॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌰𑌤𑍇 𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌗𑌰𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃 ॥
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰 𑌉𑌵𑌾𑌚 ।
𑌊𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾 𑌹𑍍𑌯𑍁𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌯𑍂𑌨𑌃 𑌸𑍍𑌥𑌵𑌿𑌰 𑌆𑌯𑌤𑌿 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌪𑌤𑌿𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 1॥
𑌪𑍀𑌠𑌂 𑌦𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌾𑌧𑌵𑍇𑌽𑌭𑍍𑌯𑌾𑌗𑌤𑌾𑌯
𑌆𑌨𑍀𑌯𑌾𑌪𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌣𑌿𑌜𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌦𑍗 ।
𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌵𑍇𑌦𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮 𑌸𑌂𑌸𑍍𑌥𑌂
𑌤𑌤𑍋 𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌦𑌨𑍍𑌨𑌮𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌧𑍀𑌰𑌃 ॥ 2॥
𑌯𑌸𑍍𑌯𑍋𑌦𑌕𑌂 𑌮𑌧𑍁𑌪𑌰𑍍𑌕𑌂 𑌚 𑌗𑌾𑌂 𑌚
𑌨 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌵𑌿𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌗𑍃𑌹𑍍𑌣𑌾𑌤𑌿 𑌗𑍇𑌹𑍇 ।
𑌲𑍋𑌭𑌾𑌦𑍍𑌭𑌯𑌾𑌦𑌰𑍍𑌥𑌕𑌾𑌰𑍍𑌪𑌣𑍍𑌯𑌤𑍋 𑌵𑌾
𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑌾𑌹𑍁𑌰𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌃 ॥ 3॥
𑌚𑌿𑌕𑌿𑌤𑍍𑌸𑌕𑌃 𑌶𑌕𑍍𑌯 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌾𑌵𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑍀
𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍂𑌰𑍋 𑌮𑌦𑍍𑌯𑌪𑍋 𑌭𑍍𑌰𑍂𑌣𑌹𑌾 𑌚 ।
𑌸𑍇𑌨𑌾𑌜𑍀𑌵𑍀 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌿𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌯𑌕𑌶𑍍 𑌚
𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋𑌽𑌪𑍍𑌯𑌤𑌿𑌥𑌿𑌰𑍍𑌨𑍋𑌦𑌕𑌾𑌰𑍍𑌹𑌃 ॥ 4॥
𑌅𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍇𑌯𑌂 𑌲𑌵𑌣𑌂 𑌪𑌕𑍍𑌵𑌮𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌦𑌧𑌿
𑌕𑍍𑌷𑍀𑌰𑌂 𑌮𑌧𑍁 𑌤𑍈𑌲𑌂 𑌘𑍃𑌤𑌂 𑌚 ।
𑌤𑌿𑌲𑌾 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌂 𑌮𑍂𑌲𑌫𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌶𑌾𑌕𑌂
𑌰𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌸𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌗𑌨𑍍𑌧𑌾 𑌗𑍁𑌡𑌶𑍍 𑌚 ॥ 5॥
𑌅𑌰𑍋𑌷𑌣𑍋 𑌯𑌃 𑌸𑌮𑌲𑍋𑌷𑍍𑌟 𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑌨𑌃
𑌪𑍍𑌰𑌹𑍀𑌣 𑌶𑍋𑌕𑍋 𑌗𑌤𑌸𑌨𑍍𑌧𑌿 𑌵𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹𑌃 ।
𑌨𑌿𑌨𑍍𑌦𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑍋𑌪𑌰𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑍇
𑌚𑌰𑌨𑍍𑌨𑍁𑌦𑌾𑌸𑍀𑌨𑌵𑌦𑍇𑌷 𑌭𑌿𑌕𑍍𑌷𑍁𑌕𑌃 ॥ 6॥
𑌨𑍀𑌵𑌾𑌰 𑌮𑍂𑌲𑍇𑌙𑍍𑌗𑍁𑌦 𑌶𑌾𑌕𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌃
𑌸𑍁𑌸𑌂𑌯𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌵𑌚𑍋𑌦𑍍𑌯𑌃 ।
𑌵𑌨𑍇 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌨𑌤𑌿𑌥𑌿𑌷𑍍𑌵𑌪𑍍𑌰𑌮𑌤𑍍𑌤𑍋
𑌧𑍁𑌰𑌨𑍍𑌧𑌰𑌃 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌕𑍃𑌦𑍇𑌷 𑌤𑌾𑌪𑌸𑌃 ॥ 7॥
𑌅𑌪𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑌤𑍋 𑌦𑍂𑌰𑌸𑍍𑌥𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑍀𑌤𑌿 𑌨𑌾𑌶𑍍𑌵𑌸𑍇𑌤𑍍 ।
𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑍗 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑌤𑍋 𑌬𑌾𑌹𑍂 𑌯𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌹𑌿𑌂𑌸𑌤𑌿 𑌹𑌿𑌂𑌸𑌿𑌤𑌃 ॥ 8॥
𑌨 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍇𑌦𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌤𑌿𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍇𑌤𑍍 ।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌭𑌯𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌮𑍂𑌲𑌾𑌨𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌨𑌿𑌕𑍃𑌨𑍍𑌤𑌤𑌿 ॥ 9॥
𑌅𑌨𑍀𑌰𑍍𑌷𑍍𑌯𑍁𑌰𑍍𑌗𑍁𑌪𑍍𑌤𑌦𑌾𑌰𑌃 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑌂𑌵𑌿𑌭𑌾𑌗𑍀 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂𑌵𑌦𑌃 ।
𑌶𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑍋 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌵𑌾𑌕𑍍𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌨 𑌚𑌾𑌸𑌾𑌂 𑌵𑌶𑌗𑍋 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 10॥
𑌪𑍂𑌜𑌨𑍀𑌯𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗𑌾𑌃 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌗𑍃𑌹𑌦𑍀𑌪𑍍𑌤𑌯𑌃 ।
𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋 𑌗𑍃𑌹𑌸𑍍𑌯𑍋𑌕𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌶𑍇𑌷𑌤𑌃 ॥ 11॥
𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑌨𑍍𑌤𑌃𑌪𑍁𑌰𑌂 𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑌾𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑌾𑌨𑌸𑌮𑍍 ।
𑌗𑍋𑌷𑍁 𑌚𑌾𑌤𑍍𑌮𑌸𑌮𑌂 𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑍇𑌵 𑌕𑍃𑌷𑌿𑌂 𑌵𑍍𑌰𑌜𑍇𑌤𑍍 ।
𑌭𑍃𑌤𑍍𑌯𑍈𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿𑌜𑍍𑌯𑌾𑌚𑌾𑌰𑌂 𑌚 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍈𑌃 𑌸𑍇𑌵𑍇𑌤 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌾𑌨𑍍 ॥ 12॥
𑌅𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑍋𑌽𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌤𑍍𑌰𑌮𑌶𑍍𑌮𑌨𑍋 𑌲𑍋𑌹𑌮𑍁𑌤𑍍𑌥𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰𑌗𑌂 𑌤𑍇𑌜𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌸𑍁 𑌯𑍋𑌨𑌿𑌷𑍁 𑌶𑌾𑌮𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 13॥
𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌜𑌾𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌵𑌕𑍋𑌪𑌮 𑌤𑍇𑌜𑌸𑌃 ।
𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌵𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌕𑌾𑌰𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑍇𑌽𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌿𑌵 𑌶𑍇𑌰𑌤𑍇 ॥ 14॥
𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌨 𑌜𑌾𑌨𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑌾𑌹𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚𑌾𑌭𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾𑌶𑍍 𑌚 𑌯𑍇 ।
𑌸 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌶𑍍𑌚𑌿𑌰𑌮𑍈𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌮𑌶𑍍𑌨𑍁𑌤𑍇 ॥ 15॥
𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌷𑍇𑌤 𑌕𑍃𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌚 𑌦𑌰𑍍𑌶𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌕𑌾𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌤𑌥𑌾 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍋 𑌨 𑌭𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 16॥
𑌗𑌿𑌰𑌿𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑌮𑍁𑌪𑌾𑌰𑍁𑌹𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌸𑌾𑌦𑌂 𑌵𑌾 𑌰𑌹𑍋𑌗𑌤𑌃 ।
𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑍇 𑌨𑌿𑌃𑌶𑌲𑌾𑌕𑍇 𑌵𑌾 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍋 𑌵𑌿𑌧𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 17॥
𑌨𑌾𑌸𑍁𑌹𑍃𑌤𑍍𑌪𑌰𑌮𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌭𑌾𑌰𑌤𑌾𑌰𑍍𑌹𑌤𑌿 𑌵𑍇𑌦𑌿𑌤𑍁𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑍋 𑌵𑌾𑌪𑌿 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌤𑍍𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑍋 𑌵𑌾𑌪𑍍𑌯𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌅𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑍇 𑌹𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌲𑌿𑌪𑍍𑌸𑌾 𑌚 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌰𑌕𑍍𑌷𑌣𑌮𑍇𑌵 𑌚 ॥ 18॥
𑌕𑍃𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌾 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌷𑌦𑌾 𑌵𑌿𑌦𑍁𑌃 ।
𑌗𑍂𑌢𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍇𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑌸𑌂𑌶𑌯𑌮𑍍 ॥ 19॥
𑌅𑌪𑍍𑌰𑌶𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌯𑍋 𑌮𑍋𑌹𑌾𑌦𑌨𑍁𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑌿 ।
𑌸 𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌪𑌰𑌿𑌭𑍍𑌰𑌂𑌶𑍇 𑌭𑍍𑌰𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌾𑌦𑌪𑌿 ॥ 20॥
𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌠𑌾𑌨𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌾𑌵𑌹𑌮𑍍 ।
𑌤𑍇𑌷𑌾𑌮𑍇𑌵𑌾𑌨𑌨𑍁𑌷𑍍𑌠𑌾𑌨𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌚𑌾𑌤𑍍𑌤𑌾𑌪𑌕𑌰𑌂 𑌮𑌹𑌤𑍍 ॥ 21॥
𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧 𑌕𑍍𑌷𑌯𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌯 𑌷𑌾𑌡𑍍𑌗𑍁𑌣𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌅𑌨𑌵𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤 𑌶𑍀𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌧𑍀𑌨𑌾 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀 𑌨𑍃𑌪 ॥ 22॥
𑌅𑌮𑍋𑌘𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌹𑌰𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌵𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌃 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌯 𑌕𑍋𑌶𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌸𑍁𑌧𑍇𑌯𑌂 𑌵𑌸𑍁𑌨𑍍𑌧𑌰𑌾 ॥ 23॥
𑌨𑌾𑌮𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌤𑍁𑌷𑍍𑌯𑍇𑌤 𑌛𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌚 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑌿𑌃 ।
𑌭𑍃𑌤𑍍𑌯𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌿𑌸𑍃𑌜𑍇𑌦𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑍍𑌨𑍈𑌕𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌹𑌰𑍋 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 24॥
𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌵𑍇𑌦 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌵𑍇𑌦 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌤𑌥𑌾 ।
𑌅𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑍇𑌵 𑌚 ॥ 25॥
𑌨 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌰𑌙𑍍𑌕𑌮𑌾𑌪𑌨𑍍𑌨𑍋 𑌮𑍋𑌕𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌧𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌗𑌤𑌃 ।
𑌅𑌹𑌤𑌾𑌦𑍍𑌧𑌿 𑌭𑌯𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌜𑍍𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌨𑌚𑌿𑌰𑌾𑌦𑌿𑌵 ॥ 26॥
𑌦𑍈𑌵𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌚 𑌯𑌤𑍍𑌨𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌜𑌸𑍁 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍇𑌷𑍁 𑌚 ।
𑌨𑌿𑌯𑌨𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌸𑌦𑌾 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑍋 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌬𑌾𑌲𑌾𑌤𑍁𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌚 ॥ 27॥
𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌕𑌲𑌹𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌵𑌰𑍍𑌜𑌯𑍇𑌨𑍍𑌮𑍂𑌢 𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌚 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌨 𑌚𑌾𑌨𑌰𑍍𑌥𑍇𑌨 𑌯𑍁𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 28॥
𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑍋 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌫𑌲𑍋 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑌃 ।
𑌨 𑌤𑌂 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌷𑌣𑍍𑌢𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌮𑌿𑌵 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 29॥
𑌨 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌧𑌨𑌲𑌾𑌭𑌾𑌯 𑌨 𑌜𑌾𑌡𑍍𑌯𑌮𑌸𑌮𑍃𑌦𑍍𑌧𑌯𑍇 ।
𑌲𑍋𑌕𑌪𑌰𑍍𑌯𑌾𑌯 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌨𑍇𑌤𑌰𑌃 ॥ 30॥
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌶𑍀𑌲𑌵𑌯𑍋𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌨𑍍𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌭𑌾𑌰𑌤 ।
𑌧𑌨𑌾𑌭𑌿𑌜𑌨 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌮𑍂𑌢𑍋𑌽𑌵𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 31॥
𑌅𑌨𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌮𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌮𑌸𑍂𑌯𑌕𑌮𑌧𑌾𑌰𑍍𑌮𑌿𑌕𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌗𑍍𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌨𑌂 𑌤𑌥𑌾 ॥ 32॥
𑌅𑌵𑌿𑌸𑌂𑌵𑌾𑌦𑌨𑌂 𑌦𑌾𑌨𑌂 𑌸𑌮𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌵𑍍𑌯𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌆𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌯𑌕𑍍𑌪𑍍𑌰𑌣𑌿𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌚 𑌵𑌾𑌕𑍍 ॥ 33॥
𑌅𑌵𑌿𑌸𑌂𑌵𑌾𑌦𑌕𑍋 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍃𑌜𑍁𑌃 ।
𑌅𑌪𑌿 𑌸𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣 𑌕𑍋𑌶𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑌣𑌮𑍍 ॥ 34॥
𑌧𑍃𑌤𑌿𑌃 𑌶𑌮𑍋 𑌦𑌮𑌃 𑌶𑍗𑌚𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍁𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌾𑌗𑌨𑌿𑌷𑍍𑌠𑍁𑌰𑌾 ।
𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚𑌾𑌨𑌭𑌿𑌦𑍍𑌰𑍋𑌹𑌃 𑌸𑌤𑍈𑌤𑌾𑌃 𑌸𑌮𑌿𑌧𑌃 𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 35॥
𑌅𑌸𑌂𑌵𑌿𑌭𑌾𑌗𑍀 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌕𑍃𑌤𑌘𑍍𑌨𑍋 𑌨𑌿𑌰𑌪𑌤𑍍𑌰𑌪𑌃 ।
𑌤𑌾𑌦𑍃𑌙𑍍𑌨𑌰𑌾𑌧𑌮𑍋 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌜𑌨𑍀𑌯𑍋 𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪 ॥ 36॥
𑌨 𑌸 𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑍗 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌶𑍇𑌤𑍇 𑌸 𑌸𑌰𑍍𑌪 𑌇𑌵 𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌨𑌿 ।
𑌯𑌃 𑌕𑍋𑌪𑌯𑌤𑌿 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌦𑍋𑌷𑌂 𑌸 𑌦𑍋𑌷𑍋𑌽𑌭𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌰𑌂 𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 37॥
𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑍇𑌷𑍁 𑌦𑍋𑌷𑌃 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑌕𑍍𑌷𑍇𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌰𑌤 ।
𑌸𑌦𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌨𑌂 𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿𑌵𑌾𑌚𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 38॥
𑌯𑍇𑌽𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌷𑍁 𑌸𑌮𑌾𑌸𑌕𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑍋𑌤𑍍𑌪𑌤𑌿𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌚 ।
𑌯𑍇 𑌚𑌾𑌨𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌸𑌮𑌾𑌸𑌕𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌤𑍇 𑌸𑌂𑌶𑌯𑌂 𑌗𑌤𑌾𑌃 ॥ 39॥
𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌕𑌿𑌤𑌵𑍋 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌬𑌾𑌲𑍋𑌽𑌨𑍁𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌚 ।
𑌮𑌜𑍍𑌜𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌤𑍇𑌽𑌵𑌶𑌾 𑌦𑍇𑌶𑌾 𑌨𑌦𑍍𑌯𑌾𑌮𑌶𑍍𑌮𑌪𑍍𑌲𑌵𑌾 𑌇𑌵 ॥ 40॥
𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌜𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌯𑍇 𑌸𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌵𑌿𑌶𑍇𑌷𑍇𑌷𑍁 𑌭𑌾𑌰𑌤 ।
𑌤𑌾𑌨𑌹𑌂 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌿𑌶𑍇𑌷𑌾 𑌹𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌙𑍍𑌗𑌿𑌨𑌃 ॥ 41॥
𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌤𑌵𑌾 𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚𑌾𑌰𑌣𑌾𑌃 ।
𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑌨𑍍𑌧𑌕𑍍𑌯𑍋 𑌨 𑌸 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 𑌮𑌾𑌨𑌵𑌃 ॥ 42॥
𑌹𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌤𑌾𑌨𑍍𑌪𑌰𑌮𑍇𑌷𑍍𑌵𑌾𑌸𑌾𑌨𑍍𑌪𑌾𑌣𑍍𑌡𑌵𑌾𑌨𑌮𑌿𑌤𑍗𑌜𑌸𑌃 ।
𑌆𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌭𑌾𑌰𑌤𑍈𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌯𑍋𑌧𑌨𑍇 𑌮𑌹𑌤𑍍 ॥ 43॥
𑌤𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌪𑌰𑌿𑌭𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨𑌚𑌿𑌰𑌾𑌦𑌿𑌵 ।
𑌐𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌮𑌦𑌸𑌮𑍍𑌮𑍂𑌢𑌂 𑌬𑌲𑌿𑌂 𑌲𑍋𑌕𑌤𑍍𑌰𑌯𑌾𑌦𑌿𑌵 ॥ 44॥
॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌰𑌤𑍇 𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌗𑌰𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃 ॥ 38॥
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
vidura uvāca |
ūrdhvaṃ prāṇā hyutkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati |
pratyutthānābhivādābhyāṃ punastānpatipadyate || 1||
pīṭhaṃ dattvā sādhave'bhyāgatāya
ānīyāpaḥ parinirṇijya pādau |
sukhaṃ pṛṣṭvā prativedyātma saṃsthaṃ
tato dadyādannamavekṣya dhīraḥ || 2||
yasyodakaṃ madhuparkaṃ ca gāṃ ca
na mantravitpratigṛhṇāti gehe |
lobhādbhayādarthakārpaṇyato vā
tasyānarthaṃ jīvitamāhurāryāḥ || 3||
cikitsakaḥ śakya kartāvakīrṇī
stenaḥ krūro madyapo bhrūṇahā ca |
senājīvī śrutivikrāyakaś ca
bhṛśaṃ priyo'pyatithirnodakārhaḥ || 4||
avikreyaṃ lavaṇaṃ pakvamannaṃ dadhi
kṣīraṃ madhu tailaṃ ghṛtaṃ ca |
tilā māṃsaṃ mūlaphalāni śākaṃ
raktaṃ vāsaḥ sarvagandhā guḍaś ca || 5||
aroṣaṇo yaḥ samaloṣṭa kāñcanaḥ
prahīṇa śoko gatasandhi vigrahaḥ |
nindā praśaṃsoparataḥ priyāpriye
carannudāsīnavadeṣa bhikṣukaḥ || 6||
nīvāra mūleṅguda śākavṛttiḥ
susaṃyatātmāgnikāryeṣvacodyaḥ |
vane vasannatithiṣvapramatto
dhurandharaḥ puṇyakṛdeṣa tāpasaḥ || 7||
apakṛtvā buddhimato dūrastho'smīti nāśvaset |
dīrghau buddhimato bāhū yābhyāṃ hiṃsati hiṃsitaḥ || 8||
na viśvasedaviśvaste viśvaste nātiviśvaset |
viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlānyapi nikṛntati || 9||
anīrṣyurguptadāraḥ syātsaṃvibhāgī priyaṃvadaḥ |
ślakṣṇo madhuravākstrīṇāṃ na cāsāṃ vaśago bhavet || 10||
pūjanīyā mahābhāgāḥ puṇyāśca gṛhadīptayaḥ |
striyaḥ śriyo gṛhasyoktāstasmādrakṣyā viśeṣataḥ || 11||
piturantaḥpuraṃ dadyānmāturdadyānmahānasam |
goṣu cātmasamaṃ dadyātsvayameva kṛṣiṃ vrajet |
bhṛtyairvaṇijyācāraṃ ca putraiḥ seveta brāhmaṇān || 12||
adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam |
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 13||
nityaṃ santaḥ kule jātāḥ pāvakopama tejasaḥ |
kṣamāvanto nirākārāḥ kāṣṭhe'gniriva śerate || 14||
yasya mantraṃ na jānanti bāhyāścābhyantarāś ca ye |
sa rājā sarvataścakṣuściramaiśvaryamaśnute || 15||
kariṣyanna prabhāṣeta kṛtānyeva ca darśayet |
dharmakāmārtha kāryāṇi tathā mantro na bhidyate || 16||
giripṛṣṭhamupāruhya prāsādaṃ vā rahogataḥ |
araṇye niḥśalāke vā tatra mantro vidhīyate || 17||
nāsuhṛtparamaṃ mantraṃ bhāratārhati veditum |
apaṇḍito vāpi suhṛtpaṇḍito vāpyanātmavān |
amātye hyarthalipsā ca mantrarakṣaṇameva ca || 18||
kṛtāni sarvakāryāṇi yasya vā pārṣadā viduḥ |
gūḍhamantrasya nṛpatestasya siddhirasaṃśayam || 19||
apraśastāni karmāṇi yo mohādanutiṣṭhati |
sa teṣāṃ viparibhraṃśe bhraśyate jīvitādapi || 20||
karmaṇāṃ tu praśastānāmanuṣṭhānaṃ sukhāvaham |
teṣāmevānanuṣṭhānaṃ paścāttāpakaraṃ mahat || 21||
sthānavṛddha kṣayajñasya ṣāḍguṇya viditātmanaḥ |
anavajñāta śīlasya svādhīnā pṛthivī nṛpa || 22||
amoghakrodhaharṣasya svayaṃ kṛtyānvavekṣiṇaḥ |
ātmapratyaya kośasya vasudheyaṃ vasundharā || 23||
nāmamātreṇa tuṣyeta chatreṇa ca mahīpatiḥ |
bhṛtyebhyo visṛjedarthānnaikaḥ sarvaharo bhavet || 24||
brāhmaṇo brāhmaṇaṃ veda bhartā veda striyaṃ tathā |
amātyaṃ nṛpatirveda rājā rājānameva ca || 25||
na śatruraṅkamāpanno moktavyo vadhyatāṃ gataḥ |
ahatāddhi bhayaṃ tasmājjāyate nacirādiva || 26||
daivateṣu ca yatnena rājasu brāhmaṇeṣu ca |
niyantavyaḥ sadā krodho vṛddhabālātureṣu ca || 27||
nirarthaṃ kalahaṃ prājño varjayenmūḍha sevitam |
kīrtiṃ ca labhate loke na cānarthena yujyate || 28||
prasādo niṣphalo yasya krodhaścāpi nirarthakaḥ |
na taṃ bhartāramicchanti ṣaṇḍhaṃ patimiva striyaḥ || 29||
na buddhirdhanalābhāya na jāḍyamasamṛddhaye |
lokaparyāya vṛttāntaṃ prājño jānāti netaraḥ || 30||
vidyā śīlavayovṛddhānbuddhivṛddhāṃśca bhārata |
dhanābhijana vṛddhāṃśca nityaṃ mūḍho'vamanyate || 31||
anārya vṛttamaprājñamasūyakamadhārmikam |
anarthāḥ kṣipramāyānti vāgduṣṭaṃ krodhanaṃ tathā || 32||
avisaṃvādanaṃ dānaṃ samayasyāvyatikramaḥ |
āvartayanti bhūtāni samyakpraṇihitā ca vāk || 33||
avisaṃvādako dakṣaḥ kṛtajño matimānṛjuḥ |
api saṅkṣīṇa kośo'pi labhate parivāraṇam || 34||
dhṛtiḥ śamo damaḥ śaucaṃ kāruṇyaṃ vāganiṣṭhurā |
mitrāṇāṃ cānabhidrohaḥ sataitāḥ samidhaḥ śriyaḥ || 35||
asaṃvibhāgī duṣṭātmā kṛtaghno nirapatrapaḥ |
tādṛṅnarādhamo loke varjanīyo narādhipa || 36||
na sa rātrau sukhaṃ śete sa sarpa iva veśmani |
yaḥ kopayati nirdoṣaṃ sa doṣo'bhyantaraṃ janam || 37||
yeṣu duṣṭeṣu doṣaḥ syādyogakṣemasya bhārata |
sadā prasādanaṃ teṣāṃ devatānāmivācaret || 38||
ye'rthāḥ strīṣu samāsaktāḥ prathamotpatiteṣu ca |
ye cānārya samāsaktāḥ sarve te saṃśayaṃ gatāḥ || 39||
yatra strī yatra kitavo yatra bālo'nuśāsti ca |
majjanti te'vaśā deśā nadyāmaśmaplavā iva || 40||
prayojaneṣu ye saktā na viśeṣeṣu bhārata |
tānahaṃ paṇḍitānmanye viśeṣā hi prasaṅginaḥ || 41||
yaṃ praśaṃsanti kitavā yaṃ praśaṃsanti cāraṇāḥ |
yaṃ praśaṃsanti bandhakyo na sa jīvati mānavaḥ || 42||
hitvā tānparameṣvāsānpāṇḍavānamitaujasaḥ |
āhitaṃ bhārataiśvaryaṃ tvayā duryodhane mahat || 43||
taṃ drakṣyasi paribhraṣṭaṃ tasmāttvaṃ nacirādiva |
aiśvaryamadasammūḍhaṃ baliṃ lokatrayādiva || 44||
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि
विदुरवाक्ये अष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥
विदुर उवाच ।
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्पतिपद्यते ॥ 1॥
पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय
आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ ।
सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्म संस्थं
ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः ॥ 2॥
यस्योदकं मधुपर्कं च गां च
न मन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे ।
लोभाद्भयादर्थकार्पण्यतो वा
तस्यानर्थं जीवितमाहुरार्याः ॥ 3॥
चिकित्सकः शक्य कर्तावकीर्णी
स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च ।
सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश् च
भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः ॥ 4॥
अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं दधि
क्षीरं मधु तैलं घृतं च ।
तिला मांसं मूलफलानि शाकं
रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडश् च ॥ 5॥
अरोषणो यः समलोष्ट काञ्चनः
प्रहीण शोको गतसन्धि विग्रहः ।
निन्दा प्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये
चरन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ 6॥
नीवार मूलेङ्गुद शाकवृत्तिः
सुसंयतात्माग्निकार्येष्वचोद्यः ।
वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो
धुरन्धरः पुण्यकृदेष तापसः ॥ 7॥
अपकृत्वा बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ 8॥
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ 9॥
अनीर्ष्युर्गुप्तदारः स्यात्संविभागी प्रियंवदः ।
श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥ 10॥
पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः ।
स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः ॥ 11॥
पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम् ।
गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत् ।
भृत्यैर्वणिज्याचारं च पुत्रैः सेवेत ब्राह्मणान् ॥ 12॥
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ 13॥
नित्यं सन्तः कुले जाताः पावकोपम तेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ 14॥
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश् च ये ।
स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते ॥ 15॥
करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव च दर्शयेत् ।
धर्मकामार्थ कार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते ॥ 16॥
गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रो विधीयते ॥ 17॥
नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ।
अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च ॥ 18॥
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य वा पार्षदा विदुः ।
गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम् ॥ 19॥
अप्रशस्तानि कर्माणि यो मोहादनुतिष्ठति ।
स तेषां विपरिभ्रंशे भ्रश्यते जीवितादपि ॥ 20॥
कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम् ।
तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं महत् ॥ 21॥
स्थानवृद्ध क्षयज्ञस्य षाड्गुण्य विदितात्मनः ।
अनवज्ञात शीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप ॥ 22॥
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्यान्ववेक्षिणः ।
आत्मप्रत्यय कोशस्य वसुधेयं वसुन्धरा ॥ 23॥
नाममात्रेण तुष्येत छत्रेण च महीपतिः ।
भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत् ॥ 24॥
ब्राह्मणो ब्राह्मणं वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा ।
अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च ॥ 25॥
न शत्रुरङ्कमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः ।
अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव ॥ 26॥
दैवतेषु च यत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च ।
नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च ॥ 27॥
निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढ सेवितम् ।
कीर्तिं च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते ॥ 28॥
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ 29॥
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये ।
लोकपर्याय वृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ 30॥
विद्या शीलवयोवृद्धान्बुद्धिवृद्धांश्च भारत ।
धनाभिजन वृद्धांश्च नित्यं मूढोऽवमन्यते ॥ 31॥
अनार्य वृत्तमप्राज्ञमसूयकमधार्मिकम् ।
अनर्थाः क्षिप्रमायान्ति वाग्दुष्टं क्रोधनं तथा ॥ 32॥
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः ।
आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक्प्रणिहिता च वाक् ॥ 33॥
अविसंवादको दक्षः कृतज्ञो मतिमानृजुः ।
अपि सङ्क्षीण कोशोऽपि लभते परिवारणम् ॥ 34॥
धृतिः शमो दमः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्राणां चानभिद्रोहः सतैताः समिधः श्रियः ॥ 35॥
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नो निरपत्रपः ।
तादृङ्नराधमो लोके वर्जनीयो नराधिप ॥ 36॥
न स रात्रौ सुखं शेते स सर्प इव वेश्मनि ।
यः कोपयति निर्दोषं स दोषोऽभ्यन्तरं जनम् ॥ 37॥
येषु दुष्टेषु दोषः स्याद्योगक्षेमस्य भारत ।
सदा प्रसादनं तेषां देवतानामिवाचरेत् ॥ 38॥
येऽर्थाः स्त्रीषु समासक्ताः प्रथमोत्पतितेषु च ।
ये चानार्य समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ 39॥
यत्र स्त्री यत्र कितवो यत्र बालोऽनुशास्ति च ।
मज्जन्ति तेऽवशा देशा नद्यामश्मप्लवा इव ॥ 40॥
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत ।
तानहं पण्डितान्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ 41॥
यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः ।
यं प्रशंसन्ति बन्धक्यो न स जीवति मानवः ॥ 42॥
हित्वा तान्परमेष्वासान्पाण्डवानमितौजसः ।
आहितं भारतैश्वर्यं त्वया दुर्योधने महत् ॥ 43॥
तं द्रक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात्त्वं नचिरादिव ।
ऐश्वर्यमदसम्मूढं बलिं लोकत्रयादिव ॥ 44॥
॥ इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि
विदुरवाक्ये अष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥ 38॥
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
vidura uvāca |
ūrdhvaṃ prāṇā hyutkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati |
pratyutthānābhivādābhyāṃ punastānpatipadyate || 1||
pīṭhaṃ dattvā sādhave'bhyāgatāya
ānīyāpaḥ parinirṇijya pādau |
sukhaṃ pṛṣṭvā prativedyātma saṃsthaṃ
tato dadyādannamavekṣya dhīraḥ || 2||
yasyodakaṃ madhuparkaṃ ca gāṃ ca
na mantravitpratigṛhṇāti gehe |
lobhādbhayādarthakārpaṇyato vā
tasyānarthaṃ jīvitamāhurāryāḥ || 3||
cikitsakaḥ śakya kartāvakīrṇī
stenaḥ krūro madyapo bhrūṇahā ca |
senājīvī śrutivikrāyakaś ca
bhṛśaṃ priyo'pyatithirnodakārhaḥ || 4||
avikreyaṃ lavaṇaṃ pakvamannaṃ dadhi
kṣīraṃ madhu tailaṃ ghṛtaṃ ca |
tilā māṃsaṃ mūlaphalāni śākaṃ
raktaṃ vāsaḥ sarvagandhā guḍaś ca || 5||
aroṣaṇo yaḥ samaloṣṭa kāñcanaḥ
prahīṇa śoko gatasandhi vigrahaḥ |
nindā praśaṃsoparataḥ priyāpriye
carannudāsīnavadeṣa bhikṣukaḥ || 6||
nīvāra mūleṅguda śākavṛttiḥ
susaṃyatātmāgnikāryeṣvacodyaḥ |
vane vasannatithiṣvapramatto
dhurandharaḥ puṇyakṛdeṣa tāpasaḥ || 7||
apakṛtvā buddhimato dūrastho'smīti nāśvaset |
dīrghau buddhimato bāhū yābhyāṃ hiṃsati hiṃsitaḥ || 8||
na viśvasedaviśvaste viśvaste nātiviśvaset |
viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlānyapi nikṛntati || 9||
anīrṣyurguptadāraḥ syātsaṃvibhāgī priyaṃvadaḥ |
ślakṣṇo madhuravākstrīṇāṃ na cāsāṃ vaśago bhavet || 10||
pūjanīyā mahābhāgāḥ puṇyāśca gṛhadīptayaḥ |
striyaḥ śriyo gṛhasyoktāstasmādrakṣyā viśeṣataḥ || 11||
piturantaḥpuraṃ dadyānmāturdadyānmahānasam |
goṣu cātmasamaṃ dadyātsvayameva kṛṣiṃ vrajet |
bhṛtyairvaṇijyācāraṃ ca putraiḥ seveta brāhmaṇān || 12||
adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam |
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 13||
nityaṃ santaḥ kule jātāḥ pāvakopama tejasaḥ |
kṣamāvanto nirākārāḥ kāṣṭhe'gniriva śerate || 14||
yasya mantraṃ na jānanti bāhyāścābhyantarāś ca ye |
sa rājā sarvataścakṣuściramaiśvaryamaśnute || 15||
kariṣyanna prabhāṣeta kṛtānyeva ca darśayet |
dharmakāmārtha kāryāṇi tathā mantro na bhidyate || 16||
giripṛṣṭhamupāruhya prāsādaṃ vā rahogataḥ |
araṇye niḥśalāke vā tatra mantro vidhīyate || 17||
nāsuhṛtparamaṃ mantraṃ bhāratārhati veditum |
apaṇḍito vāpi suhṛtpaṇḍito vāpyanātmavān |
amātye hyarthalipsā ca mantrarakṣaṇameva ca || 18||
kṛtāni sarvakāryāṇi yasya vā pārṣadā viduḥ |
gūḍhamantrasya nṛpatestasya siddhirasaṃśayam || 19||
apraśastāni karmāṇi yo mohādanutiṣṭhati |
sa teṣāṃ viparibhraṃśe bhraśyate jīvitādapi || 20||
karmaṇāṃ tu praśastānāmanuṣṭhānaṃ sukhāvaham |
teṣāmevānanuṣṭhānaṃ paścāttāpakaraṃ mahat || 21||
sthānavṛddha kṣayajñasya ṣāḍguṇya viditātmanaḥ |
anavajñāta śīlasya svādhīnā pṛthivī nṛpa || 22||
amoghakrodhaharṣasya svayaṃ kṛtyānvavekṣiṇaḥ |
ātmapratyaya kośasya vasudheyaṃ vasundharā || 23||
nāmamātreṇa tuṣyeta chatreṇa ca mahīpatiḥ |
bhṛtyebhyo visṛjedarthānnaikaḥ sarvaharo bhavet || 24||
brāhmaṇo brāhmaṇaṃ veda bhartā veda striyaṃ tathā |
amātyaṃ nṛpatirveda rājā rājānameva ca || 25||
na śatruraṅkamāpanno moktavyo vadhyatāṃ gataḥ |
ahatāddhi bhayaṃ tasmājjāyate nacirādiva || 26||
daivateṣu ca yatnena rājasu brāhmaṇeṣu ca |
niyantavyaḥ sadā krodho vṛddhabālātureṣu ca || 27||
nirarthaṃ kalahaṃ prājño varjayenmūḍha sevitam |
kīrtiṃ ca labhate loke na cānarthena yujyate || 28||
prasādo niṣphalo yasya krodhaścāpi nirarthakaḥ |
na taṃ bhartāramicchanti ṣaṇḍhaṃ patimiva striyaḥ || 29||
na buddhirdhanalābhāya na jāḍyamasamṛddhaye |
lokaparyāya vṛttāntaṃ prājño jānāti netaraḥ || 30||
vidyā śīlavayovṛddhānbuddhivṛddhāṃśca bhārata |
dhanābhijana vṛddhāṃśca nityaṃ mūḍho'vamanyate || 31||
anārya vṛttamaprājñamasūyakamadhārmikam |
anarthāḥ kṣipramāyānti vāgduṣṭaṃ krodhanaṃ tathā || 32||
avisaṃvādanaṃ dānaṃ samayasyāvyatikramaḥ |
āvartayanti bhūtāni samyakpraṇihitā ca vāk || 33||
avisaṃvādako dakṣaḥ kṛtajño matimānṛjuḥ |
api saṅkṣīṇa kośo'pi labhate parivāraṇam || 34||
dhṛtiḥ śamo damaḥ śaucaṃ kāruṇyaṃ vāganiṣṭhurā |
mitrāṇāṃ cānabhidrohaḥ sataitāḥ samidhaḥ śriyaḥ || 35||
asaṃvibhāgī duṣṭātmā kṛtaghno nirapatrapaḥ |
tādṛṅnarādhamo loke varjanīyo narādhipa || 36||
na sa rātrau sukhaṃ śete sa sarpa iva veśmani |
yaḥ kopayati nirdoṣaṃ sa doṣo'bhyantaraṃ janam || 37||
yeṣu duṣṭeṣu doṣaḥ syādyogakṣemasya bhārata |
sadā prasādanaṃ teṣāṃ devatānāmivācaret || 38||
ye'rthāḥ strīṣu samāsaktāḥ prathamotpatiteṣu ca |
ye cānārya samāsaktāḥ sarve te saṃśayaṃ gatāḥ || 39||
yatra strī yatra kitavo yatra bālo'nuśāsti ca |
majjanti te'vaśā deśā nadyāmaśmaplavā iva || 40||
prayojaneṣu ye saktā na viśeṣeṣu bhārata |
tānahaṃ paṇḍitānmanye viśeṣā hi prasaṅginaḥ || 41||
yaṃ praśaṃsanti kitavā yaṃ praśaṃsanti cāraṇāḥ |
yaṃ praśaṃsanti bandhakyo na sa jīvati mānavaḥ || 42||
hitvā tānparameṣvāsānpāṇḍavānamitaujasaḥ |
āhitaṃ bhārataiśvaryaṃ tvayā duryodhane mahat || 43||
taṃ drakṣyasi paribhraṣṭaṃ tasmāttvaṃ nacirādiva |
aiśvaryamadasammūḍhaṃ baliṃ lokatrayādiva || 44||
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.