Mandukya Upanishad — Bengali Script

ও-ম্ভ॒দ্র-ঙ্কর্ণে॑ভি-শ্শৃণু॒যাম॑ দেবাঃ । ভ॒দ্র-ম্প॑শ্যেমা॒ক্ষভি॒-র্যজ॑ত্রাঃ । স্থি॒রৈরঙ্গৈ᳚স্তুষ্টু॒বাগ্ং স॑স্ত॒নূভিঃ॑ । ব্যশে॑ম দে॒বহি॑তং॒-যঁদাযুঃ॑ । স্ব॒স্তি ন॒ ইন্দ্রো॑ বৃ॒দ্ধশ্র॑বাঃ । স্ব॒স্তি নঃ॑ পূ॒ষা বি॒শ্ববে॑দাঃ । স্ব॒স্তি ন॒স্তার্ক্ষ্যো॒ অরি॑ষ্টনেমিঃ । স্ব॒স্তি নো॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দধাতু ॥

ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥

॥ অথ মাণ্ডূক্যোপনিষত্ ॥

হরিঃ ওম্ ।

ওমিত্যেতদক্ষরমিদগ্ং সর্ব-ন্তস্যোপব্যাখ্যানং

ভূত-ম্ভবদ্ ভবিষ্যদিতি সর্বমোঙ্কার এব

যচ্চান্য-ত্ত্রিকালাতীত-ন্তদপ্যোঙ্কার এব ॥ 1 ॥

সর্বগ্ং হ্যেতদ্ ব্রহ্মাযমাত্মা ব্রহ্ম সো-ঽযমাত্মা চতুষ্পাত্ ॥ 2 ॥

জাগরিতস্থানো বহিষ্প্রজ্ঞ-স্সপ্তাঙ্গ একোনবিংশতিমুখঃ

স্থূলভুগ্বৈশ্বানরঃ প্রথমঃ পাদঃ ॥ 3 ॥

স্বপ্নস্থানো-ঽন্তঃপ্রজ্ঞ-স্সপ্তাঙ্গ একোনবিংশতিমুখঃ

প্রবিবিক্তভুক্তৈজসো দ্বিতীযঃ পাদঃ ॥ 4 ॥

যত্র সুপ্তো ন কঞ্চন কাম-ঙ্কামযতে ন কঞ্চন স্বপ্নং

পশ্যতি ত-থ্সুষুপ্তম্ । সুষুপ্তস্থান একীভূতঃ প্রজ্ঞানঘন

এবানন্দমযো হ্যানন্দভুক্চেতোমুখঃ প্রাজ্ঞস্তৃতীযঃ পাদঃ ॥ 5 ॥

এষ সর্বেশ্বরঃ এষ সর্বজ্ঞ এষো-ঽন্তর্যাম্যেষ যোনি-স্সর্বস্য

প্রভবাপ্যযৌ হি ভূতানাম্ ॥ 6 ॥

নান্তঃপ্রজ্ঞ-ন্ন বহিষ্প্রজ্ঞ-ন্নোভযতঃপ্রজ্ঞ-ন্ন প্রজ্ঞানঘনং

ন প্রজ্ঞ-ন্নাপ্রজ্ঞম্ । অদৃষ্টমব্যবহার্যমগ্রাহ্যমলক্ষণং

অচিন্ত্যমব্যপদেশ্যমেকাত্মপ্রত্যযসার-ম্প্রপঞ্চোপশমং

শান্তং শিবমদ্বৈত-ঞ্চতুর্থ-ম্মন্যন্তে স আত্মা স বিজ্ঞেযঃ ॥ 7 ॥

সো-ঽযমাত্মাধ্যক্ষরমোঙ্কারো-ঽধিমাত্র-ম্পাদা মাত্রা মাত্রাশ্চ পাদা

অকার উকারো মকার ইতি ॥ 8 ॥

জাগরিতস্থানো বৈশ্বানরো-ঽকারঃ প্রথমা মাত্রা-ঽঽপ্তেরাদিমত্ত্বাদ্

বা-ঽঽপ্নোতি হ বৈ সর্বান্ কামানাদিশ্চ ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 9 ॥

স্বপ্নস্থানস্তৈজস উকারো দ্বিতীযা মাত্রোত্কর্ষাত্

উভযত্বাদ্বোত্কর্ষতি হ বৈ জ্ঞানসন্ততিং সমানশ্চ ভবতি

নাস্যাব্রহ্মবিত্কুলে ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 10 ॥

সুষুপ্তস্থানঃ প্রাজ্ঞো মকারস্তৃতীযা মাত্রা মিতেরপীতের্বা

মিনোতি হ বা ইদং সর্বমপীতিশ্চ ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 11 ॥

অমাত্রশ্চতুর্থো-ঽব্যবহার্যঃ প্রপঞ্চোপশম-শ্শিবো-ঽদ্বৈত

এবমোঙ্কার আত্মৈব সংবিঁশত্যাত্মনা-ঽঽত্মানং-যঁ এবং-বেঁদ ॥ 12 ॥

॥ ইতি মাণ্ডূক্যোপনিষ-থ্সমাপ্তা ॥

Roman (IAST) Transliteration

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

|| atha māṇḍūkyopaniṣat ||

hariḥ om |

omityetadakṣaramidagṃ sarva-ntasyopavyākhyānaṃ

bhūta-mbhavad bhaviṣyaditi sarvamoṅkāra eva

yaccānya-ttrikālātīta-ntadapyoṅkāra eva || 1 ||

sarvagṃ hyetad brahmāyamātmā brahma so-'yamātmā catuṣpāt || 2 ||

jāgaritasthāno bahiṣprajña-ssaptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ

sthūlabhugvaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ || 3 ||

svapnasthāno-'ntaḥprajña-ssaptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ

praviviktabhuktaijaso dvitīyaḥ pādaḥ || 4 ||

yatra supto na kañcana kāma-ṅkāmayate na kañcana svapnaṃ

paśyati ta-thsuṣuptam | suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana

evānandamayo hyānandabhukcetomukhaḥ prājñastṛtīyaḥ pādaḥ || 5 ||

eṣa sarveśvaraḥ eṣa sarvajña eṣo-'ntaryāmyeṣa yoni-ssarvasya

prabhavāpyayau hi bhūtānām || 6 ||

nāntaḥprajña-nna bahiṣprajña-nnobhayataḥprajña-nna prajñānaghanaṃ

na prajña-nnāprajñam | adṛṣṭamavyavahāryamagrāhyamalakṣaṇaṃ

acintyamavyapadeśyamekātmapratyayasāra-mprapañcopaśamaṃ

śāntaṃ śivamadvaita-ñcaturtha-mmanyante sa ātmā sa vijñeyaḥ || 7 ||

so-'yamātmādhyakṣaramoṅkāro-'dhimātra-mpādā mātrā mātrāśca pādā

akāra ukāro makāra iti || 8 ||

jāgaritasthāno vaiśvānaro-'kāraḥ prathamā mātrā-''pterādimattvād

vā-''pnoti ha vai sarvān kāmānādiśca bhavati ya evaṃ-ve~da || 9 ||

svapnasthānastaijasa ukāro dvitīyā mātrotkarṣāt

ubhayatvādvotkarṣati ha vai jñānasantatiṃ samānaśca bhavati

nāsyābrahmavitkule bhavati ya evaṃ-ve~da || 10 ||

suṣuptasthānaḥ prājño makārastṛtīyā mātrā miterapītervā

minoti ha vā idaṃ sarvamapītiśca bhavati ya evaṃ-ve~da || 11 ||

amātraścaturtho-'vyavahāryaḥ prapañcopaśama-śśivo-'dvaita

evamoṅkāra ātmaiva saṃvi~śatyātmanā-''tmānaṃ-ya~ evaṃ-ve~da || 12 ||

|| iti māṇḍūkyopaniṣa-thsamāptā ||

Sanskrit — Devanagari (original)

ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥

ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

॥ अथ माण्डूक्योपनिषत् ॥

हरिः ओम् ।

ओमित्येतदक्षरमिदग्ं सर्व-न्तस्योपव्याख्यानं

भूत-म्भवद् भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव

यच्चान्य-त्त्रिकालातीत-न्तदप्योङ्कार एव ॥ 1 ॥

सर्वग्ं ह्येतद् ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सो-ऽयमात्मा चतुष्पात् ॥ 2 ॥

जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञ-स्सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः

स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ 3 ॥

स्वप्नस्थानो-ऽन्तःप्रज्ञ-स्सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः

प्रविविक्तभुक्तैजसो द्वितीयः पादः ॥ 4 ॥

यत्र सुप्तो न कञ्चन काम-ङ्कामयते न कञ्चन स्वप्नं

पश्यति त-थ्सुषुप्तम् । सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन

एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक्चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥ 5 ॥

एष सर्वेश्वरः एष सर्वज्ञ एषो-ऽन्तर्याम्येष योनि-स्सर्वस्य

प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ 6 ॥

नान्तःप्रज्ञ-न्न बहिष्प्रज्ञ-न्नोभयतःप्रज्ञ-न्न प्रज्ञानघनं

न प्रज्ञ-न्नाप्रज्ञम् । अदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणं

अचिन्त्यमव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययसार-म्प्रपञ्चोपशमं

शान्तं शिवमद्वैत-ञ्चतुर्थ-म्मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेयः ॥ 7 ॥

सो-ऽयमात्माध्यक्षरमोङ्कारो-ऽधिमात्र-म्पादा मात्रा मात्राश्च पादा

अकार उकारो मकार इति ॥ 8 ॥

जागरितस्थानो वैश्वानरो-ऽकारः प्रथमा मात्रा-ऽऽप्तेरादिमत्त्वाद्

वा-ऽऽप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति य एवं-वेँद ॥ 9 ॥

स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रोत्कर्षात्

उभयत्वाद्वोत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति

नास्याब्रह्मवित्कुले भवति य एवं-वेँद ॥ 10 ॥

सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा मितेरपीतेर्वा

मिनोति ह वा इदं सर्वमपीतिश्च भवति य एवं-वेँद ॥ 11 ॥

अमात्रश्चतुर्थो-ऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशम-श्शिवो-ऽद्वैत

एवमोङ्कार आत्मैव संविँशत्यात्मना-ऽऽत्मानं-यँ एवं-वेँद ॥ 12 ॥

॥ इति माण्डूक्योपनिष-थ्समाप्ता ॥