Summary — Nepali
AI-generated · not yet verified
The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yo vā aya̭thādevatama॒gni-ñci̭nu॒ta ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate॒ pāpī̭yā-nbhavati॒ yo ya̭thādeva॒ta-nna de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate॒ vasī̭yā-nbhavatyāgne॒yyā gā̭yatri॒yā pra̭tha॒mā-ñciti̭ma॒bhi mṛ̭śe-ttri॒ṣṭubhā᳚ dvi॒tīyā॒-ñjaga̭tyā tṛ॒tīyā̭manu॒ṣṭubhā̭ catu॒rthī-mpa॒ṅktyā pa̭ñca॒mīṃ-ya~̭thādeva॒tame॒vāgni-ñci̭nute॒ na de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate॒ vasī̭yā-nbhava॒tīḍā̭yai॒ vā e॒ṣā vibha̭ktiḥ pa॒śava॒ iḍā̭ pa॒śubhi̭rena- [pa॒śubhi̭renam, ci॒nu॒te॒ yo vai] 1
-ñcinute॒ yo vai pra॒jāpa̭taye prati॒ procyā॒gni-ñci॒noti॒ nā-''rti॒mārccha॒-tyaśvā̭va॒bhita̭stiṣṭhetā-ṅkṛ॒ṣṇa ṷttara॒ta-śśve॒to dakṣi̭ṇa॒stāvā॒labhyeṣṭa̭kā॒ upa̭ daddhyāde॒tadvai pra॒jāpa̭te rū॒pa-mprā̭jāpa॒tyo-'śvaḥ̭ sā॒kṣāde॒va pra॒jāpa̭taye prati॒procyā॒gni-ñci̭noti॒ nā-''rti॒mārccha̭tye॒tadvā ahno̭ rū॒paṃ-ya~cchve॒to-'śvo॒ rātri̭yai kṛ॒ṣṇa e॒tadahno̭ [e॒tadahnaḥ̭, rū॒paṃ-ya~diṣṭa̭kā॒] 2
rū॒paṃ-ya~diṣṭa̭kā॒ rātri̭yai॒ purī̭ṣa॒miṣṭa̭kā upadhā॒syañchve॒ta-maśva̭ma॒bhi mṛ̭śe॒-tpurī̭ṣamupadhā॒syan kṛ॒ṣṇama̭horā॒trābhyā̭me॒vaina̭-ñcinute hiraṇya pā॒tra-mmadhoḥ᳚ pū॒rṇa-nda̭dāti madha॒vyo̭ 'sā॒nīti̭ sau॒ryā ci॒trava॒tyā-'ve᳚kṣate ci॒trame॒va bha̭vati ma॒ddhyandi॒ne-'śva॒mava̭ ghrāpayatya॒sau vā ā̭di॒tya indra̭ e॒ṣa pra॒jāpa̭tiḥ prājāpa॒tyo-'śva॒stame॒va sā॒kṣādṛ̭ddhnoti || 3 ||
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको पाँचौं काण्डको सातौं प्रश्न — उपानुवाक्याका बाँकी कर्महरूको निरूपण। ओम्, परमात्मालाई नमस्कार, श्री महागणपतिलाई नमस्कार, श्री गुरुहरूलाई नमस्कार। हरिः ओम्। जो मानिस देवताको विधि नमिलाई अग्निको चयन (अग्निचयन) गर्दछ, त्यो देवताहरूबाट छुट्टिन्छ र पापी हुन्छ; जो देवताको विधि मिलाई चयन गर्दछ, त्यो देवताहरूबाट छुट्टिँदैन र श्रेष्ठ हुन्छ। अग्निका सम्बन्धी गायत्री छन्दले पहिलो चितिलाई स्पर्श गर्नुपर्छ, त्रिष्टुभले दोस्रोलाई, जगतीले तेस्रोलाई, अनुष्टुभले चौथोलाई र पङ्क्तिले पाँचौंलाई; यसरी देवताको विधि मिलाई नै अग्निको चयन गर्दछ, देवताहरूबाट छुट्टिँदैन र श्रेष्ठ हुन्छ। यो इडाको विभाग हो; पशुहरू नै इडा हुन्; पशुहरूद्वारा नै उसलाई चयन गरिन्छ। जो प्रजापतिलाई भनिसकेर अग्निको चयन गर्दछ, त्यो आर्तिमा पर्दैन। एउटा सेतो घोडा दक्षिणतिर र एउटा कालो घोडा उत्तरतिर राखिनुपर्छ; ती दुवैलाई अलम्बन गरेर इष्टकाहरू राख्नुपर्छ। यो प्रजापतिको रूप हो; घोडा प्राजापत्य हो; यसरी साक्षात् प्रजापतिलाई भनिसकेर नै अग्निको चयन गर्दछ र आर्तिमा पर्दैन। सेतो घोडा दिनको रूप हो र कालो घोडा रात्रिको रूप हो; इष्टकाहरू दिनको रूप हुन् र पुरीष रात्रिको रूप हो। इष्टका राख्न लाग्दा सेतो घोडालाई स्पर्श गर्नुपर्छ र पुरीष राख्न लाग्दा कालो घोडालाई स्पर्श गर्नुपर्छ; यसरी दिन र रात दुवैद्वारा नै उसलाई चयन गर्दछ। सुनको पात्रमा मह भरेर दिन्छ — 'मधुव्यो असानी' भनी सौरी र चित्रवती ऋचाले हेर्दछ; त्यसैले चित्रै हुन्छ। मध्याह्नमा घोडालाई सुँघाउँछ; त्यो सूर्य नै इन्द्र हो, यो प्रजापति हो, घोडा प्राजापत्य हो; त्यसैलाई साक्षात् प्राप्त गर्दछ। AI
-me॒tāmupa̭ dadhātī॒yaṃ-vā~ vaiṣaikā᳚ṣṭa॒kā yade॒vaikā᳚ṣṭa॒kāyā॒manna̭-ṅkri॒yate॒ tade॒vaitayāva̭ rundha e॒ṣā vai pra॒jāpa̭teḥ kāma॒dughā॒ tayai॒va yaja̭māno॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke᳚-'gni-ndṷhe॒ yena̭ de॒vā jyoti̭ṣo॒rdhvā u॒dāya॒n॒ yenā̭-''di॒tyā vasa̭vo॒ yena̭ ru॒drāḥ | yenāṅgi̭raso mahi॒māna̭-māna॒śustenai̭tu॒ yaja̭māna-ssva॒sti || su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ [lo॒kāya̭, cī॒ya॒te॒ yada॒gniryena̭] 5
cīyate॒ yada॒gniryena̭ de॒vā jyoti̭ṣo॒rdhvā u॒dāya॒nnityukhya॒gṃ॒ sami̭ndha॒ iṣṭa̭kā e॒vaitā upa̭ dhatte vānaspa॒tyā-ssṷva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai śa॒tāyṷdhāya śa॒tavī᳚ryāya śa॒tota̭ye 'bhimāti॒ṣāhe᳚ | śa॒taṃ-yo~ naḥ̭ śa॒rado॒ ajī̭tā॒nindro̭ neṣa॒dati̭ duri॒tāni॒ viśvā᳚ || ye ca॒tvāraḥ̭ pa॒thayo̭ deva॒yānā̭ anta॒rā dyāvā̭pṛthi॒vī vi॒yanti̭ | teṣāṃ॒-yo~ ajyā̭ni॒- majī̭ti-mā॒vahā॒-ttasmai̭ no devāḥ॒ [no devāḥ, pari̭ datte॒ha sarve᳚ |] 6
pari̭ datte॒ha sarve᳚ || grī॒ṣmo hḙma॒nta u॒ta no̭ vasa॒nta-śśa॒ra-dva॒r॒ṣā-ssṷvi॒tanno̭ astu | teṣā̭mṛtū॒nāgṃ śa॒ta śā̭radānā-nnivā॒ta ḙṣā॒mabha̭ye syāma || i॒du॒va॒thsa॒rāya̭ parivathsa॒rāya̭ saṃvaఁ%thsa॒rāya̭ kṛṇutā bṛ॒hannamaḥ̭ | teṣāṃ᳚-va~॒yagṃ sṷma॒tau ya॒jñiyā̭nā॒-ñjyogajī̭tā॒ aha̭tā-ssyāma || bha॒drānna॒-śśreya॒-ssama̭naiṣṭa devā॒stvayā̭-'va॒sena॒ sama̭śīmahi tvā | sa no̭ mayo॒ bhūḥ pi̭to॒ [mayo॒ bhūḥ pi̭to, ā vi̭śasva॒] 7
ā vi̭śasva॒ śa-nto॒kāya̭ ta॒nuve᳚ syo॒naḥ || ajyā̭nīre॒tā upa̭ dadhātye॒tā vai de॒vatā॒ apa̭rājitā॒stā e॒va pra vi̭śati॒ naiva jī̭yate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ yada̭rdhamā॒sā māsā̭ ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒ra oṣa̭dhīḥ॒ paca॒ntyatha॒ kasmā̭da॒nyābhyo̭ de॒vatā᳚bhya āgraya॒ṇa-nnirṷpyata॒ itye॒tā hi ta-dde॒vatā̭ u॒daja̭ya॒n॒ yadṛ॒tubhyo̭ ni॒rvape᳚-dde॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndaddhyādāgraya॒ṇa-nni॒rupyai॒tā āhṷtī rjuhotyardhamā॒sāne॒va māsā̭nṛ॒tūn-thsaṃ̭va~thsa॒ra-mprī̭ṇāti॒ na de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhāti bha॒drānna॒-śśreya॒-ssama̭naiṣṭa devā॒ ityā̭ha hu॒tādyā̭ya॒ yaja̭māna॒syā-'pa̭rābhāvāya || 8 ||
हे अग्नि! मैले जान्ने-बुझ्ने वृषभरूप तिमीकहाँ फेरि नयाँ युवाको रूपमा जन्माउँदै आएको छु। हाम्रा गार्हपत्य अग्निहरू अटल रहून्; तीखो ब्रह्मतेजले हामीलाई राम्ररी शुद्ध गर। यी इष्टकाहरू त पशु नै हुन्; चित्यामा चित्यामा वृषभ राखिन्छ, यसरी उसको यज्ञमा मिथुन (स्त्री-पुरुषको जोडी) बनाइन्छ, प्रजननका लागि; त्यसैले बथान-बथानमा वृषभ हुन्छ। रातले जसलाई संवत्सरको प्रतिमाको रूपमा सेवा गर्छ, त्यो तिमीलाई प्रजा र असल वीरहरूले युक्त गराई सम्पूर्ण आयु बाँच्ने बनाऊ। यो प्राजापत्य इष्टकालाई राखिन्छ; यो एक इष्टका यस पृथ्वी नै हो; एक इष्टकामा जे अन्न राखिन्छ, त्यो यसैले यहाँ रोक्छ। यो प्रजापतिको कामधेनु हो; त्यसैले यजमानले परलोकमा अग्निको दुहुन्छ। जसको बलले देवताहरू ज्योतिका माथि उठे, जसको बलले आदित्य र वसुहरू, जसको बलले रुद्रहरू, जसको बलले अङ्गिरसहरूले महिमा प्राप्त गरे, त्यसैले यजमान कल्याणसाथ अगाडि बढोस्। यो अग्नि स्वर्गलोकका लागि चयन गरिन्छ; जसको बलले देवताहरू ज्योतिका माथि उठे; त्यसैले उख्य अग्निलाई प्रज्वलित गरिन्छ र यी इष्टकाहरू राखिन्छन्, जो वानस्पत्य हुन्, स्वर्गलोकको प्राप्तिका लागि। सय हतियार भएको, सय वीर्य भएको, सय रक्षा भएको, शत्रुहरूलाई पराजित गर्ने (अग्नि) — इन्द्रले हाम्रा सय अजित शरदहरू पार गराउन्, सम्पूर्ण दुरितहरू हटाउन्। देवताहरू जाने जुन चार बाटाहरू द्युलोक र पृथ्वीका बीच फैलिएर जान्छन्, तीमध्ये जसले अजित (अविनाशी) अज्यानीलाई ल्याउँछ, हे देवताहरू! त्यसका लागि हामीलाई यहाँ सबैले परि दिनुहोस्। ग्रीष्म, हेमन्त र हाम्रा वसन्त, शरद र वर्षा — हाम्रो कल्याण होस्। ती ऋतुहरूका सय शरदहरूमा हामी शान्त ठाउँमा, तिनका अभयमा रहन सकौं। इदुवत्सर, परिवत्सर र संवत्सरका लागि ठूलो नमस्कार गर। ती यज्ञीय ऋतुहरूका सुमतिमा हामी लामो समय अजित र अहत भएर रहन सकौं। देवताहरूले हाम्रा लागि कल्याण र श्रेय ल्याए; तिम्रो सहायताले हामी तिमीलाई प्राप्त गरौं। तिमी हाम्रा लागि सुखदायक होऊ, हे पिता! सन्तान र शरीरका लागि शान्त र सुखद हुँदै प्रवेश गर। यी अज्यानी (इष्टका) हरू राखिन्छन्; यी देवताहरू अपराजित हुन्; तिनैमा प्रवेश गर्छ, त्यसैले कहिल्यै पराजित हुँदैन। ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — जब अर्धमास, मास, ऋतु र संवत्सरले ओषधिहरू पकाउँछन्, तब किन अन्य देवताहरूका लागि आग्रयण निकालिन्छ? यी देवताहरूले त्यो जितेका हुन्; यदि ऋतुहरूका लागि निकालियो भने देवताहरूलाई सन्तुष्ट गर्दैन; त्यसैले आग्रयण निकालेर यी आहुतिहरू चढाउँछ; अर्धमास, मास, ऋतु र संवत्सरलाई प्रसन्न गर्छ, तर देवताहरूलाई सन्तुष्ट गर्दैन। 'देवताहरूले हाम्रा लागि कल्याण र श्रेय ल्याए' भनी भन्छ — हुताद्य (होम गरिएको अग्नि) का लागि, यजमानको अपराजयका लागि। AI
indra̭sya॒ vajro̭-'si॒ vārtra̭ghnastanū॒pā naḥ̭ pratispa॒śaḥ | yo naḥ̭ pu॒rastā᳚-ddakṣiṇa॒taḥ pa॒ścā-dṷttara॒to̭-'ghā॒yura̭bhi॒dāsa̭tye॒tagṃ so-'śmā̭namṛcchatu || de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒-nte-'sṷrā di॒gbhya ā-'bā̭dhanta॒ tā-nde॒vā iṣvā̭ ca॒ vajrḙṇa॒ cāpā̭nudanta॒ ya-dva॒jriṇī̭rupa॒dadhā॒tīṣvā̭ cai॒va ta-dvajrḙṇa ca॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒napa̭ nudate di॒kṣūpa̭ [di॒kṣūpa̭, da॒dhā॒ti॒ de॒va॒pu॒rā] 9
dadhāti devapu॒rā e॒vaitāsta̭nū॒pānīḥ॒ paryṷ̄ha॒te 'gnā̭viṣṇū sa॒joṣa̭se॒mā va̭rdhantu vā॒giṃraḥ̭ | dyu॒mnairvājḙbhi॒rā ga̭tam || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti॒ yanna de॒vatā̭yai॒ juhva॒tyatha̭ ki-ndeva॒tyā̭ vaso॒rdhāretya॒gni-rvasu॒stasyai॒ṣā dhārā॒ viṣṇu॒-rvasu॒stasyai॒ṣā dhārā᳚ ''gnāvaiṣṇa॒vyarcā vaso॒rdhārā᳚-ñjuhoti bhāga॒dheyḙnai॒vainau॒ sama̭rdhaya॒tyatho̭ e॒tā- [e॒tām, e॒vā-''hṷti-] 10
-me॒vā-''hṷti-mā॒yata̭navatī-ṅkaroti॒ yatkā̭ma enā-ñju॒hoti॒ tade॒vāva̭ rundhe ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gnistasyai॒te ta॒nuvaṷ gho॒rā-'nyā śi॒vā-'nyā yaccha̭taru॒drīya̭-ñju॒hoti॒ yaivāsya̭ gho॒rā ta॒nūstā-ntena̭ śamayati॒ ya-dvaso॒rdhārā᳚-ñju॒hoti॒ yaivāsya̭ śi॒vā ta॒nūstā-ntena̭ prīṇāti॒ yo vai vaso॒rdhārā̭yai [vaso॒rdhārā̭yai, pra॒ti॒ṣṭhāṃ-ve~da॒] 11
prati॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yadājya̭mu॒cchiṣyḙta॒ tasmi̭-nbrahmauda॒na-mpa̭ce॒-tta-mbrā᳚hma॒ṇāśca॒tvāraḥ॒ prā-'śñī̭yure॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒ro yadbrā᳚hma॒ṇa e॒ṣā khalu॒ vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūrya-dvai᳚śvāna॒raḥ pri॒yāyā̭me॒vainā᳚-nta॒nuvā॒-mprati̭ ṣṭhāpayati॒ cata̭sro dhe॒nūrda̭dyā॒-ttābhi̭re॒va yaja̭māno॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke᳚-'gni-ndṷhe || 12 ||
हे इन्द्र, तिमी वज्र हौ, वृत्रहन्ता हौ, हाम्रा तनुका रक्षक र प्रतिस्पर्श गर्ने हौ। जसले हामीलाई पूर्वबाट, दक्षिणबाट, पश्चिमबाट र उत्तरबाट हानि गर्न चाहन्छ, त्यो यो ढुङ्गामा ठोक्कियोस्। देवता र असुरहरू संग्राममा लागेका थिए। ती असुरहरूले दिशाहरूबाट देवताहरूलाई बाधा पुर्याए। देवताहरूले बाण र वज्रले तिनीहरूलाई धपाए। जब वज्रधारी (इन्द्र) का वज्रिणी इष्टकाहरू राखिन्छन्, तब यजमानले बाण र वज्रले आफ्ना शत्रुहरूलाई धपाउँछ। दिशाहरूमा देवपुरा (देवताहरूको नगर) स्थापना गर्छ। यी तनूपाहरूलाई देवपुराको रूपमा वरिपरि राख्छ। हे अग्नि र विष्णु, तिमीहरू सँगै प्रसन्न हौ, यी वाक् (वाणी) र इन्द्रियहरू बढून्। द्युम्न (धन) र वाज (अन्न) लिएर आउनुहोस्। ब्रह्मवादीहरू भन्छन्: 'कुनै देवतालाई आहुति नदिईकन वसोर्धारा के देवताको हो?' अग्नि वसु हुन्, उनको यो धारा हो; विष्णु वसु हुन्, उनको यो धारा हो। अग्नि-वैष्णव ऋचाले वसोर्धारा चढाउँछ। यसरी भागधेयले ती दुवैलाई समृद्ध बनाउँछ। अनि यो आहुतिलाई आयतनयुक्त बनाउँछ। जुन कामनाले यो चढाउँछ, त्यो प्राप्त गर्छ। यो अग्नि रुद्र हुन्; उनका दुई तनु छन्—एक घोर, अर्को शिव। जब शतरुद्रीय चढाइन्छ, तब उनको घोर तनुलाई शान्त पार्छ। जब वसोर्धारा चढाइन्छ, तब उनको शिव तनुलाई प्रसन्न पार्छ। जसले वसोर्धाराको प्रतिष्ठा जान्दछ, उसको प्रतिष्ठा हुन्छ। यदि घी बाँकी रह्यो भने, त्यसमा ब्रह्मौदन पकाउनुपर्छ। त्यो चार ब्राह्मणहरूले खानुपर्छ। यो अग्नि वैश्वानर हो, जो ब्राह्मण हो। यो अग्निको प्रिय तनु हो—वैश्वानर। प्रिय तनुमा नै यसलाई प्रतिष्ठित गराउँछ। चार गाई दान गर्नुपर्छ; तिनीहरूद्वारा यजमानले परलोकमा अग्निलाई दुहुन्छ। AI
-mi॒cchamā̭na॒stasmā̭ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya॒-mprāya̭cchanne॒tadvā a॒gnera̭gniho॒trame॒tarhi॒ khalu॒ vā e॒ṣa jā॒to yarhi॒ sarva̭ści॒to jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ sa ḙna-mprī॒taḥ prī̭ṇāti॒ vasī̭yā-nbhavati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ yade॒ṣa gārha̭patyaścī॒yate-'tha॒ kvā᳚syā-''hava॒nīya॒ itya॒sāvā̭di॒tya iti̭ brūyāde॒tasmi॒n॒ḥi sarvā᳚bhyo de॒vatā᳚bhyo॒ juhva̭ti॒ [juhva̭ti, ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-] 14
ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-ñci̭nu॒te sā॒kṣāde॒va de॒vatā̭ ṛddhno॒tyagnḙ yaśasvi॒n॒ yaśa̭se॒ mama̭rpa॒yendrā̭vatī॒ mapa̭citī mi॒hā-''va̭ha | a॒ya-mmū॒rdhā pa̭rame॒ṣṭhī su॒varcā᳚-ssamā॒nānā̭mutta॒ma ślo̭ko astu || bha॒dra-mpaśya̭nta॒ upa̭ sedu॒ragre॒ tapo̭ dī॒kṣāmṛṣa̭ya-ssuva॒rvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣa॒tra-mbala॒moja̭śca jā॒ta-ntada॒smai de॒vā a॒bhi sa-nna̭mantu || dhā॒tā vi̭dhā॒tā pa̭ra॒mo- [pa̭ra॒mā, u॒ta sa॒ndṛ-kpra॒jāpa̭tiḥ] 15
-ta sa॒ndṛ-kpra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhī vi॒rājā᳚ | stomā॒-śchandāgṃ̭si ni॒vido̭ ma āhure॒tasmai̭ rā॒ṣṭrama॒bhi sa-nna̭māma || a॒bhyāva̭rtaddhva॒mupa॒ meta̭ sā॒kama॒yagṃ śā॒stā-'dhi̭patirvo astu | a॒sya vi॒jñāna॒manu॒ sagṃ ra̭bhaddhvami॒ma-mpa॒ścādanṷ jīvātha॒ sarve᳚ || rā॒ṣṭra॒bhṛta̭ e॒tā upa̭ dadhātye॒ṣā vā a॒gneścitī̭ rāṣṭra॒bhṛ-ttayai॒vāsmi̭-nrā॒ṣṭra-nda̭dhāti rā॒ṣṭrame॒va bha̭vati॒ nāsmā᳚-drā॒ṣṭra-mbhragṃ̭śate || 16 ||
‘चित्तिलाई घृतसहित मनले जुहोउँछु’ भनी भन्छ । यो आहुति वास्तवमा आदाभ्य नामकी हो र वैश्वकर्मणी हो । यसले चिक्यान नामक शत्रुलाई हानि गर्दैन, अपितु देवताहरूलाई नै वशमा गर्छ । ‘हे अग्ने, आज तिम्रो’ भनी पङ्क्ति छन्दले जुहोउँछ; पङ्क्ति आहुतिले यज्ञको मुख आरम्भ गर्छ । ‘हे अग्ने, तिम्रा सात समिधा, सात जिह्वा’ भनी भन्छ; यसले होत्राहरूलाई नै वशमा गर्छ । अग्नि देवताहरूबाट भागधेय चाहँदै हटे; तिनले उसलाई यो भागधेय दिए । यो नै अग्निको अग्निहोत्र हो । अहिले जब यो सबैले चित भएर उत्पन्न भयो, तब उत्पन्न भएकै कारण उसलाई अन्न पनि दिन्छ; त्यसैले प्रसन्न भएको अग्निले उसलाई प्रसन्न गर्छ, ऊ श्रेष्ठ हुन्छ । ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — यो गार्हपत्य चित गरिन्छ, तर यसको आहवनीय कहाँ छ ? त्यसको उत्तर दिनुपर्छ — त्यो अग्नि नै आदित्य हो । त्यसमा सबै देवताहरूलाई जुहोउँछ । जसले यसरी जानेर अग्निलाई चित गर्छ, उसले साक्षात् देवताहरूलाई नै प्राप्त गर्छ । ‘हे यशस्वी अग्ने, यशका लागि मलाई अर्पण गर; इन्द्रयुक्त, पूजित, महान् — यहाँ ल्याऊ । यो मूर्धा, परमेष्ठी, सुवर्चा — समानहरूमध्ये उत्तम श्लोक होस् ।’ ‘अग्रभागमा बसेर शुभ देख्दै ऋषिहरूले तप र दीक्षा गरे, स्वर्गका ज्ञाता भए; त्यसबाट क्षत्र, बल र ओज उत्पन्न भयो; त्यसलाई देवताहरूले उसका लागि नमन गरून् ।’ ‘धाता, विधाता, परम, उत सन्दृक्, प्रजापति, परमेष्ठी, विराज — स्तोम, छन्द र निविदहरू मलाई भन्छन्; यसैका लागि म राष्ट्रतर्फ नमन गर्दछु ।’ ‘तिमीहरू फर्केर आओ, मेरा नजिक आओ; यो शास्ता र अधिपति तिमीहरूको होस् । यसको विज्ञानलाई अनुसरण गरेर ग्रहण गर; यसपछि तिमीहरू सबै जिउँदा रहो ।’ यी राष्ट्रभृत् आहुतिहरू चढाउँछ; यो नै अग्निको चिति हो, राष्ट्रभृत् हो; यसैले उसमा राष्ट्र स्थापित गर्छ, ऊ राष्ट्रवान् हुन्छ, र उसबाट राष्ट्र खस्दैन ॥ AI
yathā॒ vai pu॒tro jā॒to mri॒yata̭ e॒vaṃ-vā~ e॒ṣa mri̭yate॒ yasyā॒gnirukhya̭ u॒dvāya̭ti॒ yanni̭rma॒nthya̭-ṅku॒ryā-dvicchi̭ndyā॒-dbhrātṛ̭vyamasmai janaye॒-thsa e॒va punaḥ̭ pa॒rīddhya॒-ssvāde॒vainaṃ॒-yo~ne᳚rjanayati॒ nāsmai॒ bhrātṛ̭vya-ñjanayati॒ tamo॒ vā e॒ta-ṅgṛ̭hṇāti॒ yasyā॒gnirukhya̭ u॒dvāya̭ti mṛ॒tyustamaḥ̭ kṛ॒ṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛ॒ṣṇā dhe॒nurdakṣi̭ṇā॒ tama̭sai॒- [tama̭sā, e॒va tamo̭] 17
-va tamo̭ mṛ॒tyumapa̭ hate॒ hira̭ṇya-ndadāti॒ jyoti॒rvai hira̭ṇya॒-ñjyoti̭ṣai॒va tamo-'pa̭ ha॒te-'tho॒ tejo॒ vai hira̭ṇya॒-nteja̭ e॒vā-''tma-ndha̭tte॒ suva॒rna gha॒rma-ssvāhā॒ suva॒rnā-'rka-ssvāhā॒ suva॒rna śu॒kra-ssvāhā॒ suva॒rna jyoti॒-ssvāhā॒ suva॒rna sūrya॒-ssvāhā॒ 'rko vā e॒ṣa yada॒gni-ra॒sā-vā̭di॒tyo᳚- [yada॒gni-ra॒sā-vā̭di॒tyaḥ, ā॒śva॒me॒dho yade॒tā] 18
-'śvame॒dho yade॒tā āhṷtī rju॒hotya̭rkā-śvame॒dhayo̭re॒va jyotīgṃ̭ṣi॒ sa-nda̭dhātye॒ṣa ha॒ tvā a̭rkāśvame॒dhī yasyai॒tada॒gnau kri॒yata॒ āpo॒ vā i॒damagrḙ sali॒lamā̭sī॒-thsa e॒tā-mpra॒jāpa̭tiḥ pratha॒mā-ñciti̭mapaśya॒-ttāmupā̭dhatta॒ tadi॒yama̭bhava॒-ttaṃ-vi~॒śvaka̭rmā-'bravī॒dupa॒ tvā-''yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭- [lo॒ko᳚-'stīti̭, a॒bra॒vī॒-thsa] 19
-tyabravī॒-thsa e॒tā-ndvi॒tīyā॒-ñciti̭mapaśya॒-ttāmupā̭dhatta॒ tada॒ntari̭kṣamabhava॒-thsa ya॒jñaḥ pra॒jāpa̭timabravī॒dupa॒ tvā-''yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭bravī॒-thsa vi॒śvaka̭rmāṇa-mabravī॒dupa॒ tvā-''yā॒nīti॒ kena̭ mo॒paiṣya॒sīti॒ diśyā̭bhi॒ritya̭bravī॒-tta-ndiśyā̭bhiru॒pai-ttā upā̭dhatta॒ tā diśo̭- [tā diśaḥ̭, a॒bha॒va॒n-thsa] 20
-'bhava॒n-thsa pa̭rame॒ṣṭhī pra॒jāpa̭timabravī॒dupa॒ tvā-''yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭bravī॒-thsa vi॒śvaka̭rmāṇa-ñca ya॒jña-ñcā᳚bravī॒dupa̭ vā॒mā 'yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭brūtā॒gṃ॒ sa e॒tā-ntṛ॒tīyā॒-ñciti̭mapaśya॒-ttāmupā̭dhatta॒ tada॒sāva̭bhava॒-thsa ā̭di॒tyaḥ pra॒jāpa̭ti-mabravī॒dupa॒ tvā- [-mabravī॒dupa॒ tvā, āyā॒nīti॒] 21
-''yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭bravī॒-thsa vi॒śvaka̭rmāṇa-ñca ya॒jña-ñcā᳚bravī॒dupa̭ vā॒mā-'yā॒nīti॒ neha lo॒ko᳚-'stītya̭brūtā॒gṃ॒ sa pa̭rame॒ṣṭhina̭mabravī॒dupa॒ tvā-''yā॒nīti॒ kena̭ mo॒paiṣya॒sīti̭ loka-mpṛ॒ṇayetya̭bravī॒-ttaṃ-lo~̭ka-mpṛ॒ṇayo॒pai-ttasmā॒dayā̭tayāmnī loka-mpṛ॒ṇā-'yā̭tayāmā॒ hya̭sā- [hya̭sau, ā॒di॒tyastānṛṣa̭yo] 22
-vā̭di॒tyastānṛṣa̭yo 'bruva॒nnupa̭ va॒ ā-'yā॒meti॒ kena̭ na u॒paiṣya॒theti̭ bhū॒mnetya̭bruva॒-ntā-ndvābhyā॒-ñcitī᳚bhyāmu॒pāya॒n-thsa pañca̭citīka॒-ssama̭padyata॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-ñci̭nu॒te bhūyā̭ne॒va bha̭vatya॒bhīmān ~lo॒kāñja̭yati vi॒durḙna-nde॒vā atho̭ e॒tāsā̭me॒va de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 23 ||
(भागधेय — जुहोति — परमा — राष्ट्र स्थापित गर्छ — सात) (अध्याय ४) जसरी जन्मेको छोरो मर्छ, त्यसैगरी जसको उख्य अग्नि (अग्निचयनको अग्नि) नष्ट हुन्छ, त्यो पनि मर्छ। यदि मन्थनद्वारा अग्नि उत्पन्न गर्यो भने, उसले आफ्नै लागि शत्रु उत्पन्न गरिदिन्छ। त्यसैले त्यसलाई पुनः परिधिले घेरेर आफ्नै योनिबाट उत्पन्न गर्छ, शत्रु उत्पन्न गर्दैन। जसको उख्य अग्नि नष्ट हुन्छ, त्यसलाई अन्धकारले समात्छ; मृत्यु अन्धकार हो। कालो वस्त्र र काली गाई दक्षिणा हुन्; अन्धकारले नै अन्धकार र मृत्युलाई हटाउँछ। सुन दिन्छ; सुन ज्योति हो; ज्योतिले नै अन्धकार हटाउँछ। साथै सुन तेज हो; तेज आफूमा स्थापित गर्छ। सुवर्ण घर्म — स्वाहा; सुवर्ण अर्क — स्वाहा; सुवर्ण शुक्र — स्वाहा; सुवर्ण ज्योति — स्वाहा; सुवर्ण सूर्य — स्वाहा। यो अग्नि नै अर्क हो, त्यो आदित्य हो। यी आहुतिहरू जो जुहोति, त्यो अर्क र अश्वमेधका ज्योतिहरूलाई नै जोड्छ। त्यो नै अर्काश्वमेधी हो, जसको यो अग्निमा यो कर्म गरिन्छ। सुरुमा यो जल नै सलिल थियो। प्रजापतिले यो पहिलो चिति देखे र स्थापित गरे; त्यो यो पृथ्वी भयो। विश्वकर्माले भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — यहाँ लोक छैन। उनले यो दोस्रो चिति देखे र स्थापित गरे; त्यो अन्तरिक्ष भयो। यज्ञले प्रजापतिलाई भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — यहाँ लोक छैन। उनले विश्वकर्मालाई भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — केबाट मकहाँ आउने? उनले भने — दिशाहरूबाट। उनी दिशाहरूद्वारा उनकहाँ आए; ती दिशाहरू भए। परमेष्ठीले प्रजापतिलाई भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — यहाँ लोक छैन। उनले विश्वकर्मा र यज्ञलाई भने — म तिमीहरूकहाँ आउँछु। उनीहरूले भने — यहाँ लोक छैन। उनले यो तेस्रो चिति देखे र स्थापित गरे; त्यो त्यो (स्वर्ग) भयो। त्यो आदित्यले प्रजापतिलाई भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — यहाँ लोक छैन। उनले विश्वकर्मा र यज्ञलाई भने — म तिमीहरूकहाँ आउँछु। उनीहरूले भने — यहाँ लोक छैन। उनले परमेष्ठीलाई भने — म तिमीकहाँ आउँछु। उनले भने — केबाट मकहाँ आउने? उनले भने — लोकलाई भर्दै। उनी लोक भर्दै उनकहाँ आए; त्यसैले यो अयातयामा (अक्षय) लोकलाई भर्ने हो, किनकि त्यो अयातयामा हो। त्यसपछि ऋषिहरूले भने — हामी तिमीकहाँ आउँछौं। उनले भने — केबाट हामीकहाँ आउने? उनीहरूले भने — बहुत्वबाट। उनीहरू दुई चितिहरूद्वारा आए; त्यो पाँच चिति भयो। जो यसरी जानेर अग्निचयन गर्छ, त्यो अझ बढी हुन्छ, यी लोकहरूलाई जित्छ, देवताहरूले उसलाई जान्छन्, र ती देवताहरूकै सायुज्य प्राप्त गर्छ। AI
vayo॒ vā a॒gniryada̭gni॒ci-tpa॒kṣiṇo᳚-'śñī॒yā-ttame॒vāgnima̭dyā॒dā-rti॒mārcche᳚-thsaṃva~thsa॒raṃ-vra~॒ta-ñca̭re-thsaṃva~thsa॒ragṃ hi vra॒ta-nnāti̭ pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gnirhi॒nasti॒ khalu॒ vai ta-mpa॒śurya ḙna-mpu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭mupa॒cara̭ti॒ tasmā᳚-tpa॒ścā-tprāṃṷpa॒carya̭ ā॒tmano-'higṃ̭sāyai॒ tejo̭-'si॒ tejo̭ me yaccha pṛthi॒vīṃ-ya~̭ccha [pṛthi॒vīṃ-ya~̭ccha, pṛ॒thi॒vyai mā̭ pāhi॒] 24
pṛthi॒vyai mā̭ pāhi॒ jyoti̭rasi॒ jyoti̭rme yacchā॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣānmā pāhi॒ suva̭rasi॒ suva̭rme yaccha॒ divaṃ̭-ya~ccha di॒vo mā̭ pā॒hītyā̭hai॒tābhi॒rvā i॒me lo॒kā vidhṛ̭tā॒ yade॒tā ṷpa॒dadhā᳚tye॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai svayamātṛ॒ṇṇā ṷpa॒dhāya̭ hiraṇyeṣṭa॒kā upa̭dadhātī॒me vai lo॒kā-ssva̭yamātṛ॒ṇṇā jyoti॒r॒hira̭ṇyaṃ॒-ya~-thsva̭yamātṛ॒ṇṇā ṷpa॒dhāya̭ [ṷpa॒dhāya̭, hi॒ra॒ṇye॒ṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā̭tī॒-] 25
hiraṇyeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā̭tī॒mā-ne॒vaitābhi̭-rlo॒kā-ñjyoti̭ṣmataḥ kuru॒te-'tho̭ e॒tābhi̭re॒vāsmā̭ i॒me lo॒kāḥ pra bhā᳚nti॒ yāstḙ agne॒ sūrye॒ ruca̭ udya॒to diva̭māta॒nvanti̭ ra॒śmibhiḥ̭ | tābhi॒-ssarvā̭bhī ru॒ce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā॒-ssūrye॒ ruco॒ goṣvaśvḙṣu॒ yā rucaḥ̭ | indrā᳚gnī॒ tābhi॒-ssarvā̭bhī॒ ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || ruca̭nno dhehi [dhehi, brā॒hma॒ṇeṣu॒ ruca॒gṃ॒] 26
brāhma॒ṇeṣu॒ ruca॒gṃ॒ rāja̭su naskṛdhi | rucaṃ̭-vi~॒śyḙṣu śū॒dreṣu॒ mayi̭ dhehi ru॒cā ruca᳚m || dve॒dhā vā a॒gni-ñci̭kyā॒nasya॒ yaśa̭ indri॒ya-ṅga̭cchatya॒gniṃ-vā~̭ ci॒tamī̭jā॒naṃ-vā~॒ yade॒tā āhṷtīrju॒hotyā॒tmanne॒va yaśa̭ indri॒ya-ndha̭tta īśva॒ro vā e॒ṣa ārti॒mārto॒ryo᳚-'gni-ñci॒nvanna̭dhi॒ krāma̭ti॒ tattvā̭ yāmi॒ brahma̭ṇā॒ vanda̭māna॒ iti̭ vāru॒ṇyarcā [iti̭ vāru॒ṇyarcā, ju॒hu॒yā॒cchānti̭-] 27
jṷhuyā॒cchānti̭-re॒vaiṣā 'gnergupti̭rā॒tmano̭ ha॒viṣkṛ̭to॒ vā e॒ṣa yo᳚-'gni-ñci̭nu॒te yathā॒ vai ha॒vi-sskanda̭tye॒vaṃ-vā~ e॒ṣa ska̭ndati॒ yo᳚-'gni-ñci॒tvā striya̭mu॒paiti̭ maitrāvaru॒ṇyā-''mikṣa̭yā yajeta maitrāvaru॒ṇatā̭-me॒vopai᳚tyā॒tmano 'ska̭ndāya॒ yo vā a॒gnimṛ̭tu॒sthāṃ-ve~da॒rtur-ṛ̭turasmai॒ kalpa̭māna eti॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati saṃva~thsa॒ro vā a॒gnir- [vā a॒gniḥ, ṛ॒tu॒sthā-stasya̭] 28
-ṛ̭tu॒sthā-stasya̭ vasa॒nta-śśiro᳚ grī॒ṣmo dakṣi̭ṇaḥ pa॒kṣo va॒r॒ṣāḥ pucchagṃ̭ śa॒radutta̭raḥ pa॒kṣo hḙma॒nto maddhya̭-mpūrvapa॒kṣā-ścita̭yo¶pa॒kṣāḥ purī̭ṣa-mahorā॒trāṇīṣṭa̭kā e॒ṣa vā a॒gnir-ṛ̭tu॒sthā ya e॒vaṃ-ve~da॒rtur-ṛ̭turasmai॒ kalpa̭māna eti॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ta-ñjyaiṣṭhya̭kāmo॒ nya̭dhatta॒ tato॒ vai sa jyaiṣṭhya̭magaccha॒dya e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-ñci̭nu॒te jyaiṣṭhya̭me॒va ga̭cchati || 29 ||
अग्नि त वय (पक्षी) हो। यदि अग्निचित्ले पक्षीहरूलाई खान्थ्यो भने उसले त्यही अग्निलाई नै खान्थ्यो र आर्तिमा पर्थ्यो। उसले एक वर्षसम्म व्रत चर्यो; किनकि पशुले एक वर्षसम्म व्रत पालना गर्दैन। यो अग्नि त पशु हो; उसले हिंसा गर्छ। त्यसैले जो उसलाई अगाडिबाट पछाडितिर फर्केर सेवा गर्छ, त्यसलाई त्यो पशुले हिंसा गर्छ। त्यसैले पछाडिबाट अगाडितिर सेवा गर्नुपर्छ, आफूलाई हिंसा नहोस् भनेर। 'तिमी तेज हौ, मलाई तेज देऊ; पृथ्वी देऊ, पृथ्वीबाट मेरो रक्षा गर' भन्छ। 'तिमी ज्योति हौ, मलाई ज्योति देऊ; अन्तरिक्ष देऊ, अन्तरिक्षबाट मेरो रक्षा गर' भन्छ। 'तिमी स्वर्ग हौ, मलाई स्वर्ग देऊ; द्युलोक देऊ, द्युलोकबाट मेरो रक्षा गर' भन्छ। यी तीनले नै यी लोकहरू धारण गरिएका छन्; यी राख्दा यी लोकहरूको धारणाका लागि हो। स्वयमातृण्णा राखेर सुनका इष्टकाहरू राख्छ; यी लोकहरू त स्वयमातृण्णा हुन्, सुन ज्योति हो। स्वयमातृण्णा राखेर सुनका इष्टकाहरू राख्छ; यी इष्टकाहरूले नै यी लोकहरूलाई ज्योतिष्मान् बनाउँछ। अनि यी इष्टकाहरूले नै यी लोकहरू उसलाई प्रकाशित गर्छन्। 'हे अग्ने, तिम्रा जुन रुचिहरू सूर्यमा छन्, उदाएको द्युलोकमा किरणहरूद्वारा फैलिन्छन्, ती सबै रुचिले हामी जनतालाई प्रकाशित गर। हे देवताहरू, सूर्यमा तिम्रा जुन रुचिहरू छन्, गाईहरूमा र घोडाहरूमा जुन रुचिहरू छन्, हे इन्द्राग्नी, ती सबै रुचिले हामीलाई रुचि देऊ। हे बृहस्पते, हामीलाई रुचि देऊ, ब्राह्मणहरूमा रुचि, राजाहरूमा हामीलाई रुचि देऊ, वैश्यहरूमा रुचि, शूद्रहरूमा रुचि, ममा रुचि देऊ, रुचिले रुचि।' अग्निचयन गर्नेको यश र इन्द्रिय दुई भागमा जान्छ। अग्निलाई चित गरेर इज्या गर्नेको पनि यदि यी आहुतिहरू जुहोत्य भने आफ्नैमा यश र इन्द्रिय राख्छ। यो त आर्तिमा पर्ने ईश्वर हो, जो अग्नि चिन्वन् गर्दै अधिक्रमण गर्छ। त्यसैले 'हे तिमीलाई ब्रह्मणा वन्दना गर्दै याचना गर्छु' भनी वारुणी ऋचाले जुहोत्य गर्नुपर्छ; यो शान्ति नै अग्निको रक्षा हो। जो अग्नि चिनुते, उसको हविस् कृत हुन्छ; जसरी हविस् खस्छ, त्यसैगरी त्यो पनि खस्छ, जो अग्नि चित गरेर स्त्रीसँग गमन गर्छ। मैत्रावरुणी आमिक्षाले यजन गर्नुपर्छ; मैत्रावरुणता नै प्राप्त गर्छ, आफ्नो अस्कन्दनका लागि। जो अग्निलाई ऋतुस्थ जान्दछ, ऋतुबाट ऋतु उसलाई कल्पमान भएर आउँछ, प्रत्यक्ष स्थिर हुन्छ। संवत्सर नै अग्नि हो, ऋतुस्थ; त्यसको वसन्त शिर, ग्रीष्म दक्षिण पक्ष, वर्षा पुच्छ, शरद उत्तर पक्ष, हेमन्त मध्य, पूर्वपक्ष चितिहरू, अपरपक्ष पुरीष, दिनरात इष्टकाहरू हुन्। यो नै अग्नि ऋतुस्थ हो, जो यसरी जान्दछ; ऋतुबाट ऋतु उसलाई कल्पमान भएर आउँछ, प्रत्यक्ष स्थिर हुन्छ। प्रजापतिले यसलाई ज्येष्ठता कामना गरेर राखे; त्यसबाट उनले ज्येष्ठता प्राप्त गरे। जो यसरी जानेर अग्नि चिनुते, उसले ज्येष्ठता नै प्राप्त गर्छ। AI
yadākṷ̄tā-thsa॒masṷsroddhṛ॒do vā॒ mana̭so vā॒ sambhṛ̭ta॒-ñcakṣṷṣo vā | tamanu॒ prehi̭ sukṛ॒tasya̭ lo॒kaṃ-ya~trarṣa̭yaḥ prathama॒jā ye pṷrā॒ṇāḥ || e॒tagṃ sa̭dhastha॒ pari̭ te dadāmi॒ yamā॒vahā᳚ccheva॒dhi-ñjā॒tavḙdāḥ | a॒nvā॒ga॒ntā ya॒jñapa̭tirvo॒ atra॒ tagg sma̭ jānīta para॒me vyo̭mann || jā॒nī॒tādḙna-mpara॒me vyo̭ma॒-ndevā᳚-ssadhasthā vi॒da rū॒pama̭sya | yadā॒gacchā᳚- [yadā॒gacchā᳚t, pa॒thibhi̭-rdeva॒yānai̭] 30
-tpa॒thibhi̭-rdeva॒yānai̭-riṣṭāpū॒rte kṛ̭ṇutā-dā॒vi-ra̭smai || sa-mpra cya̭vaddhva॒-manu॒ sa-mpra yā॒tāgnḙ pa॒tho dḙva॒yānā᳚n kṛṇuddhvam | a॒smin-thsa॒dhasthe॒ addhyutta̭rasmi॒n viśvḙ devā॒ yaja̭mānaśca sīdata || pra॒sta॒reṇa̭ pari॒dhinā᳚ sru॒cā vedyā̭ ca ba॒r॒hiṣā᳚ | ṛ॒cemaṃ-ya~॒jña-nno̭ vaha॒ suva̭rde॒veṣu॒ ganta̭ve || yadi॒ṣṭaṃ-ya~-tpa̭rā॒dānaṃ॒-ya~dda॒ttaṃ-yā~ ca॒ dakṣi̭ṇā | ta- [tat, a॒gni-] 31
-da॒gni-rvai᳚śvakarma॒ṇa-ssuva̭rde॒veṣṷ no dadhat || yenā̭ sa॒hasraṃ॒-va~ha̭si॒ yenā᳚gne sarvaveda॒sam | tene॒maṃ-ya~॒jña-nno̭ vaha॒ suva̭rde॒veṣu॒ ganta̭ve || yenā᳚gne॒ dakṣi̭ṇā yu॒ktā ya॒jñaṃ-va~ha̭ntyṛ॒tvijaḥ̭ | tene॒maṃ-ya~॒jña-nno̭ vaha॒ suva̭rde॒veṣu॒ ganta̭ve || yenā᳚-'gne su॒kṛtaḥ̭ pa॒thā madho॒rdhārā᳚ vyāna॒śuḥ | tene॒maṃ-ya~॒jña-nno̭ vaha॒ suva̭rde॒veṣu॒ ganta̭ve || yatra॒ dhārā॒ ana̭petā॒ madho᳚rghṛ॒tasya̭ ca॒ yāḥ | tada॒gnirvai᳚śvakarma॒ṇa-ssuva̭rde॒veṣṷ no dadhat || 32 ||
(पृथ्वीलाई दिनु — जसरी स्वयमातृण्णा राखेर — स्थापित गर्नु — र — अग्नि — चयन गर्दछ — तीन पनि) (अ. ६) जे मनले, इन्द्रियले वा मनबाट वा सञ्चित गरिएको छ, आँखाबाट वा — त्यसलाई अनुसरण गरेर जाऊ सुकृतको लोकतर्फ, जहाँ पहिले जन्मेका पुरातन ऋषिहरू छन् ॥ यो सधस्थ (स्थान) तिमीलाई दिन्छु, जसलाई जातवेदा (अग्नि) ले शेवधि (खजाना) बोकेर ल्याएका छन् । यज्ञपति यहाँ तिमीहरूका पछि आउनेछन्, त्यसलाई परम व्योममा जान्नु ॥ त्यसलाई परम व्योममा जान्नु, हे देवताहरू, सधस्थमा बस्नेहरू, त्यसको रूप जान्नु । जब त्यो देवयान मार्गहरूद्वारा आउँछ — इष्टापूर्त (यज्ञ र दान) त्यसका लागि प्रकट गरिदिनु ॥ सँगै चल्नु, सँगै अगाडि बढ्नु, हे अग्नि, देवयान मार्गहरू तयार गर्नु । यस सधस्थमा, उत्तरतर्फको यसमा, सम्पूर्ण देवता र यजमान बस्नु ॥ प्रस्तर, परिधि, स्रुवा, वेदी र बर्हिषले — ऋचाले यो यज्ञ हाम्रो लागि बोक, देवताहरूमा सुवर्लोकमा जानका लागि ॥ जे इष्ट छ, जे परादान (दिइएको) छ, जे दान गरिएको छ, र जो दक्षिणा छ — त्यो अग्नि, वैश्वकर्मण (सर्वकर्मा), देवताहरूमा हाम्रो सुवर्लोकमा राखून् ॥ जसद्वारा हजार बोक्छस्, हे अग्नि, जसद्वारा सर्ववेदस (सम्पूर्ण धन) — त्यसद्वारा यो यज्ञ हाम्रो लागि बोक, देवताहरूमा सुवर्लोकमा जानका लागि ॥ हे अग्नि, जसद्वारा दक्षिणा युक्त छ, ऋत्विजहरूले यज्ञ बोक्छन् — त्यसद्वारा यो यज्ञ हाम्रो लागि बोक, देवताहरूमा सुवर्लोकमा जानका लागि ॥ हे अग्नि, जस सुकृत मार्गद्वारा मधुको धारा प्राप्त भयो — त्यसद्वारा यो यज्ञ हाम्रो लागि बोक, देवताहरूमा सुवर्लोकमा जानका लागि ॥ जहाँ मधु र घृतका धाराहरू अविच्छिन्न छन् — त्यहाँ अग्नि, वैश्वकर्मण, देवताहरूमा हाम्रो सुवर्लोकमा राखून् ॥ ३२ ॥ AI
yāstḙ agne sa॒midho॒ yāni॒ dhāma॒ yā ji॒hvā jā̭tavedo॒ yo a॒rciḥ | ye tḙ agne me॒ḍayo॒ ya inda̭va॒stebhi̭rā॒tmāna̭-ñcinuhi prajā॒nann || u॒thsa॒nna॒ya॒jño vā e॒ṣa yada॒gniḥ kiṃ-vā~-'hai॒tasya̭ kri॒yate॒ kiṃ-vā~॒ na yadvā a̭ddhva॒ryu-ra॒gneści॒nvanna̭-nta॒retyā॒tmano॒ vai tada॒ntarḙti॒ yāstḙ agne sa॒midho॒ yāni॒ [sa॒midho॒ yāni̭, dhāmetyā̭hai॒ṣā] 33
dhāmetyā̭hai॒ṣā vā a॒gne-ssva̭ya-ñci॒tira॒gnire॒va tada॒gni-ñci̭noti॒ nāddhva॒ryurā॒tmano॒-'ntarḙti॒ cata̭sra॒ āśāḥ॒ praca̭rantva॒gnaya̭ i॒ma-nno̭ ya॒jña-nna̭yatu prajā॒nann | ghṛ॒ta-mpinva̭nna॒jaragṃ̭ su॒vīra॒-mbrahma̭ sa॒mi-dbha̭va॒tyāhṷtīnām || su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāyopa̭ dhīyate॒ ya-tkū॒rmaścata̭sra॒ āśāḥ॒ pra ca̭rantva॒gnaya॒ ityā̭ha॒ [ityā̭ha, diśa̭ e॒vaitena॒] 34
diśa̭ e॒vaitena॒ pra jā̭nātī॒ma-nno̭ ya॒jña-nna̭yatu prajā॒nannityā̭ha suva॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhinī᳚tyai॒ brahma̭ sa॒mi-dbha̭va॒tyāhṷtīnā॒-mityā̭ha॒ brahma̭ṇā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒ ya-dbrahma̭ṇvatyopa॒dadhā̭ti॒ brahma̭ṇai॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yada॒gnistasya̭ pra॒jāḥ pa॒śava॒-śchandāgṃ̭si rū॒pagṃ sarvā॒n॒ varṇā॒niṣṭa̭kānā-ṅkuryā-drū॒peṇai॒va pra॒jā-mpa॒śūn chandā॒g॒syava̭ ru॒ndhe-'tho᳚ pra॒jābhya̭ e॒vaina̭-mpa॒śubhya॒-śchando᳚bhyo 'va॒ruddhya̭ cinute || 35 ||
हे अग्ने, तिम्रा जुन समिधाहरू छन्, जुन धामहरू छन्, हे जातवेद, तिम्रो जुन जिह्वा छ, जुन तिम्रो अर्चि (ज्वाला) छ, हे अग्ने, तिम्रा जुन मेडा र इन्दुहरू छन्, ती सबैले जान्दै आफ्नो आत्मालाई चिनु (सजाऊ)। यो अग्नि नै यज्ञ हो; यसको के गरिन्छ, के गरिँदैन? जब अध्वर्युले अग्निको चयन गर्दै आफ्नो आत्माबाट बाहिर जान्छ, तब उसले आफ्नै आत्माबाट बाहिर जान्छ। हे अग्ने, तिम्रा जुन समिधाहरू छन्, जुन धामहरू छन् — यसो भनिन्छ; यो अग्निको स्वयं चयन हो; अग्निले नै अग्निलाई चिन्छ; अध्वर्यु आफ्नो आत्माबाट बाहिर जाँदैन। चारै दिशाहरू अग्निरूपमा अगाडि बढून्; जान्दै यो हाम्रो यज्ञलाई अगाडि लैजाऊ। घृत वर्षाउँदै, न बुढो हुने, असल वीरहरू भएको — ब्रह्म आहुतिहरूको समिधा बन्छ। यो कूर्म (कछुवा) स्वर्गलोकको लागि राखिन्छ; 'चारै दिशाहरू अग्निरूपमा अगाडि बढून्' यसो भनिन्छ — यसले दिशाहरूलाई नै जनाउँछ। 'जान्दै यो हाम्रो यज्ञलाई अगाडि लैजाऊ' यसो भनिन्छ — स्वर्गलोकमा पुर्याउनको लागि। 'ब्रह्म आहुतिहरूको समिधा बन्छ' यसो भनिन्छ — ब्रह्मद्वारा नै देवताहरूले स्वर्गलोक प्राप्त गरे; जब ब्रह्मयुक्त (ब्रह्म शब्द भएको) इष्टका राखिन्छ, तब यजमान ब्रह्मद्वारा नै स्वर्गलोकमा जान्छ। यो अग्नि नै प्रजापति हो; यसका प्रजा, पशु र छन्दहरू रूप हुन्; सबै वर्णका इष्टकाहरू बनाउनुपर्छ; रूपले नै प्रजा र पशुहरूलाई प्राप्त गर्छ, अनि प्रजा, पशु र छन्दहरूबाट यसलाई अलग गरेर चयन गर्छ। AI
yaja̭mānāya cinuyāda॒gni-ṅkhalu॒ vai pa॒śavo-'nūpa̭ tiṣṭhante-'pa॒krāmṷkā asmā-tpa॒śavaḥ̭ syu॒rmayi̭ gṛhṇā॒myagrḙ a॒gnimityā̭hā॒-''tmanne॒va svama॒gni-ndā̭dhāra॒ nāsmā᳚-tpa॒śavo-'pa̭ krāmanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ yanmṛccā-''pa̭ścā॒gne-ra̭nā॒dya-matha॒ kasmā᳚nmṛ॒dā cā॒dbhiścā॒-'gniścī̭yata॒ iti॒ yada॒dbhi-ssaṃ॒-yau~- [yada॒dbhi-ssaṃ॒-yau~ti̭, āpo॒ vai] 37
-tyāpo॒ vai sarvā̭ de॒vatā̭ de॒vatā̭bhire॒vaina॒gṃ॒ sagṃ sṛ̭jati॒ yanmṛ॒dā ci॒notī॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒ro᳚-'gninai॒va tada॒gni-ñci̭noti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ yanmṛ॒dā cā॒dbhiścā॒gniścī॒yate-'tha॒ kasmā̭da॒gnirṷcyata॒ iti॒ yacchando̭bhi-ści॒notya॒gnayo॒ vai chandāgṃ̭si॒ tasmā̭da॒gnirṷcya॒te-'tho̭ i॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒ro ya- [a॒gnirvai᳚śvāna॒ro yat, mṛ॒dā ci॒noti॒] 38
-nmṛ॒dā ci॒noti॒ tasmā̭da॒gnirṷcyate hiraṇyeṣṭa॒kā upa̭ dadhāti॒ jyoti॒rvai hira̭ṇya॒-ñjyoti̭re॒vā-'smi̭-ndadhā॒tyatho॒ tejo॒ vai hira̭ṇya॒-nteja̭ e॒vā-''tma-ndha̭tte॒ yo vā a॒gnigṃ sa॒rvato̭mukha-ñcinu॒te sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti॒ sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati gāya॒trī-mpu॒rastā॒dupa̭ dadhāti tri॒ṣṭubha̭-ndakṣiṇa॒to jaga̭tī-mpa॒ścāda̭nu॒ṣṭubha̭muttara॒taḥ pa॒ṅkti-mmaddhya̭ e॒ṣa vā a॒gni-ssa॒rvato̭mukha॒staṃ-ya~ e॒vaṃ-vi~॒dvāgści̭nu॒te sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti॒ sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭ya॒tyatho̭ di॒śyḙva diśa॒-mpra va̭yati॒ tasmā᳚-ddi॒śi di-kprotā᳚ || 39 ||
मैले सबैभन्दा पहिले अग्निलाई ग्रहण गर्छु — धनको वृद्धिका लागि, असल सन्तानका लागि र असल वीरताका लागि। म आफूमा सन्तान राख्छु, म आफूमा तेज राख्छु; हामी शरीरले अक्षत र असल वीरतायुक्त होऔं। जुन अमर अग्नि हाम्रा पितृहरूको हृदयभित्र बसेको छ र मरणशील मानिसहरूमा प्रवेश गरेको छ, त्यसलाई हामी आफूतिर परिग्रहण गर्छौं; त्यो हामीलाई त्यागेर पर जाओस् न। यदि अध्वर्युले आफ्नै भित्रको अग्निलाई नग्रहण गरी अग्निको चयन गर्ने हो भने, जो उसको आफ्नै अग्नि हो, त्यसलाई पनि यजमानका लागि चयन गर्नुपर्छ। पशुहरू त अग्निकै पछि लागिरहन्छन्; पशुहरू उसबाट टाढा भागेर जान सक्छन्। 'मैले सबैभन्दा पहिले अग्निलाई ग्रहण गर्छु' भनिन्छ; यसरी आफ्नै भित्र आफ्नो अग्निलाई धारण गर्यो, पशुहरू उसबाट टाढा जाँदैनन्। ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — 'अग्नि माटो र पानीले बनाइन्छ भने अग्निको अन्न के हो? अनि किन माटो र पानीले अग्निको चयन गरिन्छ?' पानीले संयोजन गरिन्छ; पानी त सबै देवता हुन्; देवताहरूद्वारा नै उसलाई संयुक्त गर्छ। माटोले चयन गर्दा यो अग्नि वैश्वानर हो; अग्निले नै त्यसबेला अग्निको चयन गर्छ। ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — 'अग्नि माटो र पानीले बनाइन्छ भने किन अग्नि भनिन्छ?' छन्दहरूले चयन गरिन्छ; छन्दहरू त अग्नि हुन्; त्यसैले अग्नि भनिन्छ। अनि यो अग्नि वैश्वानर हो; माटोले चयन गर्दा त्यसैले अग्नि भनिन्छ। सुनका इष्टकाहरू राखिन्छन्; सुन त ज्योति हो; ज्योति नै आफूमा राख्छ। अनि सुन तेज हो; तेज नै आफूमा धारण गर्छ। जसले सबैतिर मुख भएको अग्निको चयन गर्छ, उसले सबै प्रजामा अन्न खान्छ, सबै दिशाहरूलाई जित्छ। गायत्रीलाई पूर्वतिर राख्छ, त्रिष्टुभलाई दक्षिणतिर, जगतीलाई पश्चिमतिर, अनुष्टुभलाई उत्तरतिर र पङ्क्तिलाई बीचमा। यो नै सबैतिर मुख भएको अग्नि हो; जसले यसलाई यसरी जानेर चयन गर्छ, उसले सबै प्रजामा अन्न खान्छ, सबै दिशाहरूलाई जित्छ। अनि दिशा-दिशामा फैलिन्छ; त्यसैले दिशामा दिक् फैलिएको छ। AI
-mava॒ruddhya̭ cinuta e॒tā vai prā̭ṇa॒bhṛta॒-ścakṣṷṣmatī॒riṣṭa̭kā॒ ya-tpa̭śuśī॒r॒ṣāṇi॒ ya-tpa̭śuśī॒r॒ṣāṇyṷpa॒dadhā̭ti॒ tābhi̭re॒va yaja̭māno॒-'muṣmi̭~llo॒ke prāṇi॒tyatho॒ tābhi̭re॒vāsmā̭ i॒me lo॒kāḥ pra bhā᳚nti mṛ॒dā-'bhi॒lipyopa̭ dadhāti meddhya॒tvāya̭ pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gniranna̭-mpa॒śava̭ e ॒ṣa khalu॒ vā a॒gnirya-tpa̭śuśī॒r॒ṣāṇi॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ kanī̭yo॒-'syā-'nnagg̭ - [kanī̭yo॒-'syā-'nna᳚m, syā॒diti̭] 41
syā॒diti̭ santa॒rā-ntasya̭ paśuśī॒r॒ṣāṇyupa̭ daddhyā॒-tkanī̭ya e॒vāsyānna̭-mbhavati॒ ya-ṅkā॒mayḙta sa॒māva̭da॒syānnagg̭ syā॒diti̭ maddhya॒tastasyopa̭ daddhyā-thsa॒māva̭-de॒vāsyānna̭-mbhavati॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ bhūyo॒-'syā-'nnagg̭ syā॒dityantḙṣu॒ tasya̭ vyu॒dūhyopa̭ daddhyādanta॒ta e॒vāsmā॒ anna॒mava̭ rundhe॒ bhūyo॒-'syānna̭-mbhavati || 42 ||
प्रजापतिले अग्निलाई सृष्टि गरे। त्यसरी सृष्ट भएको अग्नि उनको नजिकबाट टाढा दौडियो। त्यसपछि उनले (प्रजापतिले) घोडालाई सामु राखिदिए, तब अग्नि दक्षिणतिर फर्कियो। त्यसपछि उनले साँढेलाई सामु राखिदिए, तब अग्नि पश्चिमतिर फर्कियो। त्यसपछि उनले बाख्रालाई सामु राखिदिए, तब अग्नि उत्तरतिर फर्कियो। त्यसपछि उनले पुरुषलाई सामु राखिदिए, तब अग्नि माथितिर दौडियो। जब पशुहरूका टाउकाका इष्टकाहरू राखिन्छन्, तब सबै दिशाबाट उसलाई घेरेर चयन गरिन्छ। यी पशुटाउकाका इष्टकाहरू प्राणधारी र आँखावाला हुन्। जब पशुहरूका टाउकाहरू राखिन्छन्, ती इष्टकाहरूद्वारा नै यजमान परलोकमा प्राण लिन्छ। त्यसैगरी ती इष्टकाहरूद्वारा नै उसलाई यी लोकहरू प्रकाशित हुन्छन्। माटोले लिपेर राखिन्छ, ताकि तिनी चम्किलो होस्। यो अग्नि पशु हो, र अन्न पशुहरू हो। ती पशुटाउकाका इष्टकाहरू नै अग्नि हुन्। जसको अन्न कम हुनुपर्छ भन्ने चाहना गर्छ, उसले ती पशुटाउकाका इष्टकाहरू बीचमा राखोस्, तब उसको अन्न कम हुन्छ। जसको अन्न बराबर हुनुपर्छ भन्ने चाहना गर्छ, उसले ती मध्यभागमा राखोस्, तब उसको अन्न बराबर हुन्छ। जसको अन्न बढी हुनुपर्छ भन्ने चाहना गर्छ, उसले ती अन्त्यमा हटाएर राखोस्, तब उसले अन्त्यबाट नै अन्नलाई रोक्छ, र उसको अन्न बढी हुन्छ। AI
अगाडिका दाँतहरूले मण्डूक (भ्यागुता) हरूलाई, चपाउने दाँतहरूले आदक (जलचर) लाई खायो। ओठले ऊर्ज (बल) लाई, सुँदले अरण्य (वन) लाई, जम्बील (जिब्रे) ले माटोलाई, कडा ढुङ्गाहरूले अवकाहरूलाई, अवकाहरूले ढुङ्गालाई, मुखको उठानले जिब्रोलाई, अवक्रन्दनले तालुलाई, र जिब्रोको अग्रभागले सरस्वतीलाई खायो। AI
वायुलाई हनु (बङ्गारा) द्वारा, जललाई मुखले, आदित्यलाई जुँघारले, उपयामलाई तल्लो ओठले, सदलाई माथिल्लो ओठले, अन्तरिक्षलाई घाँटीको बीचको भागले, बाह्य प्रकाशलाई प्रकाशले, गर्जने बादललाई निर्बाध (अवरोधरहित) ले, सूर्य र अग्निलाई आँखीभौंले, विद्युतलाई कानका प्वालले, अशनि (वज्र) लाई मस्तिष्कले, बललाई मज्जाले (हड्डीको भित्री सारले) — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
कछुवाहरूलाई खुर (नङ) ले, छलाहरूलाई कपिञ्जल (चरा) ले, सामलाई कुष्ठिका (रोग) ले, जव (वेग) लाई जङ्घाले, अगदलाई घुँडाले, वीर्यलाई कुहा (कुहिनो) ले, भयलाई प्रचाला (चाल) ले, गुह (गोप्य अङ्ग) लाई उपपक्ष (काख) ले, अश्विनीहरूलाई साभी (साथी) ले, अदितिलाई शिरले, निर्ऋतिलाई निर्जाल्मक (जालरहित) शिरले — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
योक्त्र (जुवाको डोरी) लाई गृद्ध्र (गिद्ध) हरूले, युगलाई आनत (निहुरिएको) ले, चित्तलाई मन्या (मन) ले, सङ्क्रोश (आक्रोश) लाई प्राणहरूले, प्रकाशलाई प्रकाशले, त्वचालाई पराकाशले, अन्तरालाई मशक (लामखुट्टे) ले, केशलाई इन्द्रलाई स्वप (निद्रा) ले, वह (बग्ने) ले बृहस्पतिलाई, शकुनिसाद (चरा मार्ने) ले रथलाई, उष्णिह (छन्द) हरूले — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
मित्र र वरुणलाई श्रोणी (कम्मर) ले, इन्द्र र अग्निलाई शिखण्ड (टाउकोको जुँघा) ले, इन्द्र र बृहस्पतिलाई तिघ्राले, इन्द्र र विष्णुलाई अष्ठीवत् (घुँडाको जोर्नी) ले, सवितालाई पुच्छरले, गन्धर्वहरूलाई शेप (लिङ्ग) ले, अप्सराहरूलाई मुष्क (अण्डकोष) ले, पवमानलाई पायु (गुद) ले, पवित्रलाई पोत्र (नाकको फिँज) ले, आक्रमणलाई स्थूर (मोटो अङ्ग) ले, प्रतिक्रमणलाई कुष्ठ (कुहिनो) ले — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
इन्द्रको क्रोड (पेट) लाई, अदितिको पाजस्य (पेटको भाग) लाई, दिशाहरूको जत्रु (हाँसुली) लाई, जीमूत (बादल) हरूलाई हृदय र उपश (छातीको भाग) ले, अन्तरिक्षलाई पुरितत (फैलिएको) ले, आकाशलाई उदर (पेट) ले, इन्द्राणीलाई प्लीहा (फियो) ले, वल्मीक (गोमिला) हरूलाई क्लोम (फोक्सो) ले, गिरिहरूलाई प्लाशि (फियोको भाग) ले, समुद्रलाई उदरले, वैश्वानरलाई भस्म (खरानी) ले — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
पूषाको वनिष्ठु (आन्द्रा) लाई, अन्धाह (आन्द्राको भाग) लाई स्थूरगुदा (मोटो आन्द्रा) ले, सर्पहरूलाई गुदा (आन्द्रा) ले, ऋतुहरूलाई पृष्टी (छातीको भाग) ले, द्युलोकलाई पृष्ठ (पीठ) ले, वसुहरूको पहिलो कीकस (मेरुदण्ड) ले, रुद्रहरूको दोस्रो, आदित्यहरूको तेस्रो, अङ्गिरसहरूको चौथो, साध्यहरूको पाँचौं, सम्पूर्ण देवताहरूको छैटौं — यी देवताहरूलाई अर्पण गरियो। AI
ओजलाई ग्रीवाहरूद्वारा, निर्ऋतिलाई स्थिर गरिएका ग्रीवाहरूद्वारा, इन्द्रलाई राम्रो काम गर्ने वहनद्वारा, रुद्रको विचल (ग्रीवा) लाई, स्कन्धलाई, दिन र रातको दोस्रो, अर्धमासको तेस्रो, महिनाको चौथो, ऋतुको पाँचौं, संवत्सरको छैटौं (अंग) लाई (अर्पण गर्छु) । AI
आनन्दलाई नन्दथु (आनन्द) द्वारा, कामलाई प्रत्यासा (आशा) द्वारा, भयलाई शीती (शीतलता) द्वारा, प्रशिष (आज्ञा) लाई प्रशास (शासन) द्वारा, सूर्य र चन्द्रमालाई वृकी (भेडी) द्वारा, श्यामशबल (दुई रंगका) लाई मतस्ना (फोक्सो) द्वारा, व्युष्टि (प्रभात) लाई रूपद्वारा, निम्रुक्ति (साँझ) लाई अरूपद्वारा (अर्पण गर्छु) । AI
दिनलाई मास (मासु) द्वारा, रातलाई पीवस (मोटो) द्वारा, पानीलाई यूष (रस) द्वारा, घृतलाई रस द्वारा, श्याम (कालो) लाई अंस (काँध) द्वारा, दूषीका (आँखाको कीच) लाई ह्रादुनि (हिउँ) द्वारा, पृष्व (हिउँ) लाई अश्रु द्वारा, द्युलोकलाई रूप द्वारा, नक्षत्रलाई प्रतिरूप द्वारा, पृथ्वीलाई छर्म (छाला) द्वारा, छवि (सुन्दरता) लाई छव्य (छाला) द्वारा, पाकृत (पकाइएको) लाई स्वाहा, आलब्ध (प्राप्त) लाई स्वाहा, हुत (होम गरिएको) लाई स्वाहा । AI
अग्निको पक्षति (पक्षी), सरस्वतीको निपक्षति (पक्षी), सोमको तेस्रो, पानीको चौथो, ओषधिको पाँचौं, संवत्सरको छैटौं, मरुतको सातौं, बृहस्पतिको आठौं, मित्रको नवौं, वरुणको दशौं, इन्द्रको एघारौं, सम्पूर्ण देवताको बाह्रौं, द्यावापृथिवीको पार्श्व (छेउ), यमको पाटूर (रक्षक) । AI
वायुको पक्षति (पक्षी), सरस्वतको निपक्षति (पक्षी), चन्द्रमाको तेस्रो, नक्षत्रको चौथो, सविताको पाँचौं, रुद्रको छैटौं, सर्पको सातौं, अर्यमाको आठौं, त्वष्टाको नवौं, धातुको दशौं, इन्द्राणीको एघारौं, अदितिको बाह्रौं, द्यावापृथिवीको पार्श्व (छेउ), यमीको पाटूर (रक्षक) । AI
पथ (बाटो) लाई अनुवृग्भ्य (अनुसरण गर्ने) द्वारा, संतति (सन्तान) लाई स्नावन्या (नसा) द्वारा, सुक (सुकेको) लाई पित्त द्वारा, हरिमाण (हरियो रोग) लाई यकृत (कलेजो) द्वारा, हलीक्ष्ण (हलोजस्तो) लाई पापवात (दुष्ट वायु) द्वारा, कूश्म (कीरा) लाई शक (शंख) द्वारा, शवर्त (रातको समय) लाई ऊवध्य (मारिएको पशु) द्वारा, कुकुरलाई विशसन (काट्ने) द्वारा, सर्पलाई लोहितगन्ध (रक्तगन्ध) द्वारा, पक्षीलाई पक्वगन्ध (पाकेको गन्ध) द्वारा, कमीलालाई प्रशाद (प्रसाद) द्वारा (अर्पण गर्छु) । AI
त्यो वाजी (अश्व) क्रमहरूद्वारा अक्रमलाई पार गर्यो, सम्पूर्ण यज्ञीय देवताहरूसँग संविदा गर्दै। त्यो हामीलाई सुकृतको लोकमा लैजाओस्; हामी उसको स्वधाद्वारा आनन्दित होऔं। AI
आकाश तिम्रो पीठ हो, पृथ्वी तिम्रो स्थान हो, आत्मा अन्तरिक्ष हो, समुद्र तिम्रो योनि हो, सूर्य तिम्रो चक्षु हो, वायु तिम्रो प्राण हो, चन्द्रमा तिम्रो श्रोत्र हो, महिना र आधा महिनाहरू तिम्रा पर्व हुन्, ऋतुहरू तिम्रा अङ्ग हुन्, संवत्सर तिम्रो महिमा हो। AI
अग्नि पशु थियो; तिनीहरूले त्यसद्वारा यज्ञ गरे; त्यो त्यो लोक जित्यो जसमा अग्नि छ; त्यो तिम्रो लोक हो; तिमी त्यो जित्नेछौ; अब सुँघ। वायु पशु थियो; तिनीहरूले त्यसद्वारा यज्ञ गरे; त्यो त्यो लोक जित्यो जसमा वायु छ; त्यो तिम्रो लोक हो; त्यसकारण म तिमीलाई भित्र लैजानेछु यदि तिमीले सुँघेनौ भने। आदित्य पशु थियो; तिनीहरूले त्यसद्वारा यज्ञ गरे; त्यो त्यो लोक जित्यो जसमा आदित्य छ; त्यो तिम्रो लोक हो; यदि तिमीले सुँघ्छौ भने तिमी त्यो जित्नेछौ। AI
(yo vā - e॒vā-''hṷti - mabhavan - pa॒thibhi̭ - rava॒rudhyā̭ - ''na॒nda - ma॒ṣṭau pa̭ñca॒śat )
(जसले देवतालाई अयथास्थान राख्छ — हे अग्नि, तिमीलाई इन्द्रको चित्ति — जसरी वय (पक्षी) — जे आकूतबाट — हे अग्नि, जे तिम्रा छन् ती मैले ग्रहण गर्दछु — प्रजापति त्यो हुनुहुन्छ — त्यसपछि — स्तेग — वाज — कूर्म — योक्त्र — मित्रावरुण — इन्द्र — पूषन — ओज — आनन्द — मह — अग्नि — वायु — पन्था — क्रम — द्यौ तिम्री — अग्नि पशु थियो — छत्तीस) (जो वा — यसरी आहुति भए — पथहरूद्वारा रोकिएर — आनन्द — आठ सय पचास) AI
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe saptamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
(सावित्रहरू — विष्णुमुख — यज्ञ नष्ट भयो — देव र असुर — जब एकद्वारा — हिरण्यवर्णा — जो वा — सात) (७) हरिः ओम्। कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितामा पाँचौं काण्डको सातौं प्रश्न समाप्त भयो। AI