ওঁ শ্রী পরমাত্মনে নমঃ
অথ দ্বাদশোঽধ্যাযঃ
ভক্তিযোগঃ
অর্জুন উবাচ
এবং সততযুক্তা যে ভক্তাস্ত্বাং পর্যুপাসতে ।
যে চাপ্যক্ষরমব্যক্তং তেষাং কে যোগবিত্তমাঃ ॥1॥
শ্রী ভগবানুবাচ
ময্যাবেশ্য মনো যে মাং নিত্যযুক্তা উপাসতে ।
শ্রদ্ধযা পরযোপেতাঃ তে মে যুক্ততমা মতাঃ ॥2॥
যে ত্বক্ষরমনির্দেশ্যম্ অব্যক্তং পর্যুপাসতে ।
সর্বত্রগমচিন্ত্যং চ কূটস্থমচলং ধ্রুবম্ ॥3॥
সন্নিযম্যেন্দ্রিযগ্রামং সর্বত্র সমবুদ্ধযঃ ।
তে প্রাপ্নুবন্তি মামেব সর্বভূতহিতে রতাঃ ॥4॥
ক্লেশোঽধিকতরস্তেষাম্ অব্যক্তাসক্তচেতসাম্ ।
অব্যক্তা হি গতির্দুঃখং দেহবদ্ভিরবাপ্যতে ॥5॥
যে তু সর্বাণি কর্মাণি মযি সন্ন্যস্য মত্পরাঃ ।
অনন্যেনৈব যোগেন মাং ধ্যাযন্ত উপাসতে ॥6॥
তেষামহং সমুদ্ধর্তা মৃত্যুসংসারসাগরাত্ ।
ভবামি নচিরাত্পার্থ ময্যাবেশিতচেতসাম্ ॥7॥
ময্যেব মন আধত্স্ব মযি বুদ্ধিং নিবেশয ।
নিবসিষ্যসি ময্যেব অত ঊর্ধ্বং ন সংশযঃ ॥8॥
অথ চিত্তং সমাধাতুং ন শক্নোষি মযি স্থিরম্ ।
অভ্যাসযোগেন ততঃ মামিচ্ছাপ্তুং ধনঞ্জয ॥9॥
অভ্যাসেঽপ্যসমর্থোঽসি মত্কর্মপরমো ভব ।
মদর্থমপি কর্মাণি কুর্বন্সিদ্ধিমবাপ্স্যসি ॥10॥
অথৈতদপ্যশক্তোঽসি কর্তুং মদ্যোগমাশ্রিতঃ ।
সর্বকর্মফলত্যাগং ততঃ কুরু যতাত্মবান্ ॥11॥
শ্রেযো হি জ্ঞানমভ্যাসাত্ জ্ঞানাদ্ধ্যানং বিশিষ্যতে ।
ধ্যানাত্কর্মফলত্যাগঃ ত্যাগাচ্ছান্তিরনন্তরম্ ॥12॥
অদ্বেষ্টা সর্বভূতানাং মৈত্রঃ করুণ এব চ ।
নির্মমো নিরহঙ্কারঃ সমদুঃখসুখঃ ক্ষমী ॥13॥
সন্তুষ্টঃ সততং যোগী যতাত্মা দৃঢনিশ্চযঃ ।
ময্যর্পিতমনোবুদ্ধিঃ যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিযঃ ॥14॥
যস্মান্নোদ্বিজতে লোকঃ লোকান্নোদ্বিজতে চ যঃ ।
হর্ষামর্ষভযোদ্বেগৈঃ মুক্তো যঃ স চ মে প্রিযঃ ॥15॥
অনপেক্ষঃ শুচির্দক্ষঃ উদাসীনো গতব্যথঃ ।
সর্বারম্ভপরিত্যাগী যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিযঃ ॥16॥
যো ন হৃষ্যতি ন দ্বেষ্টি ন শোচতি ন কাঙ্ক্ষতি ।
শুভাশুভপরিত্যাগী ভক্তিমান্যঃ স মে প্রিযঃ ॥17॥
সমঃ শত্রৌ চ মিত্রে চ তথা মানাপমানযোঃ ।
শীতোষ্ণসুখদুঃখেষু সমঃ সঙ্গবিবর্জিতঃ ॥18॥
তুল্যনিন্দাস্তুতির্মৌনী সন্তুষ্টো যেন কেনচিত্ ।
অনিকেতঃ স্থিরমতিঃ ভক্তিমান্মে প্রিযো নরঃ ॥19॥
যে তু ধর্ম্যামৃতমিদং যথোক্তং পর্যুপাসতে ।
শ্রদ্দধানা মত্পরমাঃ ভক্তাস্তেঽতীব মে প্রিযাঃ ॥20॥
॥ ওঁ তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসু উপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্যাযাং যোগশাস্ত্রে
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে ভক্তিযোগো নাম দ্বাদশোঽধ্যাযঃ ।38
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha dvādaśo'dhyāyaḥ
bhaktiyogaḥ
arjuna uvāca
evaṃ satatayuktā ye bhaktāstvāṃ paryupāsate |
ye cāpyakṣaramavyaktaṃ teṣāṃ ke yogavittamāḥ ||1||
śrī bhagavānuvāca
mayyāveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate |
śraddhayā parayopetāḥ te me yuktatamā matāḥ ||2||
ye tvakṣaramanirdeśyam avyaktaṃ paryupāsate |
sarvatragamacintyaṃ ca kūṭasthamacalaṃ dhruvam ||3||
sanniyamyendriyagrāmaṃ sarvatra samabuddhayaḥ |
te prāpnuvanti māmeva sarvabhūtahite ratāḥ ||4||
kleśo'dhikatarasteṣām avyaktāsaktacetasām |
avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate ||5||
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi sannyasya matparāḥ |
ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate ||6||
teṣāmahaṃ samuddhartā mṛtyusaṃsārasāgarāt |
bhavāmi nacirātpārtha mayyāveśitacetasām ||7||
mayyeva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya |
nivasiṣyasi mayyeva ata ūrdhvaṃ na saṃśayaḥ ||8||
atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram |
abhyāsayogena tataḥ māmicchāptuṃ dhanañjaya ||9||
abhyāse'pyasamartho'si matkarmaparamo bhava |
madarthamapi karmāṇi kurvansiddhimavāpsyasi ||10||
athaitadapyaśakto'si kartuṃ madyogamāśritaḥ |
sarvakarmaphalatyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān ||11||
śreyo hi jñānamabhyāsāt jñānāddhyānaṃ viśiṣyate |
dhyānātkarmaphalatyāgaḥ tyāgācchāntiranantaram ||12||
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca |
nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī ||13||
santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ |
mayyarpitamanobuddhiḥ yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ ||14||
yasmānnodvijate lokaḥ lokānnodvijate ca yaḥ |
harṣāmarṣabhayodvegaiḥ mukto yaḥ sa ca me priyaḥ ||15||
anapekṣaḥ śucirdakṣaḥ udāsīno gatavyathaḥ |
sarvārambhaparityāgī yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ ||16||
yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati |
śubhāśubhaparityāgī bhaktimānyaḥ sa me priyaḥ ||17||
samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ ||18||
tulyanindāstutirmaunī santuṣṭo yena kenacit |
aniketaḥ sthiramatiḥ bhaktimānme priyo naraḥ ||19||
ye tu dharmyāmṛtamidaṃ yathoktaṃ paryupāsate |
śraddadhānā matparamāḥ bhaktāste'tīva me priyāḥ ||20||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde bhaktiyogo nāma dvādaśo'dhyāyaḥ |38
Sanskrit — Devanagari (original)
ॐ श्री परमात्मने नमः
अथ द्वादशोऽध्यायः
भक्तियोगः
अर्जुन उवाच
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥1॥
श्री भगवानुवाच
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
श्रद्धया परयोपेताः ते मे युक्ततमा मताः ॥2॥
ये त्वक्षरमनिर्देश्यम् अव्यक्तं पर्युपासते ।
सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥3॥
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥4॥
क्लेशोऽधिकतरस्तेषाम् अव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥5॥
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि सन्न्यस्य मत्पराः ।
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥6॥
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
भवामि नचिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥7॥
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥8॥
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
अभ्यासयोगेन ततः मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥9॥
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव ।
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥10॥
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥11॥
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासात् ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
ध्यानात्कर्मफलत्यागः त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥12॥
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥13॥
सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिः यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥14॥
यस्मान्नोद्विजते लोकः लोकान्नोद्विजते च यः ।
हर्षामर्षभयोद्वेगैः मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥15॥
अनपेक्षः शुचिर्दक्षः उदासीनो गतव्यथः ।
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥16॥
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥17॥
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥18॥
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित् ।
अनिकेतः स्थिरमतिः भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥19॥
ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
श्रद्दधाना मत्परमाः भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥20॥
॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे भक्तियोगो नाम द्वादशोऽध्यायः ।38
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha dvādaśo'dhyāyaḥ
bhaktiyogaḥ
arjuna uvāca
evaṃ satatayuktā ye bhaktāstvāṃ paryupāsate |
ye cāpyakṣaramavyaktaṃ teṣāṃ ke yogavittamāḥ ||1||
śrī bhagavānuvāca
mayyāveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate |
śraddhayā parayopetāḥ te me yuktatamā matāḥ ||2||
ye tvakṣaramanirdeśyam avyaktaṃ paryupāsate |
sarvatragamacintyaṃ ca kūṭasthamacalaṃ dhruvam ||3||
sanniyamyendriyagrāmaṃ sarvatra samabuddhayaḥ |
te prāpnuvanti māmeva sarvabhūtahite ratāḥ ||4||
kleśo'dhikatarasteṣām avyaktāsaktacetasām |
avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate ||5||
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi sannyasya matparāḥ |
ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate ||6||
teṣāmahaṃ samuddhartā mṛtyusaṃsārasāgarāt |
bhavāmi nacirātpārtha mayyāveśitacetasām ||7||
mayyeva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya |
nivasiṣyasi mayyeva ata ūrdhvaṃ na saṃśayaḥ ||8||
atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram |
abhyāsayogena tataḥ māmicchāptuṃ dhanañjaya ||9||
abhyāse'pyasamartho'si matkarmaparamo bhava |
madarthamapi karmāṇi kurvansiddhimavāpsyasi ||10||
athaitadapyaśakto'si kartuṃ madyogamāśritaḥ |
sarvakarmaphalatyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān ||11||
śreyo hi jñānamabhyāsāt jñānāddhyānaṃ viśiṣyate |
dhyānātkarmaphalatyāgaḥ tyāgācchāntiranantaram ||12||
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca |
nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī ||13||
santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ |
mayyarpitamanobuddhiḥ yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ ||14||
yasmānnodvijate lokaḥ lokānnodvijate ca yaḥ |
harṣāmarṣabhayodvegaiḥ mukto yaḥ sa ca me priyaḥ ||15||
anapekṣaḥ śucirdakṣaḥ udāsīno gatavyathaḥ |
sarvārambhaparityāgī yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ ||16||
yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati |
śubhāśubhaparityāgī bhaktimānyaḥ sa me priyaḥ ||17||
samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ ||18||
tulyanindāstutirmaunī santuṣṭo yena kenacit |
aniketaḥ sthiramatiḥ bhaktimānme priyo naraḥ ||19||
ye tu dharmyāmṛtamidaṃ yathoktaṃ paryupāsate |
śraddadhānā matparamāḥ bhaktāste'tīva me priyāḥ ||20||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde bhaktiyogo nāma dvādaśo'dhyāyaḥ |38
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.