মুনযঃ ঊচুঃ
নিখিলাগমতত্ত্বজ্ঞ ব্রহ্মধ্যানপরাযণ ।
বদাস্মাকং মুক্ত্যুপাযং সূত সর্বোপকারকম্ ॥ 1 ॥
সর্বদেবেষু কো দেবঃ সদ্যো মোক্ষপ্রদো ভবেত্ ।
কো মনুর্বা ভবেত্তস্য সদ্যঃ প্রীতিকরো ধ্রুবম্ ॥ 2 ॥
সূত উবাচ ।
নিগমাগমতত্ত্বজ্ঞো হ্যবধূতশ্চিদম্বরঃ ।
ভক্তবাত্সল্যপ্রবণো দত্ত এব হি কেবলঃ ॥ 3 ॥
সদা প্রসন্নবদনো ভক্তচিন্তৈকতত্পরঃ ।
তস্য নামান্যনন্তানি বর্তন্তেঽথাপ্যদঃ পরম্ ॥ 4 ॥
দত্তস্য নামসাহস্রং তস্য প্রীতিবিবর্ধনম্ ।
যস্ত্বিদং পঠতে নিত্যং দত্তাত্রেযৈকমানসঃ ॥ 5 ॥
মুচ্যতে সর্বপাপেভ্যঃ স সদ্যো নাত্র সংশযঃ ।
অন্তে তদ্ধাম সংযাতি পুনরাবৃত্তিদুর্লভম্ ॥ 6 ॥
অস্য শ্রীমদ্দত্তাত্রেযসহস্রনামস্তোত্রমন্ত্রস্য অবধূত ঋষিঃ, অনুষ্টুপ্ ছন্দঃ, দিগম্বরো দেবতা, ওঁ বীজং, হ্রীং শক্তিঃ, ক্রৌং কীলকং, শ্রীদত্তাত্রেযপ্রীত্যর্থে জপে বিনিযোগঃ ।
অথ ধ্যানম্
দিগম্বরং ভস্মবিলেপিতাঙ্গং
বোধাত্মকং মুক্তিকরং প্রসন্নম্ ।
নির্মানসং শ্যামতনুং ভজেঽহং
দত্তাত্রেযং ব্রহ্মসমাধিযুক্তম্ ॥
অথ স্তোত্রম্
দত্তাত্রেযো মহাযোগী যোগেশশ্চামরপ্রভুঃ ।
মুনির্দিগম্বরো বালো মাযামুক্তো মদাপহঃ ॥ 1 ॥
অবধূতো মহানাথঃ শঙ্করোঽমরবল্লভঃ ।
মহাদেবশ্চাদিদেবঃ পুরাণপ্রভুরীশ্বরঃ ॥ 2 ॥
সত্ত্বকৃত্সত্ত্বভৃদ্ভাবঃ সত্ত্বাত্মা সত্ত্বসাগরঃ ।
সত্ত্ববিত্সত্ত্বসাক্ষী চ সত্ত্বসাধ্যোঽমরাধিপঃ ॥ 3 ॥
ভূতকৃদ্ভূতভৃচ্চৈব ভূতাত্মা ভূতসম্ভবঃ ।
ভূতভাবো ভবো ভূতবিত্তথা ভূতকারণঃ ॥ 4 ॥
ভূতসাক্ষী প্রভূতিশ্চ ভূতানাং পরমা গতিঃ ।
ভূতসঙ্গবিহীনাত্মা ভূতাত্মা ভূতশঙ্করঃ ॥ 5 ॥
ভূতনাথো মহানাথ আদিনাথো মহেশ্বরঃ ।
সর্বভূতনিবাসাত্মা ভূতসন্তাপনাশনঃ ॥ 6 ॥
সর্বাত্মা সর্বভৃত্সর্বঃ সর্বজ্ঞঃ সর্বনির্ণযঃ ।
সর্বসাক্ষী বৃহদ্ভানুঃ সর্ববিত্ সর্বমঙ্গলঃ ॥ 7 ॥
শান্তঃ সত্যঃ সমঃ পূর্ণো একাকী কমলাপতিঃ ।
রামো রামপ্রিযশ্চৈব বিরামো রামকারণঃ ॥ 8 ॥
শুদ্ধাত্মা পাবনোঽনন্তঃ প্রতীতঃ পরমার্থভৃত্ ।
হংসসাক্ষী বিভুশ্চৈব প্রভুঃ প্রলয ইত্যপি ॥ 9 ॥
সিদ্ধাত্মা পরমাত্মা চ সিদ্ধানাং পরমা গতিঃ ।
সিদ্ধিসিদ্ধস্তথা সাধ্যঃ সাধনো হ্যুত্তমস্তথা ॥ 10 ॥
সুলক্ষণঃ সুমেধাবী বিদ্যাবান্বিগতান্তরঃ ।
বিজ্বরশ্চ মহাবাহুর্বহুলানন্দবর্ধনঃ ॥ 11 ॥
অব্যক্তপুরুষঃ প্রাজ্ঞঃ পরজ্ঞঃ পরমার্থদৃক্ ।
পরাপরবিনির্মুক্তো যুক্তস্তত্ত্বপ্রকাশবান্ ॥ 12 ॥
দযাবান্ ভগবান্ ভাবী ভাবাত্মা ভাবকারণঃ ।
ভবসন্তাপনাশশ্চ পুষ্পবান্ পণ্ডিতো বুধঃ ॥ 13 ॥
প্রত্যক্ষবস্তুর্বিশ্বাত্মা প্রত্যগ্ব্রহ্ম সনাতনঃ ।
প্রমাণবিগতশ্চৈব প্রত্যাহারনিযোজকঃ ॥ 14 ॥
প্রণবঃ প্রণবাতীতঃ প্রমুখঃ প্রলযাত্মকঃ ।
মৃত্যুঞ্জযো বিবিক্তাত্মা শঙ্করাত্মা পরো বপুঃ ॥ 15 ॥
পরমস্তনুবিজ্ঞেযঃ পরমাত্মনি সংস্থিতঃ ।
প্রবোধকলনাধারঃ প্রভাবপ্রবরোত্তমঃ ॥ 16 ॥
চিদম্বরশ্চিদ্বিলাসশ্চিদাকাশশ্চিদুত্তমঃ ।
চিত্তচৈতন্যচিত্তাত্মা দেবানাং পরমা গতিঃ ॥ 17 ॥
অচেত্যশ্চেতনাধারশ্চেতনাচিত্তবিক্রমঃ ।
চিত্তাত্মা চেতনারূপো লসত্পঙ্কজলোচনঃ ॥ 18 ॥
পরং ব্রহ্ম পরং জ্যোতিঃ পরং ধাম পরন্তপঃ ।
পরং সূত্রং পরং তন্ত্রং পবিত্রঃ পরমোহবান্ ॥ 19 ॥
ক্ষেত্রজ্ঞঃ ক্ষেত্রগঃ ক্ষেত্রঃ ক্ষেত্রাধারঃ পুরঞ্জনঃ ।
ক্ষেত্রশূন্যো লোকসাক্ষী ক্ষেত্রবান্ বহুনাযকঃ ॥ 20 ॥
যোগেন্দ্রো যোগপূজ্যশ্চ যোগ্য আত্মবিদাং শুচিঃ ।
যোগমাযাধরঃ স্থাণুরচলঃ কমলাপতিঃ ॥ 21 ॥
যোগেশো যোগনির্মাতা যোগজ্ঞানপ্রকাশনঃ ।
যোগপালো লোকপালঃ সংসারতমনাশনঃ ॥ 22 ॥
গুহ্যো গুহ্যতমো গুপ্তো মুক্তো যুক্তঃ সনাতনঃ ।
গহনো গগনাকারো গম্ভীরো গণনাযকঃ ॥ 23 ॥
গোবিন্দো গোপতির্গোপ্তা গোভাগো ভাবসংস্থিতঃ ।
গোসাক্ষী গোতমারিশ্চ গান্ধারো গগনাকৃতিঃ ॥ 24 ॥
যোগযুক্তো ভোগযুক্তঃ শঙ্কামুক্তসমাধিমান্ ।
সহজঃ সকলেশানঃ কার্তবীর্যবরপ্রদঃ ॥ 25 ॥
সরজো বিরজো পুংসো পাবনঃ পাপনাশনঃ ।
পরাবরবিনির্মুক্তঃ পরংজ্যোতিঃ পুরাতনঃ ॥ 26 ॥
নানাজ্যোতিরনেকাত্মা স্বযংজ্যোতিঃ সদাশিবঃ ।
দিব্যজ্যোতির্মযশ্চৈব সত্যবিজ্ঞানভাস্করঃ ॥ 27 ॥
নিত্যশুদ্ধঃ পরঃ পূর্ণঃ প্রকাশঃ প্রকটোদ্ভবঃ ।
প্রমাদবিগতশ্চৈব পরেশঃ পরবিক্রমঃ ॥ 28 ॥
যোগী যোগো যোগপশ্চ যোগাভ্যাসপ্রকাশনঃ ।
যোক্তা মোক্তা বিধাতা চ ত্রাতা পাতা নিরাযুধঃ ॥ 29 ॥
নিত্যমুক্তো নিত্যযুক্তঃ সত্যঃ সত্যপরাক্রমঃ ।
সত্ত্বশুদ্ধিকরঃ সত্ত্বস্তথা সত্ত্বভৃতাং গতিঃ ॥ 30 ॥
শ্রীধরঃ শ্রীবপুঃ শ্রীমান্ শ্রীনিবাসোঽমরার্চিতঃ ।
শ্রীনিধিঃ শ্রীপতিঃ শ্রেষ্ঠঃ শ্রেযস্কশ্চরমাশ্রযঃ ॥ 31 ॥
ত্যাগী ত্যাগার্থসম্পন্নস্ত্যাগাত্মা ত্যাগবিগ্রহঃ ।
ত্যাগলক্ষণসিদ্ধাত্মা ত্যাগজ্ঞস্ত্যাগকারণঃ ॥ 32 ॥
ভোগো ভোক্তা তথা ভোগ্যো ভোগসাধনকারণঃ ।
ভোগী ভোগার্থসম্পন্নো ভোগজ্ঞানপ্রকাশনঃ ॥ 33 ॥
কেবলঃ কেশবঃ কৃষ্ণঃ কংবাসাঃ কমলালযঃ ।
কমলাসনপূজ্যশ্চ হরিরজ্ঞানখণ্ডনঃ ॥ 34 ॥
মহাত্মা মহদাদিশ্চ মহেশোত্তমবন্দিতঃ ।
মনোবুদ্ধিবিহীনাত্মা মানাত্মা মানবাধিপঃ ॥ 35 ॥
ভুবনেশো বিভূতিশ্চ ধৃতির্মেধা স্মৃতির্দযা ।
দুঃখদাবানলো বুদ্ধঃ প্রবুদ্ধঃ পরমেশ্বরঃ ॥ 36 ॥
কামহা ক্রোধহা চৈব দম্ভদর্পমদাপহঃ ।
অজ্ঞানতিমিরারিশ্চ ভবারির্ভুবনেশ্বরঃ ॥ 37 ॥
রূপকৃদ্রূপভৃদ্রূপী রূপাত্মা রূপকারণঃ ।
রূপজ্ঞো রূপসাক্ষী চ নামরূপো গুণান্তকঃ ॥ 38 ॥
অপ্রমেযঃ প্রমেযশ্চ প্রমাণং প্রণবাশ্রযঃ ।
প্রমাণরহিতোঽচিন্ত্যশ্চেতনাবিগতোঽজরঃ ॥ 39 ॥
অক্ষরোঽক্ষরমুক্তশ্চ বিজ্বরো জ্বরনাশনঃ ।
বিশিষ্টো বিত্তশাস্ত্রী চ দৃষ্টো দৃষ্টান্তবর্জিতঃ ॥ 40 ॥
গুণেশো গুণকাযশ্চ গুণাত্মা গুণভাবনঃ ।
অনন্তগুণসম্পন্নো গুণগর্ভো গুণাধিপঃ ॥ 41 ॥
গণেশো গুণনাথশ্চ গুণাত্মা গণভাবনঃ ।
গণবন্ধুর্বিবেকাত্মা গুণযুক্তঃ পরাক্রমী ॥ 42 ॥
অতর্ক্যঃ ক্রতুরগ্নিশ্চ কৃতজ্ঞঃ সফলাশ্রযঃ ।
যজ্ঞশ্চ যজ্ঞফলদো যজ্ঞ ইজ্যোঽমরোত্তমঃ ॥ 43 ॥
হিরণ্যগর্ভঃ শ্রীগর্ভঃ খগর্ভঃ কুণপেশ্বরঃ ।
মাযাগর্ভো লোকগর্ভঃ স্বযম্ভূর্ভুবনান্তকঃ ॥ 44 ॥
নিষ্পাপো নিবিডো নন্দী বোধী বোধসমাশ্রযঃ ।
বোধাত্মা বোধনাত্মা চ ভেদবৈতণ্ডখণ্ডনঃ ॥ 45 ॥
স্বাভাব্যো ভাবনির্মুক্তো ব্যক্তোঽব্যক্তসমাশ্রযঃ ।
নিত্যতৃপ্তো নিরাভাসো নির্বাণঃ শরণঃ সুহৃত্ ॥ 46 ॥
গুহ্যেশো গুণগম্ভীরো গুণদোষনিবারণঃ ।
গুণসঙ্গবিহীনশ্চ যোগারের্দর্পনাশনঃ ॥ 47 ॥
আনন্দঃ পরমানন্দঃ স্বানন্দসুখবর্ধনঃ ।
সত্যানন্দশ্চিদানন্দঃ সর্বানন্দপরাযণঃ ॥ 48 ॥
সদ্রূপঃ সহজঃ সত্যঃ স্বানন্দঃ সুমনোহরঃ ।
সর্বঃ সর্বান্তরশ্চৈব পূর্বাত্পূর্বতরস্তথা ॥ 49 ॥
খমযঃ খপরঃ খাদিঃ খংব্রহ্ম খতনুঃ খগঃ ।
খবাসাঃ খবিহীনশ্চ খনিধিঃ খপরাশ্রযঃ ॥ 50 ॥
অনন্তশ্চাদিরূপশ্চ সূর্যমণ্ডলমধ্যগঃ ।
অমোঘঃ পরমামোঘঃ পরোক্ষঃ পরদঃ কবিঃ ॥ 51 ॥
বিশ্বচক্ষুর্বিশ্বসাক্ষী বিশ্ববাহুর্ধনেশ্বরঃ ।
ধনঞ্জযো মহাতেজাস্তেজিষ্ঠস্তৈজসঃ সুখী ॥ 52 ॥
জ্যোতির্জ্যোতির্মযো জেতা জ্যোতিষাং জ্যোতিরাত্মকঃ ।
জ্যোতিষামপি জ্যোতিশ্চ জনকো জনমোহনঃ ॥ 53 ॥
জিতেন্দ্রিযো জিতক্রোধো জিতাত্মা জিতমানসঃ ।
জিতসঙ্গো জিতপ্রাণো জিতসংসারবাসনঃ ॥ 54 ॥
নির্বাসনো নিরালম্বো নির্যোগক্ষেমবর্জিতঃ ।
নিরীহো নিরহঙ্কারো নিরাশীর্নিরুপাধিকঃ ॥ 55 ॥
নিত্যবোধো বিবিক্তাত্মা বিশুদ্ধোত্তমগৌরবঃ ।
বিদ্যার্থী পরমার্থী চ শ্রদ্ধার্থী সাধনাত্মকঃ ॥ 56 ॥
প্রত্যাহারী নিরাহারী সর্বাহারপরাযণঃ ।
নিত্যশুদ্ধো নিরাকাঙ্ক্ষী পারাযণপরাযণঃ ॥ 57 ॥
অণোরণুতরঃ সূক্ষ্মঃ স্থূলঃ স্থূলতরস্তথা ।
একস্তথাঽনেকরূপো বিশ্বরূপঃ সনাতনঃ ॥ 58 ॥
নৈকরূপো বিরূপাত্মা নৈকবোধমযস্তথা ।
নৈকনামমযশ্চৈব নৈকবিদ্যাবিবর্ধনঃ ॥ 59 ॥
একশ্চৈকান্তিকশ্চৈব নানাভাববিবর্জিতঃ ।
একাক্ষরস্তথা বীজঃ পূর্ণবিম্বঃ সনাতনঃ ॥ 60 ॥
মন্ত্রবীর্যো মন্ত্রবীজঃ শাস্ত্রবীর্যো জগত্পতিঃ ।
নানাবীর্যধরশ্চৈব শক্রেশঃ পৃথিবীপতিঃ ॥ 61 ॥
প্রাণেশঃ প্রাণদঃ প্রাণঃ প্রাণাযামপরাযণঃ ।
প্রাণপঞ্চকনির্মুক্তঃ কোশপঞ্চকবর্জিতঃ ॥ 62 ॥
নিশ্চলো নিষ্কলোঽসঙ্গো নিষ্প্রপঞ্চো নিরামযঃ ।
নিরাধারো নিরাকারো নির্বিকারো নিরঞ্জনঃ ॥ 63 ॥
নিষ্প্রতীতো নিরাভাসো নিরাসক্তো নিরাকুলঃ ।
নিষ্ঠাসর্বগতশ্চৈব নিরারম্ভো নিরাশ্রযঃ ॥ 64 ॥
নিরন্তরঃ সর্বগোপ্তা শান্তো দান্তো মহামুনিঃ । [সত্ত্ব]
নিঃশব্দঃ সুকৃতঃ স্বস্থঃ সত্যবাদী সুরেশ্বরঃ ॥ 65 ॥
জ্ঞানদো জ্ঞানবিজ্ঞানী জ্ঞানাত্মাঽঽনন্দপূরিতঃ ।
জ্ঞানযজ্ঞবিদাং দক্ষো জ্ঞানাগ্নির্জ্বলনো বুধঃ ॥ 66 ॥
দযাবান্ ভবরোগারিশ্চিকিত্সাচরমাগতিঃ ।
চন্দ্রমণ্ডলমধ্যস্থশ্চন্দ্রকোটিসুশীতলঃ ॥ 67 ॥
যন্ত্রকৃত্পরমো যন্ত্রী যন্ত্রারূঢাপরাজিতঃ ।
যন্ত্রবিদ্যন্ত্রবাসশ্চ যন্ত্রাধারো ধরাধরঃ ॥ 68 ॥
তত্ত্বজ্ঞস্তত্ত্বভূতাত্মা মহত্তত্ত্বপ্রকাশনঃ ।
তত্ত্বসঙ্খ্যানযোগজ্ঞঃ সাঙ্খ্যশাস্ত্রপ্রবর্তকঃ ॥ 69 ॥
অনন্তবিক্রমো দেবো মাধবশ্চ ধনেশ্বরঃ ।
সাধুঃ সাধুবরিষ্ঠাত্মা সাবধানোঽমরোত্তমঃ ॥ 70 ॥
নিঃসঙ্কল্পো নিরাধারো দুর্ধরো হ্যাত্মবিত্পতিঃ ।
আরোগ্যসুখদশ্চৈব প্রবরো বাসবস্তথা ॥ 71 ॥
পরেশঃ পরমোদারঃ প্রত্যক্চৈতন্যদুর্গমঃ ।
দুরাধর্ষো দুরাবাসো দূরত্বপরিনাশনঃ ॥ 72 ॥
বেদবিদ্বেদকৃদ্বেদো বেদাত্মা বিমলাশযঃ ।
বিবিক্তসেবী চ সংসারশ্রমনাশনস্তথা ॥ 73 ॥
ব্রহ্মযোনির্বৃহদ্যোনির্বিশ্বযোনির্বিদেহবান্ ।
বিশালাক্ষো বিশ্বনাথো হাটকাঙ্গদভূষণঃ ॥ 74 ॥
অবাধ্যো জগদারাধ্যো জগদার্জবপালনঃ ।
জনবান্ ধনবান্ ধর্মী ধর্মগো ধর্মবর্ধনঃ ॥ 75 ॥
অমৃতঃ শাশ্বতঃ সাধ্যঃ সিদ্ধিদঃ সুমনোহরঃ ।
খলুব্রহ্মখলুস্থানো মুনীনাং পরমা গতিঃ ॥ 76 ॥
উপদ্রষ্টা তথা শ্রেষ্ঠঃ শুচিভূতো হ্যনামযঃ ।
বেদসিদ্ধান্তবেদ্যশ্চ মানসাহ্লাদবর্ধনঃ ॥ 77 ॥
দেহাদন্যো গুণাদন্যো লোকাদন্যো বিবেকবিত্ ।
দুষ্টস্বপ্নহরশ্চৈব গুরুর্গুরুবরোত্তমঃ ॥ 78 ॥
কর্মী কর্মবিনির্মুক্তঃ সন্ন্যাসী সাধকেশ্বরঃ ।
সর্বভাববিহীনশ্চ তৃষ্ণাসঙ্গনিবারকঃ ॥ 79 ॥
ত্যাগী ত্যাগবপুস্ত্যাগস্ত্যাগদানবিবর্জিতঃ ।
ত্যাগকারণত্যাগাত্মা সদ্গুরুঃ সুখদাযকঃ ॥ 80 ॥
দক্ষো দক্ষাদিবন্দ্যশ্চ জ্ঞানবাদপ্রবর্তকঃ ।
শব্দব্রহ্মমযাত্মা চ শব্দব্রহ্মপ্রকাশবান্ ॥ 81 ॥
গ্রসিষ্ণুঃ প্রভবিষ্ণুশ্চ সহিষ্ণুর্বিগতান্তরঃ ।
বিদ্বত্তমো মহাবন্দ্যো বিশালোত্তমবাঙ্মুনিঃ ॥ 82 ॥
ব্রহ্মবিদ্ব্রহ্মভাবশ্চ ব্রহ্মর্ষির্ব্রাহ্মণপ্রিযঃ ।
ব্রহ্ম ব্রহ্মপ্রকাশাত্মা ব্রহ্মবিদ্যাপ্রকাশনঃ ॥ 83 ॥
অত্রিবংশপ্রভূতাত্মা তাপসোত্তমবন্দিতঃ ।
আত্মবাসী বিধেযাত্মা হ্যত্রিবংশবিবর্ধনঃ ॥ 84 ॥
প্রবর্তনো নিবৃত্তাত্মা প্রলযোদকসন্নিভঃ ।
নারাযণো মহাগর্ভো ভার্গবপ্রিযকৃত্তমঃ ॥ 85 ॥
সঙ্কল্পদুঃখদলনঃ সংসারতমনাশনঃ ।
ত্রিবিক্রমস্ত্রিধাকারস্ত্রিমূর্তিস্ত্রিগুণাত্মকঃ ॥ 86 ॥
ভেদত্রযহরশ্চৈব তাপত্রযনিবারকঃ ।
দোষত্রযবিভেদী চ সংশযার্ণবখণ্ডনঃ ॥ 87 ॥
অসংশযস্ত্বসম্মূঢো হ্যবাদী রাজবন্দিতঃ ।
রাজযোগী মহাযোগী স্বভাবগলিতস্তথা ॥ 88 ॥
পুণ্যশ্লোকঃ পবিত্রাঙ্ঘ্রির্ধ্যানযোগপরাযণঃ ।
ধ্যানস্থো ধ্যানগম্যশ্চ বিধেযাত্মা পুরাতনঃ ॥ 89 ॥
অবিজ্ঞেযো হ্যন্তরাত্মা মুখ্যবিম্বসনাতনঃ ।
জীবসঞ্জীবনো জীবশ্চিদ্বিলাসশ্চিদাশ্রযঃ ॥ 90 ॥
মহেন্দ্রোঽমরমান্যশ্চ যোগেন্দ্রো যোগবিত্তমঃ ।
যোগধর্মস্তথা যোগস্তত্ত্বস্তত্ত্ববিনিশ্চযঃ ॥ 91 ॥
নৈকবাহুরনন্তাত্মা নৈকনামপরাক্রমঃ ।
নৈকাক্ষী নৈকপাদশ্চ নাথনাথোত্তমোত্তমঃ ॥ 92 ॥
সহস্রশীর্ষা পুরুষঃ সহস্রাক্ষঃ সহস্রপাত্ ।
সহস্ররূপদৃক্ চৈব সহস্রারমযোদ্ধবঃ ॥ 93 ॥
ত্রিপাদপুরুষশ্চৈব ত্রিপাদূর্ধ্বস্তথৈব চ ।
ত্র্যম্বকশ্চ মহাবীর্যো যোগবীর্যবিশারদঃ ॥ 94 ॥
বিজযী বিনযী জেতা বীতরাগী বিরাজিতঃ ।
রুদ্রো রৌদ্রো মহাভীমঃ প্রাজ্ঞমুখ্যঃ সদাশুচিঃ ॥ 95 ॥
অন্তর্জ্যোতিরনন্তাত্মা প্রত্যগাত্মা নিরন্তরঃ ।
অরূপশ্চাত্মরূপশ্চ সর্বভাববিনির্বৃতঃ ॥ 96 ॥
অন্তঃশূন্যো বহিঃশূন্যঃ শূন্যাত্মা শূন্যভাবনঃ ।
অন্তঃপূর্ণো বহিঃপূর্ণঃ পূর্ণাত্মা পূর্ণভাবনঃ ॥ 97 ॥
অন্তস্ত্যাগী বহিস্ত্যাগী ত্যাগাত্মা সর্বযোগবান্ ।
অন্তর্যোগী বহির্যোগী সর্বযোগপরাযণঃ ॥ 98 ॥
অন্তর্ভোগী বহির্ভোগী সর্বভোগবিদুত্তমঃ ।
অন্তর্নিষ্ঠো বহির্নিষ্ঠঃ সর্বনিষ্ঠামযস্তথা ॥ 99 ॥
বাহ্যান্তরবিমুক্তশ্চ বাহ্যান্তরবিবর্জিতঃ ।
শান্তঃ শুদ্ধো বিশুদ্ধশ্চ নির্বাণঃ প্রকৃতেঃ পরঃ ॥ 100 ॥
অকালঃ কালনেমী চ কালকালো জনেশ্বরঃ ।
কালাত্মা কালকর্তা চ কালজ্ঞঃ কালনাশনঃ ॥ 101 ॥
কৈবল্যপদদাতা চ কৈবল্যসুখদাযকঃ ।
কৈবল্যকলনাধারো নির্ভরো হর্ষবর্ধনঃ ॥ 102 ॥
হৃদযস্থো হৃষীকেশো গোবিন্দো গর্ভবর্জিতঃ ।
সকলাগমপূজ্যশ্চ নিগমো নিগমাশ্রযঃ ॥ 103 ॥
পরাশক্তিঃ পরাকীর্তিঃ পরাবৃত্তির্নিধিস্মৃতিঃ ।
পরবিদ্যা পরাক্ষান্তির্বিভক্তির্যুক্তসদ্গতিঃ ॥ 104 ॥
স্বপ্রকাশঃ প্রকাশাত্মা পরসংবেদনাত্মকঃ ।
স্বসেব্যঃ স্ববিদাং স্বাত্মা স্বসংবেদ্যোঽনঘঃ ক্ষমী ॥ 105 ॥
স্বানুসন্ধানশীলাত্মা স্বানুসন্ধানগোচরঃ ।
স্বানুসন্ধানশূন্যাত্মা স্বানুসন্ধানকাশ্রযঃ ॥ 106 ॥
স্ববোধদর্পণোঽভঙ্গঃ কন্দর্পকুলনাশনঃ ।
ব্রহ্মচারী ব্রহ্মবেত্তা ব্রাহ্মণো ব্রহ্মবিত্তমঃ ॥ 107 ॥
তত্ত্ববোধঃ সুধাবর্ষঃ পাবনঃ পাপপাবকঃ ।
ব্রহ্মসূত্রবিধেযাত্মা ব্রহ্মসূত্রার্থনির্ণযঃ ॥ 108 ॥
আত্যন্তিকো মহাকল্পঃ সঙ্কল্পাবর্তনাশনঃ ।
আধিব্যাধিহরশ্চৈব সংশযার্ণবশোষকঃ ॥ 109 ॥
তত্ত্বাত্মজ্ঞানসন্দেশো মহানুভবভাবিতঃ ।
আত্মানুভবসম্পন্নঃ স্বানুভাবসুখাশ্রযঃ ॥ 110 ॥
অচিন্ত্যশ্চ বৃহদ্ভানুঃ প্রমদোত্কর্ষনাশনঃ ।
অনিকেত প্রশান্তাত্মা শূন্যাবাসো জগদ্বপুঃ ॥ 111 ॥
চিদ্গতিশ্চিন্মযশ্চক্রী মাযাচক্রপ্রবর্তকঃ ।
সর্ববর্ণবিদারম্ভী সর্বারম্ভপরাযণঃ ॥ 112 ॥
পুরাণঃ প্রবরো দাতা সুন্দরঃ কনকাঙ্গদী ।
অনসূযাত্মজো দত্তঃ সর্বজ্ঞঃ সর্বকামদঃ ॥ 113 ॥
কামজিত্ কামপালশ্চ কামী কামপ্রদাগমঃ ।
কামবান্ কামপোষশ্চ সর্বকামনিবর্তকঃ ॥ 114 ॥
সর্বকর্মফলোত্পত্তিঃ সর্বকামফলপ্রদঃ ।
সর্বকর্মফলৈঃ পূজ্যঃ সর্বকর্মফলাশ্রযঃ ॥ 115 ॥
বিশ্বকর্মা কৃতাত্মা চ কৃতজ্ঞঃ সর্বসাক্ষিকঃ ।
সর্বারম্ভপরিত্যাগী জডোন্মত্তপিশাচবান্ ॥ 116 ॥
ভিক্ষুর্ভৈক্ষাকরশ্চৈব ভৈক্ষাহারী নিরাশ্রমী ।
অকূলশ্চানুকূলশ্চ বিকলো হ্যকলস্তথা ॥ 117 ॥
জটিলো বনচারী চ দণ্ডী মুণ্ডী চ গণ্ডবান্ ।
দেহধর্মবিহীনাত্মা হ্যেকাকী সঙ্গবর্জিতঃ ॥ 118 ॥
আশ্রম্যনাশ্রমারম্ভোঽনাচারী কর্মবর্জিতঃ ।
অসন্দেহী চ সন্দেহী ন কিঞ্চিন্ন চ কিঞ্চনঃ ॥ 119 ॥
নৃদেহী দেহশূন্যশ্চ নাভাবী ভাবনির্গতঃ ।
নাব্রহ্মা চ পরব্রহ্ম স্বযমেব নিরাকুলঃ ॥ 120 ॥
অনঘশ্চাগুরুশ্চৈব নাথনাথোত্তমো গুরুঃ ।
দ্বিভুজঃ প্রাকৃতশ্চৈব জনকশ্চ পিতামহঃ ॥ 121 ॥
অনাত্মা ন চ নানাত্মা নীতির্নীতিমতাং বরঃ ।
সহজঃ সদৃশঃ সিদ্ধশ্চৈকশ্চিন্মাত্র এব চ ॥ 122 ॥
ন কর্তাপি চ কর্তা চ ভোক্তা ভোগবিবর্জিতঃ ।
তুরীযস্তুরীযাতীতঃ স্বচ্ছঃ সর্বমযস্তথা ॥ 123 ॥
সর্বাধিষ্ঠানরূপশ্চ সর্বধ্যেযবিবর্জিতঃ ।
সর্বলোকনিবাসাত্মা সকলোত্তমবন্দিতঃ ॥ 124 ॥
দেহভৃদ্দেহকৃচ্চৈব দেহাত্মা দেহভাবনঃ ।
দেহী দেহবিভক্তশ্চ দেহভাবপ্রকাশনঃ ॥ 125 ॥
লযস্থো লযবিচ্চৈব লযাভাবশ্চ বোধবান্ ।
লযাতীতো লযস্যান্তো লযভাবনিবারণঃ ॥ 126 ॥
বিমুখঃ প্রমুখশ্চৈব প্রত্যঙ্মুখবদাচরী ।
বিশ্বভুগ্বিশ্বধৃগ্বিশ্বো বিশ্বক্ষেমকরস্তথা ॥ 127 ॥
অবিক্ষিপ্তোঽপ্রমাদী চ পরর্ধিঃ পরমার্থদৃক্ ।
স্বানুভাববিহীনশ্চ স্বানুভাবপ্রকাশনঃ ॥ 128 ॥
নিরিন্দ্রিযশ্চ নির্বুদ্ধির্নিরাভাসো নিরাকৃতঃ ।
নিরহঙ্কাররূপাত্মা নির্বপুঃ সকলাশ্রযঃ ॥ 129 ॥
শোকদুঃখহরশ্চৈব ভোগমোক্ষফলপ্রদঃ ।
সুপ্রসন্নস্তথা সূক্ষ্মঃ শব্দব্রহ্মার্থসঙ্গ্রহঃ ॥ 130 ॥
আগমাপাযশূন্যশ্চ স্থানদশ্চ সতাঙ্গতিঃ ।
অকৃতঃ সুকৃতশ্চৈব কৃতকর্মা বিনির্বৃতঃ ॥ 131 ॥
ভেদত্রযহরশ্চৈব দেহত্রযবিনির্গতঃ ।
সর্বকামমযশ্চৈব সর্বকামনিবর্তকঃ ॥ 132 ॥
সিদ্ধেশ্বরোঽজরঃ পঞ্চবাণদর্পহুতাশনঃ ।
চতুরক্ষরবীজাত্মা স্বভূশ্চিত্কীর্তিভূষণঃ ॥ 133 ॥
অগাধবুদ্ধিরক্ষুব্ধশ্চন্দ্রসূর্যাগ্নিলোচনঃ ।
যমদংষ্ট্রোঽতিসংহর্তা পরমানন্দসাগরঃ ॥ 134 ॥
লীলাবিশ্বম্ভরো ভানুর্ভৈরবো ভীমলোচনঃ ।
ব্রহ্মচর্মাম্বরঃ কালস্ত্বচলশ্চলনান্তকঃ ॥ 135 ॥
আদিদেবো জগদ্যোনির্বাসবারিবিমর্দনঃ ।
বিকর্মকর্মকর্মজ্ঞো অনন্যগমকোঽগমঃ ॥ 136 ॥
অবদ্ধকর্মশূন্যশ্চ কামরাগকুলক্ষযঃ ।
যোগান্ধকারমথনঃ পদ্মজন্মাদিবন্দিতঃ ॥ 137 ॥
ভক্তকামোঽগ্রজশ্চক্রী ভাবনির্ভাবভাবকঃ ।
ভেদান্তকো মহানগ্র্যো নিগূহো গোচরান্তকঃ ॥ 138 ॥
কালাগ্নিশমনঃ শঙ্খচক্রপদ্মগদাধরঃ ।
দীপ্তো দীনপতিঃ শাস্তা স্বচ্ছন্দো মুক্তিদাযকঃ ॥ 139 ॥
ব্যোমধর্মাম্বরো ভেত্তা ভস্মধারী ধরাধরঃ ।
ধর্মগুপ্তোঽন্বযাত্মা চ ব্যতিরেকার্থনির্ণযঃ ॥ 140 ॥
একানেকগুণাভাসাভাসনির্ভাসবর্জিতঃ ।
ভাবাভাবস্বভাবাত্মা ভাবাভাববিভাববিত্ ॥ 141 ॥
যোগিহৃদযবিশ্রামোঽনন্তবিদ্যাবিবর্ধনঃ ।
বিঘ্নান্তকস্ত্রিকালজ্ঞস্তত্ত্বাত্মা জ্ঞানসাগরঃ ॥ 142 ॥
ইতীদং দত্তসাহস্রং সাযং প্রাতঃ পঠেত্তু যঃ ।
স ইহামুত্র লভতে নির্বাণং পরমং সুখম্ ॥ 143 ॥
গুরুবারে দত্তভক্তো ভক্তিভাবসমন্বিতঃ ।
পঠেত্ সদৈব যো হ্যেতত্ স লভেচ্চিন্তিতং ধ্রুবম্ ॥ 144 ॥
ইতি শ্রীমদ্দত্তাত্রেযপুরাণে শ্রী দত্তাত্রেয সহস্রনাম স্তোত্রম্ ।
Roman (IAST) Transliteration
munayaḥ ūcuḥ
nikhilāgamatattvajña brahmadhyānaparāyaṇa |
vadāsmākaṃ muktyupāyaṃ sūta sarvopakārakam || 1 ||
sarvadeveṣu ko devaḥ sadyo mokṣaprado bhavet |
ko manurvā bhavettasya sadyaḥ prītikaro dhruvam || 2 ||
sūta uvāca |
nigamāgamatattvajño hyavadhūtaścidambaraḥ |
bhaktavātsalyapravaṇo datta eva hi kevalaḥ || 3 ||
sadā prasannavadano bhaktacintaikatatparaḥ |
tasya nāmānyanantāni vartante'thāpyadaḥ param || 4 ||
dattasya nāmasāhasraṃ tasya prītivivardhanam |
yastvidaṃ paṭhate nityaṃ dattātreyaikamānasaḥ || 5 ||
mucyate sarvapāpebhyaḥ sa sadyo nātra saṃśayaḥ |
ante taddhāma saṃyāti punarāvṛttidurlabham || 6 ||
asya śrīmaddattātreyasahasranāmastotramantrasya avadhūta ṛṣiḥ, anuṣṭup chandaḥ, digambaro devatā, oṃ bījaṃ, hrīṃ śaktiḥ, krauṃ kīlakaṃ, śrīdattātreyaprītyarthe jape viniyogaḥ |
atha dhyānam
digambaraṃ bhasmavilepitāṅgaṃ
bodhātmakaṃ muktikaraṃ prasannam |
nirmānasaṃ śyāmatanuṃ bhaje'haṃ
dattātreyaṃ brahmasamādhiyuktam ||
atha stotram
dattātreyo mahāyogī yogeśaścāmaraprabhuḥ |
munirdigambaro bālo māyāmukto madāpahaḥ || 1 ||
avadhūto mahānāthaḥ śaṅkaro'maravallabhaḥ |
mahādevaścādidevaḥ purāṇaprabhurīśvaraḥ || 2 ||
sattvakṛtsattvabhṛdbhāvaḥ sattvātmā sattvasāgaraḥ |
sattvavitsattvasākṣī ca sattvasādhyo'marādhipaḥ || 3 ||
bhūtakṛdbhūtabhṛccaiva bhūtātmā bhūtasambhavaḥ |
bhūtabhāvo bhavo bhūtavittathā bhūtakāraṇaḥ || 4 ||
bhūtasākṣī prabhūtiśca bhūtānāṃ paramā gatiḥ |
bhūtasaṅgavihīnātmā bhūtātmā bhūtaśaṅkaraḥ || 5 ||
bhūtanātho mahānātha ādinātho maheśvaraḥ |
sarvabhūtanivāsātmā bhūtasantāpanāśanaḥ || 6 ||
sarvātmā sarvabhṛtsarvaḥ sarvajñaḥ sarvanirṇayaḥ |
sarvasākṣī bṛhadbhānuḥ sarvavit sarvamaṅgalaḥ || 7 ||
śāntaḥ satyaḥ samaḥ pūrṇo ekākī kamalāpatiḥ |
rāmo rāmapriyaścaiva virāmo rāmakāraṇaḥ || 8 ||
śuddhātmā pāvano'nantaḥ pratītaḥ paramārthabhṛt |
haṃsasākṣī vibhuścaiva prabhuḥ pralaya ityapi || 9 ||
siddhātmā paramātmā ca siddhānāṃ paramā gatiḥ |
siddhisiddhastathā sādhyaḥ sādhano hyuttamastathā || 10 ||
sulakṣaṇaḥ sumedhāvī vidyāvānvigatāntaraḥ |
vijvaraśca mahābāhurbahulānandavardhanaḥ || 11 ||
avyaktapuruṣaḥ prājñaḥ parajñaḥ paramārthadṛk |
parāparavinirmukto yuktastattvaprakāśavān || 12 ||
dayāvān bhagavān bhāvī bhāvātmā bhāvakāraṇaḥ |
bhavasantāpanāśaśca puṣpavān paṇḍito budhaḥ || 13 ||
pratyakṣavasturviśvātmā pratyagbrahma sanātanaḥ |
pramāṇavigataścaiva pratyāhāraniyojakaḥ || 14 ||
praṇavaḥ praṇavātītaḥ pramukhaḥ pralayātmakaḥ |
mṛtyuñjayo viviktātmā śaṅkarātmā paro vapuḥ || 15 ||
paramastanuvijñeyaḥ paramātmani saṃsthitaḥ |
prabodhakalanādhāraḥ prabhāvapravarottamaḥ || 16 ||
cidambaraścidvilāsaścidākāśaściduttamaḥ |
cittacaitanyacittātmā devānāṃ paramā gatiḥ || 17 ||
acetyaścetanādhāraścetanācittavikramaḥ |
cittātmā cetanārūpo lasatpaṅkajalocanaḥ || 18 ||
paraṃ brahma paraṃ jyotiḥ paraṃ dhāma parantapaḥ |
paraṃ sūtraṃ paraṃ tantraṃ pavitraḥ paramohavān || 19 ||
kṣetrajñaḥ kṣetragaḥ kṣetraḥ kṣetrādhāraḥ purañjanaḥ |
kṣetraśūnyo lokasākṣī kṣetravān bahunāyakaḥ || 20 ||
yogendro yogapūjyaśca yogya ātmavidāṃ śuciḥ |
yogamāyādharaḥ sthāṇuracalaḥ kamalāpatiḥ || 21 ||
yogeśo yoganirmātā yogajñānaprakāśanaḥ |
yogapālo lokapālaḥ saṃsāratamanāśanaḥ || 22 ||
guhyo guhyatamo gupto mukto yuktaḥ sanātanaḥ |
gahano gaganākāro gambhīro gaṇanāyakaḥ || 23 ||
govindo gopatirgoptā gobhāgo bhāvasaṃsthitaḥ |
gosākṣī gotamāriśca gāndhāro gaganākṛtiḥ || 24 ||
yogayukto bhogayuktaḥ śaṅkāmuktasamādhimān |
sahajaḥ sakaleśānaḥ kārtavīryavarapradaḥ || 25 ||
sarajo virajo puṃso pāvanaḥ pāpanāśanaḥ |
parāvaravinirmuktaḥ paraṃjyotiḥ purātanaḥ || 26 ||
nānājyotiranekātmā svayaṃjyotiḥ sadāśivaḥ |
divyajyotirmayaścaiva satyavijñānabhāskaraḥ || 27 ||
nityaśuddhaḥ paraḥ pūrṇaḥ prakāśaḥ prakaṭodbhavaḥ |
pramādavigataścaiva pareśaḥ paravikramaḥ || 28 ||
yogī yogo yogapaśca yogābhyāsaprakāśanaḥ |
yoktā moktā vidhātā ca trātā pātā nirāyudhaḥ || 29 ||
nityamukto nityayuktaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ |
sattvaśuddhikaraḥ sattvastathā sattvabhṛtāṃ gatiḥ || 30 ||
śrīdharaḥ śrīvapuḥ śrīmān śrīnivāso'marārcitaḥ |
śrīnidhiḥ śrīpatiḥ śreṣṭhaḥ śreyaskaścaramāśrayaḥ || 31 ||
tyāgī tyāgārthasampannastyāgātmā tyāgavigrahaḥ |
tyāgalakṣaṇasiddhātmā tyāgajñastyāgakāraṇaḥ || 32 ||
bhogo bhoktā tathā bhogyo bhogasādhanakāraṇaḥ |
bhogī bhogārthasampanno bhogajñānaprakāśanaḥ || 33 ||
kevalaḥ keśavaḥ kṛṣṇaḥ kaṃvāsāḥ kamalālayaḥ |
kamalāsanapūjyaśca harirajñānakhaṇḍanaḥ || 34 ||
mahātmā mahadādiśca maheśottamavanditaḥ |
manobuddhivihīnātmā mānātmā mānavādhipaḥ || 35 ||
bhuvaneśo vibhūtiśca dhṛtirmedhā smṛtirdayā |
duḥkhadāvānalo buddhaḥ prabuddhaḥ parameśvaraḥ || 36 ||
kāmahā krodhahā caiva dambhadarpamadāpahaḥ |
ajñānatimirāriśca bhavārirbhuvaneśvaraḥ || 37 ||
rūpakṛdrūpabhṛdrūpī rūpātmā rūpakāraṇaḥ |
rūpajño rūpasākṣī ca nāmarūpo guṇāntakaḥ || 38 ||
aprameyaḥ prameyaśca pramāṇaṃ praṇavāśrayaḥ |
pramāṇarahito'cintyaścetanāvigato'jaraḥ || 39 ||
akṣaro'kṣaramuktaśca vijvaro jvaranāśanaḥ |
viśiṣṭo vittaśāstrī ca dṛṣṭo dṛṣṭāntavarjitaḥ || 40 ||
guṇeśo guṇakāyaśca guṇātmā guṇabhāvanaḥ |
anantaguṇasampanno guṇagarbho guṇādhipaḥ || 41 ||
gaṇeśo guṇanāthaśca guṇātmā gaṇabhāvanaḥ |
gaṇabandhurvivekātmā guṇayuktaḥ parākramī || 42 ||
atarkyaḥ kraturagniśca kṛtajñaḥ saphalāśrayaḥ |
yajñaśca yajñaphalado yajña ijyo'marottamaḥ || 43 ||
hiraṇyagarbhaḥ śrīgarbhaḥ khagarbhaḥ kuṇapeśvaraḥ |
māyāgarbho lokagarbhaḥ svayambhūrbhuvanāntakaḥ || 44 ||
niṣpāpo nibiḍo nandī bodhī bodhasamāśrayaḥ |
bodhātmā bodhanātmā ca bhedavaitaṇḍakhaṇḍanaḥ || 45 ||
svābhāvyo bhāvanirmukto vyakto'vyaktasamāśrayaḥ |
nityatṛpto nirābhāso nirvāṇaḥ śaraṇaḥ suhṛt || 46 ||
guhyeśo guṇagambhīro guṇadoṣanivāraṇaḥ |
guṇasaṅgavihīnaśca yogārerdarpanāśanaḥ || 47 ||
ānandaḥ paramānandaḥ svānandasukhavardhanaḥ |
satyānandaścidānandaḥ sarvānandaparāyaṇaḥ || 48 ||
sadrūpaḥ sahajaḥ satyaḥ svānandaḥ sumanoharaḥ |
sarvaḥ sarvāntaraścaiva pūrvātpūrvatarastathā || 49 ||
khamayaḥ khaparaḥ khādiḥ khaṃbrahma khatanuḥ khagaḥ |
khavāsāḥ khavihīnaśca khanidhiḥ khaparāśrayaḥ || 50 ||
anantaścādirūpaśca sūryamaṇḍalamadhyagaḥ |
amoghaḥ paramāmoghaḥ parokṣaḥ paradaḥ kaviḥ || 51 ||
viśvacakṣurviśvasākṣī viśvabāhurdhaneśvaraḥ |
dhanañjayo mahātejāstejiṣṭhastaijasaḥ sukhī || 52 ||
jyotirjyotirmayo jetā jyotiṣāṃ jyotirātmakaḥ |
jyotiṣāmapi jyotiśca janako janamohanaḥ || 53 ||
jitendriyo jitakrodho jitātmā jitamānasaḥ |
jitasaṅgo jitaprāṇo jitasaṃsāravāsanaḥ || 54 ||
nirvāsano nirālambo niryogakṣemavarjitaḥ |
nirīho nirahaṅkāro nirāśīrnirupādhikaḥ || 55 ||
nityabodho viviktātmā viśuddhottamagauravaḥ |
vidyārthī paramārthī ca śraddhārthī sādhanātmakaḥ || 56 ||
pratyāhārī nirāhārī sarvāhāraparāyaṇaḥ |
nityaśuddho nirākāṅkṣī pārāyaṇaparāyaṇaḥ || 57 ||
aṇoraṇutaraḥ sūkṣmaḥ sthūlaḥ sthūlatarastathā |
ekastathā'nekarūpo viśvarūpaḥ sanātanaḥ || 58 ||
naikarūpo virūpātmā naikabodhamayastathā |
naikanāmamayaścaiva naikavidyāvivardhanaḥ || 59 ||
ekaścaikāntikaścaiva nānābhāvavivarjitaḥ |
ekākṣarastathā bījaḥ pūrṇabimbaḥ sanātanaḥ || 60 ||
mantravīryo mantrabījaḥ śāstravīryo jagatpatiḥ |
nānāvīryadharaścaiva śakreśaḥ pṛthivīpatiḥ || 61 ||
prāṇeśaḥ prāṇadaḥ prāṇaḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ |
prāṇapañcakanirmuktaḥ kośapañcakavarjitaḥ || 62 ||
niścalo niṣkalo'saṅgo niṣprapañco nirāmayaḥ |
nirādhāro nirākāro nirvikāro nirañjanaḥ || 63 ||
niṣpratīto nirābhāso nirāsakto nirākulaḥ |
niṣṭhāsarvagataścaiva nirārambho nirāśrayaḥ || 64 ||
nirantaraḥ sarvagoptā śānto dānto mahāmuniḥ | [sattva]
niḥśabdaḥ sukṛtaḥ svasthaḥ satyavādī sureśvaraḥ || 65 ||
jñānado jñānavijñānī jñānātmā''nandapūritaḥ |
jñānayajñavidāṃ dakṣo jñānāgnirjvalano budhaḥ || 66 ||
dayāvān bhavarogāriścikitsācaramāgatiḥ |
candramaṇḍalamadhyasthaścandrakoṭisuśītalaḥ || 67 ||
yantrakṛtparamo yantrī yantrārūḍhāparājitaḥ |
yantravidyantravāsaśca yantrādhāro dharādharaḥ || 68 ||
tattvajñastattvabhūtātmā mahattattvaprakāśanaḥ |
tattvasaṅkhyānayogajñaḥ sāṅkhyaśāstrapravartakaḥ || 69 ||
anantavikramo devo mādhavaśca dhaneśvaraḥ |
sādhuḥ sādhuvariṣṭhātmā sāvadhāno'marottamaḥ || 70 ||
niḥsaṅkalpo nirādhāro durdharo hyātmavitpatiḥ |
ārogyasukhadaścaiva pravaro vāsavastathā || 71 ||
pareśaḥ paramodāraḥ pratyakcaitanyadurgamaḥ |
durādharṣo durāvāso dūratvaparināśanaḥ || 72 ||
vedavidvedakṛdvedo vedātmā vimalāśayaḥ |
viviktasevī ca saṃsāraśramanāśanastathā || 73 ||
brahmayonirbṛhadyonirviśvayonirvidehavān |
viśālākṣo viśvanātho hāṭakāṅgadabhūṣaṇaḥ || 74 ||
abādhyo jagadārādhyo jagadārjavapālanaḥ |
janavān dhanavān dharmī dharmago dharmavardhanaḥ || 75 ||
amṛtaḥ śāśvataḥ sādhyaḥ siddhidaḥ sumanoharaḥ |
khalubrahmakhalusthāno munīnāṃ paramā gatiḥ || 76 ||
upadraṣṭā tathā śreṣṭhaḥ śucibhūto hyanāmayaḥ |
vedasiddhāntavedyaśca mānasāhlādavardhanaḥ || 77 ||
dehādanyo guṇādanyo lokādanyo vivekavit |
duṣṭasvapnaharaścaiva gururguruvarottamaḥ || 78 ||
karmī karmavinirmuktaḥ sannyāsī sādhakeśvaraḥ |
sarvabhāvavihīnaśca tṛṣṇāsaṅganivārakaḥ || 79 ||
tyāgī tyāgavapustyāgastyāgadānavivarjitaḥ |
tyāgakāraṇatyāgātmā sadguruḥ sukhadāyakaḥ || 80 ||
dakṣo dakṣādivandyaśca jñānavādapravartakaḥ |
śabdabrahmamayātmā ca śabdabrahmaprakāśavān || 81 ||
grasiṣṇuḥ prabhaviṣṇuśca sahiṣṇurvigatāntaraḥ |
vidvattamo mahāvandyo viśālottamavāṅmuniḥ || 82 ||
brahmavidbrahmabhāvaśca brahmarṣirbrāhmaṇapriyaḥ |
brahma brahmaprakāśātmā brahmavidyāprakāśanaḥ || 83 ||
atrivaṃśaprabhūtātmā tāpasottamavanditaḥ |
ātmavāsī vidheyātmā hyatrivaṃśavivardhanaḥ || 84 ||
pravartano nivṛttātmā pralayodakasannibhaḥ |
nārāyaṇo mahāgarbho bhārgavapriyakṛttamaḥ || 85 ||
saṅkalpaduḥkhadalanaḥ saṃsāratamanāśanaḥ |
trivikramastridhākārastrimūrtistriguṇātmakaḥ || 86 ||
bhedatrayaharaścaiva tāpatrayanivārakaḥ |
doṣatrayavibhedī ca saṃśayārṇavakhaṇḍanaḥ || 87 ||
asaṃśayastvasammūḍho hyavādī rājavanditaḥ |
rājayogī mahāyogī svabhāvagalitastathā || 88 ||
puṇyaślokaḥ pavitrāṅghrirdhyānayogaparāyaṇaḥ |
dhyānastho dhyānagamyaśca vidheyātmā purātanaḥ || 89 ||
avijñeyo hyantarātmā mukhyabimbasanātanaḥ |
jīvasañjīvano jīvaścidvilāsaścidāśrayaḥ || 90 ||
mahendro'maramānyaśca yogendro yogavittamaḥ |
yogadharmastathā yogastattvastattvaviniścayaḥ || 91 ||
naikabāhuranantātmā naikanāmaparākramaḥ |
naikākṣī naikapādaśca nāthanāthottamottamaḥ || 92 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrarūpadṛk caiva sahasrāramayoddhavaḥ || 93 ||
tripādapuruṣaścaiva tripādūrdhvastathaiva ca |
tryambakaśca mahāvīryo yogavīryaviśāradaḥ || 94 ||
vijayī vinayī jetā vītarāgī virājitaḥ |
rudro raudro mahābhīmaḥ prājñamukhyaḥ sadāśuciḥ || 95 ||
antarjyotiranantātmā pratyagātmā nirantaraḥ |
arūpaścātmarūpaśca sarvabhāvavinirvṛtaḥ || 96 ||
antaḥśūnyo bahiḥśūnyaḥ śūnyātmā śūnyabhāvanaḥ |
antaḥpūrṇo bahiḥpūrṇaḥ pūrṇātmā pūrṇabhāvanaḥ || 97 ||
antastyāgī bahistyāgī tyāgātmā sarvayogavān |
antaryogī bahiryogī sarvayogaparāyaṇaḥ || 98 ||
antarbhogī bahirbhogī sarvabhogaviduttamaḥ |
antarniṣṭho bahirniṣṭhaḥ sarvaniṣṭhāmayastathā || 99 ||
bāhyāntaravimuktaśca bāhyāntaravivarjitaḥ |
śāntaḥ śuddho viśuddhaśca nirvāṇaḥ prakṛteḥ paraḥ || 100 ||
akālaḥ kālanemī ca kālakālo janeśvaraḥ |
kālātmā kālakartā ca kālajñaḥ kālanāśanaḥ || 101 ||
kaivalyapadadātā ca kaivalyasukhadāyakaḥ |
kaivalyakalanādhāro nirbharo harṣavardhanaḥ || 102 ||
hṛdayastho hṛṣīkeśo govindo garbhavarjitaḥ |
sakalāgamapūjyaśca nigamo nigamāśrayaḥ || 103 ||
parāśaktiḥ parākīrtiḥ parāvṛttirnidhismṛtiḥ |
paravidyā parākṣāntirvibhaktiryuktasadgatiḥ || 104 ||
svaprakāśaḥ prakāśātmā parasaṃvedanātmakaḥ |
svasevyaḥ svavidāṃ svātmā svasaṃvedyo'naghaḥ kṣamī || 105 ||
svānusandhānaśīlātmā svānusandhānagocaraḥ |
svānusandhānaśūnyātmā svānusandhānakāśrayaḥ || 106 ||
svabodhadarpaṇo'bhaṅgaḥ kandarpakulanāśanaḥ |
brahmacārī brahmavettā brāhmaṇo brahmavittamaḥ || 107 ||
tattvabodhaḥ sudhāvarṣaḥ pāvanaḥ pāpapāvakaḥ |
brahmasūtravidheyātmā brahmasūtrārthanirṇayaḥ || 108 ||
ātyantiko mahākalpaḥ saṅkalpāvartanāśanaḥ |
ādhivyādhiharaścaiva saṃśayārṇavaśoṣakaḥ || 109 ||
tattvātmajñānasandeśo mahānubhavabhāvitaḥ |
ātmānubhavasampannaḥ svānubhāvasukhāśrayaḥ || 110 ||
acintyaśca bṛhadbhānuḥ pramadotkarṣanāśanaḥ |
aniketa praśāntātmā śūnyāvāso jagadvapuḥ || 111 ||
cidgatiścinmayaścakrī māyācakrapravartakaḥ |
sarvavarṇavidārambhī sarvārambhaparāyaṇaḥ || 112 ||
purāṇaḥ pravaro dātā sundaraḥ kanakāṅgadī |
anasūyātmajo dattaḥ sarvajñaḥ sarvakāmadaḥ || 113 ||
kāmajit kāmapālaśca kāmī kāmapradāgamaḥ |
kāmavān kāmapoṣaśca sarvakāmanivartakaḥ || 114 ||
sarvakarmaphalotpattiḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
sarvakarmaphalaiḥ pūjyaḥ sarvakarmaphalāśrayaḥ || 115 ||
viśvakarmā kṛtātmā ca kṛtajñaḥ sarvasākṣikaḥ |
sarvārambhaparityāgī jaḍonmattapiśācavān || 116 ||
bhikṣurbhaikṣākaraścaiva bhaikṣāhārī nirāśramī |
akūlaścānukūlaśca vikalo hyakalastathā || 117 ||
jaṭilo vanacārī ca daṇḍī muṇḍī ca gaṇḍavān |
dehadharmavihīnātmā hyekākī saṅgavarjitaḥ || 118 ||
āśramyanāśramārambho'nācārī karmavarjitaḥ |
asandehī ca sandehī na kiñcinna ca kiñcanaḥ || 119 ||
nṛdehī dehaśūnyaśca nābhāvī bhāvanirgataḥ |
nābrahmā ca parabrahma svayameva nirākulaḥ || 120 ||
anaghaścāguruścaiva nāthanāthottamo guruḥ |
dvibhujaḥ prākṛtaścaiva janakaśca pitāmahaḥ || 121 ||
anātmā na ca nānātmā nītirnītimatāṃ varaḥ |
sahajaḥ sadṛśaḥ siddhaścaikaścinmātra eva ca || 122 ||
na kartāpi ca kartā ca bhoktā bhogavivarjitaḥ |
turīyasturīyātītaḥ svacchaḥ sarvamayastathā || 123 ||
sarvādhiṣṭhānarūpaśca sarvadhyeyavivarjitaḥ |
sarvalokanivāsātmā sakalottamavanditaḥ || 124 ||
dehabhṛddehakṛccaiva dehātmā dehabhāvanaḥ |
dehī dehavibhaktaśca dehabhāvaprakāśanaḥ || 125 ||
layastho layaviccaiva layābhāvaśca bodhavān |
layātīto layasyānto layabhāvanivāraṇaḥ || 126 ||
vimukhaḥ pramukhaścaiva pratyaṅmukhavadācarī |
viśvabhugviśvadhṛgviśvo viśvakṣemakarastathā || 127 ||
avikṣipto'pramādī ca parardhiḥ paramārthadṛk |
svānubhāvavihīnaśca svānubhāvaprakāśanaḥ || 128 ||
nirindriyaśca nirbuddhirnirābhāso nirākṛtaḥ |
nirahaṅkārarūpātmā nirvapuḥ sakalāśrayaḥ || 129 ||
śokaduḥkhaharaścaiva bhogamokṣaphalapradaḥ |
suprasannastathā sūkṣmaḥ śabdabrahmārthasaṅgrahaḥ || 130 ||
āgamāpāyaśūnyaśca sthānadaśca satāṅgatiḥ |
akṛtaḥ sukṛtaścaiva kṛtakarmā vinirvṛtaḥ || 131 ||
bhedatrayaharaścaiva dehatrayavinirgataḥ |
sarvakāmamayaścaiva sarvakāmanivartakaḥ || 132 ||
siddheśvaro'jaraḥ pañcabāṇadarpahutāśanaḥ |
caturakṣarabījātmā svabhūścitkīrtibhūṣaṇaḥ || 133 ||
agādhabuddhirakṣubdhaścandrasūryāgnilocanaḥ |
yamadaṃṣṭro'tisaṃhartā paramānandasāgaraḥ || 134 ||
līlāviśvambharo bhānurbhairavo bhīmalocanaḥ |
brahmacarmāmbaraḥ kālastvacalaścalanāntakaḥ || 135 ||
ādidevo jagadyonirvāsavārivimardanaḥ |
vikarmakarmakarmajño ananyagamako'gamaḥ || 136 ||
abaddhakarmaśūnyaśca kāmarāgakulakṣayaḥ |
yogāndhakāramathanaḥ padmajanmādivanditaḥ || 137 ||
bhaktakāmo'grajaścakrī bhāvanirbhāvabhāvakaḥ |
bhedāntako mahānagryo nigūho gocarāntakaḥ || 138 ||
kālāgniśamanaḥ śaṅkhacakrapadmagadādharaḥ |
dīpto dīnapatiḥ śāstā svacchando muktidāyakaḥ || 139 ||
vyomadharmāmbaro bhettā bhasmadhārī dharādharaḥ |
dharmagupto'nvayātmā ca vyatirekārthanirṇayaḥ || 140 ||
ekānekaguṇābhāsābhāsanirbhāsavarjitaḥ |
bhāvābhāvasvabhāvātmā bhāvābhāvavibhāvavit || 141 ||
yogihṛdayaviśrāmo'nantavidyāvivardhanaḥ |
vighnāntakastrikālajñastattvātmā jñānasāgaraḥ || 142 ||
itīdaṃ dattasāhasraṃ sāyaṃ prātaḥ paṭhettu yaḥ |
sa ihāmutra labhate nirvāṇaṃ paramaṃ sukham || 143 ||
guruvāre dattabhakto bhaktibhāvasamanvitaḥ |
paṭhet sadaiva yo hyetat sa labheccintitaṃ dhruvam || 144 ||
iti śrīmaddattātreyapurāṇe śrī dattātreya sahasranāma stotram |
Sanskrit — Devanagari (original)
मुनयः ऊचुः
निखिलागमतत्त्वज्ञ ब्रह्मध्यानपरायण ।
वदास्माकं मुक्त्युपायं सूत सर्वोपकारकम् ॥ 1 ॥
सर्वदेवेषु को देवः सद्यो मोक्षप्रदो भवेत् ।
को मनुर्वा भवेत्तस्य सद्यः प्रीतिकरो ध्रुवम् ॥ 2 ॥
सूत उवाच ।
निगमागमतत्त्वज्ञो ह्यवधूतश्चिदम्बरः ।
भक्तवात्सल्यप्रवणो दत्त एव हि केवलः ॥ 3 ॥
सदा प्रसन्नवदनो भक्तचिन्तैकतत्परः ।
तस्य नामान्यनन्तानि वर्तन्तेऽथाप्यदः परम् ॥ 4 ॥
दत्तस्य नामसाहस्रं तस्य प्रीतिविवर्धनम् ।
यस्त्विदं पठते नित्यं दत्तात्रेयैकमानसः ॥ 5 ॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यः स सद्यो नात्र संशयः ।
अन्ते तद्धाम संयाति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ 6 ॥
अस्य श्रीमद्दत्तात्रेयसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्य अवधूत ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, दिगम्बरो देवता, ॐ बीजं, ह्रीं शक्तिः, क्रौं कीलकं, श्रीदत्तात्रेयप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।
अथ ध्यानम्
दिगम्बरं भस्मविलेपिताङ्गं
बोधात्मकं मुक्तिकरं प्रसन्नम् ।
निर्मानसं श्यामतनुं भजेऽहं
दत्तात्रेयं ब्रह्मसमाधियुक्तम् ॥
अथ स्तोत्रम्
दत्तात्रेयो महायोगी योगेशश्चामरप्रभुः ।
मुनिर्दिगम्बरो बालो मायामुक्तो मदापहः ॥ 1 ॥
अवधूतो महानाथः शङ्करोऽमरवल्लभः ।
महादेवश्चादिदेवः पुराणप्रभुरीश्वरः ॥ 2 ॥
सत्त्वकृत्सत्त्वभृद्भावः सत्त्वात्मा सत्त्वसागरः ।
सत्त्ववित्सत्त्वसाक्षी च सत्त्वसाध्योऽमराधिपः ॥ 3 ॥
भूतकृद्भूतभृच्चैव भूतात्मा भूतसम्भवः ।
भूतभावो भवो भूतवित्तथा भूतकारणः ॥ 4 ॥
भूतसाक्षी प्रभूतिश्च भूतानां परमा गतिः ।
भूतसङ्गविहीनात्मा भूतात्मा भूतशङ्करः ॥ 5 ॥
भूतनाथो महानाथ आदिनाथो महेश्वरः ।
सर्वभूतनिवासात्मा भूतसन्तापनाशनः ॥ 6 ॥
सर्वात्मा सर्वभृत्सर्वः सर्वज्ञः सर्वनिर्णयः ।
सर्वसाक्षी बृहद्भानुः सर्ववित् सर्वमङ्गलः ॥ 7 ॥
शान्तः सत्यः समः पूर्णो एकाकी कमलापतिः ।
रामो रामप्रियश्चैव विरामो रामकारणः ॥ 8 ॥
शुद्धात्मा पावनोऽनन्तः प्रतीतः परमार्थभृत् ।
हंससाक्षी विभुश्चैव प्रभुः प्रलय इत्यपि ॥ 9 ॥
सिद्धात्मा परमात्मा च सिद्धानां परमा गतिः ।
सिद्धिसिद्धस्तथा साध्यः साधनो ह्युत्तमस्तथा ॥ 10 ॥
सुलक्षणः सुमेधावी विद्यावान्विगतान्तरः ।
विज्वरश्च महाबाहुर्बहुलानन्दवर्धनः ॥ 11 ॥
अव्यक्तपुरुषः प्राज्ञः परज्ञः परमार्थदृक् ।
परापरविनिर्मुक्तो युक्तस्तत्त्वप्रकाशवान् ॥ 12 ॥
दयावान् भगवान् भावी भावात्मा भावकारणः ।
भवसन्तापनाशश्च पुष्पवान् पण्डितो बुधः ॥ 13 ॥
प्रत्यक्षवस्तुर्विश्वात्मा प्रत्यग्ब्रह्म सनातनः ।
प्रमाणविगतश्चैव प्रत्याहारनियोजकः ॥ 14 ॥
प्रणवः प्रणवातीतः प्रमुखः प्रलयात्मकः ।
मृत्युञ्जयो विविक्तात्मा शङ्करात्मा परो वपुः ॥ 15 ॥
परमस्तनुविज्ञेयः परमात्मनि संस्थितः ।
प्रबोधकलनाधारः प्रभावप्रवरोत्तमः ॥ 16 ॥
चिदम्बरश्चिद्विलासश्चिदाकाशश्चिदुत्तमः ।
चित्तचैतन्यचित्तात्मा देवानां परमा गतिः ॥ 17 ॥
अचेत्यश्चेतनाधारश्चेतनाचित्तविक्रमः ।
चित्तात्मा चेतनारूपो लसत्पङ्कजलोचनः ॥ 18 ॥
परं ब्रह्म परं ज्योतिः परं धाम परन्तपः ।
परं सूत्रं परं तन्त्रं पवित्रः परमोहवान् ॥ 19 ॥
क्षेत्रज्ञः क्षेत्रगः क्षेत्रः क्षेत्राधारः पुरञ्जनः ।
क्षेत्रशून्यो लोकसाक्षी क्षेत्रवान् बहुनायकः ॥ 20 ॥
योगेन्द्रो योगपूज्यश्च योग्य आत्मविदां शुचिः ।
योगमायाधरः स्थाणुरचलः कमलापतिः ॥ 21 ॥
योगेशो योगनिर्माता योगज्ञानप्रकाशनः ।
योगपालो लोकपालः संसारतमनाशनः ॥ 22 ॥
गुह्यो गुह्यतमो गुप्तो मुक्तो युक्तः सनातनः ।
गहनो गगनाकारो गम्भीरो गणनायकः ॥ 23 ॥
गोविन्दो गोपतिर्गोप्ता गोभागो भावसंस्थितः ।
गोसाक्षी गोतमारिश्च गान्धारो गगनाकृतिः ॥ 24 ॥
योगयुक्तो भोगयुक्तः शङ्कामुक्तसमाधिमान् ।
सहजः सकलेशानः कार्तवीर्यवरप्रदः ॥ 25 ॥
सरजो विरजो पुंसो पावनः पापनाशनः ।
परावरविनिर्मुक्तः परंज्योतिः पुरातनः ॥ 26 ॥
नानाज्योतिरनेकात्मा स्वयंज्योतिः सदाशिवः ।
दिव्यज्योतिर्मयश्चैव सत्यविज्ञानभास्करः ॥ 27 ॥
नित्यशुद्धः परः पूर्णः प्रकाशः प्रकटोद्भवः ।
प्रमादविगतश्चैव परेशः परविक्रमः ॥ 28 ॥
योगी योगो योगपश्च योगाभ्यासप्रकाशनः ।
योक्ता मोक्ता विधाता च त्राता पाता निरायुधः ॥ 29 ॥
नित्यमुक्तो नित्ययुक्तः सत्यः सत्यपराक्रमः ।
सत्त्वशुद्धिकरः सत्त्वस्तथा सत्त्वभृतां गतिः ॥ 30 ॥
श्रीधरः श्रीवपुः श्रीमान् श्रीनिवासोऽमरार्चितः ।
श्रीनिधिः श्रीपतिः श्रेष्ठः श्रेयस्कश्चरमाश्रयः ॥ 31 ॥
त्यागी त्यागार्थसम्पन्नस्त्यागात्मा त्यागविग्रहः ।
त्यागलक्षणसिद्धात्मा त्यागज्ञस्त्यागकारणः ॥ 32 ॥
भोगो भोक्ता तथा भोग्यो भोगसाधनकारणः ।
भोगी भोगार्थसम्पन्नो भोगज्ञानप्रकाशनः ॥ 33 ॥
केवलः केशवः कृष्णः कंवासाः कमलालयः ।
कमलासनपूज्यश्च हरिरज्ञानखण्डनः ॥ 34 ॥
महात्मा महदादिश्च महेशोत्तमवन्दितः ।
मनोबुद्धिविहीनात्मा मानात्मा मानवाधिपः ॥ 35 ॥
भुवनेशो विभूतिश्च धृतिर्मेधा स्मृतिर्दया ।
दुःखदावानलो बुद्धः प्रबुद्धः परमेश्वरः ॥ 36 ॥
कामहा क्रोधहा चैव दम्भदर्पमदापहः ।
अज्ञानतिमिरारिश्च भवारिर्भुवनेश्वरः ॥ 37 ॥
रूपकृद्रूपभृद्रूपी रूपात्मा रूपकारणः ।
रूपज्ञो रूपसाक्षी च नामरूपो गुणान्तकः ॥ 38 ॥
अप्रमेयः प्रमेयश्च प्रमाणं प्रणवाश्रयः ।
प्रमाणरहितोऽचिन्त्यश्चेतनाविगतोऽजरः ॥ 39 ॥
अक्षरोऽक्षरमुक्तश्च विज्वरो ज्वरनाशनः ।
विशिष्टो वित्तशास्त्री च दृष्टो दृष्टान्तवर्जितः ॥ 40 ॥
गुणेशो गुणकायश्च गुणात्मा गुणभावनः ।
अनन्तगुणसम्पन्नो गुणगर्भो गुणाधिपः ॥ 41 ॥
गणेशो गुणनाथश्च गुणात्मा गणभावनः ।
गणबन्धुर्विवेकात्मा गुणयुक्तः पराक्रमी ॥ 42 ॥
अतर्क्यः क्रतुरग्निश्च कृतज्ञः सफलाश्रयः ।
यज्ञश्च यज्ञफलदो यज्ञ इज्योऽमरोत्तमः ॥ 43 ॥
हिरण्यगर्भः श्रीगर्भः खगर्भः कुणपेश्वरः ।
मायागर्भो लोकगर्भः स्वयम्भूर्भुवनान्तकः ॥ 44 ॥
निष्पापो निबिडो नन्दी बोधी बोधसमाश्रयः ।
बोधात्मा बोधनात्मा च भेदवैतण्डखण्डनः ॥ 45 ॥
स्वाभाव्यो भावनिर्मुक्तो व्यक्तोऽव्यक्तसमाश्रयः ।
नित्यतृप्तो निराभासो निर्वाणः शरणः सुहृत् ॥ 46 ॥
गुह्येशो गुणगम्भीरो गुणदोषनिवारणः ।
गुणसङ्गविहीनश्च योगारेर्दर्पनाशनः ॥ 47 ॥
आनन्दः परमानन्दः स्वानन्दसुखवर्धनः ।
सत्यानन्दश्चिदानन्दः सर्वानन्दपरायणः ॥ 48 ॥
सद्रूपः सहजः सत्यः स्वानन्दः सुमनोहरः ।
सर्वः सर्वान्तरश्चैव पूर्वात्पूर्वतरस्तथा ॥ 49 ॥
खमयः खपरः खादिः खंब्रह्म खतनुः खगः ।
खवासाः खविहीनश्च खनिधिः खपराश्रयः ॥ 50 ॥
अनन्तश्चादिरूपश्च सूर्यमण्डलमध्यगः ।
अमोघः परमामोघः परोक्षः परदः कविः ॥ 51 ॥
विश्वचक्षुर्विश्वसाक्षी विश्वबाहुर्धनेश्वरः ।
धनञ्जयो महातेजास्तेजिष्ठस्तैजसः सुखी ॥ 52 ॥
ज्योतिर्ज्योतिर्मयो जेता ज्योतिषां ज्योतिरात्मकः ।
ज्योतिषामपि ज्योतिश्च जनको जनमोहनः ॥ 53 ॥
जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितात्मा जितमानसः ।
जितसङ्गो जितप्राणो जितसंसारवासनः ॥ 54 ॥
निर्वासनो निरालम्बो निर्योगक्षेमवर्जितः ।
निरीहो निरहङ्कारो निराशीर्निरुपाधिकः ॥ 55 ॥
नित्यबोधो विविक्तात्मा विशुद्धोत्तमगौरवः ।
विद्यार्थी परमार्थी च श्रद्धार्थी साधनात्मकः ॥ 56 ॥
प्रत्याहारी निराहारी सर्वाहारपरायणः ।
नित्यशुद्धो निराकाङ्क्षी पारायणपरायणः ॥ 57 ॥
अणोरणुतरः सूक्ष्मः स्थूलः स्थूलतरस्तथा ।
एकस्तथाऽनेकरूपो विश्वरूपः सनातनः ॥ 58 ॥
नैकरूपो विरूपात्मा नैकबोधमयस्तथा ।
नैकनाममयश्चैव नैकविद्याविवर्धनः ॥ 59 ॥
एकश्चैकान्तिकश्चैव नानाभावविवर्जितः ।
एकाक्षरस्तथा बीजः पूर्णबिम्बः सनातनः ॥ 60 ॥
मन्त्रवीर्यो मन्त्रबीजः शास्त्रवीर्यो जगत्पतिः ।
नानावीर्यधरश्चैव शक्रेशः पृथिवीपतिः ॥ 61 ॥
प्राणेशः प्राणदः प्राणः प्राणायामपरायणः ।
प्राणपञ्चकनिर्मुक्तः कोशपञ्चकवर्जितः ॥ 62 ॥
निश्चलो निष्कलोऽसङ्गो निष्प्रपञ्चो निरामयः ।
निराधारो निराकारो निर्विकारो निरञ्जनः ॥ 63 ॥
निष्प्रतीतो निराभासो निरासक्तो निराकुलः ।
निष्ठासर्वगतश्चैव निरारम्भो निराश्रयः ॥ 64 ॥
निरन्तरः सर्वगोप्ता शान्तो दान्तो महामुनिः । [सत्त्व]
निःशब्दः सुकृतः स्वस्थः सत्यवादी सुरेश्वरः ॥ 65 ॥
ज्ञानदो ज्ञानविज्ञानी ज्ञानात्माऽऽनन्दपूरितः ।
ज्ञानयज्ञविदां दक्षो ज्ञानाग्निर्ज्वलनो बुधः ॥ 66 ॥
दयावान् भवरोगारिश्चिकित्साचरमागतिः ।
चन्द्रमण्डलमध्यस्थश्चन्द्रकोटिसुशीतलः ॥ 67 ॥
यन्त्रकृत्परमो यन्त्री यन्त्रारूढापराजितः ।
यन्त्रविद्यन्त्रवासश्च यन्त्राधारो धराधरः ॥ 68 ॥
तत्त्वज्ञस्तत्त्वभूतात्मा महत्तत्त्वप्रकाशनः ।
तत्त्वसङ्ख्यानयोगज्ञः साङ्ख्यशास्त्रप्रवर्तकः ॥ 69 ॥
अनन्तविक्रमो देवो माधवश्च धनेश्वरः ।
साधुः साधुवरिष्ठात्मा सावधानोऽमरोत्तमः ॥ 70 ॥
निःसङ्कल्पो निराधारो दुर्धरो ह्यात्मवित्पतिः ।
आरोग्यसुखदश्चैव प्रवरो वासवस्तथा ॥ 71 ॥
परेशः परमोदारः प्रत्यक्चैतन्यदुर्गमः ।
दुराधर्षो दुरावासो दूरत्वपरिनाशनः ॥ 72 ॥
वेदविद्वेदकृद्वेदो वेदात्मा विमलाशयः ।
विविक्तसेवी च संसारश्रमनाशनस्तथा ॥ 73 ॥
ब्रह्मयोनिर्बृहद्योनिर्विश्वयोनिर्विदेहवान् ।
विशालाक्षो विश्वनाथो हाटकाङ्गदभूषणः ॥ 74 ॥
अबाध्यो जगदाराध्यो जगदार्जवपालनः ।
जनवान् धनवान् धर्मी धर्मगो धर्मवर्धनः ॥ 75 ॥
अमृतः शाश्वतः साध्यः सिद्धिदः सुमनोहरः ।
खलुब्रह्मखलुस्थानो मुनीनां परमा गतिः ॥ 76 ॥
उपद्रष्टा तथा श्रेष्ठः शुचिभूतो ह्यनामयः ।
वेदसिद्धान्तवेद्यश्च मानसाह्लादवर्धनः ॥ 77 ॥
देहादन्यो गुणादन्यो लोकादन्यो विवेकवित् ।
दुष्टस्वप्नहरश्चैव गुरुर्गुरुवरोत्तमः ॥ 78 ॥
कर्मी कर्मविनिर्मुक्तः सन्न्यासी साधकेश्वरः ।
सर्वभावविहीनश्च तृष्णासङ्गनिवारकः ॥ 79 ॥
त्यागी त्यागवपुस्त्यागस्त्यागदानविवर्जितः ।
त्यागकारणत्यागात्मा सद्गुरुः सुखदायकः ॥ 80 ॥
दक्षो दक्षादिवन्द्यश्च ज्ञानवादप्रवर्तकः ।
शब्दब्रह्ममयात्मा च शब्दब्रह्मप्रकाशवान् ॥ 81 ॥
ग्रसिष्णुः प्रभविष्णुश्च सहिष्णुर्विगतान्तरः ।
विद्वत्तमो महावन्द्यो विशालोत्तमवाङ्मुनिः ॥ 82 ॥
ब्रह्मविद्ब्रह्मभावश्च ब्रह्मर्षिर्ब्राह्मणप्रियः ।
ब्रह्म ब्रह्मप्रकाशात्मा ब्रह्मविद्याप्रकाशनः ॥ 83 ॥
अत्रिवंशप्रभूतात्मा तापसोत्तमवन्दितः ।
आत्मवासी विधेयात्मा ह्यत्रिवंशविवर्धनः ॥ 84 ॥
प्रवर्तनो निवृत्तात्मा प्रलयोदकसन्निभः ।
नारायणो महागर्भो भार्गवप्रियकृत्तमः ॥ 85 ॥
सङ्कल्पदुःखदलनः संसारतमनाशनः ।
त्रिविक्रमस्त्रिधाकारस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणात्मकः ॥ 86 ॥
भेदत्रयहरश्चैव तापत्रयनिवारकः ।
दोषत्रयविभेदी च संशयार्णवखण्डनः ॥ 87 ॥
असंशयस्त्वसम्मूढो ह्यवादी राजवन्दितः ।
राजयोगी महायोगी स्वभावगलितस्तथा ॥ 88 ॥
पुण्यश्लोकः पवित्राङ्घ्रिर्ध्यानयोगपरायणः ।
ध्यानस्थो ध्यानगम्यश्च विधेयात्मा पुरातनः ॥ 89 ॥
अविज्ञेयो ह्यन्तरात्मा मुख्यबिम्बसनातनः ।
जीवसञ्जीवनो जीवश्चिद्विलासश्चिदाश्रयः ॥ 90 ॥
महेन्द्रोऽमरमान्यश्च योगेन्द्रो योगवित्तमः ।
योगधर्मस्तथा योगस्तत्त्वस्तत्त्वविनिश्चयः ॥ 91 ॥
नैकबाहुरनन्तात्मा नैकनामपराक्रमः ।
नैकाक्षी नैकपादश्च नाथनाथोत्तमोत्तमः ॥ 92 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्ररूपदृक् चैव सहस्रारमयोद्धवः ॥ 93 ॥
त्रिपादपुरुषश्चैव त्रिपादूर्ध्वस्तथैव च ।
त्र्यम्बकश्च महावीर्यो योगवीर्यविशारदः ॥ 94 ॥
विजयी विनयी जेता वीतरागी विराजितः ।
रुद्रो रौद्रो महाभीमः प्राज्ञमुख्यः सदाशुचिः ॥ 95 ॥
अन्तर्ज्योतिरनन्तात्मा प्रत्यगात्मा निरन्तरः ।
अरूपश्चात्मरूपश्च सर्वभावविनिर्वृतः ॥ 96 ॥
अन्तःशून्यो बहिःशून्यः शून्यात्मा शून्यभावनः ।
अन्तःपूर्णो बहिःपूर्णः पूर्णात्मा पूर्णभावनः ॥ 97 ॥
अन्तस्त्यागी बहिस्त्यागी त्यागात्मा सर्वयोगवान् ।
अन्तर्योगी बहिर्योगी सर्वयोगपरायणः ॥ 98 ॥
अन्तर्भोगी बहिर्भोगी सर्वभोगविदुत्तमः ।
अन्तर्निष्ठो बहिर्निष्ठः सर्वनिष्ठामयस्तथा ॥ 99 ॥
बाह्यान्तरविमुक्तश्च बाह्यान्तरविवर्जितः ।
शान्तः शुद्धो विशुद्धश्च निर्वाणः प्रकृतेः परः ॥ 100 ॥
अकालः कालनेमी च कालकालो जनेश्वरः ।
कालात्मा कालकर्ता च कालज्ञः कालनाशनः ॥ 101 ॥
कैवल्यपददाता च कैवल्यसुखदायकः ।
कैवल्यकलनाधारो निर्भरो हर्षवर्धनः ॥ 102 ॥
हृदयस्थो हृषीकेशो गोविन्दो गर्भवर्जितः ।
सकलागमपूज्यश्च निगमो निगमाश्रयः ॥ 103 ॥
पराशक्तिः पराकीर्तिः परावृत्तिर्निधिस्मृतिः ।
परविद्या पराक्षान्तिर्विभक्तिर्युक्तसद्गतिः ॥ 104 ॥
स्वप्रकाशः प्रकाशात्मा परसंवेदनात्मकः ।
स्वसेव्यः स्वविदां स्वात्मा स्वसंवेद्योऽनघः क्षमी ॥ 105 ॥
स्वानुसन्धानशीलात्मा स्वानुसन्धानगोचरः ।
स्वानुसन्धानशून्यात्मा स्वानुसन्धानकाश्रयः ॥ 106 ॥
स्वबोधदर्पणोऽभङ्गः कन्दर्पकुलनाशनः ।
ब्रह्मचारी ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः ॥ 107 ॥
तत्त्वबोधः सुधावर्षः पावनः पापपावकः ।
ब्रह्मसूत्रविधेयात्मा ब्रह्मसूत्रार्थनिर्णयः ॥ 108 ॥
आत्यन्तिको महाकल्पः सङ्कल्पावर्तनाशनः ।
आधिव्याधिहरश्चैव संशयार्णवशोषकः ॥ 109 ॥
तत्त्वात्मज्ञानसन्देशो महानुभवभावितः ।
आत्मानुभवसम्पन्नः स्वानुभावसुखाश्रयः ॥ 110 ॥
अचिन्त्यश्च बृहद्भानुः प्रमदोत्कर्षनाशनः ।
अनिकेत प्रशान्तात्मा शून्यावासो जगद्वपुः ॥ 111 ॥
चिद्गतिश्चिन्मयश्चक्री मायाचक्रप्रवर्तकः ।
सर्ववर्णविदारम्भी सर्वारम्भपरायणः ॥ 112 ॥
पुराणः प्रवरो दाता सुन्दरः कनकाङ्गदी ।
अनसूयात्मजो दत्तः सर्वज्ञः सर्वकामदः ॥ 113 ॥
कामजित् कामपालश्च कामी कामप्रदागमः ।
कामवान् कामपोषश्च सर्वकामनिवर्तकः ॥ 114 ॥
सर्वकर्मफलोत्पत्तिः सर्वकामफलप्रदः ।
सर्वकर्मफलैः पूज्यः सर्वकर्मफलाश्रयः ॥ 115 ॥
विश्वकर्मा कृतात्मा च कृतज्ञः सर्वसाक्षिकः ।
सर्वारम्भपरित्यागी जडोन्मत्तपिशाचवान् ॥ 116 ॥
भिक्षुर्भैक्षाकरश्चैव भैक्षाहारी निराश्रमी ।
अकूलश्चानुकूलश्च विकलो ह्यकलस्तथा ॥ 117 ॥
जटिलो वनचारी च दण्डी मुण्डी च गण्डवान् ।
देहधर्मविहीनात्मा ह्येकाकी सङ्गवर्जितः ॥ 118 ॥
आश्रम्यनाश्रमारम्भोऽनाचारी कर्मवर्जितः ।
असन्देही च सन्देही न किञ्चिन्न च किञ्चनः ॥ 119 ॥
नृदेही देहशून्यश्च नाभावी भावनिर्गतः ।
नाब्रह्मा च परब्रह्म स्वयमेव निराकुलः ॥ 120 ॥
अनघश्चागुरुश्चैव नाथनाथोत्तमो गुरुः ।
द्विभुजः प्राकृतश्चैव जनकश्च पितामहः ॥ 121 ॥
अनात्मा न च नानात्मा नीतिर्नीतिमतां वरः ।
सहजः सदृशः सिद्धश्चैकश्चिन्मात्र एव च ॥ 122 ॥
न कर्तापि च कर्ता च भोक्ता भोगविवर्जितः ।
तुरीयस्तुरीयातीतः स्वच्छः सर्वमयस्तथा ॥ 123 ॥
सर्वाधिष्ठानरूपश्च सर्वध्येयविवर्जितः ।
सर्वलोकनिवासात्मा सकलोत्तमवन्दितः ॥ 124 ॥
देहभृद्देहकृच्चैव देहात्मा देहभावनः ।
देही देहविभक्तश्च देहभावप्रकाशनः ॥ 125 ॥
लयस्थो लयविच्चैव लयाभावश्च बोधवान् ।
लयातीतो लयस्यान्तो लयभावनिवारणः ॥ 126 ॥
विमुखः प्रमुखश्चैव प्रत्यङ्मुखवदाचरी ।
विश्वभुग्विश्वधृग्विश्वो विश्वक्षेमकरस्तथा ॥ 127 ॥
अविक्षिप्तोऽप्रमादी च परर्धिः परमार्थदृक् ।
स्वानुभावविहीनश्च स्वानुभावप्रकाशनः ॥ 128 ॥
निरिन्द्रियश्च निर्बुद्धिर्निराभासो निराकृतः ।
निरहङ्काररूपात्मा निर्वपुः सकलाश्रयः ॥ 129 ॥
शोकदुःखहरश्चैव भोगमोक्षफलप्रदः ।
सुप्रसन्नस्तथा सूक्ष्मः शब्दब्रह्मार्थसङ्ग्रहः ॥ 130 ॥
आगमापायशून्यश्च स्थानदश्च सताङ्गतिः ।
अकृतः सुकृतश्चैव कृतकर्मा विनिर्वृतः ॥ 131 ॥
भेदत्रयहरश्चैव देहत्रयविनिर्गतः ।
सर्वकाममयश्चैव सर्वकामनिवर्तकः ॥ 132 ॥
सिद्धेश्वरोऽजरः पञ्चबाणदर्पहुताशनः ।
चतुरक्षरबीजात्मा स्वभूश्चित्कीर्तिभूषणः ॥ 133 ॥
अगाधबुद्धिरक्षुब्धश्चन्द्रसूर्याग्निलोचनः ।
यमदंष्ट्रोऽतिसंहर्ता परमानन्दसागरः ॥ 134 ॥
लीलाविश्वम्भरो भानुर्भैरवो भीमलोचनः ।
ब्रह्मचर्माम्बरः कालस्त्वचलश्चलनान्तकः ॥ 135 ॥
आदिदेवो जगद्योनिर्वासवारिविमर्दनः ।
विकर्मकर्मकर्मज्ञो अनन्यगमकोऽगमः ॥ 136 ॥
अबद्धकर्मशून्यश्च कामरागकुलक्षयः ।
योगान्धकारमथनः पद्मजन्मादिवन्दितः ॥ 137 ॥
भक्तकामोऽग्रजश्चक्री भावनिर्भावभावकः ।
भेदान्तको महानग्र्यो निगूहो गोचरान्तकः ॥ 138 ॥
कालाग्निशमनः शङ्खचक्रपद्मगदाधरः ।
दीप्तो दीनपतिः शास्ता स्वच्छन्दो मुक्तिदायकः ॥ 139 ॥
व्योमधर्माम्बरो भेत्ता भस्मधारी धराधरः ।
धर्मगुप्तोऽन्वयात्मा च व्यतिरेकार्थनिर्णयः ॥ 140 ॥
एकानेकगुणाभासाभासनिर्भासवर्जितः ।
भावाभावस्वभावात्मा भावाभावविभाववित् ॥ 141 ॥
योगिहृदयविश्रामोऽनन्तविद्याविवर्धनः ।
विघ्नान्तकस्त्रिकालज्ञस्तत्त्वात्मा ज्ञानसागरः ॥ 142 ॥
इतीदं दत्तसाहस्रं सायं प्रातः पठेत्तु यः ।
स इहामुत्र लभते निर्वाणं परमं सुखम् ॥ 143 ॥
गुरुवारे दत्तभक्तो भक्तिभावसमन्वितः ।
पठेत् सदैव यो ह्येतत् स लभेच्चिन्तितं ध्रुवम् ॥ 144 ॥
इति श्रीमद्दत्तात्रेयपुराणे श्री दत्तात्रेय सहस्रनाम स्तोत्रम् ।
munayaḥ ūcuḥ
nikhilāgamatattvajña brahmadhyānaparāyaṇa |
vadāsmākaṃ muktyupāyaṃ sūta sarvopakārakam || 1 ||
sarvadeveṣu ko devaḥ sadyo mokṣaprado bhavet |
ko manurvā bhavettasya sadyaḥ prītikaro dhruvam || 2 ||
sūta uvāca |
nigamāgamatattvajño hyavadhūtaścidambaraḥ |
bhaktavātsalyapravaṇo datta eva hi kevalaḥ || 3 ||
sadā prasannavadano bhaktacintaikatatparaḥ |
tasya nāmānyanantāni vartante'thāpyadaḥ param || 4 ||
dattasya nāmasāhasraṃ tasya prītivivardhanam |
yastvidaṃ paṭhate nityaṃ dattātreyaikamānasaḥ || 5 ||
mucyate sarvapāpebhyaḥ sa sadyo nātra saṃśayaḥ |
ante taddhāma saṃyāti punarāvṛttidurlabham || 6 ||
asya śrīmaddattātreyasahasranāmastotramantrasya avadhūta ṛṣiḥ, anuṣṭup chandaḥ, digambaro devatā, oṃ bījaṃ, hrīṃ śaktiḥ, krauṃ kīlakaṃ, śrīdattātreyaprītyarthe jape viniyogaḥ |
atha dhyānam
digambaraṃ bhasmavilepitāṅgaṃ
bodhātmakaṃ muktikaraṃ prasannam |
nirmānasaṃ śyāmatanuṃ bhaje'haṃ
dattātreyaṃ brahmasamādhiyuktam ||
atha stotram
dattātreyo mahāyogī yogeśaścāmaraprabhuḥ |
munirdigambaro bālo māyāmukto madāpahaḥ || 1 ||
avadhūto mahānāthaḥ śaṅkaro'maravallabhaḥ |
mahādevaścādidevaḥ purāṇaprabhurīśvaraḥ || 2 ||
sattvakṛtsattvabhṛdbhāvaḥ sattvātmā sattvasāgaraḥ |
sattvavitsattvasākṣī ca sattvasādhyo'marādhipaḥ || 3 ||
bhūtakṛdbhūtabhṛccaiva bhūtātmā bhūtasambhavaḥ |
bhūtabhāvo bhavo bhūtavittathā bhūtakāraṇaḥ || 4 ||
bhūtasākṣī prabhūtiśca bhūtānāṃ paramā gatiḥ |
bhūtasaṅgavihīnātmā bhūtātmā bhūtaśaṅkaraḥ || 5 ||
bhūtanātho mahānātha ādinātho maheśvaraḥ |
sarvabhūtanivāsātmā bhūtasantāpanāśanaḥ || 6 ||
sarvātmā sarvabhṛtsarvaḥ sarvajñaḥ sarvanirṇayaḥ |
sarvasākṣī bṛhadbhānuḥ sarvavit sarvamaṅgalaḥ || 7 ||
śāntaḥ satyaḥ samaḥ pūrṇo ekākī kamalāpatiḥ |
rāmo rāmapriyaścaiva virāmo rāmakāraṇaḥ || 8 ||
śuddhātmā pāvano'nantaḥ pratītaḥ paramārthabhṛt |
haṃsasākṣī vibhuścaiva prabhuḥ pralaya ityapi || 9 ||
siddhātmā paramātmā ca siddhānāṃ paramā gatiḥ |
siddhisiddhastathā sādhyaḥ sādhano hyuttamastathā || 10 ||
sulakṣaṇaḥ sumedhāvī vidyāvānvigatāntaraḥ |
vijvaraśca mahābāhurbahulānandavardhanaḥ || 11 ||
avyaktapuruṣaḥ prājñaḥ parajñaḥ paramārthadṛk |
parāparavinirmukto yuktastattvaprakāśavān || 12 ||
dayāvān bhagavān bhāvī bhāvātmā bhāvakāraṇaḥ |
bhavasantāpanāśaśca puṣpavān paṇḍito budhaḥ || 13 ||
pratyakṣavasturviśvātmā pratyagbrahma sanātanaḥ |
pramāṇavigataścaiva pratyāhāraniyojakaḥ || 14 ||
praṇavaḥ praṇavātītaḥ pramukhaḥ pralayātmakaḥ |
mṛtyuñjayo viviktātmā śaṅkarātmā paro vapuḥ || 15 ||
paramastanuvijñeyaḥ paramātmani saṃsthitaḥ |
prabodhakalanādhāraḥ prabhāvapravarottamaḥ || 16 ||
cidambaraścidvilāsaścidākāśaściduttamaḥ |
cittacaitanyacittātmā devānāṃ paramā gatiḥ || 17 ||
acetyaścetanādhāraścetanācittavikramaḥ |
cittātmā cetanārūpo lasatpaṅkajalocanaḥ || 18 ||
paraṃ brahma paraṃ jyotiḥ paraṃ dhāma parantapaḥ |
paraṃ sūtraṃ paraṃ tantraṃ pavitraḥ paramohavān || 19 ||
kṣetrajñaḥ kṣetragaḥ kṣetraḥ kṣetrādhāraḥ purañjanaḥ |
kṣetraśūnyo lokasākṣī kṣetravān bahunāyakaḥ || 20 ||
yogendro yogapūjyaśca yogya ātmavidāṃ śuciḥ |
yogamāyādharaḥ sthāṇuracalaḥ kamalāpatiḥ || 21 ||
yogeśo yoganirmātā yogajñānaprakāśanaḥ |
yogapālo lokapālaḥ saṃsāratamanāśanaḥ || 22 ||
guhyo guhyatamo gupto mukto yuktaḥ sanātanaḥ |
gahano gaganākāro gambhīro gaṇanāyakaḥ || 23 ||
govindo gopatirgoptā gobhāgo bhāvasaṃsthitaḥ |
gosākṣī gotamāriśca gāndhāro gaganākṛtiḥ || 24 ||
yogayukto bhogayuktaḥ śaṅkāmuktasamādhimān |
sahajaḥ sakaleśānaḥ kārtavīryavarapradaḥ || 25 ||
sarajo virajo puṃso pāvanaḥ pāpanāśanaḥ |
parāvaravinirmuktaḥ paraṃjyotiḥ purātanaḥ || 26 ||
nānājyotiranekātmā svayaṃjyotiḥ sadāśivaḥ |
divyajyotirmayaścaiva satyavijñānabhāskaraḥ || 27 ||
nityaśuddhaḥ paraḥ pūrṇaḥ prakāśaḥ prakaṭodbhavaḥ |
pramādavigataścaiva pareśaḥ paravikramaḥ || 28 ||
yogī yogo yogapaśca yogābhyāsaprakāśanaḥ |
yoktā moktā vidhātā ca trātā pātā nirāyudhaḥ || 29 ||
nityamukto nityayuktaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ |
sattvaśuddhikaraḥ sattvastathā sattvabhṛtāṃ gatiḥ || 30 ||
śrīdharaḥ śrīvapuḥ śrīmān śrīnivāso'marārcitaḥ |
śrīnidhiḥ śrīpatiḥ śreṣṭhaḥ śreyaskaścaramāśrayaḥ || 31 ||
tyāgī tyāgārthasampannastyāgātmā tyāgavigrahaḥ |
tyāgalakṣaṇasiddhātmā tyāgajñastyāgakāraṇaḥ || 32 ||
bhogo bhoktā tathā bhogyo bhogasādhanakāraṇaḥ |
bhogī bhogārthasampanno bhogajñānaprakāśanaḥ || 33 ||
kevalaḥ keśavaḥ kṛṣṇaḥ kaṃvāsāḥ kamalālayaḥ |
kamalāsanapūjyaśca harirajñānakhaṇḍanaḥ || 34 ||
mahātmā mahadādiśca maheśottamavanditaḥ |
manobuddhivihīnātmā mānātmā mānavādhipaḥ || 35 ||
bhuvaneśo vibhūtiśca dhṛtirmedhā smṛtirdayā |
duḥkhadāvānalo buddhaḥ prabuddhaḥ parameśvaraḥ || 36 ||
kāmahā krodhahā caiva dambhadarpamadāpahaḥ |
ajñānatimirāriśca bhavārirbhuvaneśvaraḥ || 37 ||
rūpakṛdrūpabhṛdrūpī rūpātmā rūpakāraṇaḥ |
rūpajño rūpasākṣī ca nāmarūpo guṇāntakaḥ || 38 ||
aprameyaḥ prameyaśca pramāṇaṃ praṇavāśrayaḥ |
pramāṇarahito'cintyaścetanāvigato'jaraḥ || 39 ||
akṣaro'kṣaramuktaśca vijvaro jvaranāśanaḥ |
viśiṣṭo vittaśāstrī ca dṛṣṭo dṛṣṭāntavarjitaḥ || 40 ||
guṇeśo guṇakāyaśca guṇātmā guṇabhāvanaḥ |
anantaguṇasampanno guṇagarbho guṇādhipaḥ || 41 ||
gaṇeśo guṇanāthaśca guṇātmā gaṇabhāvanaḥ |
gaṇabandhurvivekātmā guṇayuktaḥ parākramī || 42 ||
atarkyaḥ kraturagniśca kṛtajñaḥ saphalāśrayaḥ |
yajñaśca yajñaphalado yajña ijyo'marottamaḥ || 43 ||
hiraṇyagarbhaḥ śrīgarbhaḥ khagarbhaḥ kuṇapeśvaraḥ |
māyāgarbho lokagarbhaḥ svayambhūrbhuvanāntakaḥ || 44 ||
niṣpāpo nibiḍo nandī bodhī bodhasamāśrayaḥ |
bodhātmā bodhanātmā ca bhedavaitaṇḍakhaṇḍanaḥ || 45 ||
svābhāvyo bhāvanirmukto vyakto'vyaktasamāśrayaḥ |
nityatṛpto nirābhāso nirvāṇaḥ śaraṇaḥ suhṛt || 46 ||
guhyeśo guṇagambhīro guṇadoṣanivāraṇaḥ |
guṇasaṅgavihīnaśca yogārerdarpanāśanaḥ || 47 ||
ānandaḥ paramānandaḥ svānandasukhavardhanaḥ |
satyānandaścidānandaḥ sarvānandaparāyaṇaḥ || 48 ||
sadrūpaḥ sahajaḥ satyaḥ svānandaḥ sumanoharaḥ |
sarvaḥ sarvāntaraścaiva pūrvātpūrvatarastathā || 49 ||
khamayaḥ khaparaḥ khādiḥ khaṃbrahma khatanuḥ khagaḥ |
khavāsāḥ khavihīnaśca khanidhiḥ khaparāśrayaḥ || 50 ||
anantaścādirūpaśca sūryamaṇḍalamadhyagaḥ |
amoghaḥ paramāmoghaḥ parokṣaḥ paradaḥ kaviḥ || 51 ||
viśvacakṣurviśvasākṣī viśvabāhurdhaneśvaraḥ |
dhanañjayo mahātejāstejiṣṭhastaijasaḥ sukhī || 52 ||
jyotirjyotirmayo jetā jyotiṣāṃ jyotirātmakaḥ |
jyotiṣāmapi jyotiśca janako janamohanaḥ || 53 ||
jitendriyo jitakrodho jitātmā jitamānasaḥ |
jitasaṅgo jitaprāṇo jitasaṃsāravāsanaḥ || 54 ||
nirvāsano nirālambo niryogakṣemavarjitaḥ |
nirīho nirahaṅkāro nirāśīrnirupādhikaḥ || 55 ||
nityabodho viviktātmā viśuddhottamagauravaḥ |
vidyārthī paramārthī ca śraddhārthī sādhanātmakaḥ || 56 ||
pratyāhārī nirāhārī sarvāhāraparāyaṇaḥ |
nityaśuddho nirākāṅkṣī pārāyaṇaparāyaṇaḥ || 57 ||
aṇoraṇutaraḥ sūkṣmaḥ sthūlaḥ sthūlatarastathā |
ekastathā'nekarūpo viśvarūpaḥ sanātanaḥ || 58 ||
naikarūpo virūpātmā naikabodhamayastathā |
naikanāmamayaścaiva naikavidyāvivardhanaḥ || 59 ||
ekaścaikāntikaścaiva nānābhāvavivarjitaḥ |
ekākṣarastathā bījaḥ pūrṇabimbaḥ sanātanaḥ || 60 ||
mantravīryo mantrabījaḥ śāstravīryo jagatpatiḥ |
nānāvīryadharaścaiva śakreśaḥ pṛthivīpatiḥ || 61 ||
prāṇeśaḥ prāṇadaḥ prāṇaḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ |
prāṇapañcakanirmuktaḥ kośapañcakavarjitaḥ || 62 ||
niścalo niṣkalo'saṅgo niṣprapañco nirāmayaḥ |
nirādhāro nirākāro nirvikāro nirañjanaḥ || 63 ||
niṣpratīto nirābhāso nirāsakto nirākulaḥ |
niṣṭhāsarvagataścaiva nirārambho nirāśrayaḥ || 64 ||
nirantaraḥ sarvagoptā śānto dānto mahāmuniḥ | [sattva]
niḥśabdaḥ sukṛtaḥ svasthaḥ satyavādī sureśvaraḥ || 65 ||
jñānado jñānavijñānī jñānātmā''nandapūritaḥ |
jñānayajñavidāṃ dakṣo jñānāgnirjvalano budhaḥ || 66 ||
dayāvān bhavarogāriścikitsācaramāgatiḥ |
candramaṇḍalamadhyasthaścandrakoṭisuśītalaḥ || 67 ||
yantrakṛtparamo yantrī yantrārūḍhāparājitaḥ |
yantravidyantravāsaśca yantrādhāro dharādharaḥ || 68 ||
tattvajñastattvabhūtātmā mahattattvaprakāśanaḥ |
tattvasaṅkhyānayogajñaḥ sāṅkhyaśāstrapravartakaḥ || 69 ||
anantavikramo devo mādhavaśca dhaneśvaraḥ |
sādhuḥ sādhuvariṣṭhātmā sāvadhāno'marottamaḥ || 70 ||
niḥsaṅkalpo nirādhāro durdharo hyātmavitpatiḥ |
ārogyasukhadaścaiva pravaro vāsavastathā || 71 ||
pareśaḥ paramodāraḥ pratyakcaitanyadurgamaḥ |
durādharṣo durāvāso dūratvaparināśanaḥ || 72 ||
vedavidvedakṛdvedo vedātmā vimalāśayaḥ |
viviktasevī ca saṃsāraśramanāśanastathā || 73 ||
brahmayonirbṛhadyonirviśvayonirvidehavān |
viśālākṣo viśvanātho hāṭakāṅgadabhūṣaṇaḥ || 74 ||
abādhyo jagadārādhyo jagadārjavapālanaḥ |
janavān dhanavān dharmī dharmago dharmavardhanaḥ || 75 ||
amṛtaḥ śāśvataḥ sādhyaḥ siddhidaḥ sumanoharaḥ |
khalubrahmakhalusthāno munīnāṃ paramā gatiḥ || 76 ||
upadraṣṭā tathā śreṣṭhaḥ śucibhūto hyanāmayaḥ |
vedasiddhāntavedyaśca mānasāhlādavardhanaḥ || 77 ||
dehādanyo guṇādanyo lokādanyo vivekavit |
duṣṭasvapnaharaścaiva gururguruvarottamaḥ || 78 ||
karmī karmavinirmuktaḥ sannyāsī sādhakeśvaraḥ |
sarvabhāvavihīnaśca tṛṣṇāsaṅganivārakaḥ || 79 ||
tyāgī tyāgavapustyāgastyāgadānavivarjitaḥ |
tyāgakāraṇatyāgātmā sadguruḥ sukhadāyakaḥ || 80 ||
dakṣo dakṣādivandyaśca jñānavādapravartakaḥ |
śabdabrahmamayātmā ca śabdabrahmaprakāśavān || 81 ||
grasiṣṇuḥ prabhaviṣṇuśca sahiṣṇurvigatāntaraḥ |
vidvattamo mahāvandyo viśālottamavāṅmuniḥ || 82 ||
brahmavidbrahmabhāvaśca brahmarṣirbrāhmaṇapriyaḥ |
brahma brahmaprakāśātmā brahmavidyāprakāśanaḥ || 83 ||
atrivaṃśaprabhūtātmā tāpasottamavanditaḥ |
ātmavāsī vidheyātmā hyatrivaṃśavivardhanaḥ || 84 ||
pravartano nivṛttātmā pralayodakasannibhaḥ |
nārāyaṇo mahāgarbho bhārgavapriyakṛttamaḥ || 85 ||
saṅkalpaduḥkhadalanaḥ saṃsāratamanāśanaḥ |
trivikramastridhākārastrimūrtistriguṇātmakaḥ || 86 ||
bhedatrayaharaścaiva tāpatrayanivārakaḥ |
doṣatrayavibhedī ca saṃśayārṇavakhaṇḍanaḥ || 87 ||
asaṃśayastvasammūḍho hyavādī rājavanditaḥ |
rājayogī mahāyogī svabhāvagalitastathā || 88 ||
puṇyaślokaḥ pavitrāṅghrirdhyānayogaparāyaṇaḥ |
dhyānastho dhyānagamyaśca vidheyātmā purātanaḥ || 89 ||
avijñeyo hyantarātmā mukhyabimbasanātanaḥ |
jīvasañjīvano jīvaścidvilāsaścidāśrayaḥ || 90 ||
mahendro'maramānyaśca yogendro yogavittamaḥ |
yogadharmastathā yogastattvastattvaviniścayaḥ || 91 ||
naikabāhuranantātmā naikanāmaparākramaḥ |
naikākṣī naikapādaśca nāthanāthottamottamaḥ || 92 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasrarūpadṛk caiva sahasrāramayoddhavaḥ || 93 ||
tripādapuruṣaścaiva tripādūrdhvastathaiva ca |
tryambakaśca mahāvīryo yogavīryaviśāradaḥ || 94 ||
vijayī vinayī jetā vītarāgī virājitaḥ |
rudro raudro mahābhīmaḥ prājñamukhyaḥ sadāśuciḥ || 95 ||
antarjyotiranantātmā pratyagātmā nirantaraḥ |
arūpaścātmarūpaśca sarvabhāvavinirvṛtaḥ || 96 ||
antaḥśūnyo bahiḥśūnyaḥ śūnyātmā śūnyabhāvanaḥ |
antaḥpūrṇo bahiḥpūrṇaḥ pūrṇātmā pūrṇabhāvanaḥ || 97 ||
antastyāgī bahistyāgī tyāgātmā sarvayogavān |
antaryogī bahiryogī sarvayogaparāyaṇaḥ || 98 ||
antarbhogī bahirbhogī sarvabhogaviduttamaḥ |
antarniṣṭho bahirniṣṭhaḥ sarvaniṣṭhāmayastathā || 99 ||
bāhyāntaravimuktaśca bāhyāntaravivarjitaḥ |
śāntaḥ śuddho viśuddhaśca nirvāṇaḥ prakṛteḥ paraḥ || 100 ||
akālaḥ kālanemī ca kālakālo janeśvaraḥ |
kālātmā kālakartā ca kālajñaḥ kālanāśanaḥ || 101 ||
kaivalyapadadātā ca kaivalyasukhadāyakaḥ |
kaivalyakalanādhāro nirbharo harṣavardhanaḥ || 102 ||
hṛdayastho hṛṣīkeśo govindo garbhavarjitaḥ |
sakalāgamapūjyaśca nigamo nigamāśrayaḥ || 103 ||
parāśaktiḥ parākīrtiḥ parāvṛttirnidhismṛtiḥ |
paravidyā parākṣāntirvibhaktiryuktasadgatiḥ || 104 ||
svaprakāśaḥ prakāśātmā parasaṃvedanātmakaḥ |
svasevyaḥ svavidāṃ svātmā svasaṃvedyo'naghaḥ kṣamī || 105 ||
svānusandhānaśīlātmā svānusandhānagocaraḥ |
svānusandhānaśūnyātmā svānusandhānakāśrayaḥ || 106 ||
svabodhadarpaṇo'bhaṅgaḥ kandarpakulanāśanaḥ |
brahmacārī brahmavettā brāhmaṇo brahmavittamaḥ || 107 ||
tattvabodhaḥ sudhāvarṣaḥ pāvanaḥ pāpapāvakaḥ |
brahmasūtravidheyātmā brahmasūtrārthanirṇayaḥ || 108 ||
ātyantiko mahākalpaḥ saṅkalpāvartanāśanaḥ |
ādhivyādhiharaścaiva saṃśayārṇavaśoṣakaḥ || 109 ||
tattvātmajñānasandeśo mahānubhavabhāvitaḥ |
ātmānubhavasampannaḥ svānubhāvasukhāśrayaḥ || 110 ||
acintyaśca bṛhadbhānuḥ pramadotkarṣanāśanaḥ |
aniketa praśāntātmā śūnyāvāso jagadvapuḥ || 111 ||
cidgatiścinmayaścakrī māyācakrapravartakaḥ |
sarvavarṇavidārambhī sarvārambhaparāyaṇaḥ || 112 ||
purāṇaḥ pravaro dātā sundaraḥ kanakāṅgadī |
anasūyātmajo dattaḥ sarvajñaḥ sarvakāmadaḥ || 113 ||
kāmajit kāmapālaśca kāmī kāmapradāgamaḥ |
kāmavān kāmapoṣaśca sarvakāmanivartakaḥ || 114 ||
sarvakarmaphalotpattiḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
sarvakarmaphalaiḥ pūjyaḥ sarvakarmaphalāśrayaḥ || 115 ||
viśvakarmā kṛtātmā ca kṛtajñaḥ sarvasākṣikaḥ |
sarvārambhaparityāgī jaḍonmattapiśācavān || 116 ||
bhikṣurbhaikṣākaraścaiva bhaikṣāhārī nirāśramī |
akūlaścānukūlaśca vikalo hyakalastathā || 117 ||
jaṭilo vanacārī ca daṇḍī muṇḍī ca gaṇḍavān |
dehadharmavihīnātmā hyekākī saṅgavarjitaḥ || 118 ||
āśramyanāśramārambho'nācārī karmavarjitaḥ |
asandehī ca sandehī na kiñcinna ca kiñcanaḥ || 119 ||
nṛdehī dehaśūnyaśca nābhāvī bhāvanirgataḥ |
nābrahmā ca parabrahma svayameva nirākulaḥ || 120 ||
anaghaścāguruścaiva nāthanāthottamo guruḥ |
dvibhujaḥ prākṛtaścaiva janakaśca pitāmahaḥ || 121 ||
anātmā na ca nānātmā nītirnītimatāṃ varaḥ |
sahajaḥ sadṛśaḥ siddhaścaikaścinmātra eva ca || 122 ||
na kartāpi ca kartā ca bhoktā bhogavivarjitaḥ |
turīyasturīyātītaḥ svacchaḥ sarvamayastathā || 123 ||
sarvādhiṣṭhānarūpaśca sarvadhyeyavivarjitaḥ |
sarvalokanivāsātmā sakalottamavanditaḥ || 124 ||
dehabhṛddehakṛccaiva dehātmā dehabhāvanaḥ |
dehī dehavibhaktaśca dehabhāvaprakāśanaḥ || 125 ||
layastho layaviccaiva layābhāvaśca bodhavān |
layātīto layasyānto layabhāvanivāraṇaḥ || 126 ||
vimukhaḥ pramukhaścaiva pratyaṅmukhavadācarī |
viśvabhugviśvadhṛgviśvo viśvakṣemakarastathā || 127 ||
avikṣipto'pramādī ca parardhiḥ paramārthadṛk |
svānubhāvavihīnaśca svānubhāvaprakāśanaḥ || 128 ||
nirindriyaśca nirbuddhirnirābhāso nirākṛtaḥ |
nirahaṅkārarūpātmā nirvapuḥ sakalāśrayaḥ || 129 ||
śokaduḥkhaharaścaiva bhogamokṣaphalapradaḥ |
suprasannastathā sūkṣmaḥ śabdabrahmārthasaṅgrahaḥ || 130 ||
āgamāpāyaśūnyaśca sthānadaśca satāṅgatiḥ |
akṛtaḥ sukṛtaścaiva kṛtakarmā vinirvṛtaḥ || 131 ||
bhedatrayaharaścaiva dehatrayavinirgataḥ |
sarvakāmamayaścaiva sarvakāmanivartakaḥ || 132 ||
siddheśvaro'jaraḥ pañcabāṇadarpahutāśanaḥ |
caturakṣarabījātmā svabhūścitkīrtibhūṣaṇaḥ || 133 ||
agādhabuddhirakṣubdhaścandrasūryāgnilocanaḥ |
yamadaṃṣṭro'tisaṃhartā paramānandasāgaraḥ || 134 ||
līlāviśvambharo bhānurbhairavo bhīmalocanaḥ |
brahmacarmāmbaraḥ kālastvacalaścalanāntakaḥ || 135 ||
ādidevo jagadyonirvāsavārivimardanaḥ |
vikarmakarmakarmajño ananyagamako'gamaḥ || 136 ||
abaddhakarmaśūnyaśca kāmarāgakulakṣayaḥ |
yogāndhakāramathanaḥ padmajanmādivanditaḥ || 137 ||
bhaktakāmo'grajaścakrī bhāvanirbhāvabhāvakaḥ |
bhedāntako mahānagryo nigūho gocarāntakaḥ || 138 ||
kālāgniśamanaḥ śaṅkhacakrapadmagadādharaḥ |
dīpto dīnapatiḥ śāstā svacchando muktidāyakaḥ || 139 ||
vyomadharmāmbaro bhettā bhasmadhārī dharādharaḥ |
dharmagupto'nvayātmā ca vyatirekārthanirṇayaḥ || 140 ||
ekānekaguṇābhāsābhāsanirbhāsavarjitaḥ |
bhāvābhāvasvabhāvātmā bhāvābhāvavibhāvavit || 141 ||
yogihṛdayaviśrāmo'nantavidyāvivardhanaḥ |
vighnāntakastrikālajñastattvātmā jñānasāgaraḥ || 142 ||
itīdaṃ dattasāhasraṃ sāyaṃ prātaḥ paṭhettu yaḥ |
sa ihāmutra labhate nirvāṇaṃ paramaṃ sukham || 143 ||
guruvāre dattabhakto bhaktibhāvasamanvitaḥ |
paṭhet sadaiva yo hyetat sa labheccintitaṃ dhruvam || 144 ||
iti śrīmaddattātreyapurāṇe śrī dattātreya sahasranāma stotram |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.