्धये ।
ताश्चैवाप्सरसः पञ्च मुनेः पत्नीत्वमागताः ॥ 17 ॥
तटाके निर्मितं तासामस्मिन्नन्तर्हितं गृहम् ।
तथैवाप्सरसः पञ्च निवसन्त्यो यथासुखम् ॥ 18 ॥
रमयन्ति तपोयोगान्मुनिं यौवनमास्थितम् ।
तासां सङ्क्रीडमानानामेष वादित्रनिस्स्वनः ॥ 19 ॥
श्रूयते भूषणोन्मिश्रो गीतशब्दो मनोहरः ।
आश्चर्यमिति तस्यैतद्वचनं भावितात्मनः ॥ 20 ॥
राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महायशाः ।
एवं कथयमानस्य ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ 21 ॥
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
प्रविश्य सह वैदेह्या लक्ष्मणेन च राघवः ॥ 22 ॥
उवास मुनिभिस्सर्वैः पूज्यमानो महायशाः ।
तदा तस्मिन्सकाकुत्थ्सः श्रीमत्याश्रममण्डले ॥ 23 ॥
उषित्वा तु सुखं तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः ।
जगाम चाश्रमांस्तेषां पर्यायेण तपस्विनाम् ॥ 24 ॥
येषामुषितवान् पूर्वं सकाशे स महास्त्रवित् ।
क्वचित्परिदशान्मासानेकं संवत्सरं क्वचित् ॥ 25 ॥
क्वचिच्छ चतुरो मासान् पञ्च षट्चापरान्क्वचित् ।
अपरत्राधिकं मासादप्यर्धमधिकं क्वचित् ॥ 26 ॥
त्रीन्मासानष्टमासांश्च राघवो न्यवसत्सुखम् ।
तथा संवसतस्तस्य मुनीनामाश्रमेषु वै ॥ 27 ॥
रमतश्चानुकूल्येन ययुस्संवत्सरा दश ।
परिवृत्य च धर्मज्ञो राघवस्सह सीतया ॥ 28 ॥
सुतीक्ष्णस्याश्रमं श्रीमान्पुनरेवाजगाम ह ।
स तमाश्रममासाद्य मुनिभिः प्रतिपूजितः ॥ 29 ॥
तत्रापि न्यवसद्रामः कञ्चित्कालमरिन्दमः ।
तदाश्रमस्थो विनयात्कदाचित्तं महामुनिम् ॥ 30 ॥
उपासीनस्सकाकुत्स्थस्सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत् ।
अस्मिन्नरण्ये भगवानगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ 31 ॥
वसतीति मया नित्यं कथाः कथयतां श्रुतम् ।
न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य महत्तया ॥ 32 ॥
कुत्राश्रमपदं रम्यं महर्षेस्तस्य धीमतः ।
प्रसादात्तत्र भवतस्सानुजस्सह सीतया ॥ 33 ॥
अगस्त्यमभिगच्छेयमभिवादयितुं मुनिम् ।
मनोरथो महानेष हृदि मे परिवर्तते ॥ 34 ॥
यद्यहं तं मुनिवरं शुश्रूषेयमपि स्वयम् ।
इति रामस्य स मुनिश्श्रुत्वा धर्मात्मनो वचः ॥ 35 ॥
सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो दशरथात्मजम् ।
अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामस्सलक्ष्मणम् ॥ 36 ॥
अगस्त्यमभिगच्छेति सीतया सह राघव ।
दिष्ट्या त्विदानीमर्थेऽस्मिन् स्वयमेव ब्रवीषि माम् ॥ 37 ॥
अहमाख्यामि ते वत्स यत्रागस्त्यो महामुनिः ।
योजनान्याश्रमात्तात याहि चत्वारि वै ततः ॥ 38 ॥
दक्षिणेन महान् श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः ।
स्थलप्राये वनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते ॥ 39 ॥
बहुपुष्पफले रम्ये नानाशकुनिनादिते ।
पद्मिन्यो विविधास्तत्र प्रसन्नसलिलाश्शिवाः ॥ 40 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ।
तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम् ॥ 41 ॥
दक्षिणां दिशमास्थाय वनषण्डस्य पार्श्वतः ।
तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा योजनमन्तरा ॥ 42 ॥
रमणीये वनोद्धेशे बहुपादपसंवृते ।
रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च सह त्वया ॥ 43 ॥
स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसङ्कुलः ।
यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम् ॥ 44 ॥
अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महायशः ।
इति रामो मुनेश्श्रुत्वा सह भ्रात्राभिवाद्य च ॥ 45 ॥
प्रतस्थेऽमुद्दिश्य सानुजस्सीतया सह ।
पश्यन्वनानि रम्याणि पर्वतांश्चाभ्रसन्निभान् ॥ 46 ॥
सरांसि सरितश्चैव पथि मार्गवशानुगाः ।
सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम् ॥ 47 ॥
इदं परमसंहृष्टो वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत् ।
एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः ॥ 48 ॥
अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः ।
यथा हि मे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः ॥ 49 ॥
सन्नताः फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः ।
पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः ॥ 50 ॥
गन्धोऽयं पवनोक्षिप्तस्सहसा कटुकोदयः ।
तत्र तत्र च दृश्यन्ते सङ्क्षिप्ताः काष्ठसञ्चयाः ॥ 51 ॥
लूनाश्च पथि दृश्यन्ते दर्भा वैडूर्यवर्चसः ।
एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम् ॥ 52 ॥
पावकस्याश्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते ।
विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाना द्विजातयः ॥ 53 ॥
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैस्स्वयमर्जितै ।
तत्सुतीक्ष्णस्य वचनं यथा सौम्य मया श्रुतम् ॥ 54 ॥
अगस्त्यस्याश्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति ।
निगृह्य तपसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया ॥ 55 ॥
यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्छरण्या पुण्यकर्मणा ।
धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलस्संस्कृतं वदन् ॥ 56 ॥
आमन्त्रयति विप्रान्स्मश्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः ।
भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम् ॥ 57 ॥
तान् द्विजान्भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा ।
ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत् ॥ 58 ॥
वातापे निष्क्रमन्वेति स्वरेण महता वदन् ।
ततो भ्रातुर्वचश्श्रुत्वा वातापिर्मेषवन्नदन् ॥ 59 ॥
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत् ।
ब्राह्माणानां सहस्राणि तैरेवं कामरूपिभिः ॥ 60 ॥
विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः ।
अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा ॥ 61 ॥
अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितस्समहासुरः ।
ततस्सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तोदकं ततः ॥ 62 ॥
भ्रातरं निष्क्रमस्वेति चेल्वलस्सोऽभ्यभाषत ।
स तं तथा भाषमाणं भ्रातरं विप्रघातिनम् ॥ 63 ॥
अब्रवीत्प्रहसन्धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः ।
कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः ॥ 64 ॥
भ्रातुस्ते मेषरूपस्य गतस्य यमसादनम् ।
अथ तस्य वचश्श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रयम् ॥ 65 ॥
प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधान्निशाचरः ।
सोऽभिद्रवन्मुनिश्रेष्ठं मुनिना दीप्ततेजसा ॥ 66 ॥
चक्षुषानलकल्पेन निर्दग्धो निधनं गतः ।
तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तटाकवनशोभितः ॥ 67 ॥
विप्रानुकम्पया येन कर्मेदं दुष्करं कृतम् ।
एवं कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह ।
रामस्यास्तं गतस्सूर्यस्सन्ध्याकालोऽभ्यवर्ततः ॥ 68 ॥
उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि ।
प्रविवेशाऽश्रमपदं तमृषिं सोऽभ्यवादयत् ॥ 69 ॥
सम्यक् प्रतिगृहीतश्च मुनिना तेन राघवः ।
न्यवसत्तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च ॥ 70 ॥
तस्यां रात्य्रां व्यतीतायां विमले सूर्यमण्डले ।
भ्रातरं तमगस्त्यस्य ह्यामन्त्रयत राघवः ॥ 71 ॥
अभिवादये त्वां भगवन् सुखमध्युषितो निशाम् ।
आमन्त्रये त्वां गच्छामि गुरुं ते द्रष्टुमग्रजम् ॥ 72 ॥
गम्यतामिति तेनोक्तो जगाम रघुनन्दनः ।
यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन् ॥ 73 ॥
नीवारान्पनसांस्तालांस्तिमिशान्वञ्चुलान्धवान् ।
चिरिबिल्वान्मधूकांश्च बिल्वानपि च तिन्दुकान् ॥ 74 ॥
पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिरनुवेष्टितान् ।
ददर्श रामश्शतशस्तत्र कान्तारपादपान् ॥ 75 ॥
हस्तिहस्तैर्विमृदितान्वानरैरुपशोभितान् ।
मत्तैश्शकुनिसङ्घैश्च शतशश्च प्रणादितान् ॥ 76 ॥
ततोऽब्रवीत्समीपस्थं रामो राजीवलोचनः ।
पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ 77 ॥
स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः ।
आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर्भावितात्मनः ॥ 78 ॥
अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ।
आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्तश्रमापहः ॥ 79 ॥
प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः ।
प्रशान्तमृगयूथश्च नानाशकुनिनादितः ॥ 80 ॥
तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद्यस्य राक्षसैः ।
दिगियं दक्षिणा त्रासाद्दृश्यते नोपभुज्यते ॥ 81 ॥
यदा प्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा ।
तदा प्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः ॥ 82 ॥
नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा ।
प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः ॥ 83 ॥
मार्गं निरोद्धुं निरतो भास्करस्याचलोत्तमः ।
निदेशं पालयन्यस्य विन्ध्यशैला न वर्धते ॥ 84 ॥
अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः ।
अगस्त्यस्याश्रम श्रीमान्विनीतजनसेवितः ॥ 85 ॥
एष लोकार्चितस्साधुर्हिते नित्यरतस्सताम् ।
अस्मानभिगतानेष श्रेयसा योजयिष्यति ॥ 86 ॥
आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं महामुनिम् ।
शेषं च वनवासस्य सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो ॥ 87 ॥
अत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।
अगस्त्यं नियताहारं सततं पर्युपासते ॥ 88 ॥
नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः ।
नृशंसः कामवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः ॥ 89 ॥
अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैस्सह ।
वसन्ति नियताहारा धर्ममाराधयिष्णवः ॥ 90 ॥
अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैजस्सूर्यसन्निभैः ।
त्यक्तदेहा नवैर्देहैः स्वर्याताः परमर्षयः ॥ 91 ॥
यक्षत्वममरत्वं च राज्यानि विविधानि च ।
अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैराराधिताश्शुभैः ॥ 92 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||
tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |
nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||
sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |
sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||
yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |
mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||
padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||
prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |
gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||
tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||
idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||
vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |
tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |
idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |
sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |
tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||
abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |
asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||
iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |
tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||
pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |
apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||
nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |
tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||
taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |
tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||
ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||
śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |
āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |
evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||
uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||
uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |
jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||
yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |
kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||
kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||
trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||
ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |
parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||
sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||
tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |
tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||
upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |
asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||
vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |
na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||
kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||
agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |
manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||
yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||
sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |
ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||
agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |
diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||
ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |
yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||
dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |
sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||
bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |
padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||
ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |
raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||
sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |
iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||
pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||
sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |
sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||
idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |
etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||
agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |
yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||
sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |
pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||
gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |
tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||
lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |
etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |
vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||
puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |
tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||
agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||
yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||
āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||
tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||
vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |
tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |
agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||
anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |
tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||
bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||
abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |
kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||
bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |
atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||
pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |
so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||
cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |
tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||
viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |
evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||
upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |
praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||
samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |
nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||
tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||
abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |
āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||
gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |
yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |
ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||
hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |
mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||
tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |
āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |
āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||
prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |
praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||
tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||
yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |
prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||
mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |
nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||
ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||
eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |
asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |
śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||
atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||
nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |
nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||
atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||
atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |
tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||
yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |
atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.