Summary — Kannada
AI-generated · not yet verified
The Kannada meaning of each verse is shown below the verse.
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
prā॒cīna̭vagṃśa-ṅkaroti devamanu॒ṣyā diśo॒ vya̭bhajanta॒ prācī᳚-nde॒vā da̭kṣi॒ṇā pi॒taraḥ̭ pra॒tīcī᳚-mmanu॒ṣyā̭ udī̭cīgṃ ru॒drā ya-tprā॒cīna̭vagṃśa-ṅka॒roti̭ devalo॒kame॒va ta-dyaja̭māna u॒pāva̭rtate॒ pari̭ śrayatya॒ntarhi̭to॒hi dḙvalo॒ko ma̭nuṣyalo॒kā-nnāsmāllo॒kā-thsvḙtavyami॒vetyā̭huḥ॒ ko hi ta-dveda॒ ya-dya॒muṣmi̭~llo॒ke-'sti̭ vā॒ na veti̭ di॒kṣva̭tī kā॒śān ka̭ro- [di॒kṣva̭tī kā॒śān ka̭roti, u॒bhayo᳚] 1
-tyu॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai keśaśma॒śru va̭pate na॒khāni॒ ni kṛ̭ntate mṛ॒tā vā e॒ṣā tvaga̭me॒ddhyā ya-tkḙśaśma॒śru mṛ॒tāme॒va tvaca̭ma-me॒ddhyāma̭pa॒hatya̭ ya॒jñiyo̭ bhū॒tvā medha॒mupai॒tyaṅgi̭rasa-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~nto॒-'phsu dī᳚kṣāta॒pasī॒ prāvḙśayanna॒phsu snā̭ti sā॒kṣāde॒va dī᳚kṣāta॒pasī॒ ava̭ rundhe tī॒rthe snā̭ti tī॒rthe hi te tā-mprāvḙśaya-ntī॒rthe snā̭ti [ ] 2
tī॒rthame॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavatya॒po᳚-'śñātyantara॒ta e॒va meddhyo̭ bhavati॒ vāsa̭sā dīkṣayati sau॒myaṃ-vai~ kṣauma̭-nde॒vata̭yā॒ soma̭me॒ṣa de॒vatā॒mupai̭ti॒ yo dīkṣa̭te॒ soma̭sya ta॒nūra̭si ta॒nuva̭-mme pā॒hītyā̭ha॒ svāme॒va de॒vatā॒mupai॒tyatho̭ ā॒śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚ste॒ 'gnestṷ̄ṣā॒dhānaṃ̭-vā~॒yorvā̭ta॒pāna̭-mpitṛ॒ṇā-nnī॒vi-roṣa̭dhīnā-mpraghā॒ta [-roṣa̭dhīnā-mpraghā॒taḥ, ā॒di॒tyānā᳚-mprācīnatā॒no] 3
ā̭di॒tyānā᳚-mprācīnatā॒no viśvḙṣā-nde॒vānā॒motu॒ rnakṣa̭trāṇā-matīkā॒śāstadvā e॒ta-thsa̭rva deva॒tyaṃ̭-ya~-dvāso॒ ya-dvāsa̭sā dī॒kṣaya̭ti॒ sarvā̭bhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi-rdīkṣayati ba॒hiḥprā̭ṇo॒ vai ma̭nu॒ṣya̭sta-syāśa̭na-mprā॒ṇo᳚-'śñāti॒ saprā̭ṇa e॒va dī᳚kṣata॒ āśi̭to bhavati॒ yāvā̭ne॒vāsya̭ prā॒ṇastena̭ sa॒ha medha॒mupai̭ti ghṛ॒ta-nde॒vānā॒-mmastṷ pitṛ॒ṇā-nniṣpa̭kva-mmanu॒ṣyā̭ṇā॒-ntadvā [-mmanu॒ṣyā̭ṇā॒-ntadvai, e॒ta-thsa̭rvadeva॒tyaṃ̭] 4
e॒ta-thsa̭rvadeva॒tyaṃ̭-ya~nnava̭nītaṃ॒-ya~nnava̭nītenābhya॒ṅkte sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti॒ pracyṷto॒ vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kādaga̭to devalo॒kaṃ-yo~ dī᳚kṣi॒to᳚ 'nta॒reva॒ nava̭nīta॒-ntasmā॒-nnava̭nītenā॒bhya̭ṅkte 'nulo॒maṃ-ya~jṷṣā॒ vyāvṛ̭ttyā॒ indro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya̭ ka॒nīni̭kā॒ parā̭-'pata॒-ttadāñja̭nama-bhava॒dyadā॒ṅkte cakṣṷre॒va bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte॒ dakṣi̭ṇa॒-mpūrva॒mā-'ṅktḙ [dakṣi̭ṇa॒-mpūrva॒mā-'ṅkte᳚, sa॒vyagṃ hi] 5
sa॒vyagṃ hi pūrva̭-mmanu॒ṣyā̭ ā॒ñjate॒ na ni dhā̭vate॒ nīva॒ hi ma̭nu॒ṣyā̭ dhāva̭nte॒ pañca॒ kṛtva॒ ā-'ṅkte॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundhe॒ pari̭mita॒māṅkte 'pa̭rimita॒gṃ॒ hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒ñjate॒ satṷ̄la॒yā-''ṅkte- 'pa̭tūlayā॒ hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒ñjate॒ vyāvṛ̭ttyai॒ yadapa̭tūlayāñjī॒ta vajra̭ iva syā॒-thsatṷ̄la॒yā-''ṅktḙ mitra॒tvāye- [mitra॒tvāya̭, indro̭] 6
-ndro̭ vṛ॒trama̭ha॒nthso᳚-'(1॒)po᳚-'(1॒)bhya̭-mriyata॒ tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī॒-ttada॒poda̭krāma॒-tte da॒rbhā a̭bhava॒n॒. yadda̭rbhapuñjī॒laiḥ pa॒vaya̭ti॒ yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpa॒stābhi̭re॒vaina̭-mpavayati॒ dvābhyā᳚-mpavayatya-horā॒trābhyā̭me॒vaina̭-mpavayati tri॒bhiḥ pa̭vayati॒ traya̭ i॒me lo॒kā e॒bhire॒vainaṃ̭-lo~॒kaiḥ pa̭vayati pa॒ñcabhiḥ̭ [pa॒ñcabhiḥ̭, pa॒va॒ya॒ti॒ pañcā᳚kṣarā] 7
pavayati॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñāyai॒vaina̭-mpavayati ṣa॒ḍbhiḥ pa̭vayati॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tubhi̭re॒vaina̭-mpavayati sa॒ptabhiḥ̭ pavayati sa॒pta chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒vaina̭-mpavayati na॒vabhiḥ̭ pavayati॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇā-ssaprā̭ṇame॒vaina̭-mpavaya॒tyeka̭vigṃśatyā pavayati॒ daśa॒ hastyā̭ a॒ṅgula̭yo॒ daśa॒ padyā̭ ā॒tmaika̭vi॒gṃ॒śo yāvā̭ne॒va purṷṣa॒sta-mapa̭rivarga- [purṷṣa॒sta-mapa̭rivargam, pa॒va॒ya॒ti॒ ci॒tpati̭stvā] 8
-mpavayati ci॒tpati̭stvā punā॒tvityā̭ha॒ mano॒ vai ci॒tpati॒rmana̭sai॒vaina̭-mpavayati vā॒kpati̭stvā punā॒tvityā̭ha vā॒caivaina̭-mpavayati de॒vastvā̭ savi॒tā pṷnā॒tvityā̭ha savi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-mpavayati॒ tasya̭ te pavitrapate pa॒vitrḙṇa॒ yasmai॒ ka-mpu॒ne taccha̭keya॒mityā̭-hā॒-''śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚ste || 9 ||
ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಕಾಂಡದ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ - ಸೋಮಮಂತ್ರಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಿವರಣೆ. ಓಂ ನಮಃ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ, ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿಗೆ ನಮಃ, ಶ್ರೀ ಗುರುಗಳಿಗೆ ನಮಃ. ಹರಿಃ ಓಂ. ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾದ ಒಂದು ಒಳಚಾವಡಿಯನ್ನು (ಪ್ರಾಚೀನವಂಶ) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು: ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ, ಉತ್ತರದಿಕ್ಕು ರುದ್ರರಿಗೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾದ ಒಳಚಾವಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಯಜಮಾನನು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ದೇವಲೋಕವು ಮನುಷ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. 'ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಶಗಳನ್ನು (ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಶಗಳನ್ನು) ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡವನ್ನು ಬೋಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡವು ಮೃತವಾದ ಅಪವಿತ್ರವಾದ ಚರ್ಮವಾಗಿದೆ; ಮೃತವಾದ ಅಪವಿತ್ರ ಚರ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಯಜ್ಞಾರ್ಹನಾಗಿ, ಮೇಧೆಯನ್ನು (ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯನ್ನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗಿರಸರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಅವನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಮೂಲಕ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಆ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಮಾನರಿಗೆ ತೀರ್ಥವೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಮೂಲಕ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರುಮಡಿಯು ಸೋಮದೇವತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು; ದೇವತೆಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅವನು ಸೋಮದೇವತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುವವನು 'ನೀನು ಸೋಮನ ಶರೀರವಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ದೇವತೆಯನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಈ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿಯ ತೂಷಾಧಾನ, ವಾಯುವಿನ ವಾತಪಾನ, ಪಿತೃಗಳ ನೀವಿ, ಓಷಧಿಗಳ ಪ್ರಘಾತ, ಆದಿತ್ಯರ ಪ್ರಾಚೀನತಾನ, ವಿಶ್ವೇದೇವರ ಓತು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅತಿಕಾಶ - ಇವು ವಸ್ತ್ರದ (ದೀಕ್ಷಾವಸ್ತ್ರದ) ಭಾಗಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಸ್ತ್ರವು ಸರ್ವದೇವತಾಮಯವಾಗಿದೆ. ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಾಣವು ಹೊರಗಿದೆ; ಅವನ ಆಹಾರವೇ ಪ್ರಾಣ. ಅವನು ಉಸಿರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ); ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಸಹಿತನಾಗಿಯೇ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಾಣ ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟರೊಂದಿಗೆ ಮೇಧೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಘೃತ (ತುಪ್ಪ), ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ವ (ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ), ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ನವನೀತ (ಬೆಣ್ಣೆ) - ಇದು ಸರ್ವದೇವತಾಮಯವಾಗಿದೆ. ನವನೀತದಿಂದ ಅವನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವನು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಜಾರಿ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ, ನವನೀತವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನವನೀತದಿಂದ ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅನುಲೋಮವಾಗಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ) ಮಂತ್ರದಿಂದ, ವ್ಯಾವೃತ್ತಿಗಾಗಿ (ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಾಗಿ). ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು; ಅವನ ಕಣ್ಣಿನ ಕಾಂತಿ (ಕನೀನಿಕ) ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು; ಅದು ಅಂಜನ (ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಮಸಿ) ಆಯಿತು. ಅವನು ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಶತ್ರುವಿನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಬಲಗಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ಮೊದಲು ಎಡಗಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಎಡಕ್ಕೆ ಓಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ಎಡಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಐದು ಬಾರಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ; ಪಂಕ್ತಿಯು ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಯಜ್ಞವು ಪಾಂಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಮಿತವಾಗಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ಅಪರಿಮಿತವಾಗಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ತೂಲಸಹಿತವಾದ (ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ) ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ತೂಲರಹಿತವಾದ ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾವೃತ್ತಿಗಾಗಿ (ಭಿನ್ನತೆಗಾಗಿ). ತೂಲರಹಿತವಾದ ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದ್ದರೆ ವಜ್ರದಂತೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ತೂಲಸಹಿತವಾದ ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ, ಮೈತ್ರಿಗಾಗಿ. ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು; ಅವನು ನೀರಿನಿಂದ ಮರಣಹೊಂದಿದನು. ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶುದ್ಧವಾದ, ಯಜ್ಞಾರ್ಹವಾದ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಾಗವಿತ್ತೋ ಅದು ಬೇರೆಯಾಯಿತು; ಅದು ದರ್ಭೆಗಳಾದವು. ದರ್ಭಪುಂಜೀಲಗಳಿಂದ (ದರ್ಭೆಗಳ ಗಂಟುಗಳಿಂದ) ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ, ಆ ಶುದ್ಧವಾದ, ಯಜ್ಞಾರ್ಹವಾದ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐದು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಂಕ್ತಿಯು ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಯಜ್ಞವು ಪಾಂಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆರು ಋತುಗಳು; ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಳು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಳು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು; ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳಿವೆ; ಪ್ರಾಣಸಹಿತನಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹತ್ತು ಕೈಬೆರಳುಗಳು, ಹತ್ತು ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳು, ಆತ್ಮವು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯದು; ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವನೋ ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಚಿತ್ಪತಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಚಿತ್ಪತಿಯು ಮನಸ್ಸು; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ವಾಕ್ಪತಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ದೇವನಾದ ಸವಿತೃ ನಿನ್ನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸವಿತೃನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಎಲೈ ಪವಿತ್ರಪತಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಪವಿತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ನಾನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವೆನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಈ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. AI
yāva̭nto॒ vai de॒vā ya॒jñāyāpṷnata॒ ta e॒vābha̭va॒n॒. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. ya॒jñāya̭ punī॒te bhava̭tye॒va ba॒hiḥ pa̭vayi॒tvā-'ntaḥ pra pā̭dayati manuṣyalo॒ka e॒vaina̭-mpavayi॒tvā pū॒ta-ndḙvalo॒ka-mpra ṇa̭ya॒tyadī᳚kṣita॒ eka॒yā-''hu॒tyetyā̭hu-ssru॒veṇa॒ cata̭sro juhoti dīkṣita॒tvāya̭ sru॒cā pa̭ñca॒mī-mpañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundha॒ ākū᳚tyai pra॒yuje॒-'gnaye॒ [pra॒yuje॒-'gnaye᳚, svāhetyā॒hā] 10
svāhetyā॒hā-''kū᳚tyā॒ hi purṷṣo ya॒jñama॒bhi pra̭yu॒ṅkte yaje॒yeti̭ me॒dhāyai॒ mana̭se॒-'gnaye॒ svāhetyā̭ha me॒dhayā॒ hi mana̭sā॒ purṷṣo ya॒jñama̭bhi॒gaccha̭ti॒ sara̭svatyai pū॒ṣṇe᳚-'gnaye॒ svāhetyā̭ha॒ vāgvai sara̭svatī pṛthi॒vī pū॒ṣā vā॒caiva pṛ̭thi॒vyā ya॒jña-mprayṷṅkta॒ āpo̭ devī-rbṛhatī-rviśvaśambhuva॒ ityā̭ha॒ yā vai varṣyā॒stā [yā vai varṣyā॒stāḥ, āpo̭ de॒vī-rbṛ̭ha॒tī-] 11
āpo̭ de॒vī-rbṛ̭ha॒tī-rvi॒śvaśa̭bhuṃvo~॒ yade॒ta-dyaju॒rna brū॒yā-ddi॒vyā āpo-'śā᳚ntā i॒maṃ-lo~॒kamā ga̭ccheyu॒rāpo̭ devī-rbṛhatī-rviśvaśambhuva॒ ityā̭hā॒smā e॒vainā̭ lo॒kāya̭ śamayati॒ tasmā᳚cchā॒ntā i॒maṃ-lo~॒kamā ga̭cchanti॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ityā̭ha॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorhi ya॒jña u॒rva̭ntari̭kṣa॒-mityā̭hā॒ntari̭kṣe॒ hi ya॒jño bṛha॒spati̭rno ha॒viṣā̭ vṛdhā॒- [ha॒viṣā̭ vṛdhātu, ityā̭ha॒ brahma॒ vai] 12
-tvityā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒-rbrahma̭ṇai॒vāsmai̭ ya॒jñamava̭ rundhe॒ yad- brū॒yā-dvi̭dhe॒riti̭ yajñasthā॒ṇumṛ̭cche-dvṛdhā॒tvityā̭ha yajñasthā॒ṇume॒va pari̭ vṛṇakti pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata॒ so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ parāṃ̭ai॒-thsa pra yaju॒ravlī̭nā॒-tpra sāma॒ tamṛguda̭yaccha॒-dyadṛgu॒daya̭ccha॒-ttadau᳚-dgraha॒ṇasyau᳚-dgrahaṇa॒tva mṛ॒cā [mṛ॒cā, ju॒ho॒ti॒ ya॒jñasyodya̭tyā] 13
jṷhoti ya॒jñasyodya̭tyā anu॒ṣṭup-chanda̭sā॒-muda̭yaccha॒dityā̭-hu॒stasmā̭danu॒ṣṭubhā̭ juhoti ya॒jñasyodya̭tyai॒ dvāda̭śa vāthsaba॒ndhānyuda̭yaccha॒-nnityā̭hu॒-stasmā᳚d- dvāda॒śabhi̭-rvāthsabandha॒vido̭ dīkṣayanti॒ sā vā e॒ṣarga̭nu॒ṣṭug-vāga̭nu॒ṣṭug-yade॒taya॒rcā dī॒kṣaya̭ti vā॒caivaina॒gṃ॒ sarva̭yā dīkṣayati॒ viśvḙ de॒vasya̭ ne॒turityā̭ha sāvi॒tryḙtena॒ marto̭ vṛṇīta sa॒khya- [sa॒khyam, ityā̭ha] 14
-mityā̭ha pitṛdeva॒tyai̭tena॒ viśvḙ rā॒ya i̭ṣuddhya॒sītyā̭ha vaiśvade॒vyḙtena̭ dyu॒mnaṃ-vṛ~̭ṇīta pu॒ṣyasa॒ ityā̭ha pau॒ṣṇyḙtena॒ sā vā e॒ṣarkhsa̭rvadeva॒tyā̭ yade॒taya॒rcā dī॒kṣaya̭ti॒ sarvā̭bhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhirdīkṣayati sa॒ptākṣa̭ra-mpratha॒ma-mpa॒dama॒ṣṭākṣa̭rāṇi॒ trīṇi॒ yāni॒ trīṇi॒ tānya॒ṣṭāvupa̭ yanti॒ yāni̭ ca॒tvāri॒ tānya॒ṣṭau yada॒ṣṭākṣa̭rā॒ tena̭ [tena̭, gā॒ya॒trī yadekā̭daśākṣarā॒] 15
gāya॒trī yadekā̭daśākṣarā॒ tena̭ tri॒ṣṭugya-ddvāda̭śākṣarā॒ tena॒ jaga̭tī॒ sā vā e॒ṣarkhsarvā̭ṇi॒ chandāgṃ̭si॒ yade॒taya॒rcā dī॒kṣaya̭ti॒ sarvḙbhire॒vaina॒-ñchando̭bhirdīkṣayati sa॒ptākṣa̭ra-mpratha॒ma-mpa॒dagṃ sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī pa॒śava॒-śśakva̭rī pa॒śūne॒vāva̭ rundha॒ eka̭smāda॒kṣarā॒danā᳚pta-mpratha॒ma-mpa॒da-ntasmā॒-dya-dvā॒co-'nā᳚pta॒-ntanma̭nu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti pū॒rṇayā̭ juhoti pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyai॒ nyṷ̄nayā juhoti॒ nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 16 ||
ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾದರೋ ಅವರೇ (ಇವನೂ) ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮನುಷ್ಯಲೋಕದಲ್ಲೇ ಇವನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾದ ಇವನನ್ನು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ದೀಕ್ಷಿತನಲ್ಲದವನು ಒಂದೇ ಆಹುತಿಯಿಂದ (ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು) ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸ್ರುವದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ದೀಕ್ಷಿತನಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ; ಸ್ರುಚದಿಂದ ಐದನೆಯದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಂಕ್ತಿಯು ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಯಜ್ಞವು ಪಾಂಕ್ತವಾದುದು; ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಕೂತಿ (ಸಂಕಲ್ಪ) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, ಪ್ರಯುಜ (ಪ್ರೇರಕ) ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಗೆ 'ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಕೂತಿಯಿಂದಲೇ ಪುರುಷನು 'ಯಜಿಸುವೆನು' ಎಂದು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೇಧೆ (ಮೇಧಾಶಕ್ತಿ) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, ಮನಸ್ಸು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, ಅಗ್ನಿಗೆ 'ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮೇಧೆಯಿಂದಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪುರುಷನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಸ್ವತಿಗೆ, ಪೂಷನಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಗೆ 'ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದರೆ ವಾಕ್, ಪೂಷ ಎಂದರೆ ಪೃಥಿವಿ; ವಾಚಿನಿಂದಲೂ ಪೃಥಿವಿಯಿಂದಲೂ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಆಪೋ ದೇವೀಃ ಬೃಹತೀಃ ವಿಶ್ವಶಂಭುವಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುವ ನೀರು ದಿವ್ಯವಾದವು; ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ಆ ದಿವ್ಯ ಜಲಗಳು ಶಾಂತವಾಗದೆ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. 'ಆಪೋ ದೇವೀಃ ಬೃಹತೀಃ ವಿಶ್ವಶಂಭುವಃ' ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಶಾಂತವಾಗಿ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. 'ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞವು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. 'ಉರುವಂತರಿಕ್ಷಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞವು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿದೆ. 'ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ನಃ ಹವಿಷಾ ವೃಧಾತು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಬ್ರಹ್ಮ; ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಇವನಿಗೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಶಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ವಿಧೇಃ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಯಜ್ಞಸ್ಥಾಣುವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದನು; 'ವೃಧಾತು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞಸ್ಥಾಣುವನ್ನೇ ಪರಿವೇಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅದು ಸೃಷ್ಟವಾದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಂದ ದೂರ ಹೋಯಿತು. ಅದು ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದ ಮರೆಯಾಯಿತು, ಸಾಮದಿಂದ ಮರೆಯಾಯಿತು; ಋಕ್ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಋಕ್ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಔದ್ಗ್ರಹಣದ (ಉದ್ಗ್ರಹಣದ) ಔದ್ಗ್ರಹಣತ್ವ ಉಂಟಾಯಿತು. ಋಚೆಯಿಂದ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಯಜ್ಞದ ಉದ್ಯತಿಗಾಗಿ (ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ). ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಯಜ್ಞದ ಉದ್ಯತಿಗಾಗಿ. ಹನ್ನೆರಡು ವಾತ್ಸಬಂಧ (ವತ್ಸಬಂಧ) ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತ್ಸಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹನ್ನೆರಡು (ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ) ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಋಕ್ ಅನುಷ್ಟುಪ್, ವಾಕ್ ಅನುಷ್ಟುಪ್; ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮಗ್ರ ವಾಚಿನಿಂದಲೇ ಇವನನ್ನು ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ವಿಶ್ವೇ ದೇವಸ್ಯ ನೇತುಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಸಾವಿತ್ರಿ (ಸವಿತೃ ದೇವತೆಯದು); ಇದರಿಂದ ಮರ್ತ್ಯನು ಸಖ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. 'ವಿಶ್ವೇ ರಾಯ ಇಷುಧ್ಯಸಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಪಿತೃದೇವತೆಯದು. 'ದ್ಯುಮ್ನಂ ವೃಣೀತ ಪುಷ್ಯಸಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ವೈಶ್ವದೇವ (ವಿಶ್ವೇದೇವರದು). 'ಪುಷ್ಯಸಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಪೌಷ್ಣ (ಪೂಷ ದೇವತೆಯದು). ಆ ಋಕ್ ಸರ್ವದೇವತಾತ್ಮಕವಾದುದು; ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಇವನನ್ನು ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಪಾದವು ಏಳು ಅಕ್ಷರಗಳದು, ಮೂರು ಪಾದಗಳು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳವು; ಆ ಮೂರು ಎಂಟನ್ನು (ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನ್ನು) ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ; ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು (ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದ) ಎಂಟನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಗಾಯತ್ರಿ; ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್; ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಜಗತಿ. ಆ ಋಕ್ ಎಲ್ಲಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೂ ಇವನನ್ನು ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಪಾದವು ಏಳು ಅಕ್ಷರಗಳದು; ಏಳು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು ಶಕ್ವರಿ; ಪಶುಗಳು ಶಕ್ವರಿ; ಪಶುಗಳನ್ನೇ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಮೊದಲ ಪಾದವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಚಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅಪೂರ್ಣವೋ ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂರ್ಣವಾದ (ಋಚೆಯಿಂದ) ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಪೂರ್ಣನಂತಿದ್ದಾನೆ; ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ. ನ್ಯೂನವಾದ (ಅಪೂರ್ಣ) ಋಚೆಯಿಂದ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ನ್ಯೂನನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ. AI
ṛ॒-khsā॒me vai de॒vebhyo̭ ya॒jñāyā-'ti̭ṣṭhamāne॒ kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā- 'pa॒kramyā̭tiṣṭhatā॒-ntḙ-'manyanta॒ yaṃ-vā~ i॒me ṷpāva॒rthsyata॒-ssa i॒da-mbha̭viṣya॒tīti॒ te upā̭mantrayanta॒ te a̭horā॒trayo᳚-rmahi॒māna̭-mapani॒dhāya̭ de॒vānu॒pāva̭rtetāme॒ṣa vā ṛ॒co varṇo॒ yacchu॒kla-ṅkṛ̭ṣṇāji॒nasyai॒ṣa sāmno॒ ya-tkṛ॒ṣṇamṛ̭khsā॒mayo॒-śśilpe᳚ stha॒ ityā̭harkhsā॒me e॒vā-'va̭ rundha e॒ṣa [e॒vā-'va̭ rundha e॒ṣaḥ, vā ahno॒] 17
vā ahno॒ varṇo॒ yacchu॒kla-ṅkṛ̭ṣṇāji॒nasyai॒ṣa rātri̭yā॒ ya-tkṛ॒ṣṇaṃ-ya~de॒vaina̭yo॒statra॒ nya̭kta॒-ntade॒vāva̭ rundhe kṛṣṇāji॒nena̭ dīkṣayati॒ brahma̭ṇo॒ vā e॒ta-drū॒paṃ-ya~-tkṛ̭ṣṇāji॒na-mbrahma̭ṇai॒vaina̭-ndīkṣayatī॒mā-ndhiya॒gṃ॒ śikṣa̭māṇasya de॒vetyā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dgarbho॒ vā e॒ṣa ya-ddī᳚kṣi॒ta ulbaṃ॒-vā~saḥ॒ prorṇṷte॒ tasmā॒- [tasmā᳚t, garbhāḥ॒ prāvṛ̭tā] 18
-dgarbhāḥ॒ prāvṛ̭tā jāyante॒ na pu॒rā soma̭sya kra॒yādapo᳚rṇvīta॒ ya-tpu॒rā soma̭sya kra॒yāda̭porṇvī॒ta garbhāḥ᳚ pra॒jānā᳚-mparā॒pātṷkā-ssyuḥ krī॒te some-'po᳚rṇute॒ jāya̭ta e॒va tadatho॒ yathā॒ vasī̭yāgṃ sa-mpratyaporṇu॒te tā॒dṛge॒va tadaṅgi̭rasa-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~nta॒ ūrjaṃ॒-vya~̭bhajanta॒ tato॒ yada॒tyaśi̭ṣyata॒ te śa॒rā a̭bhava॒nnūrgvai śa॒rā yaccha̭ra॒mayī॒ [yaccha̭ra॒mayī᳚, mekha̭lā॒] 19
mekha̭lā॒ bhava॒tyūrja̭me॒vāva̭ rundhe maddhya॒ta-ssanna̭hyati maddhya॒ta e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚nmaddhya॒ta ū॒rjā bhṷñjata ū॒rdhvaṃ-vai~ purṷṣasya॒ nābhyai॒ meddhya̭-mavā॒cīna̭-mame॒ddhyaṃ-ya~nma̭ddhya॒ta-ssa॒naṃhya̭ti॒ meddhya̭-ñcai॒vāsyā̭me॒ddhya-ñca॒ vyāva̭rtaya॒tīndro̭ vṛ॒trāya॒ vajra॒-mprāha̭ra॒-thsa tre॒dhā vya̭bhava॒-thsphyastṛtī̭ya॒gṃ॒ ratha॒stṛtī̭yaṃ॒-yū~pa॒stṛtī̭yaṃ॒- [-yūpa॒stṛtī̭ya॒m, ye᳚-'nta-śśa॒rā] 20
-~ye᳚-'nta-śśa॒rā aśī᳚ryanta॒ te śa॒rā a̭bhava॒-ntaccha॒rāṇāgṃ̭ śara॒tvaṃ-va~jro॒ vai śa॒rāḥ, kṣu-tkhalu॒ vai ma̭nu॒ṣya̭sya॒ bhrātṛ̭vyo॒ yaccha̭ra॒mayī॒ mekha̭lā॒ bhava̭ti॒ vajrḙṇai॒va sā॒kṣā-tkṣudha॒-mbhrātṛ̭vya-mmaddhya॒to-'pa̭ hate tri॒vṛ-dbha̭vati tri॒vṛdvai prā॒ṇastri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti pṛ॒thvī bha̭vati॒ rajjṷ̄nāṃ॒-vyā~vṛ̭tyai॒ mekha̭layā॒ yaja̭māna-ndīkṣayati॒ yoktrḙṇa॒ patnī᳚-mmithuna॒tvāya̭ [ ] 21
ya॒jño dakṣi̭ṇāma॒bhya̭ddhyāya॒-ttāgṃ sama̭bhava॒-ttadindro̭-'cāya॒-thso̭-'manyata॒ yo vā i॒to ja̭ni॒ṣyate॒ sa i॒da-mbha̭viṣya॒tīti॒ tā-mprāvi̭śa॒-ttasyā॒ indra̭ e॒vājā̭yata॒ so̭-'manyata॒ yo vai madi॒to 'pa̭ro jani॒ṣyate॒ sa i॒da-mbha̭viṣya॒tīti॒ tasyā̭ anu॒mṛśya॒ yoni॒mā-'cchi̭na॒-thsā sū॒tava̭śā-'bhava॒-tta-thsū॒tava̭śāyai॒ janma॒ [janma̭, tāgṃ haste॒ nya̭veṣṭayata॒] 22
tāgṃ haste॒ nya̭veṣṭayata॒ tā-mmṛ॒geṣu॒ nya̭dadhā॒-thsā kṛ̭ṣṇaviṣā॒ṇā- 'bha̭va॒dindra̭sya॒ yoni̭rasi॒ mā mā̭ higṃsī॒riti̭ kṛṣṇaviṣā॒ṇā-mpra ya̭cchati॒ sayo̭nime॒va ya॒jña-ṅka̭roti॒ sayo̭ni॒-ndakṣi̭ṇā॒gṃ॒ sayo̭ni॒mindragṃ̭ sayoni॒tvāya̭ kṛ॒ṣyai tvā̭ susa॒syāyā॒ ityā̭ha॒ tasmā̭dakṛṣṭapa॒cyā oṣa̭dhayaḥ pacyante supippa॒lābhya॒-stvauṣa̭dhībhya॒ ityā̭ha॒ tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ phala̭-ṅgṛhṇanti॒ yaddhastḙna [yaddhastḙna, ka॒ṇḍū॒yeta̭] 23
kaṇḍū॒yeta̭ pāmana॒-mbhāvṷkāḥ pra॒jā-ssyu॒rya-thsmayḙta nagna॒-mbhāvṷkāḥ kṛṣṇaviṣā॒ṇayā̭ kaṇḍūyate-'pi॒gṛhya̭ smayate pra॒jānā᳚-ṅgopī॒thāya॒ na pu॒rā dakṣi̭ṇābhyo॒ netoḥ᳚ kṛṣṇaviṣā॒ṇāmava̭ cṛte॒dya-tpu॒rā dakṣi̭ṇābhyo॒ netoḥ᳚ kṛṣṇaviṣā॒ṇā-ma̭vacṛ॒te-dyoniḥ̭ pra॒jānā᳚-mparā॒pātṷkā syānnī॒tāsu॒ dakṣi̭ṇāsu॒ cātvā̭le kṛṣṇaviṣā॒ṇā-mprāsya̭ti॒ yoni॒rvai ya॒jñasya॒ cātvā̭laṃ॒-yo~niḥ̭ kṛṣṇaviṣā॒ṇā yonā̭ve॒va yoni̭-ndadhāti ya॒jñasya̭ sayoni॒tvāya̭ || 24 ||
ಅಗ್ನಿಗೆ, ತಾ, ವೃಧಾತು, ಋಚಾ, ಸಖ್ಯಂ, ತೇನ, ಜುಹೋತಿ, ಪಂಚದಶ ಚ (ಅಧ್ಯಾಯ 2). ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಕೃಷ್ಣನು ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ನಿಂತವು. ಅವು ಯೋಚಿಸಿದವು: 'ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾರು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನು ಇದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದವು. ಅವು ಹಗಲುರಾತ್ರಿಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದವು. ಋಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣವು ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದ ಶ್ವೇತವರ್ಣ; ಸಾಮದ ಬಣ್ಣವು ಅದರ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ. 'ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ನೀವು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದ ಶ್ವೇತವರ್ಣವು ಹಗಲಿನ ಬಣ್ಣ; ಕೃಷ್ಣವರ್ಣವು ರಾತ್ರಿಯ ಬಣ್ಣ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವು ಬ್ರಹ್ಮದ ರೂಪ; ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಧಿಯನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ದೇವನೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಥಾಯಜುಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇದು. ದೀಕ್ಷಿತನು ಗರ್ಭ; ವಸ್ತ್ರವು ಉಲ್ಬ (ಗರ್ಭದ ಹೊದಿಕೆ). ಆದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. ಸೋಮದ ಕ್ರಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಬಾರದು. ಸೋಮದ ಕ್ರಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ತೆರೆದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗರ್ಭಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೋಮವನ್ನು ಕ್ರಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ತೆರೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಉಡುಪನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೆರೆದಂತೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗಿರಸರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿದರು. ಅದರಿಂದ ಉಳಿದದ್ದು ಶರಗಳಾದವು. ಊರ್ಜೆಯೇ ಶರಗಳು. ಶರಮಯವಾದ ಮೇಖಲೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷನ ನಾಭಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನದು ಮೇಧ್ಯ, ಕೆಳಗಿನದು ಅಮೇಧ್ಯ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಹಿಸುವುದರಿಂದ ಮೇಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಮೇಧ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನಿಗೆ ವಜ್ರವನ್ನು ಪ್ರಹರಿಸಿದನು. ಅದು ಮೂರು ಭಾಗವಾಯಿತು: ಸ್ಫ್ಯ (ಸಮೀಪದ ಕೋಲು) ಮೂರನೆಯ ಒಂದು, ರಥ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು, ಯೂಪ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು. ಒಳಗಿದ್ದ ಶರಗಳು ಒಡೆದು ಶರಗಳಾದವು; ಅದೇ ಶರಗಳಿಗೆ ಶರತ್ವ. ವಜ್ರವೇ ಶರಗಳು. ಕ್ಷುಧೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಭ್ರಾತೃವ್ಯ (ಶತ್ರು). ಶರಮಯವಾದ ಮೇಖಲೆಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ವಜ್ರದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕ್ಷುಧೆಯೆಂಬ ಭ್ರಾತೃವ್ಯನನ್ನು ಮಧ್ಯದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿವೃತ್ ಆಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣವು ತ್ರಿವೃತ್. ತ್ರಿವೃತ್ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಪೃಥ್ವಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ; ಹಗ್ಗಗಳ ವ್ಯಾವೃತ್ತಿಗಾಗಿ. ಮೇಖಲೆಯಿಂದ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯೋಕ್ತ್ರದಿಂದ ಪತ್ನಿಗೆ, ಮಿಥುನತ್ವಕ್ಕಾಗಿ. ಯಜ್ಞವು ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅಭಿಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿತು; ಅದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಗಮನಿಸಿದನು. ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಇದರಿಂದ ಯಾರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನು ಇದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು. ಅವನು ಅದನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರನೇ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನನ್ನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು ಇದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು. ಅವನು ಅದರ ಯೋನಿಯನ್ನು ಅನುಮೃಶ್ಯ (ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ) ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಅದು ಸೂತವಶೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಸೂತವಶೆಯ ಜನ್ಮ. ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿದನು. ಅದನ್ನು ಮೃಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ಅದು ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣ (ಕಪ್ಪು ಕೊಂಬಿನದು) ಆಯಿತು. 'ಇಂದ್ರನ ಯೋನಿಯು ನೀನು; ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬೇಡ' ಎಂದು ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ (ಕೊಡುತ್ತಾನೆ). ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಯೋನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸಯೋನಿಯನ್ನಾಗಿ, ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸಯೋನಿಯನ್ನಾಗಿ, ಸಯೋನಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ. 'ಕೃಷಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು, ಸುಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯ (ಉಳುಮೆ ಮಾಡದೆ ಬೆಳೆದ) ಓಷಧಿಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. 'ಸುಪಿಪ್ಪಲೆಗಳಿಗೆ, ಓಷಧಿಗಳಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಓಷಧಿಗಳು ಫಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೈಯಿಂದ ಕಂಡೂಯಿಸಿದರೆ (ತುರಿಸಿದರೆ) ಪ್ರಜೆಗಳು ಪಾಮನ (ಕಜ್ಜಿ) ಭಾವುಕರಾಗುತ್ತಾರೆ; ನಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಗ್ನ ಭಾವುಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣದಿಂದ ಕಂಡೂಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಪಿಗೃಹ್ಯ (ಹಿಡಿದು) ನಗುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಜೆಗಳ ಗೋಪೀಥಕ್ಕಾಗಿ (ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ). ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣವನ್ನು ಅವಚೃತ (ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸ) ಮಾಡಬಾರದು. ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣವನ್ನು ಅವಚೃತ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋನಿಯು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ ಚಾತ್ವಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾಸ್ಯ (ಬಿಸಾಡು) ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞದ ಯೋನಿಯೇ ಚಾತ್ವಾಲ; ಯೋನಿಯೇ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣ. ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಯೋನಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞದ ಸಯೋನಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ. AI
vāgvai de॒vebhyo 'pā᳚krāma-dya॒jñāyāti̭ṣṭhamānā॒ sā vana॒spatī॒-nprāvi̭śa॒-thsaiṣā vāgvana॒spati̭ṣu vadati॒ yā dṷndu॒bhau yā tūṇa̭ve॒ yā vīṇā̭yāṃ॒-ya~-ddī᳚kṣitada॒ṇḍa-mpra॒yaccha̭ti॒ vāca̭me॒vāva̭ rundha॒ audṷbaṃro bhava॒tyūrgvā ṷdu॒baṃra॒ ūrja̭me॒vāva̭ rundhe॒ mukhḙna॒ sammi̭to bhavati mukha॒ta e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚-nmukha॒ta ū॒rjā bhṷñjate [ ] 25
krī॒te somḙ maitrāvaru॒ṇāya̭ da॒ṇḍa-mpra ya̭cchati maitrāvaru॒ṇo hi pu॒rastā̭-dṛ॒tvigbhyo॒ vācaṃ̭-vi~॒bhaja̭ti॒ tāmṛ॒tvijo॒ yaja̭māne॒ prati̭ ṣṭhāpayanti॒ svāhā̭ ya॒jña-mmana॒setyā̭ha॒ mana̭sā॒ hi purṷṣo ya॒jñama̭bhi॒gaccha̭ti॒ svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒ -mityā̭ha॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorhi ya॒jña-ssvāho॒rora॒-ntari̭kṣā॒ -dityā̭hā॒ntari̭kṣe॒ hi ya॒jña-ssvāhā̭ ya॒jñaṃ-vā~tā॒dā ra̭bha॒ ityā̭hā॒-'yaṃ- [ityā̭hā॒-'yam, vāva yaḥ pava̭te॒] 26
-~vāva yaḥ pava̭te॒ sa ya॒jñastame॒va sā॒kṣādā ra̭bhate mu॒ṣṭī ka̭roti॒ vācaṃ̭-ya~cchati ya॒jñasya॒ dhṛtyā॒ adī᳚kṣiṣṭā॒ya-mbrā᳚hma॒ṇa iti॒ trirṷpā॒g॒śvā̭ha de॒vebhya̭ e॒vaina॒-mprā-''ha॒ triru॒ccairu॒bhaye᳚bhya e॒vaina̭-ndevamanu॒ṣyebhyaḥ॒ prā-''ha॒ na pu॒rā nakṣa̭trebhyo॒ vācaṃ॒-vi~ sṛ̭je॒-dyatpu॒rā nakṣa̭trebhyo॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒je-dya॒jñaṃ-vi~cchi̭ndyā॒- [-~vicchi̭ndyāt, udi̭teṣu॒] 27
-dudi̭teṣu॒ nakṣa̭treṣu vra॒ta-ṅkṛ̭ṇu॒teti॒ vācaṃ॒-vi~ sṛ̭jati ya॒jñavra̭to॒ vai dī᳚kṣi॒to ya॒jñame॒vābhi vācaṃ॒-vi~ sṛ̭jati॒ yadi̭ visṛ॒je-dvai᳚ṣṇa॒vīmṛca॒manṷ brūyā-dya॒jño vai viṣṇṷrya॒jñenai॒va ya॒jñagṃ sa-nta̭noti॒ daivī॒-ndhiya̭-mmanāmaha॒ ityā̭ha ya॒jñame॒va tanmra̭dayati supā॒rā no̭ asa॒dvaśa॒ ityā̭ha॒ vyṷṣṭime॒vāva̭ rundhe [rundhe, bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti] 28
brahmavā॒dino̭ vadanti hota॒vya̭-ndīkṣi॒tasya̭ gṛ॒hā(3) i na ho̭ta॒vyā(3)miti̭ ha॒virvai dī᳚kṣi॒to yajjṷhu॒yā-dyaja̭mānasyāva॒dāya̭ juhuyā॒-dyanna jṷhu॒yā-dya̭jñapa॒rura॒ntari̭yā॒dye de॒vā mano̭jātā mano॒yuja॒ ityā̭ha prā॒ṇā vai de॒vā mano̭jātā mano॒yuja॒steṣve॒va pa॒rokṣa̭-ñjuhoti॒ tanneva̭ hu॒ta-nnevāhṷtagg sva॒pantaṃ॒-vai~ dī᳚kṣi॒tagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsantya॒gniḥ - [jighāgṃsantya॒gniḥ, khalu॒ vai] 29
khalu॒ vai ra̭kṣo॒hā-'gne॒ tvagṃ su jā̭gṛhi va॒yagṃ su ma̭ndiṣīma॒hītyā̭hā॒gni-me॒vādhi॒pā-ṅkṛ॒tvā sva̭piti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā avra॒tyami̭va॒ vā e॒ṣa ka̭roti॒ yo dī᳚kṣi॒ta-ssvapi̭ti॒ tvama̭gne vrata॒pā a॒sītyā̭hā॒gnirvai de॒vānāṃ᳚-vra~॒tapa̭ti॒-ssa e॒vainaṃ̭-vra~॒tamā la̭bhaṃya~ti de॒va ā martye॒ṣvetyā̭ha de॒vo [de॒vaḥ, hyḙṣa sa-nmartyḙṣu॒] 30
hyḙṣa sa-nmartyḙṣu॒ tvaṃ-ya~॒jñeṣvīḍya॒ ityā̭hai॒tagṃ hi ya॒jñeṣvīḍa॒te-'pa॒ vai dī᳚kṣi॒tā-thsṷṣu॒puṣa̭ indri॒ya-nde॒vatāḥ᳚ krāmanti॒ viśvḙ de॒vā a॒bhi māmā-'va̭vṛtra॒-nnityā̭-hendri॒yeṇai॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi॒-ssa-nna̭yati॒ yade॒ta-dyaju॒rna brū॒yā-dyāva̭ta e॒va pa॒śūna॒bhi dīkṣḙta॒ tāva̭nto-'sya pa॒śavaḥ̭ syū॒ rāsveya̭- [pa॒śavaḥ̭ syū॒ rāsveya̭t, so॒mā-'' bhūyo̭] 31
-thso॒mā-'' bhūyo̭ bha॒retyā॒hā-pa̭rimitāne॒va pa॒śūnava̭ rundhe ca॒ndrama̭si॒ mama॒ bhogā̭ya bha॒vetyā̭ha yathādeva॒tame॒vaināḥ॒ prati̭ gṛhṇāti vā॒yave᳚ tvā॒ varṷṇāya॒ tveti॒ yade॒vame॒tā nānṷdi॒śedaya̭thādevata॒-ndakṣi̭ṇā gamaye॒dā de॒vatā᳚bhyo vṛścyeta॒ yade॒vame॒tā a̭nudi॒śati̭ yathādeva॒tame॒va dakṣi̭ṇā gamayati॒ na de॒vatā᳚bhya॒ ā [na de॒vatā᳚bhya॒ ā, vṛ॒ścya॒te॒ devī̭rāpo] 32
vṛ̭ścyate॒ devī̭rāpo apā-nnapā॒dityā̭ha॒ yadvo॒ meddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒-ntadvo॒ mā-'va̭ kramiṣa॒miti॒ vāvaitadā॒hācchi̭nna॒-ntantṷ-mpṛthi॒vyā anṷ geṣa॒mityā̭ha॒ setṷme॒va kṛ॒tvā-'tyḙti || 33 ||
ವಾಕ್ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತು ಅಪಕ್ರಮಿಸಿದಳು; ಅವಳು ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಆ ವಾಕ್ ವನಸ್ಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ದುಂದುಭಿಯಲ್ಲಿ, ತೂಣವದಲ್ಲಿ, ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ; ದೀಕ್ಷಿತನ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದ ವಾಚವನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಔದುಂಬರ ದಂಡವು ಊರ್ಜೆಯಾಗಿದೆ; ಊರ್ಜೆಯನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮುಖದಿಂದ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮುಖದಿಂದಲೇ ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಖದಿಂದ ಊರ್ಜೆಯನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೋಮವನ್ನು ಕ್ರಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಮೈತ್ರಾವರುಣನಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಮೈತ್ರಾವರುಣನು ಋತ್ವಿಜರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ವಾಚವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ವಾಚವನ್ನು ಋತ್ವಿಜರು ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಸ್ವಾಹಾ ಯಜ್ಞಂ ಮನಸಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪುರುಷನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಭಿಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಸ್ವಾಹಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವು ಇರುತ್ತದೆ. 'ಸ್ವಾಹಾ ಅಂತರಿಕ್ಷಾತ್' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವು ಇರುತ್ತದೆ. 'ಸ್ವಾಹಾ ಯಜ್ಞಂ ವಾತಾದಾ ರಭೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಈ ಪವನಶೀಲ ವಾಯುವೇ ಯಜ್ಞ; ಅವನನ್ನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಾಚವನ್ನು ಯಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞದ ಧೃತಿಗಾಗಿ. 'ಅದೀಕ್ಷಿಷ್ಟ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ' ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಪಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗೇ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಹ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚೈಸಿ ದೇವಮನುಷ್ಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಹ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ವಾಚವನ್ನು ವಿಸೃಜಿಸಬಾರದು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ವಾಚವನ್ನು ವಿಸೃಜಿಸಿದರೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಉದಿತೇಷು ನಕ್ಷತ್ರೇಷು ವ್ರತಂ ಕೃಣುತ' ಎಂದು ವಾಚವನ್ನು ವಿಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೀಕ್ಷಿತನು ಯಜ್ಞವ್ರತನು; ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಅಭಿ ವಾಚವನ್ನು ವಿಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಸೃಜಿಸಿದರೆ ವೈಷ್ಣವೀ ಋಚವನ್ನು ಅನು ಬ್ರೂಯಾತ್; ಯಜ್ಞವೇ ವಿಷ್ಣು; ಯಜ್ಞದಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂತನಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ದೈವೀಂ ಧಿಯಂ ಮನಾಮಹೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ತನ್ಮೃದಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಸುಪಾರಾ ನೋ ಅಸದ್ವಶಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ವ್ಯುಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ದೀಕ್ಷಿತನ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಹೋತವ್ಯವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು. ದೀಕ್ಷಿತನೇ ಹವಿಸ್ಸು; ಜುಹುಯಾದರೆ ಯಜಮಾನನ ಅವದಾಯವನ್ನು ಜುಹುಯಾತ್; ಜುಹುಯಾದರೆ ಯಜ್ಞಪರುರನ್ನು ಅಂತರಿಯಾತ್. 'ಯೇ ದೇವಾ ಮನೋಜಾತಾ ಮನೋಯುಜಃ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಾಣರೇ ದೇವತೆಗಳು, ಮನೋಜಾತರು, ಮನೋಯುಜರು; ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಜುಹೋತಿ; ಅದು ಹುತವೂ ಅಲ್ಲ, ಅಹುತವೂ ಅಲ್ಲ. ದೀಕ್ಷಿತನು ಸ್ವಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ರಕ್ಷಾಂಸಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಜಿಘಾಂಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಖಲು ವೈ ರಕ್ಷೋಹಾ; 'ಅಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಸು ಜಾಗೃಹಿ ವಯಂ ಸು ಮಂದಿಷೀಮಹಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ಅಧಿಪನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಕ್ಷಸರ ಅಪಹತಿಗಾಗಿ. ಅವ್ರತ್ಯದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ದೀಕ್ಷಿತನು ಸ್ವಪಿಸುವುದು. 'ತ್ವಮಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾ ಅಸಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯು ದೇವತೆಗಳ ವ್ರತಪತಿ; ಅವನೇ ಅವನನ್ನು ವ್ರತಕ್ಕೆ ಆಲಭಂತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ದೇವ ಆ ಮರ್ತ್ಯೇಷು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದೇವನು ಹ್ಯೇಷ ಸನ್ ಮರ್ತ್ಯೇಷು. 'ತ್ವಂ ಯಜ್ಞೇಷ್ವೀಡ್ಯ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏತಂ ಹಿ ಯಜ್ಞೇಷು ಈಡತೇ. ಅಪ ವೈ ದೀಕ್ಷಿತಾತ್ ಸುಷುಪುಷಃ ಇಂದ್ರಿಯಂ ದೇವತಾಃ ಕ್ರಾಮಂತಿ. 'ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಭಿ ಮಾಮಾವವೃತ್ರನ್' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರಿಯೇಣೈವ ಏನಂ ದೇವತಾಭಿಃ ಸನ್ನಯತಿ. ಏತದ್ ಯಜುಃ ನ ಬ್ರೂಯಾತ್, ಯಾವತ ಏವ ಪಶೂನ್ ಅಭಿ ದೀಕ್ಷೇತ, ತಾವಂತೋ ಅಸ್ಯ ಪಶವಃ ಸ್ಯುಃ. 'ರಾಸ್ವೇಯಂ ಸೋಮಾ ಅಭೂಯೋ ಭರ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅಪರಿಮಿತಾನೇವ ಪಶೂನ್ ಅವರುಂಧೇ. 'ಚಂದ್ರಮಸಿ ಮಮ ಭೋಗಾಯ ಭವ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಥಾದೇವತಮೇವ ಏನಾಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ. 'ವಾಯವೇ ತ್ವಾ ವರುಣಾಯ ತ್ವಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯದೇವಂ ಏತಾ ನಾನುದಿಶೇತ್, ಅಯಥಾದೇವತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಗಮಯೇತ್, ಆ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ವೃಶ್ಚ್ಯೇತ. ಯದೇವಂ ಏತಾ ಅನುದಿಶತಿ, ಯಥಾದೇವತಮೇವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಗಮಯತಿ, ನ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆ ವೃಶ್ಚ್ಯತೇ. 'ದೇವೀರಾಪೋ ಅಪಾಂ ನಪಾತ್' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; 'ಯದ್ವೋ ಮೇಧ್ಯಂ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಸದೇವಂ ತದ್ವೋ ಮಾವ ಕ್ರಮಿಷಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅದೇ ಏತದ್ ಆಹ. 'ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ತಂತುಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅನು ಗೇಷಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸೇತುವೆಯನ್ನೇ ಕೃತ್ವಾ ಅತ್ಯೇತಿ. AI
de॒vā vai dḙva॒yaja̭na-maddhyava॒sāya॒ diśo॒ na prājā̭na॒-nte᳚(1॒)-'nyo᳚-'nyamupā̭dhāva॒-ntvayā॒ pra jā̭nāma॒ tvayeti॒ te-'di̭tyā॒gṃ॒ sama̭ddhrayanta॒ tvayā॒ pra jā̭nā॒meti॒ sā-'bra̭vī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai॒ matprā̭yaṇā e॒va vo̭ ya॒jñā madṷdayanā asa॒nniti॒ tasmā̭dādi॒tyaḥ prā̭ya॒ṇīyo̭ ya॒jñānā̭mādi॒tya ṷdaya॒nīyaḥ॒ pañca̭ de॒vatā̭ yajati॒ pañca॒ diśo̭ di॒śā-mprajñā᳚tyā॒ [di॒śā-mprajñā᳚tyai, atho॒ pañcā᳚kṣarā] 34
atho॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundhe॒ pathyāg̭ sva॒stima̭yaja॒-nprācī̭me॒va tayā॒ diśa॒-mprājā̭nanna॒gninā̭ dakṣi॒ṇā somḙna pra॒tīcīgṃ̭ savi॒trodī̭cī॒-madi̭tyo॒rdhvā-mpathyāg̭ sva॒stiṃ ~ya̭jati॒ prācī̭me॒va tayā॒ diśa॒-mpra jā̭nāti॒ pathyāg̭ sva॒stimi॒ṣṭvā-'gnīṣomaṷ yajati॒ cakṣṷṣī॒ vā e॒te ya॒jñasya॒ yada॒gnīṣomau॒ tābhyā̭me॒vānṷ paśya- [paśyati, a॒gnīṣomā̭-vi॒ṣṭvā] 35
-tya॒gnīṣomā̭-vi॒ṣṭvā sa̭vi॒tāraṃ̭-ya~jati savi॒tṛpra̭sūta e॒vānṷ paśyati savi॒tāra̭mi॒ṣṭvā-'di̭tiṃ-ya~jatī॒yaṃ-vā~ adi̭tira॒syāme॒va pra̭ti॒ṣṭhāyānṷ paśya॒tyadi̭timi॒ṣṭvā mā̭ru॒tīmṛca॒manvā̭ha ma॒ruto॒ vai de॒vānāṃ॒-vi~śo̭ devavi॒śa-ṅkhalu॒ vai kalpa̭māna-mmanuṣyavi॒śamanṷ kalpate॒ ya-nmā̭ru॒tīmṛca̭ma॒nvāha̭ vi॒śā-ṅkḷptyai᳚ brahmavā॒dino̭ vadanti prayā॒java̭dananūyā॒ja-mprā̭ya॒ṇīya̭-ṅkā॒rya̭-manūyā॒java̭- [-manūyā॒java̭t, a॒pra॒yā॒ja-mṷdaya॒nīya॒] 36
-daprayā॒ja-mṷdaya॒nīya॒-mitī॒me vai pra̭yā॒jā a॒mī a̭nūyā॒jā-ssaiva sā ya॒jñasya॒ santa̭ti॒sta-ttathā॒ na kā॒rya̭mā॒tmā vai pra̭yā॒jāḥ pra॒jā-'nṷ̄yā॒jā ya-tpra̭yā॒jā-na̭ntari॒yādā॒tmāna̭ma॒-ntari̭yā॒-dyada̭nūyā॒jā-na̭ntari॒yā-tpra॒jāma॒ntari̭yā॒dyataḥ॒ khalu॒ vai ya॒jñasya॒ vita̭tasya॒ na kri॒yate॒ tadanṷ ya॒jñaḥ parā̭ bhavati ya॒jña-mpa̭rā॒bhava̭ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ [-~yaja̭mā॒no-'nṷ, parā̭ bhavati] 37
parā̭ bhavati prayā॒java̭de॒vā-nṷ̄yā॒java̭-tprāya॒ṇīya̭-ṅkā॒rya̭-mprayā॒java̭danūyā॒java̭-dudaya॒nīya॒-nnā-''tmāna̭manta॒reti॒ na pra॒jā-nna ya॒jñaḥ pa̭rā॒bhava̭ti॒ na yaja̭mānaḥ prāya॒ṇīya̭sya niṣkā॒sa ṷdaya॒nīya̭ma॒bhi nirva̭pati॒ saiva sā ya॒jñasya॒ santa̭ti॒ryāḥ prā̭ya॒ṇīya̭sya yā॒jyā̭ ya-ttā ṷdaya॒nīya̭sya yā॒jyāḥ᳚ ku॒ryā-tparāṃ̭a॒muṃ-lo~॒kamā ro̭he-tpra॒māyṷka-ssyā॒dyāḥ prā̭ya॒ṇīya̭sya puro-'nuvā॒kyā᳚stā ṷdaya॒nīya̭sya yā॒jyāḥ᳚ karotya॒sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati || 38 ||
ದೇವತೆಗಳು ದೇವಯಜನವನ್ನು (ಯಜ್ಞವನ್ನು) ಆರಂಭಿಸಿ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು — 'ನಿನ್ನಿಂದ ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ, ನಿನ್ನಿಂದ' ಎಂದು. ಅವರು ಅದಿತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು — 'ನಿನ್ನಿಂದ ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ' ಎಂದು. ಆಗ ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು — 'ನಾನು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಯಜ್ಞಗಳು ನಿಮಗಾಗಲಿ, ನನ್ನಿಂದ ಮುಗಿಯುವಂವು ಆಗಲಿ' ಎಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆದಿತ್ಯನು ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಣೀಯನು (ಆರಂಭದ ದೇವತೆ), ಆದಿತ್ಯನೇ ಉದಯನೀಯನು (ಮುಗಿವಿನ ದೇವತೆ). ಐದು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಐದು ದಿಕ್ಕುಗಳು; ದಿಕ್ಕುಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪಂಕ್ತಿಯು ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಯಜ್ಞವು ಪಾಂಕ್ತವು (ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು); ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಪೂಜಿಸಿದರು; ಅದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ತಿಳಿದರು, ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ಸೋಮನಿಂದ, ಪಶ್ಚಿಮವನ್ನು ಸವಿತೃವಿನಿಂದ, ಉತ್ತರವನ್ನು ಅದಿತಿಯಿಂದ, ಊರ್ಧ್ವವನ್ನು ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿಯಿಂದ. ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅಗ್ನೀಷೋಮರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನೀಷೋಮರು ಯಜ್ಞದ ಕಣ್ಣುಗಳು; ಅವರಿಂದಲೇ ಅನುಸರಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನೀಷೋಮರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸವಿತಾರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸವಿತೃವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ಅನುಸರಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಸವಿತಾರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅದಿತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಅದಿತಿ; ಅದರಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಅನುಸರಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಿತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಮಾರುತ ಸಂಬಂಧಿ ಋಚನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮರುತ್ತುಗಳು ದೇವತೆಗಳ ವಿಶ (ಸಮೂಹ); ದೇವಸಮೂಹವು ಮನುಷ್ಯಸಮೂಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮಾರುತ ಋಚನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಸಮೂಹದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ. ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪ್ರಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನೂಯಾಜಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಯಣೀಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಅನೂಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪ್ರಯಾಜಗಳಿಲ್ಲದ ಉದಯನೀಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು. ಈ ಪ್ರಯಾಜಗಳೇ ಆ ಲೋಕಗಳು, ಅನೂಯಾಜಗಳೇ ಈ ಲೋಕಗಳು; ಅದೇ ಯಜ್ಞದ ಸಂತತಿ (ಮುಂದುವರಿಕೆ); ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಆತ್ಮವೇ ಪ್ರಯಾಜಗಳು, ಪ್ರಜೆಯೇ ಅನೂಯಾಜಗಳು; ಪ್ರಯಾಜಗಳನ್ನು ದಾಟಿಹೋದರೆ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ದಾಟಿಹೋದಂತೆ; ಅನೂಯಾಜಗಳನ್ನು ದಾಟಿಹೋದರೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನೇ ದಾಟಿಹೋದಂತೆ. ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡದೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರಿಂದ ಯಜ್ಞವು ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಯಜಮಾನನೂ ಅನುಸರಿಸಿ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನೂಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಾಯಣೀಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನೂಯಾಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉದಯನೀಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಆಗ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನೂ ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ, ಯಜ್ಞವೂ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಯಜಮಾನನೂ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಣೀಯದ ನಿಷ್ಕಾಸದ (ತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ) ಬದಲು ಉದಯನೀಯದ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ವಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅದೇ ಯಜ್ಞದ ಸಂತತಿ. ಪ್ರಾಯಣೀಯದ ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಯನೀಯದ ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಗ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದು, ಆದರೆ ಆಯುಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಣೀಯದ ಪುರೋನುವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಯನೀಯದ ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. AI
ka॒drūśca॒ vai sṷpa॒rṇī cā᳚-''tmarū॒payo̭raspardhetā॒gṃ॒ sā ka॒drū-ssṷpa॒rṇīma̭jaya॒-thsā-'bra̭vī-ttṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma॒stamā ha̭ra॒ tenā॒-''tmāna॒-nniṣkrī̭ṇī॒ṣvetī॒yaṃ-vai~ ka॒drūra॒sau sṷpa॒rṇī chandāgṃ̭si sauparṇe॒yā-ssābra̭vīda॒smai vai pi॒taraṷ pu॒trā-nbi̭bhṛta-stṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma॒stamā ha̭ra॒ tenā॒-''tmāna॒-nniṣkrī̭ṇī॒ṣve- [niṣkrī̭ṇī॒ṣva, iti̭ mā] 39
-ti̭ mā ka॒drūra̭voca॒diti॒ jaga॒tyuda̭pata॒-ccatṷrdaśākṣarā sa॒tī sā 'prā᳚pya॒ nya̭vartata॒ tasyai॒ dve a॒kṣarḙ amīyetā॒gṃ॒ sā pa॒śubhi̭śca dī॒kṣayā॒ cā-'ga̭ccha॒-ttasmā॒jjaga̭tī॒ chanda̭sā-mpaśa॒vya̭tamā॒ tasmā᳚-tpaśu॒manta̭-ndī॒kṣopa̭ namati tri॒ṣṭuguda̭pata॒-ttrayo̭daśākṣarā sa॒tī sā 'prā᳚pya॒ nya̭vartata॒ tasyai॒ dve a॒kṣarḙ amīyetā॒gṃ॒ sā dakṣi̭ṇābhiśca॒ [dakṣi̭ṇābhiśca, tapa̭sā॒] 40
tapa̭sā॒ cā-'ga̭ccha॒-ttasmā᳚-ttri॒ṣṭubho̭ lo॒ke māddhya̭ndine॒ sava̭ne॒ dakṣi̭ṇā nīyanta e॒ta-tkhalu॒ vāva tapa॒ ityā̭hu॒rya-ssva-ndadā॒tīti̭ gāya॒tryuda̭pata॒ccatṷrakṣarā sa॒tya̭jayā॒ jyoti̭ṣā॒ tama̭syā a॒jā-'bhya̭rundha॒ tada॒jāyā̭ aja॒tvagṃ sā soma॒-ñcā-''ha̭racca॒tvāri̭ cā॒kṣarā̭ṇi॒ sā-'ṣṭākṣa̭rā॒ sama̭padyata brahmavā॒dino̭ vadanti॒ [brahmavā॒dino̭ vadanti, kasmā᳚-thsa॒tyā-] 41
kasmā᳚-thsa॒tyā-dgā̭ya॒trī kani̭ṣṭhā॒ chanda̭sāgṃ sa॒tī ya̭jñamu॒kha-mparī̭yā॒yeti॒ yade॒vāda-ssoma॒mā-'ha̭ra॒-ttasmā᳚-dyajñamu॒kha-mparyai॒-ttasmā᳚-tteja॒svinī̭tamā pa॒dbhyā-ndve sava̭ne sa॒magṛ̭hṇā॒-nmukhe॒naikaṃ॒-ya~nmukhḙna sa॒magṛ̭hṇā॒-ttada̭dhaya॒-ttasmā॒-ddve sava̭ne śu॒kra̭vatī prātassava॒na-ñca॒ māddhya̭ndina-ñca॒ tasmā᳚-ttṛtīya sava॒na ṛ̭jī॒ṣama॒bhi ṣṷṇvanti dhī॒tami̭va॒ hi manya̭nta [hi manya̭nte, ā॒śira॒mava̭ nayati] 42
ā॒śira॒mava̭ nayati saśukra॒tvāyātho॒ sa-mbha̭ratye॒vaina॒-ttagṃ soma̭-māhri॒yamā̭ṇa-ṅgandha॒rvo vi॒śvāva̭saḥ॒ parya̭muṣṇā॒-thsa ti॒sro rātrīḥ॒ pari̭muṣito-'vasa॒-ttasmā᳚-tti॒sro rātrīḥ᳚ krī॒ta-ssomo̭ vasati॒ te de॒vā a̭bruva॒n-thstrīkā̭mā॒ vai ga̭ndha॒rvā sstri॒yā niṣkrī̭ṇā॒meti॒ te vāca॒gg॒ striya॒meka̭hāyanī-ṅkṛ॒tvā tayā॒ nira̭krīṇa॒n-thsā ro॒hi-drū॒pa-ṅkṛ॒tvā ga̭ndha॒rvebhyo̭- [ga̭ndha॒rvebhyaḥ̭, a॒pa॒kramyā̭tiṣṭha॒-tta-dro॒hito॒] 43
-'pa॒kramyā̭tiṣṭha॒-tta-dro॒hito॒ janma॒ te de॒vā a̭bruva॒nnapa̭ yu॒ṣmadakra̭mī॒-nnāsmānu॒-pāva̭rtate॒ vi hva̭yāmahā॒ iti॒ brahma̭ gandha॒rvā ava̭da॒nnagā̭ya-nde॒vā-ssā de॒vā-ngāya̭ta u॒pāva̭rtata॒ tasmā॒-dgāya̭nta॒gg॒ striyaḥ̭ kāmayante॒ kāmṷkā ena॒gg॒ striyo̭ bhavanti॒ ya e॒vaṃ-ve~dātho॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvānapi॒ janyḙṣu॒ bhava̭ti॒ tebhya̭ e॒va da̭datyu॒ta ya-dba॒huta̭yā॒ [ya-dba॒huta̭yāḥ, bhava॒ntyeka̭hāyanyā] 44
bhava॒ntyeka̭hāyanyā krīṇāti vā॒caivaina॒gṃ॒ sarva̭yā krīṇāti॒ tasmā॒deka̭hāyanā manu॒ṣyā̭ vācaṃ̭-va~da॒ntyakṷ̄ṭa॒yā 'ka̭rṇa॒yā-' kā̭ṇa॒yāślo̭ṇa॒yā 'sa̭ptaśaphayā krīṇāti॒ sarva̭yai॒vaina̭-ṅkrīṇāti॒ yacchve॒tayā᳚ krīṇī॒yā-ddu॒ścarmā॒ yaja̭māna-ssyā॒dya-tkṛ॒ṣṇayā̭-'nu॒stara̭ṇī syā-tpra॒māyṷko॒ yaja̭māna-ssyā॒dya-ddvi̭rū॒payā॒ vārtra̭ghnī syā॒-thsa vā॒-'nya-ñji̭nī॒yā-ttaṃ-vā~॒-'nyo ji̭nīyādaru॒ṇayā̭ piṅgā॒kṣyā krī̭ṇātye॒tadvai soma̭sya rū॒pagg svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā krīṇāti || 45 ||
ಕದ್ರು ಮತ್ತು ಸುಪರ್ಣಿ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ರೂಪಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಕದ್ರುವು ಸುಪರ್ಣಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಳು. ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು — 'ಇಲ್ಲಿಂದ ಮೂರನೆಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ; ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು' ಎಂದು. ಈ ಕದ್ರುವೇ ಭೂಮಿ, ಅವಳೇ ಸುಪರ್ಣಿ; ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಸೌಪರ್ಣಿಯರು. ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು — 'ಇವನಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇಲ್ಲಿಂದ ಮೂರನೆಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ; ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು' ಎಂದು. ಕದ್ರುವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಜಗತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಹಾರಿತು; ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದರೂ ಅದು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ, ಹಿಂತಿರುಗಿತು. ಅದರ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು. ಅದು ಪಶುಗಳಿಂದಲೂ ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದಲೂ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಬಂಧಿಯಾದುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶುಗಳುಳ್ಳವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯು ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಹಾರಿತು; ಹದಿಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದರೂ ಅದು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ, ಹಿಂತಿರುಗಿತು. ಅದರ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು. ಅದು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಿಂದಲೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್‌ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಯಾವನು ತಾನೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು. ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸು ಹಾರಿತು; ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದರೂ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಅಜೆಯಿಂದ (ಆಡಿನಿಂದ) ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಅದೇ ಅಜೆಯ ಅಜತ್ವ. ಅದು ಸೋಮನನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂತು, ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದು ಎಂಟಕ್ಷರವಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಏಕೆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಯಜ್ಞದ ಮುಖವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಯಿತು ಎಂದು? ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಆ ಸೋಮನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಮುಖವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದುದು. ಎರಡು ಸವನಗಳನ್ನು ಪಾದಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು, ಒಂದನ್ನು ಮುಖದಿಂದ. ಮುಖದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕುಡಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಸವನಗಳು ಶುಕ್ರವತಿಯಾದವು — ಪ್ರಾತಃಸವನ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸವನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂರನೆಯ ಸವನದಲ್ಲಿ ಋಜೀಷವನ್ನು ಅಭಿಷವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ಧೀತದಂತೆ (ಕಡೆದುದರಂತೆ) ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಶಿರವನ್ನು (ಹಾಲನ್ನು) ಕೆಳಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ — ಶುಕ್ರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ; ಇದಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆಯೂ. ಆ ಸೋಮವನ್ನು ತರಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಗಂಧರ್ವ ವಿಶ್ವಾವಸುವು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ಅವನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಅಪಹೃತನಾಗಿ ಉಳಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರೀತನಾದ (ಕೊಂಡ) ಸೋಮನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — 'ಗಂಧರ್ವರಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಕಾಮವಿದೆ; ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ' ಎಂದು. ಅವರು ವಾಚೆಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಸುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳಿ ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ನಿಂತಳು. ಅದೇ ರೋಹಿತದ ಜನ್ಮ. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — 'ಅವನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಸರಿದನು; ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಾವು ಅವನನ್ನು ಕರೆಯೋಣ' ಎಂದು. ಗಂಧರ್ವರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು (ಮಂತ್ರವನ್ನು) ಹೇಳಿದರು; ದೇವತೆಗಳು ಹಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿದಾಗ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾಡುವವನನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಾಮುಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ಜನ್ಯರ (ಸಂಬಂಧಿಕರ) ನಡುವೆಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಅವರಿಗೇ ಅವನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಹುತ್ವದ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ) ಹಸುಗಳಿದ್ದರೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಸುವನ್ನೇ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ವಾಚೆಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ — ಕುಂಟಿತವಲ್ಲದ, ಕಿವುಡಲ್ಲದ, ಕುರುಡಲ್ಲದ, ಮೂಗಿಲ್ಲದ, ಏಳು ಗೊರಸಿಲ್ಲದ (ಸಾಮಾನ್ಯ) ಮಾತನ್ನು. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಚೆಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬಿಳಿಯ ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೊಂಡರೆ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ದುಷ್ಕರ್ಮ ಬರುತ್ತದೆ; ಕಪ್ಪು ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೊಂಡರೆ ಅದು ಅನುಸ್ತರಣಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಆಯುಸ್ಸು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ; ದ್ವಿರೂಪ (ಎರಡು ಬಣ್ಣದ) ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೊಂಡರೆ ಅದು ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಅವನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನೂ ಅವನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು. ಅರುಣ (ಕೆಂಪು) ಬಣ್ಣದ, ಪಿಂಗಾಕ್ಷಿ (ಕಂದು ಕಣ್ಣಿನ) ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಸೋಮನ ರೂಪವೇ; ತನ್ನ ದೇವತೆಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. AI
taddhira̭ṇyamabhava॒-ttasmā̭da॒dbhyo hira̭ṇya-mpunanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyāda̭na॒sthikḙna pra॒jāḥ pra॒vīya̭nte 'stha॒nvatī᳚rjāyanta॒ iti॒ yaddhira̭ṇya-ṅghṛ॒tḙ-'va॒dhāya̭ ju॒hoti॒ tasmā̭dana॒sthikḙna pra॒jāḥ pra vī̭yante 'stha॒nvatī᳚rjāyanta e॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ ya-dghṛ॒ta-ntejo॒ hira̭ṇyami॒yantḙ śukra ta॒nūri॒daṃ-va~rca॒ ityā̭ha॒ satḙjasame॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu- [sata̭num, ka॒ro॒tyatho॒] 46
-ṅkaro॒tyatho॒ sa-mbha̭ratye॒vainaṃ॒-ya~daba̭ddhama-vada॒ddhyā-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā᳚-mparā॒pātṷkā-ssyurba॒ddhamava̭ dadhāti॒ garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyai̭ niṣṭa॒rkya̭-mbaddhnāti pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ vāgvā e॒ṣā ya-thso̭ma॒kraya̭ṇī॒ jūra॒sītyā̭ha॒ yaddhi mana̭sā॒ java̭te॒ ta-dvā॒cā vada̭ti dhṛ॒tā mana॒setyā̭ha॒ mana̭sā॒ hi vāgdhṛ॒tā juṣṭā॒ viṣṇa̭va॒ ityā̭ha [ ] 47
ya॒jño vai viṣṇṷ rya॒jñāyai॒vainā॒-ñjuṣṭā᳚-ṅkaroti॒ tasyā᳚ste sa॒tyasa̭vasaḥ prasa॒va ityā̭ha savi॒tṛ-pra̭sūtāme॒va vāca॒mava̭ rundhe॒ kāṇḍḙkāṇḍe॒ vai kri॒yamā̭ṇe ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsantye॒ṣa khalu॒ vā ara̭kṣohataḥ॒ panthā॒ yo᳚-'gneśca॒ sūrya̭sya ca॒ sūrya̭sya॒ cakṣu॒rā-'rṷhama॒gnera॒kṣṇaḥ ka॒nīni̭kā॒mityā̭ha॒ ya e॒vāra̭kṣohataḥ॒ panthā॒stagṃ sa॒māro̭hati॒ [sa॒māro̭hati, vāgvā e॒ṣā] 48
vāgvā e॒ṣā ya-thso̭ma॒kraya̭ṇī॒ cida̭si ma॒nā-'sītyā̭ha॒ śāstye॒vainā̭me॒ta-ttasmā᳚cchi॒ṣṭāḥ pra॒jā jā̭yante॒ cida॒sītyā̭ha॒ yaddhi mana̭sā ce॒taya̭te॒ ta-dvā॒cā vada̭ti ma॒nā-'sītyā̭ha॒ yaddhi mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti॒ ta-tka॒roti॒ dhīra॒sītyā̭ha॒ yaddhi mana̭sā॒ dhyāya̭ti॒ ta-dvā॒cā [ ] 49
vada̭ti॒ dakṣi̭ṇā॒-'sītyā̭ha॒ dakṣi̭ṇā॒ hyḙṣā ya॒jñiyā॒-'sītyā̭ha ya॒jñiyā̭me॒vainā᳚-ṅkaroti kṣa॒triyā॒sītyā̭ha kṣa॒triyā॒ hyḙṣā 'di̭tirasyubha॒yata̭śśī॒rṣṇītyā̭ha॒ yade॒vā-''di॒tyaḥ prā̭ya॒ṇīyo̭ ya॒jñānā̭mādi॒tya ṷdaya॒nīya॒-stasmā̭de॒vamā̭ha॒ yadaba̭ddhā॒ syādaya̭tā syā॒dya-tpa̭diba॒ddhā-'nu॒stara̭ṇī syā-tpra॒māyṷko॒ yaja̭māna-ssyā॒- [yaja̭māna-ssyāt, ya-tka̭rṇagṛhī॒tā] 50
-dya-tka̭rṇagṛhī॒tā vārtra̭ghnī syā॒-thsa vā॒-'nya-ñji̭nī॒yā-ttaṃ-vā~॒-'nyo ji̭nīyānmi॒trastvā̭ pa॒di ba̭ddhnā॒tvityā̭ha mi॒tro vai śi॒vo de॒vānā॒-ntenai॒vainā᳚-mpa॒di ba̭ddhnāti pū॒ṣā-'ddhva̭naḥ pā॒tvityā̭he॒yaṃ-vai~ pū॒ṣemāme॒vāsyā̭ adhi॒pāma̭ka॒-ssama̭ṣṭyā॒ indrā॒yā-ddhya̭kṣā॒yetyā॒hendra̭me॒vāsyā॒ addhya̭kṣa-ṅkaro॒- [addhya̭kṣa-ṅkaroti, anṷ tvā mā॒tā] 51
-tyanṷ tvā mā॒tā ma̭nyatā॒manṷ pi॒tetyā॒hā-nṷmatayai॒vaina̭yā krīṇāti॒ sā dḙvi de॒vamacche॒hītyā̭ha de॒vī hyḙṣā de॒va-ssoma॒ indrā̭ya॒ soma॒mityā॒hendrā̭ya॒ hi soma̭ āhri॒yate॒ yade॒ta-dyaju॒rna brū॒yā-tparā᳚cye॒va so̭ma॒kraya̭ṇīyā-dru॒drastvā-'' va̭rtaya॒tvityā̭ha ru॒dro vai krū॒ro [ru॒dro vai krū॒raḥ, de॒vānā॒-ntame॒vāsyai̭] 52
de॒vānā॒-ntame॒vāsyai̭ pa॒rastā᳚-ddadhā॒tyāvṛ̭ttyai krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-dru॒drasya̭ kī॒rtaya̭ti mi॒trasya̭ pa॒thetyā̭ha॒ śāntyai̭ vā॒cā vā e॒ṣa vi krī̭ṇīte॒ ya-sso̭ma॒kraya̭ṇyā sva॒sti soma̭sakhā॒ puna॒rehi̭ sa॒ha ra॒yyetyā̭ha vā॒caiva vi॒krīya॒ puna̭rā॒tman vāca̭-ndha॒tte-'nṷpadāsukā-'sya॒ vāgbha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 53 ||
ಆಗ ಅದು ಚಿನ್ನವಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನಿಂದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಸತ್ಯದಿಂದ ಮೂಳೆಗಳಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳುಳ್ಳವರಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ? ಚಿನ್ನವನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೋಮ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಮೂಳೆಗಳಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳುಳ್ಳವರಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ತುಪ್ಪವು ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಿಯವಾದ ನಿವಾಸ; ಚಿನ್ನವು ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು. 'ಶುಕ್ರ, ನಿನ್ನ ಶರೀರ, ಇದು ನಿನ್ನ ವರ್ಚಸ್ಸು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಅದನ್ನು ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳದ್ದಾಗಿಯೂ ಶರೀರವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧಿಸದೆ ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗರ್ಭಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಬದ್ಧವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ, ಗರ್ಭಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ನಿಷ್ಟರ್ಕ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರಜನನಕ್ಕಾಗಿ. ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಯಾದ ಇದು ವಾಕ್ಕೇ; 'ಜೂರಸಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ತ್ವರೆಪಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಾಚೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧೃತೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ವಾಕ್ಕು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 'ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಜುಷ್ಟೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣುವೇ ಯಜ್ಞ; ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಜುಷ್ಟವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಅವಳ ಸತ್ಯಸವಸನ ಪ್ರಸವದಿಂದ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸವಿತೃವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ವಾಚೆಯನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಕಾಂಡದಲ್ಲೂ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಾಂಸಿಗಳು ಹಿಂಸಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಈ ರಕ್ಷೋಹತವಾದ ಮಾರ್ಗವೇ ಇದೆ. 'ಸೂರ್ಯನ ಕಣ್ಣನ್ನು ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿದೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕನೀನಿಕೆಯನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ರಕ್ಷೋಹತವಾದ ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಆರೋಹಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಯಾದ ಇದು ವಾಕ್ಕೇ. 'ಚಿತ್ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ, ಮನಸ್ಸು ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಷ್ಟರಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಚಿತ್ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಾಚೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಮನಸ್ಸು ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ಅಭಿಗಮಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಧೀ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಾಚೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ದಕ್ಷಿಣೆ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಯಜ್ಞೀಯವಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೇ. 'ಯಜ್ಞೀಯೆ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅದನ್ನು ಯಜ್ಞೀಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಕ್ಷತ್ರಿಯೆ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕ್ಷತ್ರಿಯೆಯೇ. 'ಅದಿತಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆ ಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳವಳು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳ ಪ್ರಾಯಣೀಯವು ಆದಿತ್ಯನೇ ಮತ್ತು ಉದಯನೀಯವು ಆದಿತ್ಯನೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಯತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಬದ್ಧವಾದರೆ ಅನುಸ್ತರಣಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಮಾಯುಕನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಕರ್ಣಗೃಹೀತವಾದರೆ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆಗ ಅದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಜಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು. 'ಮಿತ್ರನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮಿತ್ರನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಾದವನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಪೂಷನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಪೂಷನೇ ಈ ಭೂಮಿ; ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಇಂದ್ರನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗಾಗಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನನ್ನೇ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ತಾಯಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಿ, ತಂದೆ ಅನುಮೋದಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅನುಮತಿಯಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 'ಅವಳು ದೇವಿಯಾಗಿ ದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ದೇವಿಯೇ ಮತ್ತು ಸೋಮನು ದೇವನು. 'ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಸೋಮನನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿಯೇ ಸೋಮನನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯಜುಸ್ಸನ್ನು ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಯು ಪರಾಙ್ಮುಖವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. 'ರುದ್ರನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರನಾದವನು; ಅವನನ್ನೇ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ, ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ. ರುದ್ರನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರೂರವಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಮಿತ್ರನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಶಾಂತಿಗಾಗಿ. ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಯಿಂದ ಯಾವನು ವಾಚೆಯಿಂದ ವಿಕ್ರಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು 'ಸ್ವಸ್ತಿ, ಸೋಮಸಖ, ಪುನಃ ಬಾ, ಸಂಪತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ವಾಚೆಯಿಂದ ವಿಕ್ರಯ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ತನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಚೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಅವನ ವಾಕ್ಕು ಅನುಪದಾಸುಕವಾಗುತ್ತದೆ. AI
ṣaṭ pa॒dānyanu॒ ni krā̭mati ṣaḍa॒haṃ-vā~nnāti̭ vadatyu॒ta saṃ̭va~thsa॒rasyāya̭ne॒ yāva̭tye॒va vāktāmava̭ rundhe sapta॒me pa॒de jṷhoti sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī pa॒śava॒-śśakva̭rī pa॒śūne॒vāva̭ rundhe sa॒pta grā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ sa॒ptā-''ra॒ṇyā-ssa॒pta chandāg̭-syu॒bhaya॒syā-va̭ruddhyai॒ vasvya̭si ru॒drā-'sītyā̭ha rū॒pame॒vāsyā̭ e॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒- [e॒ta-nma̭hi॒māna᳚m, vyāca̭ṣṭe॒ bṛha॒spati̭stvā] 54
-~vyāca̭ṣṭe॒ bṛha॒spati̭stvā su॒mne ra̭ṇva॒tvityā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒-rbrahma̭ṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe ru॒dro vasṷbhi॒rā ci̭ke॒tvityā॒hā-''vṛ̭ttyai pṛthi॒vyāstvā̭ mū॒rdhannā ji̭gharmi deva॒yaja̭na॒ ityā̭ha pṛthi॒vyā hyḙṣa mū॒rdhā ya-ddḙva॒yaja̭na॒miḍā̭yāḥ pa॒da ityā॒heḍā̭yai॒ hyḙta-tpa॒daṃ-ya~-thso̭ma॒kraya̭ṇyai ghṛ॒tava̭ti॒ svāhe- [svāhā᳚, ityā̭ha॒] 55
-tyā̭ha॒ yade॒vāsyai̭ pa॒dā-dghṛ॒tamapī᳚ḍyata॒ tasmā̭de॒vamā̭ha॒ yada̭ddhva॒ryura̭na॒gnāvāhṷti-ñjuhu॒yāda॒ndho᳚-'ddhva॒ryu-ssyā॒-drakṣāgṃ̭si ya॒jñagṃ ha̭nyu॒r॒hira̭ṇyamu॒pāsya̭ juhotyagni॒vatye॒va jṷhoti॒ nāndho᳚-'ddhva॒ryu rbhava̭ti॒ na ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti॒ kāṇḍḙkāṇḍe॒ vai kri॒yamā̭ṇe ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti॒ pari̭likhita॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pari̭likhitā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha॒ rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyā [rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai, i॒dama॒hagṃ] 56
i॒dama॒hagṃ rakṣa̭so grī॒vā api̭ kṛntāmi॒ yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha॒ dvau vāva purṷṣau॒ ya-ñcai॒va dveṣṭi॒ yaścai̭na॒-ndveṣṭi॒ tayo̭-re॒vā-'na̭ntarāya-ṅgrī॒vāḥ kṛ̭ntati pa॒śavo॒ vai so̭ma॒kraya̭ṇyai pa॒daṃ-yā~̭vattmū॒tagṃ saṃ-va~̭pati pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒-'sme rāya॒ iti॒ saṃ ~va̭patyā॒tmāna̭-me॒vāddhva॒ryuḥ -[-me॒vāddhva॒ryuḥ, pa॒śubhyo॒] 57
pa॒śubhyo॒ nāntarḙti॒ tve rāya॒ iti॒ yaja̭mānāya॒ pra ya̭cchati॒ yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti॒ tote॒ rāya॒ iti॒ patni̭yā a॒rdho vā e॒ṣa ā॒tmano॒ ya-tpatnī॒ yathā̭ gṛ॒heṣṷ nidha॒tte tā॒dṛge॒va ta-ttvaṣṭī̭matī te sape॒yetyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhātya॒smai vai lo॒kāya॒ gārha̭patya॒ ā dhī̭yate॒ 'muṣmā̭ āhava॒nīyo॒ ya-dgārha̭patya upa॒vapḙda॒smin ~lo॒ke pa̭śa॒mān-thsyā॒-dyadā̭hava॒nīye॒ 'muṣmi̭n ~lo॒ke pa̭śu॒mān-thsyā̭du॒bhayo॒rupa̭ vapatyu॒bhayo̭re॒vainaṃ̭-lo~॒kayoḥ᳚ paśu॒manta̭-ṅkaroti || 58 ||
ಆರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸಂವತ್ಸರದ ಆಯನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಾತಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟನ್ನೂ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಏಳನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಶಕ್ವರೀ ಛಂದಸ್ಸು ಏಳು ಪಾದಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಪಶುಗಳು ಶಕ್ವರೀ; ಪಶುಗಳನ್ನೇ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಏಳು ಗ್ರಾಮದ ಪಶುಗಳು, ಏಳು ಅರಣ್ಯದ ಪಶುಗಳು, ಏಳು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು — ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ. 'ನೀನು ವಸುರೂಪಳು, ನೀನು ರುದ್ರರೂಪಳು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳ ರೂಪವನ್ನೂ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಖದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬೃಹಸ್ಪತಿ; ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಪಶುಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. 'ರುದ್ರನು ವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಪುನರಾವೃತ್ತಿಗಾಗಿ. 'ಭೂಮಿಯ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವಯಜನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದೇವಯಜನವೇ ಭೂಮಿಯ ಶಿರಸ್ಸು. 'ಇಡೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇಡೆಯದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪಾದ. 'ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಗೆ ಘೃತವತಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳ ಪಾದದಿಂದ ಘೃತವು ಹೊರಟಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ವರ್ಯುವು ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಆಹುತಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅವನು ಅಂಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ರಾಕ್ಷಸರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಣ್ಯದ ಬಳಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿಯೇ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಧ್ವರ್ಯುವು ಅಂಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಕ್ಷಸರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಕಾಂಡದಲ್ಲೂ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. 'ಸುತ್ತುಗೀರಿದ ರಾಕ್ಷಸ, ಸುತ್ತುಗೀರಿದ ಅರಾತಿಗಳು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ರಾಕ್ಷಸರ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ. 'ಇದೋ ನಾನು ರಾಕ್ಷಸನ ಕತ್ತನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನ ಮತ್ತು ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನ ಕತ್ತನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷರೇ — ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು; ಅವರಿಬ್ಬರ ಕತ್ತುಗಳನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮಕ್ರಯಣಿಯ ಪಾದವು ಪಶುಗಳೇ; ಎಷ್ಟು ಉಳಿದಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಸಂವಪನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಪಶುಗಳನ್ನೇ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. 'ನಮಗೆ ಸಂಪತ್ತು' ಎಂದು ಸಂವಪನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಧ್ವರ್ಯುವು ತನ್ನನ್ನೇ ಪಶುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ. 'ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು' ಎಂದು ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಯಜಮಾನನೇ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. 'ನಿನಗೆ ಸಂಪತ್ತು' ಎಂದು ಪತ್ನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಪತ್ನಿಯು ಅರ್ಧ ಆತ್ಮ; ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುವಂತೆಯೇ ಅದನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. 'ತ್ವಷ್ಟೃವುಳ್ಳವಳೇ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವೆನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ತ್ವಷ್ಟೃವು ಪಶುಗಳ ಜೋಡಿಗಳ ರೂಪಕರ್ತ; ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪವನ್ನೇ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯವು ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ, ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಆಹವನೀಯವು; ಗಾರ್ಹಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಆಹವನೀಯದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದರೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡರಲ್ಲೂ ಬಿತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಅವನನ್ನು ಪಶುಸಂಪತ್ತುಳ್ಳವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. AI
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti vi॒citya॒-ssomā(3) na vi॒cityā(3) iti॒ somo॒ vā oṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rājā॒ tasmi॒n॒. yadāpa̭nna-ṅgrasi॒tame॒vāsya॒ ta-dya-dvi̭cinu॒yā-dyathā॒ ''syā᳚dgrasi॒ta-nni̭ṣkhi॒dati̭ tā॒dṛge॒va tadyanna vi̭cinu॒yā-dyathā॒ 'kṣannāpa̭nnaṃ-vi~॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va ta-tkṣodhṷko 'ddhva॒ryu-ssyā-tkṣodhṷko॒ yaja̭māna॒-ssoma̭vikrayi॒n-thsomagṃ̭ śodha॒yetye॒va brṷ̄yā॒-dyadīta̭raṃ॒- [brṷ̄yā॒-dyadīta̭ram, yadīta̭ra-] 59
-~yadīta̭ra-mu॒bhayḙnai॒va so̭mavikra॒yiṇa̭-marpayati॒ tasmā᳚-thsomavikra॒yī kṣodhṷko 'ru॒ṇo ha̭ smā॒-''haupa̭veśi-ssoma॒kraya̭ṇa e॒vāha-ntṛ̭tīya sava॒namava̭ rundha॒ iti̭ paśū॒nā-ñcarma̭-nmimīte pa॒śūne॒vāva̭ rundhe pa॒śavo॒ hi tṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭naṃ॒-ya~-ṅkā॒mayḙtāpa॒śu-ssyā॒-dityṛ̭kṣa॒ta-stasya̭ mimīta॒rkṣaṃ-vā~ a̭paśa॒vya-ma̭pa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒ - [ ] 60
-diti̭ loma॒tastasya̭ mimītai॒tadvai pa̭śū॒nāgṃ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒vā-'smai̭ pa॒śūnava̭ rundhe paśu॒māne॒va bha̭vatya॒pāmante᳚ krīṇāti॒ sara̭same॒vaina̭-ṅkrīṇātya॒-mātyo॒-'sītyā̭hā॒-'maivaina̭-ṅkurute śu॒kraste॒ graha॒ ityā̭ha śu॒kro hya̭sya॒ graho 'na॒sā-'ccha̭ yāti mahi॒māna̭-me॒vāsyāccha̭ yā॒tyana॒sā- [yā॒tyana॒sā, accha̭] 61
-'ccha̭ yāti॒ tasmā̭-danovā॒hyagṃ̭ sa॒me jīva̭naṃ॒-ya~tra॒ khalu॒ vā e॒tagṃ śī॒rṣṇā hara̭nti॒ tasmā᳚cchīrṣahā॒rya̭-ṅgi॒rau jīva̭nama॒bhi tya-nde॒vagṃ sa̭vi॒tāra॒mityati̭-cchandasa॒rcā mi̭mī॒te 'ti̭cchandā॒ vai sarvā̭ṇi॒ chandāgṃ̭si॒ sarvḙbhire॒vaina॒-ñchando̭bhirmimīte॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ yadati̭cchandasa॒rcā mimī̭te॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaro॒tyeka̭yaikayo॒-thsarga̭- [-ṅkaro॒tyeka̭yaikayo॒-thsarga᳚m, mi॒mī॒te] 62
-mmimī॒te 'yā̭tayāmniyāyātayāmniyai॒vaina̭-mmimīte॒ tasmā॒nnānā̭vīryā a॒ṅgula̭ya॒-ssarvā᳚svaṅgu॒ṣṭhamupa॒ ni gṛ̭hṇāti॒ tasmā᳚-thsa॒māva̭dvīryo॒-'nyābhi̭-ra॒ṅguli̭bhi॒stasmā॒-thsarvā॒ anu॒ sa-ñca̭rati॒ ya-thsa॒ha sarvā̭bhi॒rmimī̭ta॒ saggśli̭ṣṭā a॒ṅgula̭yo jāyera॒-nneka̭yaikayo॒-thsarga̭-mmimīte॒ tasmā॒-dvibha̭ktā jāyante॒ pañca॒ kṛtvo॒ yajṷṣā mimīte॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundhe॒ pañca॒ kṛtva̭-stū॒ṣṇī- [kṛtva̭-stū॒ṣṇīm, daśa॒ sa-mpa̭dyante॒] 63
-ndaśa॒ sa-mpa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājai॒vānnādya॒mava̭ rundhe॒ ya-dyajṷṣā॒ mimī̭te bhū॒tame॒vāva̭ rundhe॒ ya-ttū॒ṣṇī-mbha̭vi॒ṣya-dya-dvai tāvā̭ne॒va soma॒-ssyā-dyāva̭nta॒-mmimī̭te॒ yaja̭mānasyai॒va syā॒nnāpi̭ sada॒syā̭nā-mpra॒jābhya॒stvetyupa॒ samṷ̄hati sada॒syā̭ne॒vānvā bha̭jati॒ vāsa॒sopa̭ nahyati sarvadeva॒tyaṃ̭-vai~ [ ] 64
vāsa॒-ssarvā̭bhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi॒-ssama̭rdhayati pa॒śavo॒ vai somaḥ̭ prā॒ṇāya॒ tvetyupa̭ nahyati prā॒ṇame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti vyā॒nāya॒ tvetyanṷ śṛnthati vyā॒name॒va pa॒śuṣṷ dadhāti॒ tasmā᳚-thsva॒panta̭-mprā॒ṇā na ja̭hati || 65 ||
ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಸೋಮವನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಆರಿಸಬಾರದೋ ಎಂದು. ಸೋಮನು ಔಷಧಿಗಳ ರಾಜ. ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ ಅದೇ ಅದರ ಗ್ರಸಿತ ಭಾಗ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಿದರೆ, ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದಂತೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆರಿಸಬಾರದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದು ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಸಿದ ಅಧ್ವರ್ಯುವೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಹಸಿದ ಯಜಮಾನನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. 'ಸೋಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸು' ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವನು ಹಸಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅರುಣ ಔಪವೇಶಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು: ಸೋಮವನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವಾಗಲೇ ಮೂರನೆಯ ಸವನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪಶುಗಳ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪಶುಗಳನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪಶುಗಳೇ ಮೂರನೆಯ ಸವನ. 'ಪಶುಗಳಿಲ್ಲದವನಾಗಬೇಕು' ಎಂದು ಬಯಸುವವನು ಕರಡಿಯ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು; ಕರಡಿಯು ಪಶುರಹಿತವಾದುದು; ಅವನು ಪಶುರಹಿತನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. 'ಪಶುಸಂಪತ್ತುಳ್ಳವನಾಗಬೇಕು' ಎಂದು ಬಯಸುವವನು ನರಿಯ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು; ಅದು ಪಶುಗಳ ರೂಪ; ರೂಪದಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪಶುಸಂಪತ್ತುಳ್ಳವನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ನೀರಿನ ಬಳಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಜಲಸಹಿತವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 'ನೀನು ಅಮಾತ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನು ತನ್ನವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 'ನಿನ್ನ ಗ್ರಹ ಶುಕ್ರನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಗ್ರಹ ಶುಕ್ರನೇ. ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಮಹಿಮೆಯನ್ನೇ ಅದರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವುದು ಸಮವಾದ ಜೀವನ. ಎಲ್ಲಿ ಈ ಶಿರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಿರವನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನವಿದೆ. 'ದೇವನಾದ ಸವಿತೃವನ್ನು' ಎಂಬ ಅತಿಚ್ಛಂದಸ್ ಋಚೆಯಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅತಿಚ್ಛಂದಸ್ಸು ಎಲ್ಲಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ; ಎಲ್ಲಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅತಿಚ್ಛಂದಸ್ಸು ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ರಕ್ಷಾಕವಚ; ಅತಿಚ್ಛಂದಸ್ ಋಚೆಯಿಂದ ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ಸಮಾನವಾದವುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದೊಂದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆಯಾತಯಾಮ್ನಿಯಿಂದ ಆಯಾತಯಾಮ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆರಳುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವು; ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳುಗಳ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಅಳೆದರೆ ಬೆರಳುಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಒಂದೊಂದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಐದು ಬಾರಿ ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪಂಕ್ತಿಯು ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಯಜ್ಞವು ಪಾಂಕ್ತ; ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐದು ಬಾರಿ ಮೌನವಾಗಿ; ಹತ್ತು ಸೇರುತ್ತವೆ; ವಿರಾಟ್ ಹತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಅನ್ನವೇ ವಿರಾಟ್; ವಿರಾಟ್ನಿಂದಲೇ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಳೆದರೆ ಭೂತವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೌನವಾದರೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತನ್ನು. ಎಷ್ಟು ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಸೋಮನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಯಜಮಾನನದೇ ಆಗುತ್ತದೆ, ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಲ್ಲ. 'ನಿನ್ನಿಂದ' ಎಂದು ಸಮೀಪಿಸಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸದಸ್ಯರನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ; ವಸ್ತ್ರವು ಸರ್ವದೇವತಾಮಯ; ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮವು ಪಶುಗಳೇ; 'ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು' ಎಂದು ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಇಡುತ್ತಾನೆ. 'ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು' ಎಂದು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನವನ್ನೇ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಲಗಿದವನನ್ನು ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. AI
ya-tka॒layā̭ te śa॒phena̭ te krīṇā॒nīti॒ paṇe॒tāgo̭argha॒gṃ॒ soma̭-ṅku॒ryādago̭arghaṃ॒-ya~ja̭māna॒-mago̭arghamaddhva॒ryu-ṅgostu ma̭hi॒māna॒-nnāva̭ tire॒-dgavā̭ te krīṇā॒nītye॒va brṷ̄yā-dgoa॒rghame॒va soma̭-ṅka॒roti̭ goa॒rghaṃ-ya~ja̭māna-ṅgoa॒rghama̭ddhva॒ryu-nna gorma̭hi॒māna॒mava̭ tiratya॒jayā᳚ krīṇāti॒ sata̭pasame॒vaina̭-ṅkrīṇāti॒ hira̭ṇyena krīṇāti॒ saśṷkrame॒vai- [saśṷkrame॒va, e॒na॒-ṅkrī॒ṇā॒ti॒ dhe॒nvā krī̭ṇāti॒] 66
-na̭-ṅkrīṇāti dhe॒nvā krī̭ṇāti॒ sāśi̭rame॒vaina̭-ṅkrīṇātyṛṣa॒bheṇa̭ krīṇāti॒ sendra̭me॒vaina̭-ṅkrīṇātyana॒ḍuhā᳚ krīṇāti॒ vahni॒rvā a̭na॒ḍvān. vahni̭nai॒va vahni̭ ya॒jñasya̭ krīṇāti mithu॒nābhyā᳚-ṅkrīṇāti mithu॒nasyāva̭-ruddhyai॒ vāsa̭sā krīṇāti sarvadeva॒tyaṃ̭-vai~ vā॒sa-ssarvā᳚bhya e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyaḥ krīṇāti॒ daśa॒ sa-mpa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājai॒vānnādya॒mava̭ rundhe॒ [rundhe, tapa̭sa-sta॒nūra̭si] 67
tapa̭sa-sta॒nūra̭si pra॒jāpa̭te॒-rvarṇa॒ ityā̭ha pa॒śubhya̭ e॒va tada̭ddhva॒-ryurni hnṷta ā॒tmano-'nā᳚vraskāya॒ gaccha̭ti॒ śriya॒-mpra pa॒śūnā᳚pnoti॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ krīṇā॒mītyā̭ha yathā ya॒jure॒vaita-dde॒vā vai yena॒ hira̭ṇyena॒ soma॒makrī̭ṇa॒-ntada̭bhī॒ṣahā॒ puna॒rā-'da̭data॒ ko hi teja̭sā vikre॒ṣyata॒ iti॒ yena॒ hira̭ṇyena॒ [hira̭ṇyena, soma̭-] 68
soma̭-ṅkrīṇī॒yā-ttada̭bhī॒ṣahā॒ puna॒rā da̭dīta॒ teja̭ e॒vā-''tma-ndha̭tte॒-'sme jyotiḥ̭ somavikra॒yiṇi॒ tama॒ ityā̭ha॒ jyoti̭re॒va yaja̭māne dadhāti॒ tama̭sā somavikra॒yiṇa̭marpayati॒ yadanṷpagrathya ha॒nyā-dda̭nda॒śūkā॒stāgṃ samāgṃ̭ sa॒rpā-ssyṷri॒dama॒hagṃ sa॒rpāṇā᳚-ndanda॒śūkā̭nā-ṅgrī॒vā upa̭ grathnā॒mītyā॒hā-da̭ndaśūkā॒stāgṃ samāgṃ̭ sa॒rpā bha̭vanti॒ tama̭sā somavikra॒yiṇaṃ̭-vi~ddhyati॒ svāna॒ [svāna̭, bhrājetyā̭hai॒te] 69
bhrājetyā̭hai॒te vā a॒muṣmi̭n ~lo॒ke soma̭marakṣa॒-ntebhyo-'dhi॒ soma॒mā-'ha̭ra॒n॒. yade॒tebhyaḥ̭ soma॒kraya̭ṇā॒-nnānṷdi॒śedakrī̭to-'sya॒ somaḥ̭ syā॒nnāsyai॒tḙ 'muṣmi̭n ~lo॒ke somagṃ̭ rakṣeyu॒ryade॒tebhyaḥ̭ soma॒kraya̭ṇānanudi॒śati̭ krī॒to᳚-'sya॒ somo̭ bhavatye॒te᳚-'syā॒muṣmi̭n ~lo॒ke somagṃ̭ rakṣanti || 70 ||
'ನಿನ್ನ ಗೊರಸೆಯಿಂದ, ನಿನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವೆನು' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಸೋಮನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಯಜಮಾನನನ್ನು, ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಅಧ್ವರ್ಯುವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಹಸುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು. 'ಹಸುವಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವೆನು' ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಸೋಮನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಯಜಮಾನನನ್ನು, ಹಸುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಅಧ್ವರ್ಯುವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹಸುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಡಿನಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವನನ್ನೇ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನನ್ನೇ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷೀರದಿಂದ ಕೂಡಿದವನನ್ನೇ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹೋರಿಯಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೂಡಿದವನನ್ನೇ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎತ್ತಿನಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಎತ್ತು ವಹ್ನಿ (ಅಗ್ನಿ); ವಹ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞದ ವಹ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜೋಡಿಯಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಜೋಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ. ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ವಸ್ತ್ರವು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹತ್ತು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಹತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿರಾಟ್, ವಿರಾಟ್ ಅನ್ನ; ವಿರಾಟಿನಿಂದಲೇ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. 'ನೀನು ತಪಸ್ಸಿನ ದೇಹವಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವರ್ಣವಾಗಿದ್ದೀಯೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಪಶುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ವರ್ಯುವು ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸದೆ ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಪಶುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು. 'ನಿನ್ನನ್ನು ಶುಕ್ರನಿಂದ, ಶುಕ್ರನಿಂದ ಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಯಾವ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಸೋಮನನ್ನು ಕೊಂಡರೋ, ಅದನ್ನು ಅಭೀಷಹ ಎಂದು ಕರೆದು ಪುನಃ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು — 'ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾರು ಮಾರಾಳು?' ಎಂದು. ಯಾವ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಸೋಮನನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಅಭೀಷಹ ಎಂದು ಪುನಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ತೇಜಸ್ಸನ್ನೇ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 'ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿ, ಸೋಮ ಮಾರುವವನಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು' ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೋಮ ಮಾರುವವನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟದೆ ಹೊಡೆದರೆ, ಕಚ್ಚುವ ಹಾವುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ. 'ನಾನು ಕಚ್ಚುವ ಹಾವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತೇನೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಕಚ್ಚದ ಹಾವುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೋಮ ಮಾರುವವನನ್ನು ಇರಿಯುತ್ತಾನೆ. 'ಸ್ವಾನ ಭ್ರಾಜ' ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಇವರು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೋಮನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು; ಇವರಿಂದ ಸೋಮನನ್ನು ತಂದರು. ಇವರಿಗೆ ಸೋಮ ಕ್ರಯಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಸೋಮನು ಕೊಳ್ಳದಂತಹುದಾಗುತ್ತದೆ; ಇವರು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸೋಮನನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಾರರು. ಇವರಿಗೆ ಸೋಮ ಕ್ರಯಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವನ ಸೋಮನು ಕೊಂಡಂತಹುದಾಗುತ್ತದೆ; ಇವರು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸೋಮನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ. AI
vā॒ru॒ṇo vai krī॒ta-ssoma॒ upa̭naddho mi॒tro na॒ ehi॒ sumi̭tradhā॒ ityā̭ha॒ śāntyā॒ indra̭syo॒rumā vi̭śa॒ dakṣi̭ṇa॒mityā̭ha de॒vā vai yagṃ soma॒makrī̭ṇa-ntamindra̭syo॒rau dakṣi̭ṇa॒ ā 'sā̭dayanne॒ṣa khalu॒ vā e॒tarhīndro॒ yo yaja̭te॒ tasmā̭de॒vamā॒hodāyṷṣā svā॒yuṣetyā̭ha de॒vatā̭ e॒vā-nvā॒rabhyo- [e॒vā-nvā॒rabhyot, ti॒ṣṭha॒tyu॒-rva̭ntari̭kṣa॒-] 71
-tti̭ṣṭhatyu॒-rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭hā-ntarikṣadeva॒tyo᳚(1॒) hyḙtarhi॒ somo-'di̭tyā॒-ssado॒-'syadi̭tyā॒-ssada॒ ā sī॒detyā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dvi vā ḙname॒tada̭rdhayati॒ ya-dvā̭ru॒ṇagṃ santa̭-mmai॒tra-ṅka॒roti̭ vāru॒ṇyarcā-'' sā̭dayati॒ svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ sama̭rdhayati॒ vāsa̭sā pa॒ryāna̭hyati sarvadeva॒tyaṃ̭-vai~ vāsa॒-ssarvā̭bhire॒vai- [vāsa॒-ssarvā̭bhire॒va, e॒na॒-nde॒vatā̭bhi॒-] 72
-na̭-nde॒vatā̭bhi॒-ssama̭rdhaya॒tyatho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ vanḙṣu॒ vya̭ntari̭kṣa-ntatā॒netyā̭ha॒ vanḙṣu॒ hi vya̭ntari̭kṣa-nta॒tāna॒ vāja॒marva॒thsvityā̭ha॒ vāja॒gg॒ hyarva̭thsu॒ payo̭ aghni॒yāsvityā̭ha॒ payo॒ hya̭ghni॒yāsṷ hṛ॒thsu kratu॒mityā̭ha hṛ॒thsu hi kratuṃ॒-va~rṷṇo vi॒kṣva̭gnimityā̭ha॒ varṷṇo॒ hi vi॒kṣva̭gni-ndi॒vi sūrya॒- [sūrya᳚m, ityā̭ha di॒vi hi] 73
-mityā̭ha di॒vi hi sūrya॒gṃ॒ soma॒madrā॒vityā̭ha॒ grāvā̭ṇo॒ vā adra̭ya॒steṣu॒ vā e॒ṣa soma̭-ndadhāti॒ yo yaja̭te॒ tasmā̭de॒vamā॒hodu॒ tya-ñjā॒tavḙdasa॒miti̭ sau॒ryarcā kṛ̭ṣṇāji॒na-mpra॒tyāna̭hyati॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā॒ usrā॒veta̭-ndhūrṣāhā॒vityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tpra cya̭vasva bhuvaspata॒ ityā̭ha bhū॒tānā॒g॒ hyḙ [bhū॒tānā॒gṃ॒ hi, e॒ṣa pati॒-rviśvā᳚nya॒bhi] 74
-ṣa pati॒-rviśvā᳚nya॒bhi dhāmā॒nītyā̭ha॒ viśvā̭ni॒ hye᳚(1॒) ṣo̭-'bhi dhāmā̭ni pra॒cyava̭te॒ mā tvā̭ paripa॒rī vi̭da॒dityā̭ha॒ yade॒vāda-ssoma̭māhri॒yamā̭ṇa-ṅgandha॒rvo vi॒śvāva̭suḥ pa॒ryamṷṣṇā॒-ttasmā̭-de॒vamā॒hāpa̭rimoṣāya॒ yaja̭mānasya sva॒styaya̭nya॒sītyā̭ha॒ yaja̭mānasyai॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒bhoṃ 'na̭vacchittyai॒ varṷṇo॒ vā e॒ṣa yaja̭mānama॒bhyaiti॒ ya- [yat, krī॒ta-ssoma॒ upa̭naddho॒ namo̭] 75
-tkrī॒ta-ssoma॒ upa̭naddho॒ namo̭ mi॒trasya॒ varṷṇasya॒ cakṣa̭sa॒ ityā̭ha॒ śāntyā॒ ā somaṃ॒-va~ha̭ntya॒gninā॒ prati̭ tiṣṭhate॒ tau sa॒bhaṃva~̭ntau॒ yaja̭mānama॒bhi sa-mbha̭vataḥ pu॒rā khalu॒ vāvaiṣa medhā̭yā॒-''tmāna̭mā॒rabhya̭ carati॒ yo dī᳚kṣi॒to yada̭gnīṣo॒mīya̭-mpa॒śumā॒labha̭ta ātmani॒ṣkraya̭ṇa e॒vāsya॒ sa tasmā॒-ttasya॒ nā-''śya̭-mpuruṣani॒ṣkraya̭ṇa iva॒ hyatho॒ khalvā̭hu ra॒gnīṣomā᳚bhyāṃ॒-vā~ indro̭ vṛ॒trama̭ha॒nniti॒ yada̭gnīṣo॒mīya̭-mpa॒śumā॒labha̭ta॒ vārtra̭ghna e॒vāsya॒ sa tasmā᳚-dvā॒śyaṃ̭-vā~ru॒ṇyarcā pari̭ carati॒ svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ pari̭ carati || 76 ||
ವರುಣನೇ ಕ್ರೀತನಾದ ಸೋಮ; ಉಪನದ್ಧನಾದವನು ಮಿತ್ರ. 'ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಬಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಶಾಂತಿಗಾಗಿ. 'ಇಂದ್ರನ ಬಲ ತೊಡೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಯಾವ ಸೋಮನನ್ನು ಕೊಂಡು ಇಂದ್ರನ ಬಲ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರು — ಈಗ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನೇ ಆ ಇಂದ್ರನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ನಿನ್ನ ಆಯುಸ್ಸಿನಿಂದ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಯುಸ್ಸಿನಿಂದ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವಲಂಬಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. 'ಊರ್ಧ್ವವಾದ ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ಸೋಮನು ಅಂತರಿಕ್ಷದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವನು. 'ಅದಿತಿಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಅದಿತಿಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊ. ಹೀಗೆ ಯಜುಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇದು. ಇದು ಅವನನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ವರುಣನಿಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದವನನ್ನು ಮೈತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವರುಣನ ಋಚೆಯಿಂದ ಕೂರಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನದೇ ದೇವತೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ — ವಸ್ತ್ರವು ಸರ್ವದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು. 'ವನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಹರಡಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ವನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಹರಡಿದೆ. 'ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲ (ವಾಜ)' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ. 'ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿದೆ. 'ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪವಿದೆ. 'ವರುಣನು ಜನರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ವರುಣನು ಜನರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. 'ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿದ್ದಾನೆ. 'ಸೋಮನನ್ನು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಶಿಲೆಗಳೇ ಗ್ರಾವಗಳು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವನು ಸೋಮನನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಜಾತವೇದಸನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ' ಎಂಬ ಸೌರ ಋಚೆಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ — ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು. 'ಎಲೈ ಎರಡು ಭಾರ ಹೊರುವ ಹಸುಗಳೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಯಜುಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇದು. 'ಚಲಿಸು, ಭುವನಗಳ ಒಡೆಯನೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಇವನು ಭೂತಗಳ ಒಡೆಯನು. 'ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಇವನು ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ನಿನ್ನನ್ನು ಪರಿಪರಿ (ಶತ್ರು) ಕಾಣದಿರಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಹಿಂದೆ ಗಂಧರ್ವ ವಿಶ್ವಾವಸುವು ತರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೋಮನನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಮುಚ್ಚಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚದಿರಲು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಯಜಮಾನನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇರು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಯಜಮಾನನ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭ; ಅದು ಛಿದ್ರವಾಗದಿರಲು. ವರುಣನು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾನೆ — ಯಾವಾಗ ಕ್ರೀತನಾದ ಸೋಮನು ಉಪನದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೋ. 'ಮಿತ್ರನ ಮತ್ತು ವರುಣನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಶಾಂತಿಗಾಗಿ. ಸೋಮನನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ; ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ದೀಕ್ಷಿತನು ಮೇಧೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಪಶುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅವನ ಆತ್ಮದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಅದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ — ಮನುಷ್ಯನ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದು. ಇದಲ್ಲದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: 'ಇಂದ್ರನು ಅಗ್ನೀಷೋಮರಿಗಾಗಿ ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು'; ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಪಶುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದು ಅವನ ವೃತ್ರಘ್ನ (ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು); ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ವರುಣನ ಋಚೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನದೇ ದೇವತೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ. AI
(prā॒cīna̭vagṃśaṃ॒ -~yāva̭nta - ṛkhsā॒me - vāgvai de॒vebhyo̭ - de॒vā vai dḙva॒yaja̭naṃ - ka॒drūśca॒ - taddhira̭ṇya॒gṃ॒ - ṣaṭ pa॒dāni̭ - brahmavā॒dino̭ vi॒cityo॒ - ya-tka॒layā̭ te - vāru॒ṇo vai krī॒ta-ssoma॒ - ekā̭daśa)
(prā॒cīna̭vagṃśa॒gg॒ - svāhetyā̭ha॒ - ye᳚-'nta-śśa॒rā - hyḙṣa saṃ - tapa̭sā ca॒ - yatka̭rṇagṛhī॒ - teti̭ loma॒to - vā̭ru॒ṇaḥ - ṣaṭ-thsa̭ptatiḥ )
(ಅನ್ವಾರಭ್ಯದಿಂದ ಸರ್ವಾ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಭೂತಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದವನನ್ನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು) (ಅ. 11) (ಪ್ರಾಚೀನವಂಶವನ್ನು ಯಾವಜ್ಜನರು ಋಕ್ಸಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಗ್ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳು ದೇವಯಜನವನ್ನು, ಕದ್ರುವನ್ನೂ, ಆ ಹಿರಣ್ಯವನ್ನು, ಆರು ಪಾದಗಳನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ವಿಚಿತ್ಯದಿಂದ, ಯಾವ ಕಲೆಯಿಂದ ಅವರು, ವರುಣನಿಂದ ಕ್ರೀತನಾದ ಸೋಮನನ್ನು, ಹನ್ನೊಂದು) (ಪ್ರಾಚೀನವಂಶವನ್ನು ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶರಗಳು, ಇವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾವ ಕರ್ಣಗ್ರಾಹಿಯನ್ನು ಎಂದು ಲೋಮತನು, ವಾರುಣನು, ಎಪ್ಪತ್ತಾರು) AI
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
ಹರಿ ಓಂ. ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದೀಯ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಕಾಂಡದ ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಗಿಯಿತು. AI