Shri Rama Charita Manasa - Sundarakanda — Telugu Script

శ్రీజానకీవల్లభో విజయతే

శ్రీరామచరితమానస

పఞ్చమ సోపాన (సున్దరకాణ్డ)

శాన్తం శాశ్వతమప్రమేయమనఘం నిర్వాణశాన్తిప్రదం

బ్రహ్మాశమ్భుఫణీన్ద్రసేవ్యమనిశం వేదాన్తవేద్యం విభుమ్ ।

రామాఖ్యం జగదీశ్వరం సురగురుం మాయామనుష్యం హరిం

వన్దేఽహం కరుణాకరం రఘువరం భూపాలచూడ़ఆమణిమ్ ॥ 1 ॥

నాన్యా స్పృహా రఘుపతే హృదయేఽస్మదీయే

సత్యం వదామి చ భవానఖిలాన్తరాత్మా।

భక్తిం ప్రయచ్ఛ రఘుపుఙ్గవ నిర్భరాం మే

కామాదిదోషరహితం కురు మానసం చ ॥ 2 ॥

అతులితబలధామం హేమశైలాభదేహం

దనుజవనకృశానుం జ్ఞానినామగ్రగణ్యమ్।

సకలగుణనిధానం వానరాణామధీశం

రఘుపతిప్రియభక్తం వాతజాతం నమామి ॥ 3 ॥

జామవన్త కే బచన సుహాఏ। సుని హనుమన్త హృదయ అతి భాఏ ॥

తబ లగి మోహి పరిఖేహు తుమ్హ భాఈ। సహి దుఖ కన్ద మూల ఫల ఖాఈ ॥

జబ లగి ఆవౌం సీతహి దేఖీ। హోఇహి కాజు మోహి హరష బిసేషీ ॥

యహ కహి నాఇ సబన్హి కహుఁ మాథా। చలేఉ హరషి హియఁ ధరి రఘునాథా ॥

సిన్ధు తీర ఏక భూధర సున్దర। కౌతుక కూది చఢ़ఏఉ తా ఊపర ॥

బార బార రఘుబీర సఁభారీ। తరకేఉ పవనతనయ బల భారీ ॥

జేహిం గిరి చరన దేఇ హనుమన్తా। చలేఉ సో గా పాతాల తురన్తా ॥

జిమి అమోఘ రఘుపతి కర బానా। ఏహీ భాఁతి చలేఉ హనుమానా ॥

జలనిధి రఘుపతి దూత బిచారీ। తైం మైనాక హోహి శ్రమహారీ ॥

దో. హనూమాన తేహి పరసా కర పుని కీన్హ ప్రనామ।

రామ కాజు కీన్హేం బిను మోహి కహాఁ బిశ్రామ ॥ 1 ॥

జాత పవనసుత దేవన్హ దేఖా। జానైం కహుఁ బల బుద్ధి బిసేషా ॥

సురసా నామ అహిన్హ కై మాతా। పఠిన్హి ఆఇ కహీ తేహిం బాతా ॥

ఆజు సురన్హ మోహి దీన్హ అహారా। సునత బచన కహ పవనకుమారా ॥

రామ కాజు కరి ఫిరి మైం ఆవౌం। సీతా కి సుధి ప్రభుహి సునావౌమ్ ॥

తబ తవ బదన పైఠిహుఁ ఆఈ। సత్య కహుఁ మోహి జాన దే మాఈ ॥

కబనేహుఁ జతన దేఇ నహిం జానా। గ్రససి న మోహి కహేఉ హనుమానా ॥

జోజన భరి తేహిం బదను పసారా। కపి తను కీన్హ దుగున బిస్తారా ॥

సోరహ జోజన ముఖ తేహిం ఠయూ। తురత పవనసుత బత్తిస భయూ ॥

జస జస సురసా బదను బఢ़ఆవా। తాసు దూన కపి రూప దేఖావా ॥

సత జోజన తేహిం ఆనన కీన్హా। అతి లఘు రూప పవనసుత లీన్హా ॥

బదన పిఠి పుని బాహేర ఆవా। మాగా బిదా తాహి సిరు నావా ॥

మోహి సురన్హ జేహి లాగి పఠావా। బుధి బల మరము తోర మై పావా ॥

దో. రామ కాజు సబు కరిహహు తుమ్హ బల బుద్ధి నిధాన।

ఆసిష దేహ గీ సో హరషి చలేఉ హనుమాన ॥ 2 ॥

నిసిచరి ఏక సిన్ధు మహుఁ రహీ। కరి మాయా నభు కే ఖగ గహీ ॥

జీవ జన్తు జే గగన ఉడ़ఆహీం। జల బిలోకి తిన్హ కై పరిఛాహీమ్ ॥

గహి ఛాహఁ సక సో న ఉడ़ఆఈ। ఏహి బిధి సదా గగనచర ఖాఈ ॥

సోఇ ఛల హనూమాన కహఁ కీన్హా। తాసు కపటు కపి తురతహిం చీన్హా ॥

తాహి మారి మారుతసుత బీరా। బారిధి పార గయు మతిధీరా ॥

తహాఁ జాఇ దేఖీ బన సోభా। గుఞ్జత చఞ్చరీక మధు లోభా ॥

నానా తరు ఫల ఫూల సుహాఏ। ఖగ మృగ బృన్ద దేఖి మన భాఏ ॥

సైల బిసాల దేఖి ఏక ఆగేం। తా పర ధాఇ చఢేఉ భయ త్యాగేమ్ ॥

ఉమా న కఛు కపి కై అధికాఈ। ప్రభు ప్రతాప జో కాలహి ఖాఈ ॥

గిరి పర చఢి లఙ్కా తేహిం దేఖీ। కహి న జాఇ అతి దుర్గ బిసేషీ ॥

అతి ఉతఙ్గ జలనిధి చహు పాసా। కనక కోట కర పరమ ప్రకాసా ॥

ఛం=కనక కోట బిచిత్ర మని కృత సున్దరాయతనా ఘనా।

చుహట్ట హట్ట సుబట్ట బీథీం చారు పుర బహు బిధి బనా ॥

గజ బాజి ఖచ్చర నికర పదచర రథ బరూథిన్హ కో గనై ॥

బహురూప నిసిచర జూథ అతిబల సేన బరనత నహిం బనై ॥ 1 ॥

బన బాగ ఉపబన బాటికా సర కూప బాపీం సోహహీం।

నర నాగ సుర గన్ధర్బ కన్యా రూప ముని మన మోహహీమ్ ॥

కహుఁ మాల దేహ బిసాల సైల సమాన అతిబల గర్జహీం।

నానా అఖారేన్హ భిరహిం బహు బిధి ఏక ఏకన్హ తర్జహీమ్ ॥ 2 ॥

కరి జతన భట కోటిన్హ బికట తన నగర చహుఁ దిసి రచ్ఛహీం।

కహుఁ మహిష మానషు ధేను ఖర అజ ఖల నిసాచర భచ్ఛహీమ్ ॥

ఏహి లాగి తులసీదాస ఇన్హ కీ కథా కఛు ఏక హై కహీ।

రఘుబీర సర తీరథ సరీరన్హి త్యాగి గతి పైహహిం సహీ ॥ 3 ॥

దో. పుర రఖవారే దేఖి బహు కపి మన కీన్హ బిచార।

అతి లఘు రూప ధరౌం నిసి నగర కరౌం పిసార ॥ 3 ॥

మసక సమాన రూప కపి ధరీ। లఙ్కహి చలేఉ సుమిరి నరహరీ ॥

నామ లఙ్కినీ ఏక నిసిచరీ। సో కహ చలేసి మోహి నిన్దరీ ॥

జానేహి నహీం మరము సఠ మోరా। మోర అహార జహాఁ లగి చోరా ॥

ముఠికా ఏక మహా కపి హనీ। రుధిర బమత ధరనీం ఢనమనీ ॥

పుని సమ్భారి ఉఠి సో లఙ్కా। జోరి పాని కర బినయ సంసకా ॥

జబ రావనహి బ్రహ్మ బర దీన్హా। చలత బిరఞ్చి కహా మోహి చీన్హా ॥

బికల హోసి తైం కపి కేం మారే। తబ జానేసు నిసిచర సఙ్ఘారే ॥

తాత మోర అతి పున్య బహూతా। దేఖేఉఁ నయన రామ కర దూతా ॥

దో. తాత స్వర్గ అపబర్గ సుఖ ధరిఅ తులా ఏక అఙ్గ।

తూల న తాహి సకల మిలి జో సుఖ లవ సతసఙ్గ ॥ 4 ॥

ప్రబిసి నగర కీజే సబ కాజా। హృదయఁ రాఖి కౌసలపుర రాజా ॥

గరల సుధా రిపు కరహిం మితాఈ। గోపద సిన్ధు అనల సితలాఈ ॥

గరుడ़ సుమేరు రేనూ సమ తాహీ। రామ కృపా కరి చితవా జాహీ ॥

అతి లఘు రూప ధరేఉ హనుమానా। పైఠా నగర సుమిరి భగవానా ॥

మన్దిర మన్దిర ప్రతి కరి సోధా। దేఖే జహఁ తహఁ అగనిత జోధా ॥

గయు దసానన మన్దిర మాహీం। అతి బిచిత్ర కహి జాత సో నాహీమ్ ॥

సయన కిఏ దేఖా కపి తేహీ। మన్దిర మహుఁ న దీఖి బైదేహీ ॥

భవన ఏక పుని దీఖ సుహావా। హరి మన్దిర తహఁ భిన్న బనావా ॥

దో. రామాయుధ అఙ్కిత గృహ సోభా బరని న జాఇ।

నవ తులసికా బృన్ద తహఁ దేఖి హరషి కపిరాఇ ॥ 5 ॥

లఙ్కా నిసిచర నికర నివాసా। ఇహాఁ కహాఁ సజ్జన కర బాసా ॥

మన మహుఁ తరక కరై కపి లాగా। తేహీం సమయ బిభీషను జాగా ॥

రామ రామ తేహిం సుమిరన కీన్హా। హృదయఁ హరష కపి సజ్జన చీన్హా ॥

ఏహి సన హఠి కరిహుఁ పహిచానీ। సాధు తే హోఇ న కారజ హానీ ॥

బిప్ర రుప ధరి బచన సునాఏ। సునత బిభీషణ ఉఠి తహఁ ఆఏ ॥

కరి ప్రనామ పూఁఛీ కుసలాఈ। బిప్ర కహహు నిజ కథా బుఝాఈ ॥

కీ తుమ్హ హరి దాసన్హ మహఁ కోఈ। మోరేం హృదయ ప్రీతి అతి హోఈ ॥

కీ తుమ్హ రాము దీన అనురాగీ। ఆయహు మోహి కరన బడ़భాగీ ॥

దో. తబ హనుమన్త కహీ సబ రామ కథా నిజ నామ।

సునత జుగల తన పులక మన మగన సుమిరి గున గ్రామ ॥ 6 ॥

సునహు పవనసుత రహని హమారీ। జిమి దసనన్హి మహుఁ జీభ బిచారీ ॥

తాత కబహుఁ మోహి జాని అనాథా। కరిహహిం కృపా భానుకుల నాథా ॥

తామస తను కఛు సాధన నాహీం। ప్రీతి న పద సరోజ మన మాహీమ్ ॥

అబ మోహి భా భరోస హనుమన్తా। బిను హరికృపా మిలహిం నహిం సన్తా ॥

జౌ రఘుబీర అనుగ్రహ కీన్హా। తౌ తుమ్హ మోహి దరసు హఠి దీన్హా ॥

సునహు బిభీషన ప్రభు కై రీతీ। కరహిం సదా సేవక పర ప్రీతీ ॥

కహహు కవన మైం పరమ కులీనా। కపి చఞ్చల సబహీం బిధి హీనా ॥

ప్రాత లేఇ జో నామ హమారా। తేహి దిన తాహి న మిలై అహారా ॥

దో. అస మైం అధమ సఖా సును మోహూ పర రఘుబీర।

కీన్హీ కృపా సుమిరి గున భరే బిలోచన నీర ॥ 7 ॥

జానతహూఁ అస స్వామి బిసారీ। ఫిరహిం తే కాహే న హోహిం దుఖారీ ॥

ఏహి బిధి కహత రామ గున గ్రామా। పావా అనిర్బాచ్య బిశ్రామా ॥

పుని సబ కథా బిభీషన కహీ। జేహి బిధి జనకసుతా తహఁ రహీ ॥

తబ హనుమన్త కహా సును భ్రాతా। దేఖీ చహుఁ జానకీ మాతా ॥

జుగుతి బిభీషన సకల సునాఈ। చలేఉ పవనసుత బిదా కరాఈ ॥

కరి సోఇ రూప గయు పుని తహవాఁ। బన అసోక సీతా రహ జహవాఁ ॥

దేఖి మనహి మహుఁ కీన్హ ప్రనామా। బైఠేహిం బీతి జాత నిసి జామా ॥

కృస తన సీస జటా ఏక బేనీ। జపతి హృదయఁ రఘుపతి గున శ్రేనీ ॥

దో. నిజ పద నయన దిఏఁ మన రామ పద కమల లీన।

పరమ దుఖీ భా పవనసుత దేఖి జానకీ దీన ॥ 8 ॥

తరు పల్లవ మహుఁ రహా లుకాఈ। కరి బిచార కరౌం కా భాఈ ॥

తేహి అవసర రావను తహఁ ఆవా। సఙ్గ నారి బహు కిఏఁ బనావా ॥

బహు బిధి ఖల సీతహి సముఝావా। సామ దాన భయ భేద దేఖావా ॥

కహ రావను సును సుముఖి సయానీ। మన్దోదరీ ఆది సబ రానీ ॥

తవ అనుచరీం కరుఁ పన మోరా। ఏక బార బిలోకు మమ ఓరా ॥

తృన ధరి ఓట కహతి బైదేహీ। సుమిరి అవధపతి పరమ సనేహీ ॥

సును దసముఖ ఖద్యోత ప్రకాసా। కబహుఁ కి నలినీ కరి బికాసా ॥

అస మన సముఝు కహతి జానకీ। ఖల సుధి నహిం రఘుబీర బాన కీ ॥

సఠ సూనే హరి ఆనేహి మోహి। అధమ నిలజ్జ లాజ నహిం తోహీ ॥

దో. ఆపుహి సుని ఖద్యోత సమ రామహి భాను సమాన।

పరుష బచన సుని కాఢ़ఇ అసి బోలా అతి ఖిసిఆన ॥ 9 ॥

సీతా తైం మమ కృత అపమానా। కటిహుఁ తవ సిర కఠిన కృపానా ॥

నాహిం త సపది మాను మమ బానీ। సుముఖి హోతి న త జీవన హానీ ॥

స్యామ సరోజ దామ సమ సున్దర। ప్రభు భుజ కరి కర సమ దసకన్ధర ॥

సో భుజ కణ్ఠ కి తవ అసి ఘోరా। సును సఠ అస ప్రవాన పన మోరా ॥

చన్ద్రహాస హరు మమ పరితాపం। రఘుపతి బిరహ అనల సఞ్జాతమ్ ॥

సీతల నిసిత బహసి బర ధారా। కహ సీతా హరు మమ దుఖ భారా ॥

సునత బచన పుని మారన ధావా। మయతనయాఁ కహి నీతి బుఝావా ॥

కహేసి సకల నిసిచరిన్హ బోలాఈ। సీతహి బహు బిధి త్రాసహు జాఈ ॥

మాస దివస మహుఁ కహా న మానా। తౌ మైం మారబి కాఢ़ఇ కృపానా ॥

దో. భవన గయు దసకన్ధర ఇహాఁ పిసాచిని బృన్ద।

సీతహి త్రాస దేఖావహి ధరహిం రూప బహు మన్ద ॥ 10 ॥

త్రిజటా నామ రాచ్ఛసీ ఏకా। రామ చరన రతి నిపున బిబేకా ॥

సబన్హౌ బోలి సునాఏసి సపనా। సీతహి సేఇ కరహు హిత అపనా ॥

సపనేం బానర లఙ్కా జారీ। జాతుధాన సేనా సబ మారీ ॥

ఖర ఆరూఢ़ నగన దససీసా। ముణ్డిత సిర ఖణ్డిత భుజ బీసా ॥

ఏహి బిధి సో దచ్ఛిన దిసి జాఈ। లఙ్కా మనహుఁ బిభీషన పాఈ ॥

నగర ఫిరీ రఘుబీర దోహాఈ। తబ ప్రభు సీతా బోలి పఠాఈ ॥

యహ సపనా మేం కహుఁ పుకారీ। హోఇహి సత్య గేఁ దిన చారీ ॥

తాసు బచన సుని తే సబ డరీం। జనకసుతా కే చరనన్హి పరీమ్ ॥

దో. జహఁ తహఁ గీం సకల తబ సీతా కర మన సోచ।

మాస దివస బీతేం మోహి మారిహి నిసిచర పోచ ॥ 11 ॥

త్రిజటా సన బోలీ కర జోరీ। మాతు బిపతి సఙ్గిని తైం మోరీ ॥

తజౌం దేహ కరు బేగి ఉపాఈ। దుసహు బిరహు అబ నహిం సహి జాఈ ॥

ఆని కాఠ రచు చితా బనాఈ। మాతు అనల పుని దేహి లగాఈ ॥

సత్య కరహి మమ ప్రీతి సయానీ। సునై కో శ్రవన సూల సమ బానీ ॥

సునత బచన పద గహి సముఝాఏసి। ప్రభు ప్రతాప బల సుజసు సునాఏసి ॥

నిసి న అనల మిల సును సుకుమారీ। అస కహి సో నిజ భవన సిధారీ ॥

కహ సీతా బిధి భా ప్రతికూలా। మిలహి న పావక మిటిహి న సూలా ॥

దేఖిఅత ప్రగట గగన అఙ్గారా। అవని న ఆవత ఏకు తారా ॥

పావకమయ ససి స్త్రవత న ఆగీ। మానహుఁ మోహి జాని హతభాగీ ॥

సునహి బినయ మమ బిటప అసోకా। సత్య నామ కరు హరు మమ సోకా ॥

నూతన కిసలయ అనల సమానా। దేహి అగిని జని కరహి నిదానా ॥

దేఖి పరమ బిరహాకుల సీతా। సో ఛన కపిహి కలప సమ బీతా ॥

సో. కపి కరి హృదయఁ బిచార దీన్హి ముద్రికా డారీ తబ।

జను అసోక అఙ్గార దీన్హి హరషి ఉఠి కర గహేఉ ॥ 12 ॥

తబ దేఖీ ముద్రికా మనోహర। రామ నామ అఙ్కిత అతి సున్దర ॥

చకిత చితవ ముదరీ పహిచానీ। హరష బిషాద హృదయఁ అకులానీ ॥

జీతి కో సకి అజయ రఘురాఈ। మాయా తేం అసి రచి నహిం జాఈ ॥

సీతా మన బిచార కర నానా। మధుర బచన బోలేఉ హనుమానా ॥

రామచన్ద్ర గున బరనైం లాగా। సునతహిం సీతా కర దుఖ భాగా ॥

లాగీం సునైం శ్రవన మన లాఈ। ఆదిహు తేం సబ కథా సునాఈ ॥

శ్రవనామృత జేహిం కథా సుహాఈ। కహి సో ప్రగట హోతి కిన భాఈ ॥

తబ హనుమన్త నికట చలి గయూ। ఫిరి బైణ్ఠీం మన బిసమయ భయూ ॥

రామ దూత మైం మాతు జానకీ। సత్య సపథ కరునానిధాన కీ ॥

యహ ముద్రికా మాతు మైం ఆనీ। దీన్హి రామ తుమ్హ కహఁ సహిదానీ ॥

నర బానరహి సఙ్గ కహు కైసేం। కహి కథా భి సఙ్గతి జైసేమ్ ॥

దో. కపి కే బచన సప్రేమ సుని ఉపజా మన బిస్వాస ॥

జానా మన క్రమ బచన యహ కృపాసిన్ధు కర దాస ॥ 13 ॥

హరిజన జాని ప్రీతి అతి గాఢ़ఈ। సజల నయన పులకావలి బాఢ़ఈ ॥

బూడ़త బిరహ జలధి హనుమానా। భయు తాత మోం కహుఁ జలజానా ॥

అబ కహు కుసల జాఉఁ బలిహారీ। అనుజ సహిత సుఖ భవన ఖరారీ ॥

కోమలచిత కృపాల రఘురాఈ। కపి కేహి హేతు ధరీ నిఠురాఈ ॥

సహజ బాని సేవక సుఖ దాయక। కబహుఁక సురతి కరత రఘునాయక ॥

కబహుఁ నయన మమ సీతల తాతా। హోఇహహి నిరఖి స్యామ మృదు గాతా ॥

బచను న ఆవ నయన భరే బారీ। అహహ నాథ హౌం నిపట బిసారీ ॥

దేఖి పరమ బిరహాకుల సీతా। బోలా కపి మృదు బచన బినీతా ॥

మాతు కుసల ప్రభు అనుజ సమేతా। తవ దుఖ దుఖీ సుకృపా నికేతా ॥

జని జననీ మానహు జియఁ ఊనా। తుమ్హ తే ప్రేము రామ కేం దూనా ॥

దో. రఘుపతి కర సన్దేసు అబ సును జననీ ధరి ధీర।

అస కహి కపి గద గద భయు భరే బిలోచన నీర ॥ 14 ॥

కహేఉ రామ బియోగ తవ సీతా। మో కహుఁ సకల భే బిపరీతా ॥

నవ తరు కిసలయ మనహుఁ కృసానూ। కాలనిసా సమ నిసి ససి భానూ ॥

కుబలయ బిపిన కున్త బన సరిసా। బారిద తపత తేల జను బరిసా ॥

జే హిత రహే కరత తేఇ పీరా। ఉరగ స్వాస సమ త్రిబిధ సమీరా ॥

కహేహూ తేం కఛు దుఖ ఘటి హోఈ। కాహి కహౌం యహ జాన న కోఈ ॥

తత్త్వ ప్రేమ కర మమ అరు తోరా। జానత ప్రియా ఏకు మను మోరా ॥

సో మను సదా రహత తోహి పాహీం। జాను ప్రీతి రసు ఏతేనహి మాహీమ్ ॥

ప్రభు సన్దేసు సునత బైదేహీ। మగన ప్రేమ తన సుధి నహిం తేహీ ॥

కహ కపి హృదయఁ ధీర ధరు మాతా। సుమిరు రామ సేవక సుఖదాతా ॥

ఉర ఆనహు రఘుపతి ప్రభుతాఈ। సుని మమ బచన తజహు కదరాఈ ॥

దో. నిసిచర నికర పతఙ్గ సమ రఘుపతి బాన కృసాను।

జననీ హృదయఁ ధీర ధరు జరే నిసాచర జాను ॥ 15 ॥

జౌం రఘుబీర హోతి సుధి పాఈ। కరతే నహిం బిలమ్బు రఘురాఈ ॥

రామబాన రబి ఉఏఁ జానకీ। తమ బరూథ కహఁ జాతుధాన కీ ॥

అబహిం మాతు మైం జాఉఁ లవాఈ। ప్రభు ఆయసు నహిం రామ దోహాఈ ॥

కఛుక దివస జననీ ధరు ధీరా। కపిన్హ సహిత ఐహహిం రఘుబీరా ॥

నిసిచర మారి తోహి లై జైహహిం। తిహుఁ పుర నారదాది జసు గైహహిమ్ ॥

హైం సుత కపి సబ తుమ్హహి సమానా। జాతుధాన అతి భట బలవానా ॥

మోరేం హృదయ పరమ సన్దేహా। సుని కపి ప్రగట కీన్హ నిజ దేహా ॥

కనక భూధరాకార సరీరా। సమర భయఙ్కర అతిబల బీరా ॥

సీతా మన భరోస తబ భయూ। పుని లఘు రూప పవనసుత లయూ ॥

దో. సును మాతా సాఖామృగ నహిం బల బుద్ధి బిసాల।

ప్రభు ప్రతాప తేం గరుడ़హి ఖాఇ పరమ లఘు బ్యాల ॥ 16 ॥

మన సన్తోష సునత కపి బానీ। భగతి ప్రతాప తేజ బల సానీ ॥

ఆసిష దీన్హి రామప్రియ జానా। హోహు తాత బల సీల నిధానా ॥

అజర అమర గుననిధి సుత హోహూ। కరహుఁ బహుత రఘునాయక ఛోహూ ॥

కరహుఁ కృపా ప్రభు అస సుని కానా। నిర్భర ప్రేమ మగన హనుమానా ॥

బార బార నాఏసి పద సీసా। బోలా బచన జోరి కర కీసా ॥

అబ కృతకృత్య భయుఁ మైం మాతా। ఆసిష తవ అమోఘ బిఖ్యాతా ॥

సునహు మాతు మోహి అతిసయ భూఖా। లాగి దేఖి సున్దర ఫల రూఖా ॥

సును సుత కరహిం బిపిన రఖవారీ। పరమ సుభట రజనీచర భారీ ॥

తిన్హ కర భయ మాతా మోహి నాహీం। జౌం తుమ్హ సుఖ మానహు మన మాహీమ్ ॥

దో. దేఖి బుద్ధి బల నిపున కపి కహేఉ జానకీం జాహు।

రఘుపతి చరన హృదయఁ ధరి తాత మధుర ఫల ఖాహు ॥ 17 ॥

చలేఉ నాఇ సిరు పైఠేఉ బాగా। ఫల ఖాఏసి తరు తోరైం లాగా ॥

రహే తహాఁ బహు భట రఖవారే। కఛు మారేసి కఛు జాఇ పుకారే ॥

నాథ ఏక ఆవా కపి భారీ। తేహిం అసోక బాటికా ఉజారీ ॥

ఖాఏసి ఫల అరు బిటప ఉపారే। రచ్ఛక మర్ది మర్ది మహి డారే ॥

సుని రావన పఠే భట నానా। తిన్హహి దేఖి గర్జేఉ హనుమానా ॥

సబ రజనీచర కపి సఙ్ఘారే। గే పుకారత కఛు అధమారే ॥

పుని పఠయు తేహిం అచ్ఛకుమారా। చలా సఙ్గ లై సుభట అపారా ॥

ఆవత దేఖి బిటప గహి తర్జా। తాహి నిపాతి మహాధుని గర్జా ॥

దో. కఛు మారేసి కఛు మర్దేసి కఛు మిలేసి ధరి ధూరి।

కఛు పుని జాఇ పుకారే ప్రభు మర్కట బల భూరి ॥ 18 ॥

సుని సుత బధ లఙ్కేస రిసానా। పఠేసి మేఘనాద బలవానా ॥

మారసి జని సుత బాన్ధేసు తాహీ। దేఖిఅ కపిహి కహాఁ కర ఆహీ ॥

చలా ఇన్ద్రజిత అతులిత జోధా। బన్ధు నిధన సుని ఉపజా క్రోధా ॥

కపి దేఖా దారున భట ఆవా। కటకటాఇ గర్జా అరు ధావా ॥

అతి బిసాల తరు ఏక ఉపారా। బిరథ కీన్హ లఙ్కేస కుమారా ॥

రహే మహాభట తాకే సఙ్గా। గహి గహి కపి మర్ది నిజ అఙ్గా ॥

తిన్హహి నిపాతి తాహి సన బాజా। భిరే జుగల మానహుఁ గజరాజా।

ముఠికా మారి చఢ़ఆ తరు జాఈ। తాహి ఏక ఛన మురుఛా ఆఈ ॥

ఉఠి బహోరి కీన్హిసి బహు మాయా। జీతి న జాఇ ప్రభఞ్జన జాయా ॥

దో. బ్రహ్మ అస్త్ర తేహిం సాఁధా కపి మన కీన్హ బిచార।

జౌం న బ్రహ్మసర మానుఁ మహిమా మిటి అపార ॥ 19 ॥

బ్రహ్మబాన కపి కహుఁ తేహి మారా। పరతిహుఁ బార కటకు సఙ్ఘారా ॥

తేహి దేఖా కపి మురుఛిత భయూ। నాగపాస బాఁధేసి లై గయూ ॥

జాసు నామ జపి సునహు భవానీ। భవ బన్ధన కాటహిం నర గ్యానీ ॥

తాసు దూత కి బన్ధ తరు ఆవా। ప్రభు కారజ లగి కపిహిం బఁధావా ॥

కపి బన్ధన సుని నిసిచర ధాఏ। కౌతుక లాగి సభాఁ సబ ఆఏ ॥

దసముఖ సభా దీఖి కపి జాఈ। కహి న జాఇ కఛు అతి ప్రభుతాఈ ॥

కర జోరేం సుర దిసిప బినీతా। భృకుటి బిలోకత సకల సభీతా ॥

దేఖి ప్రతాప న కపి మన సఙ్కా। జిమి అహిగన మహుఁ గరుడ़ అసఙ్కా ॥

దో. కపిహి బిలోకి దసానన బిహసా కహి దుర్బాద।

సుత బధ సురతి కీన్హి పుని ఉపజా హృదయఁ బిషాద ॥ 20 ॥

కహ లఙ్కేస కవన తైం కీసా। కేహిం కే బల ఘాలేహి బన ఖీసా ॥

కీ ధౌం శ్రవన సునేహి నహిం మోహీ। దేఖుఁ అతి అసఙ్క సఠ తోహీ ॥

మారే నిసిచర కేహిం అపరాధా। కహు సఠ తోహి న ప్రాన కి బాధా ॥

సున రావన బ్రహ్మాణ్డ నికాయా। పాఇ జాసు బల బిరచిత మాయా ॥

జాకేం బల బిరఞ్చి హరి ఈసా। పాలత సృజత హరత దససీసా।

జా బల సీస ధరత సహసానన। అణ్డకోస సమేత గిరి కానన ॥

ధరి జో బిబిధ దేహ సురత్రాతా। తుమ్హ తే సఠన్హ సిఖావను దాతా।

హర కోదణ్డ కఠిన జేహి భఞ్జా। తేహి సమేత నృప దల మద గఞ్జా ॥

ఖర దూషన త్రిసిరా అరు బాలీ। బధే సకల అతులిత బలసాలీ ॥

దో. జాకే బల లవలేస తేం జితేహు చరాచర ఝారి।

తాసు దూత మైం జా కరి హరి ఆనేహు ప్రియ నారి ॥ 21 ॥

జానుఁ మైం తుమ్హారి ప్రభుతాఈ। సహసబాహు సన పరీ లరాఈ ॥

సమర బాలి సన కరి జసు పావా। సుని కపి బచన బిహసి బిహరావా ॥

ఖాయుఁ ఫల ప్రభు లాగీ భూఁఖా। కపి సుభావ తేం తోరేఉఁ రూఖా ॥

సబ కేం దేహ పరమ ప్రియ స్వామీ। మారహిం మోహి కుమారగ గామీ ॥

జిన్హ మోహి మారా తే మైం మారే। తేహి పర బాఁధేఉ తనయఁ తుమ్హారే ॥

మోహి న కఛు బాఁధే కి లాజా। కీన్హ చహుఁ నిజ ప్రభు కర కాజా ॥

బినతీ కరుఁ జోరి కర రావన। సునహు మాన తజి మోర సిఖావన ॥

దేఖహు తుమ్హ నిజ కులహి బిచారీ। భ్రమ తజి భజహు భగత భయ హారీ ॥

జాకేం డర అతి కాల డేరాఈ। జో సుర అసుర చరాచర ఖాఈ ॥

తాసోం బయరు కబహుఁ నహిం కీజై। మోరే కహేం జానకీ దీజై ॥

దో. ప్రనతపాల రఘునాయక కరునా సిన్ధు ఖరారి।

గేఁ సరన ప్రభు రాఖిహైం తవ అపరాధ బిసారి ॥ 22 ॥

రామ చరన పఙ్కజ ఉర ధరహూ। లఙ్కా అచల రాజ తుమ్హ కరహూ ॥

రిషి పులిస్త జసు బిమల మంయకా। తేహి ససి మహుఁ జని హోహు కలఙ్కా ॥

రామ నామ బిను గిరా న సోహా। దేఖు బిచారి త్యాగి మద మోహా ॥

బసన హీన నహిం సోహ సురారీ। సబ భూషణ భూషిత బర నారీ ॥

రామ బిముఖ సమ్పతి ప్రభుతాఈ। జాఇ రహీ పాఈ బిను పాఈ ॥

సజల మూల జిన్హ సరితన్హ నాహీం। బరషి గే పుని తబహిం సుఖాహీమ్ ॥

సును దసకణ్ఠ కహుఁ పన రోపీ। బిముఖ రామ త్రాతా నహిం కోపీ ॥

సఙ్కర సహస బిష్ను అజ తోహీ। సకహిం న రాఖి రామ కర ద్రోహీ ॥

దో. మోహమూల బహు సూల ప్రద త్యాగహు తమ అభిమాన।

భజహు రామ రఘునాయక కృపా సిన్ధు భగవాన ॥ 23 ॥

జదపి కహి కపి అతి హిత బానీ। భగతి బిబేక బిరతి నయ సానీ ॥

బోలా బిహసి మహా అభిమానీ। మిలా హమహి కపి గుర బడ़ గ్యానీ ॥

మృత్యు నికట ఆఈ ఖల తోహీ। లాగేసి అధమ సిఖావన మోహీ ॥

ఉలటా హోఇహి కహ హనుమానా। మతిభ్రమ తోర ప్రగట మైం జానా ॥

సుని కపి బచన బహుత ఖిసిఆనా। బేగి న హరహుఁ మూఢ़ కర ప్రానా ॥

సునత నిసాచర మారన ధాఏ। సచివన్హ సహిత బిభీషను ఆఏ।

నాఇ సీస కరి బినయ బహూతా। నీతి బిరోధ న మారిఅ దూతా ॥

ఆన దణ్డ కఛు కరిఅ గోసాఁఈ। సబహీం కహా మన్త్ర భల భాఈ ॥

సునత బిహసి బోలా దసకన్ధర। అఙ్గ భఙ్గ కరి పఠిఅ బన్దర ॥

దో. కపి కేం మమతా పూఁఛ పర సబహి కహుఁ సముఝాఇ।

తేల బోరి పట బాఁధి పుని పావక దేహు లగాఇ ॥ 24 ॥

పూఁఛహీన బానర తహఁ జాఇహి। తబ సఠ నిజ నాథహి లి ఆఇహి ॥

జిన్హ కై కీన్హసి బహుత బడ़ఆఈ। దేఖేఉఁûమైం తిన్హ కై ప్రభుతాఈ ॥

బచన సునత కపి మన ముసుకానా। భి సహాయ సారద మైం జానా ॥

జాతుధాన సుని రావన బచనా। లాగే రచైం మూఢ़ సోఇ రచనా ॥

రహా న నగర బసన ఘృత తేలా। బాఢ़ఈ పూఁఛ కీన్హ కపి ఖేలా ॥

కౌతుక కహఁ ఆఏ పురబాసీ। మారహిం చరన కరహిం బహు హాఁసీ ॥

బాజహిం ఢోల దేహిం సబ తారీ। నగర ఫేరి పుని పూఁఛ ప్రజారీ ॥

పావక జరత దేఖి హనుమన్తా। భయు పరమ లఘు రుప తురన్తా ॥

నిబుకి చఢ़ఏఉ కపి కనక అటారీం। భీ సభీత నిసాచర నారీమ్ ॥

దో. హరి ప్రేరిత తేహి అవసర చలే మరుత ఉనచాస।

అట్టహాస కరి గర్జ़ఆ కపి బఢ़ఇ లాగ అకాస ॥ 25 ॥

దేహ బిసాల పరమ హరుఆఈ। మన్దిర తేం మన్దిర చఢ़ ధాఈ ॥

జరి నగర భా లోగ బిహాలా। ఝపట లపట బహు కోటి కరాలా ॥

తాత మాతు హా సునిఅ పుకారా। ఏహి అవసర కో హమహి ఉబారా ॥

హమ జో కహా యహ కపి నహిం హోఈ। బానర రూప ధరేం సుర కోఈ ॥

సాధు అవగ్యా కర ఫలు ఐసా। జరి నగర అనాథ కర జైసా ॥

జారా నగరు నిమిష ఏక మాహీం। ఏక బిభీషన కర గృహ నాహీమ్ ॥

తా కర దూత అనల జేహిం సిరిజా। జరా న సో తేహి కారన గిరిజా ॥

ఉలటి పలటి లఙ్కా సబ జారీ। కూది పరా పుని సిన్ధు మఝారీ ॥

దో. పూఁఛ బుఝాఇ ఖోఇ శ్రమ ధరి లఘు రూప బహోరి।

జనకసుతా కే ఆగేం ఠాఢ़ భయు కర జోరి ॥ 26 ॥

మాతు మోహి దీజే కఛు చీన్హా। జైసేం రఘునాయక మోహి దీన్హా ॥

చూడ़ఆమని ఉతారి తబ దయూ। హరష సమేత పవనసుత లయూ ॥

కహేహు తాత అస మోర ప్రనామా। సబ ప్రకార ప్రభు పూరనకామా ॥

దీన దయాల బిరిదు సమ్భారీ। హరహు నాథ మమ సఙ్కట భారీ ॥

తాత సక్రసుత కథా సునాఏహు। బాన ప్రతాప ప్రభుహి సముఝాఏహు ॥

మాస దివస మహుఁ నాథు న ఆవా। తౌ పుని మోహి జిఅత నహిం పావా ॥

కహు కపి కేహి బిధి రాఖౌం ప్రానా। తుమ్హహూ తాత కహత అబ జానా ॥

తోహి దేఖి సీతలి భి ఛాతీ। పుని మో కహుఁ సోఇ దిను సో రాతీ ॥

దో. జనకసుతహి సముఝాఇ కరి బహు బిధి ధీరజు దీన్హ।

చరన కమల సిరు నాఇ కపి గవను రామ పహిం కీన్హ ॥ 27 ॥

చలత మహాధుని గర్జేసి భారీ। గర్భ స్త్రవహిం సుని నిసిచర నారీ ॥

నాఘి సిన్ధు ఏహి పారహి ఆవా। సబద కిలకిలా కపిన్హ సునావా ॥

హరషే సబ బిలోకి హనుమానా। నూతన జన్మ కపిన్హ తబ జానా ॥

ముఖ ప్రసన్న తన తేజ బిరాజా। కీన్హేసి రామచన్ద్ర కర కాజా ॥

మిలే సకల అతి భే సుఖారీ। తలఫత మీన పావ జిమి బారీ ॥

చలే హరషి రఘునాయక పాసా। పూఁఛత కహత నవల ఇతిహాసా ॥

తబ మధుబన భీతర సబ ఆఏ। అఙ్గద సమ్మత మధు ఫల ఖాఏ ॥

రఖవారే జబ బరజన లాగే। ముష్టి ప్రహార హనత సబ భాగే ॥

దో. జాఇ పుకారే తే సబ బన ఉజార జుబరాజ।

సుని సుగ్రీవ హరష కపి కరి ఆఏ ప్రభు కాజ ॥ 28 ॥

జౌం న హోతి సీతా సుధి పాఈ। మధుబన కే ఫల సకహిం కి ఖాఈ ॥

ఏహి బిధి మన బిచార కర రాజా। ఆఇ గే కపి సహిత సమాజా ॥

ఆఇ సబన్హి నావా పద సీసా। మిలేఉ సబన్హి అతి ప్రేమ కపీసా ॥

పూఁఛీ కుసల కుసల పద దేఖీ। రామ కృపాఁ భా కాజు బిసేషీ ॥

నాథ కాజు కీన్హేఉ హనుమానా। రాఖే సకల కపిన్హ కే ప్రానా ॥

సుని సుగ్రీవ బహురి తేహి మిలేఊ। కపిన్హ సహిత రఘుపతి పహిం చలేఊ।

రామ కపిన్హ జబ ఆవత దేఖా। కిఏఁ కాజు మన హరష బిసేషా ॥

ఫటిక సిలా బైఠే ద్వౌ భాఈ। పరే సకల కపి చరనన్హి జాఈ ॥

దో. ప్రీతి సహిత సబ భేటే రఘుపతి కరునా పుఞ్జ।

పూఁఛీ కుసల నాథ అబ కుసల దేఖి పద కఞ్జ ॥ 29 ॥

జామవన్త కహ సును రఘురాయా। జా పర నాథ కరహు తుమ్హ దాయా ॥

తాహి సదా సుభ కుసల నిరన్తర। సుర నర ముని ప్రసన్న తా ఊపర ॥

సోఇ బిజీ బినీ గున సాగర। తాసు సుజసు త్రేలోక ఉజాగర ॥

ప్రభు కీం కృపా భయు సబు కాజూ। జన్మ హమార సుఫల భా ఆజూ ॥

నాథ పవనసుత కీన్హి జో కరనీ। సహసహుఁ ముఖ న జాఇ సో బరనీ ॥

పవనతనయ కే చరిత సుహాఏ। జామవన్త రఘుపతిహి సునాఏ ॥

సునత కృపానిధి మన అతి భాఏ। పుని హనుమాన హరషి హియఁ లాఏ ॥

కహహు తాత కేహి భాఁతి జానకీ। రహతి కరతి రచ్ఛా స్వప్రాన కీ ॥

దో. నామ పాహరు దివస నిసి ధ్యాన తుమ్హార కపాట।

లోచన నిజ పద జన్త్రిత జాహిం ప్రాన కేహిం బాట ॥ 30 ॥

చలత మోహి చూడ़ఆమని దీన్హీ। రఘుపతి హృదయఁ లాఇ సోఇ లీన్హీ ॥

నాథ జుగల లోచన భరి బారీ। బచన కహే కఛు జనకకుమారీ ॥

అనుజ సమేత గహేహు ప్రభు చరనా। దీన బన్ధు ప్రనతారతి హరనా ॥

మన క్రమ బచన చరన అనురాగీ। కేహి అపరాధ నాథ హౌం త్యాగీ ॥

అవగున ఏక మోర మైం మానా। బిఛురత ప్రాన న కీన్హ పయానా ॥

నాథ సో నయనన్హి కో అపరాధా। నిసరత ప్రాన కరిహిం హఠి బాధా ॥

బిరహ అగిని తను తూల సమీరా। స్వాస జరి ఛన మాహిం సరీరా ॥

నయన స్త్రవహి జలు నిజ హిత లాగీ। జరైం న పావ దేహ బిరహాగీ।

సీతా కే అతి బిపతి బిసాలా। బినహిం కహేం భలి దీనదయాలా ॥

దో. నిమిష నిమిష కరునానిధి జాహిం కలప సమ బీతి।

బేగి చలియ ప్రభు ఆనిఅ భుజ బల ఖల దల జీతి ॥ 31 ॥

సుని సీతా దుఖ ప్రభు సుఖ అయనా। భరి ఆఏ జల రాజివ నయనా ॥

బచన కాఁయ మన మమ గతి జాహీ। సపనేహుఁ బూఝిఅ బిపతి కి తాహీ ॥

కహ హనుమన్త బిపతి ప్రభు సోఈ। జబ తవ సుమిరన భజన న హోఈ ॥

కేతిక బాత ప్రభు జాతుధాన కీ। రిపుహి జీతి ఆనిబీ జానకీ ॥

సును కపి తోహి సమాన ఉపకారీ। నహిం కౌ సుర నర ముని తనుధారీ ॥

ప్రతి ఉపకార కరౌం కా తోరా। సనముఖ హోఇ న సకత మన మోరా ॥

సును సుత ఉరిన మైం నాహీం। దేఖేఉఁ కరి బిచార మన మాహీమ్ ॥

పుని పుని కపిహి చితవ సురత్రాతా। లోచన నీర పులక అతి గాతా ॥

దో. సుని ప్రభు బచన బిలోకి ముఖ గాత హరషి హనుమన్త।

చరన పరేఉ ప్రేమాకుల త్రాహి త్రాహి భగవన్త ॥ 32 ॥

బార బార ప్రభు చహి ఉఠావా। ప్రేమ మగన తేహి ఉఠబ న భావా ॥

ప్రభు కర పఙ్కజ కపి కేం సీసా। సుమిరి సో దసా మగన గౌరీసా ॥

సావధాన మన కరి పుని సఙ్కర। లాగే కహన కథా అతి సున్దర ॥

కపి ఉఠాఇ ప్రభు హృదయఁ లగావా। కర గహి పరమ నికట బైఠావా ॥

కహు కపి రావన పాలిత లఙ్కా। కేహి బిధి దహేఉ దుర్గ అతి బఙ్కా ॥

ప్రభు ప్రసన్న జానా హనుమానా। బోలా బచన బిగత అభిమానా ॥

సాఖామృగ కే బడ़ఇ మనుసాఈ। సాఖా తేం సాఖా పర జాఈ ॥

నాఘి సిన్ధు హాటకపుర జారా। నిసిచర గన బిధి బిపిన ఉజారా।

సో సబ తవ ప్రతాప రఘురాఈ। నాథ న కఛూ మోరి ప్రభుతాఈ ॥

దో. తా కహుఁ ప్రభు కఛు అగమ నహిం జా పర తుమ్హ అనుకుల।

తబ ప్రభావఁ బడ़వానలహిం జారి సకి ఖలు తూల ॥ 33 ॥

నాథ భగతి అతి సుఖదాయనీ। దేహు కృపా కరి అనపాయనీ ॥

సుని ప్రభు పరమ సరల కపి బానీ। ఏవమస్తు తబ కహేఉ భవానీ ॥

ఉమా రామ సుభాఉ జేహిం జానా। తాహి భజను తజి భావ న ఆనా ॥

యహ సంవాద జాసు ఉర ఆవా। రఘుపతి చరన భగతి సోఇ పావా ॥

సుని ప్రభు బచన కహహిం కపిబృన్దా। జయ జయ జయ కృపాల సుఖకన్దా ॥

తబ రఘుపతి కపిపతిహి బోలావా। కహా చలైం కర కరహు బనావా ॥

అబ బిలమ్బు కేహి కారన కీజే। తురత కపిన్హ కహుఁ ఆయసు దీజే ॥

కౌతుక దేఖి సుమన బహు బరషీ। నభ తేం భవన చలే సుర హరషీ ॥

దో. కపిపతి బేగి బోలాఏ ఆఏ జూథప జూథ।

నానా బరన అతుల బల బానర భాలు బరూథ ॥ 34 ॥

ప్రభు పద పఙ్కజ నావహిం సీసా। గరజహిం భాలు మహాబల కీసా ॥

దేఖీ రామ సకల కపి సేనా। చితి కృపా కరి రాజివ నైనా ॥

రామ కృపా బల పాఇ కపిన్దా। భే పచ్ఛజుత మనహుఁ గిరిన్దా ॥

హరషి రామ తబ కీన్హ పయానా। సగున భే సున్దర సుభ నానా ॥

జాసు సకల మఙ్గలమయ కీతీ। తాసు పయాన సగున యహ నీతీ ॥

ప్రభు పయాన జానా బైదేహీం। ఫరకి బామ అఁగ జను కహి దేహీమ్ ॥

జోఇ జోఇ సగున జానకిహి హోఈ। అసగున భయు రావనహి సోఈ ॥

చలా కటకు కో బరనైం పారా। గర్జహి బానర భాలు అపారా ॥

నఖ ఆయుధ గిరి పాదపధారీ। చలే గగన మహి ఇచ్ఛాచారీ ॥

కేహరినాద భాలు కపి కరహీం। డగమగాహిం దిగ్గజ చిక్కరహీమ్ ॥

ఛం. చిక్కరహిం దిగ్గజ డోల మహి గిరి లోల సాగర ఖరభరే।

మన హరష సభ గన్ధర్బ సుర ముని నాగ కిన్నర దుఖ టరే ॥

కటకటహిం మర్కట బికట భట బహు కోటి కోటిన్హ ధావహీం।

జయ రామ ప్రబల ప్రతాప కోసలనాథ గున గన గావహీమ్ ॥ 1 ॥

సహి సక న భార ఉదార అహిపతి బార బారహిం మోహీ।

గహ దసన పుని పుని కమఠ పృష్ట కఠోర సో కిమి సోహీ ॥

రఘుబీర రుచిర ప్రయాన ప్రస్థితి జాని పరమ సుహావనీ।

జను కమఠ ఖర్పర సర్పరాజ సో లిఖత అబిచల పావనీ ॥ 2 ॥

దో. ఏహి బిధి జాఇ కృపానిధి ఉతరే సాగర తీర।

జహఁ తహఁ లాగే ఖాన ఫల భాలు బిపుల కపి బీర ॥ 35 ॥

ఉహాఁ నిసాచర రహహిం ససఙ్కా। జబ తే జారి గయు కపి లఙ్కా ॥

నిజ నిజ గృహఁ సబ కరహిం బిచారా। నహిం నిసిచర కుల కేర ఉబారా ॥

జాసు దూత బల బరని న జాఈ। తేహి ఆఏఁ పుర కవన భలాఈ ॥

దూతన్హి సన సుని పురజన బానీ। మన్దోదరీ అధిక అకులానీ ॥

రహసి జోరి కర పతి పగ లాగీ। బోలీ బచన నీతి రస పాగీ ॥

కన్త కరష హరి సన పరిహరహూ। మోర కహా అతి హిత హియఁ ధరహు ॥

సముఝత జాసు దూత కి కరనీ। స్త్రవహీం గర్భ రజనీచర ధరనీ ॥

తాసు నారి నిజ సచివ బోలాఈ। పఠవహు కన్త జో చహహు భలాఈ ॥

తబ కుల కమల బిపిన దుఖదాఈ। సీతా సీత నిసా సమ ఆఈ ॥

సునహు నాథ సీతా బిను దీన్హేం। హిత న తుమ్హార సమ్భు అజ కీన్హేమ్ ॥

దో. -రామ బాన అహి గన సరిస నికర నిసాచర భేక।

జబ లగి గ్రసత న తబ లగి జతను కరహు తజి టేక ॥ 36 ॥

శ్రవన సునీ సఠ తా కరి బానీ। బిహసా జగత బిదిత అభిమానీ ॥

సభయ సుభాఉ నారి కర సాచా। మఙ్గల మహుఁ భయ మన అతి కాచా ॥

జౌం ఆవి మర్కట కటకాఈ। జిఅహిం బిచారే నిసిచర ఖాఈ ॥

కమ్పహిం లోకప జాకీ త్రాసా। తాసు నారి సభీత బడ़ఇ హాసా ॥

అస కహి బిహసి తాహి ఉర లాఈ। చలేఉ సభాఁ మమతా అధికాఈ ॥

మన్దోదరీ హృదయఁ కర చిన్తా। భయు కన్త పర బిధి బిపరీతా ॥

బైఠేఉ సభాఁ ఖబరి అసి పాఈ। సిన్ధు పార సేనా సబ ఆఈ ॥

బూఝేసి సచివ ఉచిత మత కహహూ। తే సబ హఁసే మష్ట కరి రహహూ ॥

జితేహు సురాసుర తబ శ్రమ నాహీం। నర బానర కేహి లేఖే మాహీ ॥

దో. సచివ బైద గుర తీని జౌం ప్రియ బోలహిం భయ ఆస।

రాజ ధర్మ తన తీని కర హోఇ బేగిహీం నాస ॥ 37 ॥

సోఇ రావన కహుఁ బని సహాఈ। అస్తుతి కరహిం సునాఇ సునాఈ ॥

అవసర జాని బిభీషను ఆవా। భ్రాతా చరన సీసు తేహిం నావా ॥

పుని సిరు నాఇ బైఠ నిజ ఆసన। బోలా బచన పాఇ అనుసాసన ॥

జౌ కృపాల పూఁఛిహు మోహి బాతా। మతి అనురుప కహుఁ హిత తాతా ॥

జో ఆపన చాహై కల్యానా। సుజసు సుమతి సుభ గతి సుఖ నానా ॥

సో పరనారి లిలార గోసాఈం। తజు చుథి కే చన్ద కి నాఈ ॥

చౌదహ భువన ఏక పతి హోఈ। భూతద్రోహ తిష్టి నహిం సోఈ ॥

గున సాగర నాగర నర జోఊ। అలప లోభ భల కహి న కోఊ ॥

దో. కామ క్రోధ మద లోభ సబ నాథ నరక కే పన్థ।

సబ పరిహరి రఘుబీరహి భజహు భజహిం జేహి సన్త ॥ 38 ॥

తాత రామ నహిం నర భూపాలా। భువనేస్వర కాలహు కర కాలా ॥

బ్రహ్మ అనామయ అజ భగవన్తా। బ్యాపక అజిత అనాది అనన్తా ॥

గో ద్విజ ధేను దేవ హితకారీ। కృపాసిన్ధు మానుష తనుధారీ ॥

జన రఞ్జన భఞ్జన ఖల బ్రాతా। బేద ధర్మ రచ్ఛక సును భ్రాతా ॥

తాహి బయరు తజి నాఇఅ మాథా। ప్రనతారతి భఞ్జన రఘునాథా ॥

దేహు నాథ ప్రభు కహుఁ బైదేహీ। భజహు రామ బిను హేతు సనేహీ ॥

సరన గేఁ ప్రభు తాహు న త్యాగా। బిస్వ ద్రోహ కృత అఘ జేహి లాగా ॥

జాసు నామ త్రయ తాప నసావన। సోఇ ప్రభు ప్రగట సముఝు జియఁ రావన ॥

దో. బార బార పద లాగుఁ బినయ కరుఁ దససీస।

పరిహరి మాన మోహ మద భజహు కోసలాధీస ॥ 39(క) ॥

ముని పులస్తి నిజ సిష్య సన కహి పఠీ యహ బాత।

తురత సో మైం ప్రభు సన కహీ పాఇ సుఅవసరు తాత ॥ 39(ఖ) ॥

మాల్యవన్త అతి సచివ సయానా। తాసు బచన సుని అతి సుఖ మానా ॥

తాత అనుజ తవ నీతి బిభూషన। సో ఉర ధరహు జో కహత బిభీషన ॥

రిపు ఉతకరష కహత సఠ దోఊ। దూరి న కరహు ఇహాఁ హి కోఊ ॥

మాల్యవన్త గృహ గయు బహోరీ। కహి బిభీషను పుని కర జోరీ ॥

సుమతి కుమతి సబ కేం ఉర రహహీం। నాథ పురాన నిగమ అస కహహీమ్ ॥

జహాఁ సుమతి తహఁ సమ్పతి నానా। జహాఁ కుమతి తహఁ బిపతి నిదానా ॥

తవ ఉర కుమతి బసీ బిపరీతా। హిత అనహిత మానహు రిపు ప్రీతా ॥

కాలరాతి నిసిచర కుల కేరీ। తేహి సీతా పర ప్రీతి ఘనేరీ ॥

దో. తాత చరన గహి మాగుఁ రాఖహు మోర దులార।

సీత దేహు రామ కహుఁ అహిత న హోఇ తుమ్హార ॥ 40 ॥

బుధ పురాన శ్రుతి సమ్మత బానీ। కహీ బిభీషన నీతి బఖానీ ॥

సునత దసానన ఉఠా రిసాఈ। ఖల తోహి నికట ముత్యు అబ ఆఈ ॥

జిఅసి సదా సఠ మోర జిఆవా। రిపు కర పచ్ఛ మూఢ़ తోహి భావా ॥

కహసి న ఖల అస కో జగ మాహీం। భుజ బల జాహి జితా మైం నాహీ ॥

మమ పుర బసి తపసిన్హ పర ప్రీతీ। సఠ మిలు జాఇ తిన్హహి కహు నీతీ ॥

అస కహి కీన్హేసి చరన ప్రహారా। అనుజ గహే పద బారహిం బారా ॥

ఉమా సన్త కి ఇహి బడ़ఆఈ। మన్ద కరత జో కరి భలాఈ ॥

తుమ్హ పితు సరిస భలేహిం మోహి మారా। రాము భజేం హిత నాథ తుమ్హారా ॥

సచివ సఙ్గ లై నభ పథ గయూ। సబహి సునాఇ కహత అస భయూ ॥

దో0=రాము సత్యసఙ్కల్ప ప్రభు సభా కాలబస తోరి।

మై రఘుబీర సరన అబ జాఉఁ దేహు జని ఖోరి ॥ 41 ॥

అస కహి చలా బిభీషను జబహీం। ఆయూహీన భే సబ తబహీమ్ ॥

సాధు అవగ్యా తురత భవానీ। కర కల్యాన అఖిల కై హానీ ॥

రావన జబహిం బిభీషన త్యాగా। భయు బిభవ బిను తబహిం అభాగా ॥

చలేఉ హరషి రఘునాయక పాహీం। కరత మనోరథ బహు మన మాహీమ్ ॥

దేఖిహుఁ జాఇ చరన జలజాతా। అరున మృదుల సేవక సుఖదాతా ॥

జే పద పరసి తరీ రిషినారీ। దణ్డక కానన పావనకారీ ॥

జే పద జనకసుతాఁ ఉర లాఏ। కపట కురఙ్గ సఙ్గ ధర ధాఏ ॥

హర ఉర సర సరోజ పద జేఈ। అహోభాగ్య మై దేఖిహుఁ తేఈ ॥

దో0= జిన్హ పాయన్హ కే పాదుకన్హి భరతు రహే మన లాఇ।

తే పద ఆజు బిలోకిహుఁ ఇన్హ నయనన్హి అబ జాఇ ॥ 42 ॥

ఏహి బిధి కరత సప్రేమ బిచారా। ఆయు సపది సిన్ధు ఏహిం పారా ॥

కపిన్హ బిభీషను ఆవత దేఖా। జానా కౌ రిపు దూత బిసేషా ॥

తాహి రాఖి కపీస పహిం ఆఏ। సమాచార సబ తాహి సునాఏ ॥

కహ సుగ్రీవ సునహు రఘురాఈ। ఆవా మిలన దసానన భాఈ ॥

కహ ప్రభు సఖా బూఝిఐ కాహా। కహి కపీస సునహు నరనాహా ॥

జాని న జాఇ నిసాచర మాయా। కామరూప కేహి కారన ఆయా ॥

భేద హమార లేన సఠ ఆవా। రాఖిఅ బాఁధి మోహి అస భావా ॥

సఖా నీతి తుమ్హ నీకి బిచారీ। మమ పన సరనాగత భయహారీ ॥

సుని ప్రభు బచన హరష హనుమానా। సరనాగత బచ్ఛల భగవానా ॥

దో0=సరనాగత కహుఁ జే తజహిం నిజ అనహిత అనుమాని।

తే నర పావఁర పాపమయ తిన్హహి బిలోకత హాని ॥ 43 ॥

కోటి బిప్ర బధ లాగహిం జాహూ। ఆఏఁ సరన తజుఁ నహిం తాహూ ॥

సనముఖ హోఇ జీవ మోహి జబహీం। జన్మ కోటి అఘ నాసహిం తబహీమ్ ॥

పాపవన్త కర సహజ సుభ్AU। భజను మోర తేహి భావ న క్AU ॥

జౌం పై దుష్టహృదయ సోఇ హోఈ। మోరేం సనముఖ ఆవ కి సోఈ ॥

నిర్మల మన జన సో మోహి పావా। మోహి కపట ఛల ఛిద్ర న భావా ॥

భేద లేన పఠవా దససీసా। తబహుఁ న కఛు భయ హాని కపీసా ॥

జగ మహుఁ సఖా నిసాచర జేతే। లఛిమను హని నిమిష మహుఁ తేతే ॥

జౌం సభీత ఆవా సరనాఈ। రఖిహుఁ తాహి ప్రాన కీ నాఈ ॥

దో0=ఉభయ భాఁతి తేహి ఆనహు హఁసి కహ కృపానికేత।

జయ కృపాల కహి చలే అఙ్గద హనూ సమేత ॥ 44 ॥

సాదర తేహి ఆగేం కరి బానర। చలే జహాఁ రఘుపతి కరునాకర ॥

దూరిహి తే దేఖే ద్వౌ భ్రాతా। నయనానన్ద దాన కే దాతా ॥

బహురి రామ ఛబిధామ బిలోకీ। రహేఉ ఠటుకి ఏకటక పల రోకీ ॥

భుజ ప్రలమ్బ కఞ్జారున లోచన। స్యామల గాత ప్రనత భయ మోచన ॥

సిఙ్ఘ కన్ధ ఆయత ఉర సోహా। ఆనన అమిత మదన మన మోహా ॥

నయన నీర పులకిత అతి గాతా। మన ధరి ధీర కహీ మృదు బాతా ॥

నాథ దసానన కర మైం భ్రాతా। నిసిచర బంస జనమ సురత్రాతా ॥

సహజ పాపప్రియ తామస దేహా। జథా ఉలూకహి తమ పర నేహా ॥

దో. శ్రవన సుజసు సుని ఆయుఁ ప్రభు భఞ్జన భవ భీర।

త్రాహి త్రాహి ఆరతి హరన సరన సుఖద రఘుబీర ॥ 45 ॥

అస కహి కరత దణ్డవత దేఖా। తురత ఉఠే ప్రభు హరష బిసేషా ॥

దీన బచన సుని ప్రభు మన భావా। భుజ బిసాల గహి హృదయఁ లగావా ॥

అనుజ సహిత మిలి ఢిగ బైఠారీ। బోలే బచన భగత భయహారీ ॥

కహు లఙ్కేస సహిత పరివారా। కుసల కుఠాహర బాస తుమ్హారా ॥

ఖల మణ్డలీం బసహు దిను రాతీ। సఖా ధరమ నిబహి కేహి భాఁతీ ॥

మైం జానుఁ తుమ్హారి సబ రీతీ। అతి నయ నిపున న భావ అనీతీ ॥

బరు భల బాస నరక కర తాతా। దుష్ట సఙ్గ జని దేఇ బిధాతా ॥

అబ పద దేఖి కుసల రఘురాయా। జౌం తుమ్హ కీన్హ జాని జన దాయా ॥

దో. తబ లగి కుసల న జీవ కహుఁ సపనేహుఁ మన బిశ్రామ।

జబ లగి భజత న రామ కహుఁ సోక ధామ తజి కామ ॥ 46 ॥

తబ లగి హృదయఁ బసత ఖల నానా। లోభ మోహ మచ్ఛర మద మానా ॥

జబ లగి ఉర న బసత రఘునాథా। ధరేం చాప సాయక కటి భాథా ॥

మమతా తరున తమీ అఁధిఆరీ। రాగ ద్వేష ఉలూక సుఖకారీ ॥

తబ లగి బసతి జీవ మన మాహీం। జబ లగి ప్రభు ప్రతాప రబి నాహీమ్ ॥

అబ మైం కుసల మిటే భయ భారే। దేఖి రామ పద కమల తుమ్హారే ॥

తుమ్హ కృపాల జా పర అనుకూలా। తాహి న బ్యాప త్రిబిధ భవ సూలా ॥

మైం నిసిచర అతి అధమ సుభ్AU। సుభ ఆచరను కీన్హ నహిం క్AU ॥

జాసు రూప ముని ధ్యాన న ఆవా। తేహిం ప్రభు హరషి హృదయఁ మోహి లావా ॥

దో. -అహోభాగ్య మమ అమిత అతి రామ కృపా సుఖ పుఞ్జ।

దేఖేఉఁ నయన బిరఞ్చి సిబ సేబ్య జుగల పద కఞ్జ ॥ 47 ॥

సునహు సఖా నిజ కహుఁ సుభ్AU। జాన భుసుణ్డి సమ్భు గిరిజ్AU ॥

జౌం నర హోఇ చరాచర ద్రోహీ। ఆవే సభయ సరన తకి మోహీ ॥

తజి మద మోహ కపట ఛల నానా। కరుఁ సద్య తేహి సాధు సమానా ॥

జననీ జనక బన్ధు సుత దారా। తను ధను భవన సుహ్రద పరివారా ॥

సబ కై మమతా తాగ బటోరీ। మమ పద మనహి బాఁధ బరి డోరీ ॥

సమదరసీ ఇచ్ఛా కఛు నాహీం। హరష సోక భయ నహిం మన మాహీమ్ ॥

అస సజ్జన మమ ఉర బస కైసేం। లోభీ హృదయఁ బసి ధను జైసేమ్ ॥

తుమ్హ సారిఖే సన్త ప్రియ మోరేం। ధరుఁ దేహ నహిం ఆన నిహోరేమ్ ॥

దో. సగున ఉపాసక పరహిత నిరత నీతి దృఢ़ నేమ।

తే నర ప్రాన సమాన మమ జిన్హ కేం ద్విజ పద ప్రేమ ॥ 48 ॥

సును లఙ్కేస సకల గున తోరేం। తాతేం తుమ్హ అతిసయ ప్రియ మోరేమ్ ॥

రామ బచన సుని బానర జూథా। సకల కహహిం జయ కృపా బరూథా ॥

సునత బిభీషను ప్రభు కై బానీ। నహిం అఘాత శ్రవనామృత జానీ ॥

పద అమ్బుజ గహి బారహిం బారా। హృదయఁ సమాత న ప్రేము అపారా ॥

సునహు దేవ సచరాచర స్వామీ। ప్రనతపాల ఉర అన్తరజామీ ॥

ఉర కఛు ప్రథమ బాసనా రహీ। ప్రభు పద ప్రీతి సరిత సో బహీ ॥

అబ కృపాల నిజ భగతి పావనీ। దేహు సదా సివ మన భావనీ ॥

ఏవమస్తు కహి ప్రభు రనధీరా। మాగా తురత సిన్ధు కర నీరా ॥

జదపి సఖా తవ ఇచ్ఛా నాహీం। మోర దరసు అమోఘ జగ మాహీమ్ ॥

అస కహి రామ తిలక తేహి సారా। సుమన బృష్టి నభ భీ అపారా ॥

దో. రావన క్రోధ అనల నిజ స్వాస సమీర ప్రచణ్డ।

జరత బిభీషను రాఖేఉ దీన్హేహు రాజు అఖణ్డ ॥ 49(క) ॥

జో సమ్పతి సివ రావనహి దీన్హి దిఏఁ దస మాథ।

సోఇ సమ్పదా బిభీషనహి సకుచి దీన్హ రఘునాథ ॥ 49(ఖ) ॥

అస ప్రభు ఛాడ़ఇ భజహిం జే ఆనా। తే నర పసు బిను పూఁఛ బిషానా ॥

నిజ జన జాని తాహి అపనావా। ప్రభు సుభావ కపి కుల మన భావా ॥

పుని సర్బగ్య సర్బ ఉర బాసీ। సర్బరూప సబ రహిత ఉదాసీ ॥

బోలే బచన నీతి ప్రతిపాలక। కారన మనుజ దనుజ కుల ఘాలక ॥

సును కపీస లఙ్కాపతి బీరా। కేహి బిధి తరిఅ జలధి గమ్భీరా ॥

సఙ్కుల మకర ఉరగ ఝష జాతీ। అతి అగాధ దుస్తర సబ భాఁతీ ॥

కహ లఙ్కేస సునహు రఘునాయక। కోటి సిన్ధు సోషక తవ సాయక ॥

జద్యపి తదపి నీతి అసి గాఈ। బినయ కరిఅ సాగర సన జాఈ ॥

దో. ప్రభు తుమ్హార కులగుర జలధి కహిహి ఉపాయ బిచారి।

బిను ప్రయాస సాగర తరిహి సకల భాలు కపి ధారి ॥ 50 ॥

సఖా కహీ తుమ్హ నీకి ఉపాఈ। కరిఅ దైవ జౌం హోఇ సహాఈ ॥

మన్త్ర న యహ లఛిమన మన భావా। రామ బచన సుని అతి దుఖ పావా ॥

నాథ దైవ కర కవన భరోసా। సోషిఅ సిన్ధు కరిఅ మన రోసా ॥

కాదర మన కహుఁ ఏక అధారా। దైవ దైవ ఆలసీ పుకారా ॥

సునత బిహసి బోలే రఘుబీరా। ఐసేహిం కరబ ధరహు మన ధీరా ॥

అస కహి ప్రభు అనుజహి సముఝాఈ। సిన్ధు సమీప గే రఘురాఈ ॥

ప్రథమ ప్రనామ కీన్హ సిరు నాఈ। బైఠే పుని తట దర్భ డసాఈ ॥

జబహిం బిభీషన ప్రభు పహిం ఆఏ। పాఛేం రావన దూత పఠాఏ ॥

దో. సకల చరిత తిన్హ దేఖే ధరేం కపట కపి దేహ।

ప్రభు గున హృదయఁ సరాహహిం సరనాగత పర నేహ ॥ 51 ॥

ప్రగట బఖానహిం రామ సుభ్AU। అతి సప్రేమ గా బిసరి దుర్AU ॥

రిపు కే దూత కపిన్హ తబ జానే। సకల బాఁధి కపీస పహిం ఆనే ॥

కహ సుగ్రీవ సునహు సబ బానర। అఙ్గ భఙ్గ కరి పఠవహు నిసిచర ॥

సుని సుగ్రీవ బచన కపి ధాఏ। బాఁధి కటక చహు పాస ఫిరాఏ ॥

బహు ప్రకార మారన కపి లాగే। దీన పుకారత తదపి న త్యాగే ॥

జో హమార హర నాసా కానా। తేహి కోసలాధీస కై ఆనా ॥

సుని లఛిమన సబ నికట బోలాఏ। దయా లాగి హఁసి తురత ఛోడాఏ ॥

రావన కర దీజహు యహ పాతీ। లఛిమన బచన బాచు కులఘాతీ ॥

దో. కహేహు ముఖాగర మూఢ़ సన మమ సన్దేసు ఉదార।

సీతా దేఇ మిలేహు న త ఆవా కాల తుమ్హార ॥ 52 ॥

తురత నాఇ లఛిమన పద మాథా। చలే దూత బరనత గున గాథా ॥

కహత రామ జసు లఙ్కాఁ ఆఏ। రావన చరన సీస తిన్హ నాఏ ॥

బిహసి దసానన పూఁఛీ బాతా। కహసి న సుక ఆపని కుసలాతా ॥

పుని కహు ఖబరి బిభీషన కేరీ। జాహి మృత్యు ఆఈ అతి నేరీ ॥

కరత రాజ లఙ్కా సఠ త్యాగీ। హోఇహి జబ కర కీట అభాగీ ॥

పుని కహు భాలు కీస కటకాఈ। కఠిన కాల ప్రేరిత చలి ఆఈ ॥

జిన్హ కే జీవన కర రఖవారా। భయు మృదుల చిత సిన్ధు బిచారా ॥

కహు తపసిన్హ కై బాత బహోరీ। జిన్హ కే హృదయఁ త్రాస అతి మోరీ ॥

దో. -కీ భి భేణ్ట కి ఫిరి గే శ్రవన సుజసు సుని మోర।

కహసి న రిపు దల తేజ బల బహుత చకిత చిత తోర ॥ 53 ॥

నాథ కృపా కరి పూఁఛేహు జైసేం। మానహు కహా క్రోధ తజి తైసేమ్ ॥

మిలా జాఇ జబ అనుజ తుమ్హారా। జాతహిం రామ తిలక తేహి సారా ॥

రావన దూత హమహి సుని కానా। కపిన్హ బాఁధి దీన్హే దుఖ నానా ॥

శ్రవన నాసికా కాటై లాగే। రామ సపథ దీన్హే హమ త్యాగే ॥

పూఁఛిహు నాథ రామ కటకాఈ। బదన కోటి సత బరని న జాఈ ॥

నానా బరన భాలు కపి ధారీ। బికటానన బిసాల భయకారీ ॥

జేహిం పుర దహేఉ హతేఉ సుత తోరా। సకల కపిన్హ మహఁ తేహి బలు థోరా ॥

అమిత నామ భట కఠిన కరాలా। అమిత నాగ బల బిపుల బిసాలా ॥

దో. ద్విబిద మయన్ద నీల నల అఙ్గద గద బికటాసి।

దధిముఖ కేహరి నిసఠ సఠ జామవన్త బలరాసి ॥ 54 ॥

ఏ కపి సబ సుగ్రీవ సమానా। ఇన్హ సమ కోటిన్హ గని కో నానా ॥

రామ కృపాఁ అతులిత బల తిన్హహీం। తృన సమాన త్రేలోకహి గనహీమ్ ॥

అస మైం సునా శ్రవన దసకన్ధర। పదుమ అఠారహ జూథప బన్దర ॥

నాథ కటక మహఁ సో కపి నాహీం। జో న తుమ్హహి జీతై రన మాహీమ్ ॥

పరమ క్రోధ మీజహిం సబ హాథా। ఆయసు పై న దేహిం రఘునాథా ॥

సోషహిం సిన్ధు సహిత ఝష బ్యాలా। పూరహీం న త భరి కుధర బిసాలా ॥

మర్ది గర్ద మిలవహిం దససీసా। ఐసేఇ బచన కహహిం సబ కీసా ॥

గర్జహిం తర్జహిం సహజ అసఙ్కా। మానహు గ్రసన చహత హహిం లఙ్కా ॥

దో. -సహజ సూర కపి భాలు సబ పుని సిర పర ప్రభు రామ।

రావన కాల కోటి కహు జీతి సకహిం సఙ్గ్రామ ॥ 55 ॥

రామ తేజ బల బుధి బిపులాఈ। తబ భ్రాతహి పూఁఛేఉ నయ నాగర ॥

తాసు బచన సుని సాగర పాహీం। మాగత పన్థ కృపా మన మాహీమ్ ॥

సునత బచన బిహసా దససీసా। జౌం అసి మతి సహాయ కృత కీసా ॥

సహజ భీరు కర బచన దృఢ़ఆఈ। సాగర సన ఠానీ మచలాఈ ॥

మూఢ़ మృషా కా కరసి బడ़ఆఈ। రిపు బల బుద్ధి థాహ మైం పాఈ ॥

సచివ సభీత బిభీషన జాకేం। బిజయ బిభూతి కహాఁ జగ తాకేమ్ ॥

సుని ఖల బచన దూత రిస బాఢ़ఈ। సమయ బిచారి పత్రికా కాఢ़ఈ ॥

రామానుజ దీన్హీ యహ పాతీ। నాథ బచాఇ జుడ़ఆవహు ఛాతీ ॥

బిహసి బామ కర లీన్హీ రావన। సచివ బోలి సఠ లాగ బచావన ॥

దో. -బాతన్హ మనహి రిఝాఇ సఠ జని ఘాలసి కుల ఖీస।

రామ బిరోధ న ఉబరసి సరన బిష్ను అజ ఈస ॥ 56(క) ॥

కీ తజి మాన అనుజ ఇవ ప్రభు పద పఙ్కజ భృఙ్గ।

హోహి కి రామ సరానల ఖల కుల సహిత పతఙ్గ ॥ 56(ఖ) ॥

సునత సభయ మన ముఖ ముసుకాఈ। కహత దసానన సబహి సునాఈ ॥

భూమి పరా కర గహత అకాసా। లఘు తాపస కర బాగ బిలాసా ॥

కహ సుక నాథ సత్య సబ బానీ। సముఝహు ఛాడ़ఇ ప్రకృతి అభిమానీ ॥

సునహు బచన మమ పరిహరి క్రోధా। నాథ రామ సన తజహు బిరోధా ॥

అతి కోమల రఘుబీర సుభ్AU। జద్యపి అఖిల లోక కర ర్AU ॥

మిలత కృపా తుమ్హ పర ప్రభు కరిహీ। ఉర అపరాధ న ఏకు ధరిహీ ॥

జనకసుతా రఘునాథహి దీజే। ఏతనా కహా మోర ప్రభు కీజే।

జబ తేహిం కహా దేన బైదేహీ। చరన ప్రహార కీన్హ సఠ తేహీ ॥

నాఇ చరన సిరు చలా సో తహాఁ। కృపాసిన్ధు రఘునాయక జహాఁ ॥

కరి ప్రనాము నిజ కథా సునాఈ। రామ కృపాఁ ఆపని గతి పాఈ ॥

రిషి అగస్తి కీం సాప భవానీ। రాఛస భయు రహా ముని గ్యానీ ॥

బన్ది రామ పద బారహిం బారా। ముని నిజ ఆశ్రమ కహుఁ పగు ధారా ॥

దో. బినయ న మానత జలధి జడ़ గే తీన దిన బీతి।

బోలే రామ సకోప తబ భయ బిను హోఇ న ప్రీతి ॥ 57 ॥

లఛిమన బాన సరాసన ఆనూ। సోషౌం బారిధి బిసిఖ కృసానూ ॥

సఠ సన బినయ కుటిల సన ప్రీతీ। సహజ కృపన సన సున్దర నీతీ ॥

మమతా రత సన గ్యాన కహానీ। అతి లోభీ సన బిరతి బఖానీ ॥

క్రోధిహి సమ కామిహి హరి కథా। ఊసర బీజ బేఁ ఫల జథా ॥

అస కహి రఘుపతి చాప చఢ़ఆవా। యహ మత లఛిమన కే మన భావా ॥

సఙ్ఘానేఉ ప్రభు బిసిఖ కరాలా। ఉఠీ ఉదధి ఉర అన్తర జ్వాలా ॥

మకర ఉరగ ఝష గన అకులానే। జరత జన్తు జలనిధి జబ జానే ॥

కనక థార భరి మని గన నానా। బిప్ర రూప ఆయు తజి మానా ॥

దో. కాటేహిం పి కదరీ ఫరి కోటి జతన కౌ సీఞ్చ।

బినయ న మాన ఖగేస సును డాటేహిం పి నవ నీచ ॥ 58 ॥

సభయ సిన్ధు గహి పద ప్రభు కేరే। ఛమహు నాథ సబ అవగున మేరే ॥

గగన సమీర అనల జల ధరనీ। ఇన్హ కి నాథ సహజ జడ़ కరనీ ॥

తవ ప్రేరిత మాయాఁ ఉపజాఏ। సృష్టి హేతు సబ గ్రన్థని గాఏ ॥

ప్రభు ఆయసు జేహి కహఁ జస అహీ। సో తేహి భాఁతి రహే సుఖ లహీ ॥

ప్రభు భల కీన్హీ మోహి సిఖ దీన్హీ। మరజాదా పుని తుమ్హరీ కీన్హీ ॥

ఢోల గవాఁర సూద్ర పసు నారీ। సకల తాడ़నా కే అధికారీ ॥

ప్రభు ప్రతాప మైం జాబ సుఖాఈ। ఉతరిహి కటకు న మోరి బడ़ఆఈ ॥

ప్రభు అగ్యా అపేల శ్రుతి గాఈ। కరౌం సో బేగి జౌ తుమ్హహి సోహాఈ ॥

దో. సునత బినీత బచన అతి కహ కృపాల ముసుకాఇ।

జేహి బిధి ఉతరై కపి కటకు తాత సో కహహు ఉపాఇ ॥ 59 ॥

నాథ నీల నల కపి ద్వౌ భాఈ। లరికాఈ రిషి ఆసిష పాఈ ॥

తిన్హ కే పరస కిఏఁ గిరి భారే। తరిహహిం జలధి ప్రతాప తుమ్హారే ॥

మైం పుని ఉర ధరి ప్రభుతాఈ। కరిహుఁ బల అనుమాన సహాఈ ॥

ఏహి బిధి నాథ పయోధి బఁధాఇఅ। జేహిం యహ సుజసు లోక తిహుఁ గాఇఅ ॥

ఏహి సర మమ ఉత్తర తట బాసీ। హతహు నాథ ఖల నర అఘ రాసీ ॥

సుని కృపాల సాగర మన పీరా। తురతహిం హరీ రామ రనధీరా ॥

దేఖి రామ బల పౌరుష భారీ। హరషి పయోనిధి భయు సుఖారీ ॥

సకల చరిత కహి ప్రభుహి సునావా। చరన బన్ది పాథోధి సిధావా ॥

ఛం. నిజ భవన గవనేఉ సిన్ధు శ్రీరఘుపతిహి యహ మత భాయూ।

యహ చరిత కలి మలహర జథామతి దాస తులసీ గాయూ ॥

సుఖ భవన సంసయ సమన దవన బిషాద రఘుపతి గున గనా ॥

తజి సకల ఆస భరోస గావహి సునహి సన్తత సఠ మనా ॥

దో. సకల సుమఙ్గల దాయక రఘునాయక గున గాన।

సాదర సునహిం తే తరహిం భవ సిన్ధు బినా జలజాన ॥ 60 ॥

మాసపారాయణ, చౌబీసవాఁ విశ్రామ

ఇతి శ్రీమద్రామచరితమానసే సకలకలికలుషవిధ్వంసనే

పఞ్చమః సోపానః సమాప్తః ।

(సున్దరకాణ్డ సమాప్త)

Roman (IAST) Transliteration

śrījānakīvallabho vijayate

śrīrāmacaritamānasa

pañcama sopāna (sundarakāṇḍa)

śāntaṃ śāśvatamaprameyamanaghaṃ nirvāṇaśāntipradaṃ

brahmāśambhuphaṇīndrasevyamaniśaṃ vedāntavedyaṃ vibhum |

rāmākhyaṃ jagadīśvaraṃ suraguruṃ māyāmanuṣyaṃ hariṃ

vande'haṃ karuṇākaraṃ raghuvaraṃ bhūpālacūḍa़āmaṇim || 1 ||

nānyā spṛhā raghupate hṛdaye'smadīye

satyaṃ vadāmi ca bhavānakhilāntarātmā|

bhaktiṃ prayaccha raghupuṅgava nirbharāṃ me

kāmādidoṣarahitaṃ kuru mānasaṃ ca || 2 ||

atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ

danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam|

sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ

raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi || 3 ||

jāmavanta ke bacana suhāe| suni hanumanta hṛdaya ati bhāe ||

taba lagi mohi parikhehu tumha bhāī| sahi dukha kanda mūla phala khāī ||

jaba lagi āvauṃ sītahi dekhī| hoihi kāju mohi haraṣa biseṣī ||

yaha kahi nāi sabanhi kahu~ māthā| caleu haraṣi hiya~ dhari raghunāthā ||

sindhu tīra eka bhūdhara sundara| kautuka kūdi caḍha़eu tā ūpara ||

bāra bāra raghubīra sa~bhārī| tarakeu pavanatanaya bala bhārī ||

jehiṃ giri carana dei hanumantā| caleu so gā pātāla turantā ||

jimi amogha raghupati kara bānā| ehī bhā~ti caleu hanumānā ||

jalanidhi raghupati dūta bicārī| taiṃ maināka hohi śramahārī ||

do. hanūmāna tehi parasā kara puni kīnha pranāma|

rāma kāju kīnheṃ binu mohi kahā~ biśrāma || 1 ||

jāta pavanasuta devanha dekhā| jānaiṃ kahu~ bala buddhi biseṣā ||

surasā nāma ahinha kai mātā| paṭhinhi āi kahī tehiṃ bātā ||

āju suranha mohi dīnha ahārā| sunata bacana kaha pavanakumārā ||

rāma kāju kari phiri maiṃ āvauṃ| sītā ki sudhi prabhuhi sunāvaum ||

taba tava badana paiṭhihu~ āī| satya kahu~ mohi jāna de māī ||

kabanehu~ jatana dei nahiṃ jānā| grasasi na mohi kaheu hanumānā ||

jojana bhari tehiṃ badanu pasārā| kapi tanu kīnha duguna bistārā ||

soraha jojana mukha tehiṃ ṭhayū| turata pavanasuta battisa bhayū ||

jasa jasa surasā badanu baḍha़āvā| tāsu dūna kapi rūpa dekhāvā ||

sata jojana tehiṃ ānana kīnhā| ati laghu rūpa pavanasuta līnhā ||

badana piṭhi puni bāhera āvā| māgā bidā tāhi siru nāvā ||

mohi suranha jehi lāgi paṭhāvā| budhi bala maramu tora mai pāvā ||

do. rāma kāju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhāna|

āsiṣa deha gī so haraṣi caleu hanumāna || 2 ||

nisicari eka sindhu mahu~ rahī| kari māyā nabhu ke khaga gahī ||

jīva jantu je gagana uḍa़āhīṃ| jala biloki tinha kai parichāhīm ||

gahi chāha~ saka so na uḍa़āī| ehi bidhi sadā gaganacara khāī ||

soi chala hanūmāna kaha~ kīnhā| tāsu kapaṭu kapi turatahiṃ cīnhā ||

tāhi māri mārutasuta bīrā| bāridhi pāra gayu matidhīrā ||

tahā~ jāi dekhī bana sobhā| guñjata cañcarīka madhu lobhā ||

nānā taru phala phūla suhāe| khaga mṛga bṛnda dekhi mana bhāe ||

saila bisāla dekhi eka āgeṃ| tā para dhāi caḍheu bhaya tyāgem ||

umā na kachu kapi kai adhikāī| prabhu pratāpa jo kālahi khāī ||

giri para caḍhi laṅkā tehiṃ dekhī| kahi na jāi ati durga biseṣī ||

ati utaṅga jalanidhi cahu pāsā| kanaka koṭa kara parama prakāsā ||

chaṃ=kanaka koṭa bicitra mani kṛta sundarāyatanā ghanā|

cuhaṭṭa haṭṭa subaṭṭa bīthīṃ cāru pura bahu bidhi banā ||

gaja bāji khaccara nikara padacara ratha barūthinha ko ganai ||

bahurūpa nisicara jūtha atibala sena baranata nahiṃ banai || 1 ||

bana bāga upabana bāṭikā sara kūpa bāpīṃ sohahīṃ|

nara nāga sura gandharba kanyā rūpa muni mana mohahīm ||

kahu~ māla deha bisāla saila samāna atibala garjahīṃ|

nānā akhārenha bhirahiṃ bahu bidhi eka ekanha tarjahīm || 2 ||

kari jatana bhaṭa koṭinha bikaṭa tana nagara cahu~ disi racchahīṃ|

kahu~ mahiṣa mānaṣu dhenu khara aja khala nisācara bhacchahīm ||

ehi lāgi tulasīdāsa inha kī kathā kachu eka hai kahī|

raghubīra sara tīratha sarīranhi tyāgi gati paihahiṃ sahī || 3 ||

do. pura rakhavāre dekhi bahu kapi mana kīnha bicāra|

ati laghu rūpa dharauṃ nisi nagara karauṃ pisāra || 3 ||

masaka samāna rūpa kapi dharī| laṅkahi caleu sumiri naraharī ||

nāma laṅkinī eka nisicarī| so kaha calesi mohi nindarī ||

jānehi nahīṃ maramu saṭha morā| mora ahāra jahā~ lagi corā ||

muṭhikā eka mahā kapi hanī| rudhira bamata dharanīṃ ḍhanamanī ||

puni sambhāri uṭhi so laṅkā| jori pāni kara binaya saṃsakā ||

jaba rāvanahi brahma bara dīnhā| calata birañci kahā mohi cīnhā ||

bikala hosi taiṃ kapi keṃ māre| taba jānesu nisicara saṅghāre ||

tāta mora ati punya bahūtā| dekheu~ nayana rāma kara dūtā ||

do. tāta svarga apabarga sukha dharia tulā eka aṅga|

tūla na tāhi sakala mili jo sukha lava satasaṅga || 4 ||

prabisi nagara kīje saba kājā| hṛdaya~ rākhi kausalapura rājā ||

garala sudhā ripu karahiṃ mitāī| gopada sindhu anala sitalāī ||

garuḍa़ sumeru renū sama tāhī| rāma kṛpā kari citavā jāhī ||

ati laghu rūpa dhareu hanumānā| paiṭhā nagara sumiri bhagavānā ||

mandira mandira prati kari sodhā| dekhe jaha~ taha~ aganita jodhā ||

gayu dasānana mandira māhīṃ| ati bicitra kahi jāta so nāhīm ||

sayana kie dekhā kapi tehī| mandira mahu~ na dīkhi baidehī ||

bhavana eka puni dīkha suhāvā| hari mandira taha~ bhinna banāvā ||

do. rāmāyudha aṅkita gṛha sobhā barani na jāi|

nava tulasikā bṛnda taha~ dekhi haraṣi kapirāi || 5 ||

laṅkā nisicara nikara nivāsā| ihā~ kahā~ sajjana kara bāsā ||

mana mahu~ taraka karai kapi lāgā| tehīṃ samaya bibhīṣanu jāgā ||

rāma rāma tehiṃ sumirana kīnhā| hṛdaya~ haraṣa kapi sajjana cīnhā ||

ehi sana haṭhi karihu~ pahicānī| sādhu te hoi na kāraja hānī ||

bipra rupa dhari bacana sunāe| sunata bibhīṣaṇa uṭhi taha~ āe ||

kari pranāma pū~chī kusalāī| bipra kahahu nija kathā bujhāī ||

kī tumha hari dāsanha maha~ koī| moreṃ hṛdaya prīti ati hoī ||

kī tumha rāmu dīna anurāgī| āyahu mohi karana baḍa़bhāgī ||

do. taba hanumanta kahī saba rāma kathā nija nāma|

sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grāma || 6 ||

sunahu pavanasuta rahani hamārī| jimi dasananhi mahu~ jībha bicārī ||

tāta kabahu~ mohi jāni anāthā| karihahiṃ kṛpā bhānukula nāthā ||

tāmasa tanu kachu sādhana nāhīṃ| prīti na pada saroja mana māhīm ||

aba mohi bhā bharosa hanumantā| binu harikṛpā milahiṃ nahiṃ santā ||

jau raghubīra anugraha kīnhā| tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā ||

sunahu bibhīṣana prabhu kai rītī| karahiṃ sadā sevaka para prītī ||

kahahu kavana maiṃ parama kulīnā| kapi cañcala sabahīṃ bidhi hīnā ||

prāta lei jo nāma hamārā| tehi dina tāhi na milai ahārā ||

do. asa maiṃ adhama sakhā sunu mohū para raghubīra|

kīnhī kṛpā sumiri guna bhare bilocana nīra || 7 ||

jānatahū~ asa svāmi bisārī| phirahiṃ te kāhe na hohiṃ dukhārī ||

ehi bidhi kahata rāma guna grāmā| pāvā anirbācya biśrāmā ||

puni saba kathā bibhīṣana kahī| jehi bidhi janakasutā taha~ rahī ||

taba hanumanta kahā sunu bhrātā| dekhī cahu~ jānakī mātā ||

juguti bibhīṣana sakala sunāī| caleu pavanasuta bidā karāī ||

kari soi rūpa gayu puni tahavā~| bana asoka sītā raha jahavā~ ||

dekhi manahi mahu~ kīnha pranāmā| baiṭhehiṃ bīti jāta nisi jāmā ||

kṛsa tana sīsa jaṭā eka benī| japati hṛdaya~ raghupati guna śrenī ||

do. nija pada nayana die~ mana rāma pada kamala līna|

parama dukhī bhā pavanasuta dekhi jānakī dīna || 8 ||

taru pallava mahu~ rahā lukāī| kari bicāra karauṃ kā bhāī ||

tehi avasara rāvanu taha~ āvā| saṅga nāri bahu kie~ banāvā ||

bahu bidhi khala sītahi samujhāvā| sāma dāna bhaya bheda dekhāvā ||

kaha rāvanu sunu sumukhi sayānī| mandodarī ādi saba rānī ||

tava anucarīṃ karu~ pana morā| eka bāra biloku mama orā ||

tṛna dhari oṭa kahati baidehī| sumiri avadhapati parama sanehī ||

sunu dasamukha khadyota prakāsā| kabahu~ ki nalinī kari bikāsā ||

asa mana samujhu kahati jānakī| khala sudhi nahiṃ raghubīra bāna kī ||

saṭha sūne hari ānehi mohi| adhama nilajja lāja nahiṃ tohī ||

do. āpuhi suni khadyota sama rāmahi bhānu samāna|

paruṣa bacana suni kāḍha़i asi bolā ati khisiāna || 9 ||

sītā taiṃ mama kṛta apamānā| kaṭihu~ tava sira kaṭhina kṛpānā ||

nāhiṃ ta sapadi mānu mama bānī| sumukhi hoti na ta jīvana hānī ||

syāma saroja dāma sama sundara| prabhu bhuja kari kara sama dasakandhara ||

so bhuja kaṇṭha ki tava asi ghorā| sunu saṭha asa pravāna pana morā ||

candrahāsa haru mama paritāpaṃ| raghupati biraha anala sañjātam ||

sītala nisita bahasi bara dhārā| kaha sītā haru mama dukha bhārā ||

sunata bacana puni mārana dhāvā| mayatanayā~ kahi nīti bujhāvā ||

kahesi sakala nisicarinha bolāī| sītahi bahu bidhi trāsahu jāī ||

māsa divasa mahu~ kahā na mānā| tau maiṃ mārabi kāḍha़i kṛpānā ||

do. bhavana gayu dasakandhara ihā~ pisācini bṛnda|

sītahi trāsa dekhāvahi dharahiṃ rūpa bahu manda || 10 ||

trijaṭā nāma rācchasī ekā| rāma carana rati nipuna bibekā ||

sabanhau boli sunāesi sapanā| sītahi sei karahu hita apanā ||

sapaneṃ bānara laṅkā jārī| jātudhāna senā saba mārī ||

khara ārūḍha़ nagana dasasīsā| muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā ||

ehi bidhi so dacchina disi jāī| laṅkā manahu~ bibhīṣana pāī ||

nagara phirī raghubīra dohāī| taba prabhu sītā boli paṭhāī ||

yaha sapanā meṃ kahu~ pukārī| hoihi satya ge~ dina cārī ||

tāsu bacana suni te saba ḍarīṃ| janakasutā ke carananhi parīm ||

do. jaha~ taha~ gīṃ sakala taba sītā kara mana soca|

māsa divasa bīteṃ mohi mārihi nisicara poca || 11 ||

trijaṭā sana bolī kara jorī| mātu bipati saṅgini taiṃ morī ||

tajauṃ deha karu begi upāī| dusahu birahu aba nahiṃ sahi jāī ||

āni kāṭha racu citā banāī| mātu anala puni dehi lagāī ||

satya karahi mama prīti sayānī| sunai ko śravana sūla sama bānī ||

sunata bacana pada gahi samujhāesi| prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi ||

nisi na anala mila sunu sukumārī| asa kahi so nija bhavana sidhārī ||

kaha sītā bidhi bhā pratikūlā| milahi na pāvaka miṭihi na sūlā ||

dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā| avani na āvata eku tārā ||

pāvakamaya sasi stravata na āgī| mānahu~ mohi jāni hatabhāgī ||

sunahi binaya mama biṭapa asokā| satya nāma karu haru mama sokā ||

nūtana kisalaya anala samānā| dehi agini jani karahi nidānā ||

dekhi parama birahākula sītā| so chana kapihi kalapa sama bītā ||

so. kapi kari hṛdaya~ bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba|

janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu || 12 ||

taba dekhī mudrikā manohara| rāma nāma aṅkita ati sundara ||

cakita citava mudarī pahicānī| haraṣa biṣāda hṛdaya~ akulānī ||

jīti ko saki ajaya raghurāī| māyā teṃ asi raci nahiṃ jāī ||

sītā mana bicāra kara nānā| madhura bacana boleu hanumānā ||

rāmacandra guna baranaiṃ lāgā| sunatahiṃ sītā kara dukha bhāgā ||

lāgīṃ sunaiṃ śravana mana lāī| ādihu teṃ saba kathā sunāī ||

śravanāmṛta jehiṃ kathā suhāī| kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||

taba hanumanta nikaṭa cali gayū| phiri baiṇṭhīṃ mana bisamaya bhayū ||

rāma dūta maiṃ mātu jānakī| satya sapatha karunānidhāna kī ||

yaha mudrikā mātu maiṃ ānī| dīnhi rāma tumha kaha~ sahidānī ||

nara bānarahi saṅga kahu kaiseṃ| kahi kathā bhi saṅgati jaisem ||

do. kapi ke bacana saprema suni upajā mana bisvāsa ||

jānā mana krama bacana yaha kṛpāsindhu kara dāsa || 13 ||

harijana jāni prīti ati gāḍha़ī| sajala nayana pulakāvali bāḍha़ī ||

būḍa़ta biraha jaladhi hanumānā| bhayu tāta moṃ kahu~ jalajānā ||

aba kahu kusala jāu~ balihārī| anuja sahita sukha bhavana kharārī ||

komalacita kṛpāla raghurāī| kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||

sahaja bāni sevaka sukha dāyaka| kabahu~ka surati karata raghunāyaka ||

kabahu~ nayana mama sītala tātā| hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||

bacanu na āva nayana bhare bārī| ahaha nātha hauṃ nipaṭa bisārī ||

dekhi parama birahākula sītā| bolā kapi mṛdu bacana binītā ||

mātu kusala prabhu anuja sametā| tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||

jani jananī mānahu jiya~ ūnā| tumha te premu rāma keṃ dūnā ||

do. raghupati kara sandesu aba sunu jananī dhari dhīra|

asa kahi kapi gada gada bhayu bhare bilocana nīra || 14 ||

kaheu rāma biyoga tava sītā| mo kahu~ sakala bhe biparītā ||

nava taru kisalaya manahu~ kṛsānū| kālanisā sama nisi sasi bhānū ||

kubalaya bipina kunta bana sarisā| bārida tapata tela janu barisā ||

je hita rahe karata tei pīrā| uraga svāsa sama tribidha samīrā ||

kahehū teṃ kachu dukha ghaṭi hoī| kāhi kahauṃ yaha jāna na koī ||

tattva prema kara mama aru torā| jānata priyā eku manu morā ||

so manu sadā rahata tohi pāhīṃ| jānu prīti rasu etenahi māhīm ||

prabhu sandesu sunata baidehī| magana prema tana sudhi nahiṃ tehī ||

kaha kapi hṛdaya~ dhīra dharu mātā| sumiru rāma sevaka sukhadātā ||

ura ānahu raghupati prabhutāī| suni mama bacana tajahu kadarāī ||

do. nisicara nikara pataṅga sama raghupati bāna kṛsānu|

jananī hṛdaya~ dhīra dharu jare nisācara jānu || 15 ||

jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilambu raghurāī ||

rāmabāna rabi ue~ jānakī| tama barūtha kaha~ jātudhāna kī ||

abahiṃ mātu maiṃ jāu~ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī ||

kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā ||

nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihu~ pura nāradādi jasu gaihahim ||

haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||

moreṃ hṛdaya parama sandehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||

kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṅkara atibala bīrā ||

sītā mana bharosa taba bhayū| puni laghu rūpa pavanasuta layū ||

do. sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla|

prabhu pratāpa teṃ garuḍa़hi khāi parama laghu byāla || 16 ||

mana santoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī ||

āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā ||

ajara amara gunanidhi suta hohū| karahu~ bahuta raghunāyaka chohū ||

karahu~ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā ||

bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā ||

aba kṛtakṛtya bhayu~ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā ||

sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi sundara phala rūkhā ||

sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||

tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīm ||

do. dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu|

raghupati carana hṛdaya~ dhari tāta madhura phala khāhu || 17 ||

caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā ||

rahe tahā~ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre ||

nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī ||

khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||

suni rāvana paṭhe bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||

saba rajanīcara kapi saṅghāre| ge pukārata kachu adhamāre ||

puni paṭhayu tehiṃ acchakumārā| calā saṅga lai subhaṭa apārā ||

āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā ||

do. kachu māresi kachu mardesi kachu milesi dhari dhūri|

kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18 ||

suni suta badha laṅkesa risānā| paṭhesi meghanāda balavānā ||

mārasi jani suta bāndhesu tāhī| dekhia kapihi kahā~ kara āhī ||

calā indrajita atulita jodhā| bandhu nidhana suni upajā krodhā ||

kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||

ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṅkesa kumārā ||

rahe mahābhaṭa tāke saṅgā| gahi gahi kapi mardi nija aṅgā ||

tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahu~ gajarājā|

muṭhikā māri caḍha़ā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī ||

uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhañjana jāyā ||

do. brahma astra tehiṃ sā~dhā kapi mana kīnha bicāra|

jauṃ na brahmasara mānu~ mahimā miṭi apāra || 19 ||

brahmabāna kapi kahu~ tehi mārā| paratihu~ bāra kaṭaku saṅghārā ||

tehi dekhā kapi muruchita bhayū| nāgapāsa bā~dhesi lai gayū ||

jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava bandhana kāṭahiṃ nara gyānī ||

tāsu dūta ki bandha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ ba~dhāvā ||

kapi bandhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhā~ saba āe ||

dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||

kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||

dekhi pratāpa na kapi mana saṅkā| jimi ahigana mahu~ garuḍa़ asaṅkā ||

do. kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda|

suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdaya~ biṣāda || 20 ||

kaha laṅkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā ||

kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhu~ ati asaṅka saṭha tohī ||

māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna ki bādhā ||

suna rāvana brahmāṇḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā ||

jākeṃ bala birañci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|

jā bala sīsa dharata sahasānana| aṇḍakosa sameta giri kānana ||

dhari jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|

hara kodaṇḍa kaṭhina jehi bhañjā| tehi sameta nṛpa dala mada gañjā ||

khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī ||

do. jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri|

tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21 ||

jānu~ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī ||

samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā ||

khāyu~ phala prabhu lāgī bhū~khā| kapi subhāva teṃ toreu~ rūkhā ||

saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī ||

jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bā~dheu tanaya~ tumhāre ||

mohi na kachu bā~dhe ki lājā| kīnha cahu~ nija prabhu kara kājā ||

binatī karu~ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana ||

dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī ||

jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī ||

tāsoṃ bayaru kabahu~ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai ||

do. pranatapāla raghunāyaka karunā sindhu kharāri|

ge~ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22 ||

rāma carana paṅkaja ura dharahū| laṅkā acala rāja tumha karahū ||

riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahu~ jani hohu kalaṅkā ||

rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā ||

basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī ||

rāma bimukha sampati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī ||

sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi ge puni tabahiṃ sukhāhīm ||

sunu dasakaṇṭha kahu~ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī ||

saṅkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī ||

do. mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna|

bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā sindhu bhagavāna || 23 ||

jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī ||

bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baḍa़ gyānī ||

mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī ||

ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā ||

suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahu~ mūḍha़ kara prānā ||

sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe|

nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā ||

āna daṇḍa kachu karia gosā~ī| sabahīṃ kahā mantra bhala bhāī ||

sunata bihasi bolā dasakandhara| aṅga bhaṅga kari paṭhia bandara ||

do. kapi keṃ mamatā pū~cha para sabahi kahu~ samujhāi|

tela bori paṭa bā~dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24 ||

pū~chahīna bānara taha~ jāihi| taba saṭha nija nāthahi li āihi ||

jinha kai kīnhasi bahuta baḍa़āī| dekheu~ûmaiṃ tinha kai prabhutāī ||

bacana sunata kapi mana musukānā| bhi sahāya sārada maiṃ jānā ||

jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūḍha़ soi racanā ||

rahā na nagara basana ghṛta telā| bāḍha़ī pū~cha kīnha kapi khelā ||

kautuka kaha~ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hā~sī ||

bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pū~cha prajārī ||

pāvaka jarata dekhi hanumantā| bhayu parama laghu rupa turantā ||

nibuki caḍha़eu kapi kanaka aṭārīṃ| bhī sabhīta nisācara nārīm ||

do. hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa|

aṭṭahāsa kari garja़ā kapi baḍha़i lāga akāsa || 25 ||

deha bisāla parama haruāī| mandira teṃ mandira caḍha़ dhāī ||

jari nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā ||

tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā ||

hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī ||

sādhu avagyā kara phalu aisā| jari nagara anātha kara jaisā ||

jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīm ||

tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā ||

ulaṭi palaṭi laṅkā saba jārī| kūdi parā puni sindhu majhārī ||

do. pū~cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori|

janakasutā ke āgeṃ ṭhāḍha़ bhayu kara jori || 26 ||

mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā ||

cūḍa़āmani utāri taba dayū| haraṣa sameta pavanasuta layū ||

kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā ||

dīna dayāla biridu sambhārī| harahu nātha mama saṅkaṭa bhārī ||

tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu ||

māsa divasa mahu~ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||

kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā ||

tohi dekhi sītali bhi chātī| puni mo kahu~ soi dinu so rātī ||

do. janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha|

carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27 ||

calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī ||

nāghi sindhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā ||

haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā ||

mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā ||

mile sakala ati bhe sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī ||

cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pū~chata kahata navala itihāsā ||

taba madhubana bhītara saba āe| aṅgada sammata madhu phala khāe ||

rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge ||

do. jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja|

suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28 ||

jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī ||

ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi ge kapi sahita samājā ||

āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā ||

pū~chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpā~ bhā kāju biseṣī ||

nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā ||

suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū|

rāma kapinha jaba āvata dekhā| kie~ kāju mana haraṣa biseṣā ||

phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī ||

do. prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puñja|

pū~chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kañja || 29 ||

jāmavanta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā ||

tāhi sadā subha kusala nirantara| sura nara muni prasanna tā ūpara ||

soi bijī binī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara ||

prabhu kīṃ kṛpā bhayu sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū ||

nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahu~ mukha na jāi so baranī ||

pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavanta raghupatihi sunāe ||

sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiya~ lāe ||

kahahu tāta kehi bhā~ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī ||

do. nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa|

locana nija pada jantrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30 ||

calata mohi cūḍa़āmani dīnhī| raghupati hṛdaya~ lāi soi līnhī ||

nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī ||

anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna bandhu pranatārati haranā ||

mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī ||

avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā ||

nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā ||

biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jari chana māhiṃ sarīrā ||

nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī|

sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā ||

do. nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti|

begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31 ||

suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā ||

bacana kā~ya mana mama gati jāhī| sapanehu~ būjhia bipati ki tāhī ||

kaha hanumanta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī ||

ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī ||

sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kau sura nara muni tanudhārī ||

prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā ||

sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheu~ kari bicāra mana māhīm ||

puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā ||

do. suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumanta|

carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavanta || 32 ||

bāra bāra prabhu cahi uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā ||

prabhu kara paṅkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā ||

sāvadhāna mana kari puni saṅkara| lāge kahana kathā ati sundara ||

kapi uṭhāi prabhu hṛdaya~ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā ||

kahu kapi rāvana pālita laṅkā| kehi bidhi daheu durga ati baṅkā ||

prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā ||

sākhāmṛga ke baḍa़i manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī ||

nāghi sindhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā|

so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī ||

do. tā kahu~ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula|

taba prabhāva~ baḍa़vānalahiṃ jāri saki khalu tūla || 33 ||

nātha bhagati ati sukhadāyanī| dehu kṛpā kari anapāyanī ||

suni prabhu parama sarala kapi bānī| evamastu taba kaheu bhavānī ||

umā rāma subhāu jehiṃ jānā| tāhi bhajanu taji bhāva na ānā ||

yaha saṃvāda jāsu ura āvā| raghupati carana bhagati soi pāvā ||

suni prabhu bacana kahahiṃ kapibṛndā| jaya jaya jaya kṛpāla sukhakandā ||

taba raghupati kapipatihi bolāvā| kahā calaiṃ kara karahu banāvā ||

aba bilambu kehi kārana kīje| turata kapinha kahu~ āyasu dīje ||

kautuka dekhi sumana bahu baraṣī| nabha teṃ bhavana cale sura haraṣī ||

do. kapipati begi bolāe āe jūthapa jūtha|

nānā barana atula bala bānara bhālu barūtha || 34 ||

prabhu pada paṅkaja nāvahiṃ sīsā| garajahiṃ bhālu mahābala kīsā ||

dekhī rāma sakala kapi senā| citi kṛpā kari rājiva nainā ||

rāma kṛpā bala pāi kapindā| bhe pacchajuta manahu~ girindā ||

haraṣi rāma taba kīnha payānā| saguna bhe sundara subha nānā ||

jāsu sakala maṅgalamaya kītī| tāsu payāna saguna yaha nītī ||

prabhu payāna jānā baidehīṃ| pharaki bāma a~ga janu kahi dehīm ||

joi joi saguna jānakihi hoī| asaguna bhayu rāvanahi soī ||

calā kaṭaku ko baranaiṃ pārā| garjahi bānara bhālu apārā ||

nakha āyudha giri pādapadhārī| cale gagana mahi icchācārī ||

keharināda bhālu kapi karahīṃ| ḍagamagāhiṃ diggaja cikkarahīm ||

chaṃ. cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi giri lola sāgara kharabhare|

mana haraṣa sabha gandharba sura muni nāga kinnara dukha ṭare ||

kaṭakaṭahiṃ markaṭa bikaṭa bhaṭa bahu koṭi koṭinha dhāvahīṃ|

jaya rāma prabala pratāpa kosalanātha guna gana gāvahīm || 1 ||

sahi saka na bhāra udāra ahipati bāra bārahiṃ mohī|

gaha dasana puni puni kamaṭha pṛṣṭa kaṭhora so kimi sohī ||

raghubīra rucira prayāna prasthiti jāni parama suhāvanī|

janu kamaṭha kharpara sarparāja so likhata abicala pāvanī || 2 ||

do. ehi bidhi jāi kṛpānidhi utare sāgara tīra|

jaha~ taha~ lāge khāna phala bhālu bipula kapi bīra || 35 ||

uhā~ nisācara rahahiṃ sasaṅkā| jaba te jāri gayu kapi laṅkā ||

nija nija gṛha~ saba karahiṃ bicārā| nahiṃ nisicara kula kera ubārā ||

jāsu dūta bala barani na jāī| tehi āe~ pura kavana bhalāī ||

dūtanhi sana suni purajana bānī| mandodarī adhika akulānī ||

rahasi jori kara pati paga lāgī| bolī bacana nīti rasa pāgī ||

kanta karaṣa hari sana pariharahū| mora kahā ati hita hiya~ dharahu ||

samujhata jāsu dūta ki karanī| stravahīṃ garbha rajanīcara dharanī ||

tāsu nāri nija saciva bolāī| paṭhavahu kanta jo cahahu bhalāī ||

taba kula kamala bipina dukhadāī| sītā sīta nisā sama āī ||

sunahu nātha sītā binu dīnheṃ| hita na tumhāra sambhu aja kīnhem ||

do. -rāma bāna ahi gana sarisa nikara nisācara bheka|

jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji ṭeka || 36 ||

śravana sunī saṭha tā kari bānī| bihasā jagata bidita abhimānī ||

sabhaya subhāu nāri kara sācā| maṅgala mahu~ bhaya mana ati kācā ||

jauṃ āvi markaṭa kaṭakāī| jiahiṃ bicāre nisicara khāī ||

kampahiṃ lokapa jākī trāsā| tāsu nāri sabhīta baḍa़i hāsā ||

asa kahi bihasi tāhi ura lāī| caleu sabhā~ mamatā adhikāī ||

mandodarī hṛdaya~ kara cintā| bhayu kanta para bidhi biparītā ||

baiṭheu sabhā~ khabari asi pāī| sindhu pāra senā saba āī ||

būjhesi saciva ucita mata kahahū| te saba ha~se maṣṭa kari rahahū ||

jitehu surāsura taba śrama nāhīṃ| nara bānara kehi lekhe māhī ||

do. saciva baida gura tīni jauṃ priya bolahiṃ bhaya āsa|

rāja dharma tana tīni kara hoi begihīṃ nāsa || 37 ||

soi rāvana kahu~ bani sahāī| astuti karahiṃ sunāi sunāī ||

avasara jāni bibhīṣanu āvā| bhrātā carana sīsu tehiṃ nāvā ||

puni siru nāi baiṭha nija āsana| bolā bacana pāi anusāsana ||

jau kṛpāla pū~chihu mohi bātā| mati anurupa kahu~ hita tātā ||

jo āpana cāhai kalyānā| sujasu sumati subha gati sukha nānā ||

so paranāri lilāra gosāīṃ| taju cuthi ke canda ki nāī ||

caudaha bhuvana eka pati hoī| bhūtadroha tiṣṭi nahiṃ soī ||

guna sāgara nāgara nara joū| alapa lobha bhala kahi na koū ||

do. kāma krodha mada lobha saba nātha naraka ke pantha|

saba parihari raghubīrahi bhajahu bhajahiṃ jehi santa || 38 ||

tāta rāma nahiṃ nara bhūpālā| bhuvanesvara kālahu kara kālā ||

brahma anāmaya aja bhagavantā| byāpaka ajita anādi anantā ||

go dvija dhenu deva hitakārī| kṛpāsindhu mānuṣa tanudhārī ||

jana rañjana bhañjana khala brātā| beda dharma racchaka sunu bhrātā ||

tāhi bayaru taji nāia māthā| pranatārati bhañjana raghunāthā ||

dehu nātha prabhu kahu~ baidehī| bhajahu rāma binu hetu sanehī ||

sarana ge~ prabhu tāhu na tyāgā| bisva droha kṛta agha jehi lāgā ||

jāsu nāma traya tāpa nasāvana| soi prabhu pragaṭa samujhu jiya~ rāvana ||

do. bāra bāra pada lāgu~ binaya karu~ dasasīsa|

parihari māna moha mada bhajahu kosalādhīsa || 39(ka) ||

muni pulasti nija siṣya sana kahi paṭhī yaha bāta|

turata so maiṃ prabhu sana kahī pāi suavasaru tāta || 39(kha) ||

mālyavanta ati saciva sayānā| tāsu bacana suni ati sukha mānā ||

tāta anuja tava nīti bibhūṣana| so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||

ripu utakaraṣa kahata saṭha doū| dūri na karahu ihā~ hi koū ||

mālyavanta gṛha gayu bahorī| kahi bibhīṣanu puni kara jorī ||

sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ| nātha purāna nigama asa kahahīm ||

jahā~ sumati taha~ sampati nānā| jahā~ kumati taha~ bipati nidānā ||

tava ura kumati basī biparītā| hita anahita mānahu ripu prītā ||

kālarāti nisicara kula kerī| tehi sītā para prīti ghanerī ||

do. tāta carana gahi māgu~ rākhahu mora dulāra|

sīta dehu rāma kahu~ ahita na hoi tumhāra || 40 ||

budha purāna śruti sammata bānī| kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||

sunata dasānana uṭhā risāī| khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||

jiasi sadā saṭha mora jiāvā| ripu kara paccha mūḍha़ tohi bhāvā ||

kahasi na khala asa ko jaga māhīṃ| bhuja bala jāhi jitā maiṃ nāhī ||

mama pura basi tapasinha para prītī| saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||

asa kahi kīnhesi carana prahārā| anuja gahe pada bārahiṃ bārā ||

umā santa ki ihi baḍa़āī| manda karata jo kari bhalāī ||

tumha pitu sarisa bhalehiṃ mohi mārā| rāmu bhajeṃ hita nātha tumhārā ||

saciva saṅga lai nabha patha gayū| sabahi sunāi kahata asa bhayū ||

do0=rāmu satyasaṅkalpa prabhu sabhā kālabasa tori|

mai raghubīra sarana aba jāu~ dehu jani khori || 41 ||

asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṃ| āyūhīna bhe saba tabahīm ||

sādhu avagyā turata bhavānī| kara kalyāna akhila kai hānī ||

rāvana jabahiṃ bibhīṣana tyāgā| bhayu bibhava binu tabahiṃ abhāgā ||

caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṃ| karata manoratha bahu mana māhīm ||

dekhihu~ jāi carana jalajātā| aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||

je pada parasi tarī riṣinārī| daṇḍaka kānana pāvanakārī ||

je pada janakasutā~ ura lāe| kapaṭa kuraṅga saṅga dhara dhāe ||

hara ura sara saroja pada jeī| ahobhāgya mai dekhihu~ teī ||

do0= jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi|

te pada āju bilokihu~ inha nayananhi aba jāi || 42 ||

ehi bidhi karata saprema bicārā| āyu sapadi sindhu ehiṃ pārā ||

kapinha bibhīṣanu āvata dekhā| jānā kau ripu dūta biseṣā ||

tāhi rākhi kapīsa pahiṃ āe| samācāra saba tāhi sunāe ||

kaha sugrīva sunahu raghurāī| āvā milana dasānana bhāī ||

kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā| kahi kapīsa sunahu naranāhā ||

jāni na jāi nisācara māyā| kāmarūpa kehi kārana āyā ||

bheda hamāra lena saṭha āvā| rākhia bā~dhi mohi asa bhāvā ||

sakhā nīti tumha nīki bicārī| mama pana saranāgata bhayahārī ||

suni prabhu bacana haraṣa hanumānā| saranāgata bacchala bhagavānā ||

do0=saranāgata kahu~ je tajahiṃ nija anahita anumāni|

te nara pāva~ra pāpamaya tinhahi bilokata hāni || 43 ||

koṭi bipra badha lāgahiṃ jāhū| āe~ sarana taju~ nahiṃ tāhū ||

sanamukha hoi jīva mohi jabahīṃ| janma koṭi agha nāsahiṃ tabahīm ||

pāpavanta kara sahaja subhAU| bhajanu mora tehi bhāva na kAU ||

jauṃ pai duṣṭahṛdaya soi hoī| moreṃ sanamukha āva ki soī ||

nirmala mana jana so mohi pāvā| mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||

bheda lena paṭhavā dasasīsā| tabahu~ na kachu bhaya hāni kapīsā ||

jaga mahu~ sakhā nisācara jete| lachimanu hani nimiṣa mahu~ tete ||

jauṃ sabhīta āvā saranāī| rakhihu~ tāhi prāna kī nāī ||

do0=ubhaya bhā~ti tehi ānahu ha~si kaha kṛpāniketa|

jaya kṛpāla kahi cale aṅgada hanū sameta || 44 ||

sādara tehi āgeṃ kari bānara| cale jahā~ raghupati karunākara ||

dūrihi te dekhe dvau bhrātā| nayanānanda dāna ke dātā ||

bahuri rāma chabidhāma bilokī| raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||

bhuja pralamba kañjāruna locana| syāmala gāta pranata bhaya mocana ||

siṅgha kandha āyata ura sohā| ānana amita madana mana mohā ||

nayana nīra pulakita ati gātā| mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||

nātha dasānana kara maiṃ bhrātā| nisicara baṃsa janama suratrātā ||

sahaja pāpapriya tāmasa dehā| jathā ulūkahi tama para nehā ||

do. śravana sujasu suni āyu~ prabhu bhañjana bhava bhīra|

trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra || 45 ||

asa kahi karata daṇḍavata dekhā| turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||

dīna bacana suni prabhu mana bhāvā| bhuja bisāla gahi hṛdaya~ lagāvā ||

anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī| bole bacana bhagata bhayahārī ||

kahu laṅkesa sahita parivārā| kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||

khala maṇḍalīṃ basahu dinu rātī| sakhā dharama nibahi kehi bhā~tī ||

maiṃ jānu~ tumhāri saba rītī| ati naya nipuna na bhāva anītī ||

baru bhala bāsa naraka kara tātā| duṣṭa saṅga jani dei bidhātā ||

aba pada dekhi kusala raghurāyā| jauṃ tumha kīnha jāni jana dāyā ||

do. taba lagi kusala na jīva kahu~ sapanehu~ mana biśrāma|

jaba lagi bhajata na rāma kahu~ soka dhāma taji kāma || 46 ||

taba lagi hṛdaya~ basata khala nānā| lobha moha macchara mada mānā ||

jaba lagi ura na basata raghunāthā| dhareṃ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||

mamatā taruna tamī a~dhiārī| rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||

taba lagi basati jīva mana māhīṃ| jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīm ||

aba maiṃ kusala miṭe bhaya bhāre| dekhi rāma pada kamala tumhāre ||

tumha kṛpāla jā para anukūlā| tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||

maiṃ nisicara ati adhama subhAU| subha ācaranu kīnha nahiṃ kAU ||

jāsu rūpa muni dhyāna na āvā| tehiṃ prabhu haraṣi hṛdaya~ mohi lāvā ||

do. -ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puñja|

dekheu~ nayana birañci siba sebya jugala pada kañja || 47 ||

sunahu sakhā nija kahu~ subhAU| jāna bhusuṇḍi sambhu girijAU ||

jauṃ nara hoi carācara drohī| āve sabhaya sarana taki mohī ||

taji mada moha kapaṭa chala nānā| karu~ sadya tehi sādhu samānā ||

jananī janaka bandhu suta dārā| tanu dhanu bhavana suhrada parivārā ||

saba kai mamatā tāga baṭorī| mama pada manahi bā~dha bari ḍorī ||

samadarasī icchā kachu nāhīṃ| haraṣa soka bhaya nahiṃ mana māhīm ||

asa sajjana mama ura basa kaiseṃ| lobhī hṛdaya~ basi dhanu jaisem ||

tumha sārikhe santa priya moreṃ| dharu~ deha nahiṃ āna nihorem ||

do. saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛḍha़ nema|

te nara prāna samāna mama jinha keṃ dvija pada prema || 48 ||

sunu laṅkesa sakala guna toreṃ| tāteṃ tumha atisaya priya morem ||

rāma bacana suni bānara jūthā| sakala kahahiṃ jaya kṛpā barūthā ||

sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī| nahiṃ aghāta śravanāmṛta jānī ||

pada ambuja gahi bārahiṃ bārā| hṛdaya~ samāta na premu apārā ||

sunahu deva sacarācara svāmī| pranatapāla ura antarajāmī ||

ura kachu prathama bāsanā rahī| prabhu pada prīti sarita so bahī ||

aba kṛpāla nija bhagati pāvanī| dehu sadā siva mana bhāvanī ||

evamastu kahi prabhu ranadhīrā| māgā turata sindhu kara nīrā ||

jadapi sakhā tava icchā nāhīṃ| mora darasu amogha jaga māhīm ||

asa kahi rāma tilaka tehi sārā| sumana bṛṣṭi nabha bhī apārā ||

do. rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṇḍa|

jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṇḍa || 49(ka) ||

jo sampati siva rāvanahi dīnhi die~ dasa mātha|

soi sampadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha || 49(kha) ||

asa prabhu chāḍa़i bhajahiṃ je ānā| te nara pasu binu pū~cha biṣānā ||

nija jana jāni tāhi apanāvā| prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||

puni sarbagya sarba ura bāsī| sarbarūpa saba rahita udāsī ||

bole bacana nīti pratipālaka| kārana manuja danuja kula ghālaka ||

sunu kapīsa laṅkāpati bīrā| kehi bidhi taria jaladhi gambhīrā ||

saṅkula makara uraga jhaṣa jātī| ati agādha dustara saba bhā~tī ||

kaha laṅkesa sunahu raghunāyaka| koṭi sindhu soṣaka tava sāyaka ||

jadyapi tadapi nīti asi gāī| binaya karia sāgara sana jāī ||

do. prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri|

binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri || 50 ||

sakhā kahī tumha nīki upāī| karia daiva jauṃ hoi sahāī ||

mantra na yaha lachimana mana bhāvā| rāma bacana suni ati dukha pāvā ||

nātha daiva kara kavana bharosā| soṣia sindhu karia mana rosā ||

kādara mana kahu~ eka adhārā| daiva daiva ālasī pukārā ||

sunata bihasi bole raghubīrā| aisehiṃ karaba dharahu mana dhīrā ||

asa kahi prabhu anujahi samujhāī| sindhu samīpa ge raghurāī ||

prathama pranāma kīnha siru nāī| baiṭhe puni taṭa darbha ḍasāī ||

jabahiṃ bibhīṣana prabhu pahiṃ āe| pācheṃ rāvana dūta paṭhāe ||

do. sakala carita tinha dekhe dhareṃ kapaṭa kapi deha|

prabhu guna hṛdaya~ sarāhahiṃ saranāgata para neha || 51 ||

pragaṭa bakhānahiṃ rāma subhAU| ati saprema gā bisari durAU ||

ripu ke dūta kapinha taba jāne| sakala bā~dhi kapīsa pahiṃ āne ||

kaha sugrīva sunahu saba bānara| aṅga bhaṅga kari paṭhavahu nisicara ||

suni sugrīva bacana kapi dhāe| bā~dhi kaṭaka cahu pāsa phirāe ||

bahu prakāra mārana kapi lāge| dīna pukārata tadapi na tyāge ||

jo hamāra hara nāsā kānā| tehi kosalādhīsa kai ānā ||

suni lachimana saba nikaṭa bolāe| dayā lāgi ha~si turata choḍāe ||

rāvana kara dījahu yaha pātī| lachimana bacana bācu kulaghātī ||

do. kahehu mukhāgara mūḍha़ sana mama sandesu udāra|

sītā dei milehu na ta āvā kāla tumhāra || 52 ||

turata nāi lachimana pada māthā| cale dūta baranata guna gāthā ||

kahata rāma jasu laṅkā~ āe| rāvana carana sīsa tinha nāe ||

bihasi dasānana pū~chī bātā| kahasi na suka āpani kusalātā ||

puni kahu khabari bibhīṣana kerī| jāhi mṛtyu āī ati nerī ||

karata rāja laṅkā saṭha tyāgī| hoihi jaba kara kīṭa abhāgī ||

puni kahu bhālu kīsa kaṭakāī| kaṭhina kāla prerita cali āī ||

jinha ke jīvana kara rakhavārā| bhayu mṛdula cita sindhu bicārā ||

kahu tapasinha kai bāta bahorī| jinha ke hṛdaya~ trāsa ati morī ||

do. -kī bhi bheṇṭa ki phiri ge śravana sujasu suni mora|

kahasi na ripu dala teja bala bahuta cakita cita tora || 53 ||

nātha kṛpā kari pū~chehu jaiseṃ| mānahu kahā krodha taji taisem ||

milā jāi jaba anuja tumhārā| jātahiṃ rāma tilaka tehi sārā ||

rāvana dūta hamahi suni kānā| kapinha bā~dhi dīnhe dukha nānā ||

śravana nāsikā kāṭai lāge| rāma sapatha dīnhe hama tyāge ||

pū~chihu nātha rāma kaṭakāī| badana koṭi sata barani na jāī ||

nānā barana bhālu kapi dhārī| bikaṭānana bisāla bhayakārī ||

jehiṃ pura daheu hateu suta torā| sakala kapinha maha~ tehi balu thorā ||

amita nāma bhaṭa kaṭhina karālā| amita nāga bala bipula bisālā ||

do. dvibida mayanda nīla nala aṅgada gada bikaṭāsi|

dadhimukha kehari nisaṭha saṭha jāmavanta balarāsi || 54 ||

e kapi saba sugrīva samānā| inha sama koṭinha gani ko nānā ||

rāma kṛpā~ atulita bala tinhahīṃ| tṛna samāna trelokahi ganahīm ||

asa maiṃ sunā śravana dasakandhara| paduma aṭhāraha jūthapa bandara ||

nātha kaṭaka maha~ so kapi nāhīṃ| jo na tumhahi jītai rana māhīm ||

parama krodha mījahiṃ saba hāthā| āyasu pai na dehiṃ raghunāthā ||

soṣahiṃ sindhu sahita jhaṣa byālā| pūrahīṃ na ta bhari kudhara bisālā ||

mardi garda milavahiṃ dasasīsā| aisei bacana kahahiṃ saba kīsā ||

garjahiṃ tarjahiṃ sahaja asaṅkā| mānahu grasana cahata hahiṃ laṅkā ||

do. -sahaja sūra kapi bhālu saba puni sira para prabhu rāma|

rāvana kāla koṭi kahu jīti sakahiṃ saṅgrāma || 55 ||

rāma teja bala budhi bipulāī| taba bhrātahi pū~cheu naya nāgara ||

tāsu bacana suni sāgara pāhīṃ| māgata pantha kṛpā mana māhīm ||

sunata bacana bihasā dasasīsā| jauṃ asi mati sahāya kṛta kīsā ||

sahaja bhīru kara bacana dṛḍha़āī| sāgara sana ṭhānī macalāī ||

mūḍha़ mṛṣā kā karasi baḍa़āī| ripu bala buddhi thāha maiṃ pāī ||

saciva sabhīta bibhīṣana jākeṃ| bijaya bibhūti kahā~ jaga tākem ||

suni khala bacana dūta risa bāḍha़ī| samaya bicāri patrikā kāḍha़ī ||

rāmānuja dīnhī yaha pātī| nātha bacāi juḍa़āvahu chātī ||

bihasi bāma kara līnhī rāvana| saciva boli saṭha lāga bacāvana ||

do. -bātanha manahi rijhāi saṭha jani ghālasi kula khīsa|

rāma birodha na ubarasi sarana biṣnu aja īsa || 56(ka) ||

kī taji māna anuja iva prabhu pada paṅkaja bhṛṅga|

hohi ki rāma sarānala khala kula sahita pataṅga || 56(kha) ||

sunata sabhaya mana mukha musukāī| kahata dasānana sabahi sunāī ||

bhūmi parā kara gahata akāsā| laghu tāpasa kara bāga bilāsā ||

kaha suka nātha satya saba bānī| samujhahu chāḍa़i prakṛti abhimānī ||

sunahu bacana mama parihari krodhā| nātha rāma sana tajahu birodhā ||

ati komala raghubīra subhAU| jadyapi akhila loka kara rAU ||

milata kṛpā tumha para prabhu karihī| ura aparādha na eku dharihī ||

janakasutā raghunāthahi dīje| etanā kahā mora prabhu kīje|

jaba tehiṃ kahā dena baidehī| carana prahāra kīnha saṭha tehī ||

nāi carana siru calā so tahā~| kṛpāsindhu raghunāyaka jahā~ ||

kari pranāmu nija kathā sunāī| rāma kṛpā~ āpani gati pāī ||

riṣi agasti kīṃ sāpa bhavānī| rāchasa bhayu rahā muni gyānī ||

bandi rāma pada bārahiṃ bārā| muni nija āśrama kahu~ pagu dhārā ||

do. binaya na mānata jaladhi jaḍa़ ge tīna dina bīti|

bole rāma sakopa taba bhaya binu hoi na prīti || 57 ||

lachimana bāna sarāsana ānū| soṣauṃ bāridhi bisikha kṛsānū ||

saṭha sana binaya kuṭila sana prītī| sahaja kṛpana sana sundara nītī ||

mamatā rata sana gyāna kahānī| ati lobhī sana birati bakhānī ||

krodhihi sama kāmihi hari kathā| ūsara bīja be~ phala jathā ||

asa kahi raghupati cāpa caḍha़āvā| yaha mata lachimana ke mana bhāvā ||

saṅghāneu prabhu bisikha karālā| uṭhī udadhi ura antara jvālā ||

makara uraga jhaṣa gana akulāne| jarata jantu jalanidhi jaba jāne ||

kanaka thāra bhari mani gana nānā| bipra rūpa āyu taji mānā ||

do. kāṭehiṃ pi kadarī phari koṭi jatana kau sīñca|

binaya na māna khagesa sunu ḍāṭehiṃ pi nava nīca || 58 ||

sabhaya sindhu gahi pada prabhu kere| chamahu nātha saba avaguna mere ||

gagana samīra anala jala dharanī| inha ki nātha sahaja jaḍa़ karanī ||

tava prerita māyā~ upajāe| sṛṣṭi hetu saba granthani gāe ||

prabhu āyasu jehi kaha~ jasa ahī| so tehi bhā~ti rahe sukha lahī ||

prabhu bhala kīnhī mohi sikha dīnhī| marajādā puni tumharī kīnhī ||

ḍhola gavā~ra sūdra pasu nārī| sakala tāḍa़nā ke adhikārī ||

prabhu pratāpa maiṃ jāba sukhāī| utarihi kaṭaku na mori baḍa़āī ||

prabhu agyā apela śruti gāī| karauṃ so begi jau tumhahi sohāī ||

do. sunata binīta bacana ati kaha kṛpāla musukāi|

jehi bidhi utarai kapi kaṭaku tāta so kahahu upāi || 59 ||

nātha nīla nala kapi dvau bhāī| larikāī riṣi āsiṣa pāī ||

tinha ke parasa kie~ giri bhāre| tarihahiṃ jaladhi pratāpa tumhāre ||

maiṃ puni ura dhari prabhutāī| karihu~ bala anumāna sahāī ||

ehi bidhi nātha payodhi ba~dhāia| jehiṃ yaha sujasu loka tihu~ gāia ||

ehi sara mama uttara taṭa bāsī| hatahu nātha khala nara agha rāsī ||

suni kṛpāla sāgara mana pīrā| turatahiṃ harī rāma ranadhīrā ||

dekhi rāma bala pauruṣa bhārī| haraṣi payonidhi bhayu sukhārī ||

sakala carita kahi prabhuhi sunāvā| carana bandi pāthodhi sidhāvā ||

chaṃ. nija bhavana gavaneu sindhu śrīraghupatihi yaha mata bhāyū|

yaha carita kali malahara jathāmati dāsa tulasī gāyū ||

sukha bhavana saṃsaya samana davana biṣāda raghupati guna ganā ||

taji sakala āsa bharosa gāvahi sunahi santata saṭha manā ||

do. sakala sumaṅgala dāyaka raghunāyaka guna gāna|

sādara sunahiṃ te tarahiṃ bhava sindhu binā jalajāna || 60 ||

māsapārāyaṇa, caubīsavā~ viśrāma

iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane

pañcamaḥ sopānaḥ samāptaḥ |

(sundarakāṇḍa samāpta)

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीजानकीवल्लभो विजयते

श्रीरामचरितमानस

पञ्चम सोपान (सुन्दरकाण्ड)

शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं

ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।

रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं

वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़आमणिम् ॥ 1 ॥

नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये

सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।

भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे

कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च ॥ 2 ॥

अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं

दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।

सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं

रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥ 3 ॥

जामवन्त के बचन सुहाए। सुनि हनुमन्त हृदय अति भाए ॥

तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कन्द मूल फल खाई ॥

जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी ॥

यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा ॥

सिन्धु तीर एक भूधर सुन्दर। कौतुक कूदि चढ़एउ ता ऊपर ॥

बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी ॥

जेहिं गिरि चरन देइ हनुमन्ता। चलेउ सो गा पाताल तुरन्ता ॥

जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना ॥

जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी ॥

दो. हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।

राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम ॥ 1 ॥

जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा ॥

सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठिन्हि आइ कही तेहिं बाता ॥

आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा ॥

राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कि सुधि प्रभुहि सुनावौम् ॥

तब तव बदन पैठिहुँ आई। सत्य कहुँ मोहि जान दे माई ॥

कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना ॥

जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा ॥

सोरह जोजन मुख तेहिं ठयू। तुरत पवनसुत बत्तिस भयू ॥

जस जस सुरसा बदनु बढ़आवा। तासु दून कपि रूप देखावा ॥

सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा ॥

बदन पिठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा ॥

मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा ॥

दो. राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।

आसिष देह गी सो हरषि चलेउ हनुमान ॥ 2 ॥

निसिचरि एक सिन्धु महुँ रही। करि माया नभु के खग गही ॥

जीव जन्तु जे गगन उड़आहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीम् ॥

गहि छाहँ सक सो न उड़आई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई ॥

सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा ॥

ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयु मतिधीरा ॥

तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुञ्जत चञ्चरीक मधु लोभा ॥

नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृन्द देखि मन भाए ॥

सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागेम् ॥

उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई ॥

गिरि पर चढि लङ्का तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी ॥

अति उतङ्ग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा ॥

छं=कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुन्दरायतना घना।

चुहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना ॥

गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै ॥

बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै ॥ 1 ॥

बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।

नर नाग सुर गन्धर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीम् ॥

कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।

नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीम् ॥ 2 ॥

करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।

कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीम् ॥

एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।

रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही ॥ 3 ॥

दो. पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।

अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पिसार ॥ 3 ॥

मसक समान रूप कपि धरी। लङ्कहि चलेउ सुमिरि नरहरी ॥

नाम लङ्किनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निन्दरी ॥

जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा ॥

मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी ॥

पुनि सम्भारि उठि सो लङ्का। जोरि पानि कर बिनय संसका ॥

जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरञ्चि कहा मोहि चीन्हा ॥

बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर सङ्घारे ॥

तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता ॥

दो. तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अङ्ग।

तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसङ्ग ॥ 4 ॥

प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा ॥

गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिन्धु अनल सितलाई ॥

गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही ॥

अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना ॥

मन्दिर मन्दिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा ॥

गयु दसानन मन्दिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीम् ॥

सयन किए देखा कपि तेही। मन्दिर महुँ न दीखि बैदेही ॥

भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मन्दिर तहँ भिन्न बनावा ॥

दो. रामायुध अङ्कित गृह सोभा बरनि न जाइ।

नव तुलसिका बृन्द तहँ देखि हरषि कपिराइ ॥ 5 ॥

लङ्का निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा ॥

मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा ॥

राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा ॥

एहि सन हठि करिहुँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी ॥

बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए ॥

करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई ॥

की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई ॥

की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी ॥

दो. तब हनुमन्त कही सब राम कथा निज नाम।

सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम ॥ 6 ॥

सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी ॥

तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा ॥

तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीम् ॥

अब मोहि भा भरोस हनुमन्ता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं सन्ता ॥

जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा ॥

सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती ॥

कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चञ्चल सबहीं बिधि हीना ॥

प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा ॥

दो. अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।

कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर ॥ 7 ॥

जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी ॥

एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा ॥

पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही ॥

तब हनुमन्त कहा सुनु भ्राता। देखी चहुँ जानकी माता ॥

जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई ॥

करि सोइ रूप गयु पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ ॥

देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा ॥

कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी ॥

दो. निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।

परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन ॥ 8 ॥

तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करि बिचार करौं का भाई ॥

तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। सङ्ग नारि बहु किएँ बनावा ॥

बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा ॥

कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मन्दोदरी आदि सब रानी ॥

तव अनुचरीं करुँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा ॥

तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही ॥

सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करि बिकासा ॥

अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की ॥

सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही ॥

दो. आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।

परुष बचन सुनि काढ़इ असि बोला अति खिसिआन ॥ 9 ॥

सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहुँ तव सिर कठिन कृपाना ॥

नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी ॥

स्याम सरोज दाम सम सुन्दर। प्रभु भुज करि कर सम दसकन्धर ॥

सो भुज कण्ठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा ॥

चन्द्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल सञ्जातम् ॥

सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा ॥

सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा ॥

कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई ॥

मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़इ कृपाना ॥

दो. भवन गयु दसकन्धर इहाँ पिसाचिनि बृन्द।

सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मन्द ॥ 10 ॥

त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका ॥

सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना ॥

सपनें बानर लङ्का जारी। जातुधान सेना सब मारी ॥

खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुण्डित सिर खण्डित भुज बीसा ॥

एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लङ्का मनहुँ बिभीषन पाई ॥

नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई ॥

यह सपना में कहुँ पुकारी। होइहि सत्य गेँ दिन चारी ॥

तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीम् ॥

दो. जहँ तहँ गीं सकल तब सीता कर मन सोच।

मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच ॥ 11 ॥

त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति सङ्गिनि तैं मोरी ॥

तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई ॥

आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई ॥

सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी ॥

सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि ॥

निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी ॥

कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला ॥

देखिअत प्रगट गगन अङ्गारा। अवनि न आवत एकु तारा ॥

पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी ॥

सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका ॥

नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता ॥

सो. कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।

जनु असोक अङ्गार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ ॥ 12 ॥

तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अङ्कित अति सुन्दर ॥

चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी ॥

जीति को सकि अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई ॥

सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना ॥

रामचन्द्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा ॥

लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई ॥

श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई ॥

तब हनुमन्त निकट चलि गयू। फिरि बैण्ठीं मन बिसमय भयू ॥

राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की ॥

यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी ॥

नर बानरहि सङ्ग कहु कैसें। कहि कथा भि सङ्गति जैसेम् ॥

दो. कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास ॥

जाना मन क्रम बचन यह कृपासिन्धु कर दास ॥ 13 ॥

हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ई। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ई ॥

बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयु तात मों कहुँ जलजाना ॥

अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी ॥

कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई ॥

सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक ॥

कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता ॥

बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता ॥

मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता ॥

जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना ॥

दो. रघुपति कर सन्देसु अब सुनु जननी धरि धीर।

अस कहि कपि गद गद भयु भरे बिलोचन नीर ॥ 14 ॥

कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भे बिपरीता ॥

नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू ॥

कुबलय बिपिन कुन्त बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा ॥

जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा ॥

कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई ॥

तत्त्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा ॥

सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीम् ॥

प्रभु सन्देसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही ॥

कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता ॥

उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई ॥

दो. निसिचर निकर पतङ्ग सम रघुपति बान कृसानु।

जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु ॥ 15 ॥

जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलम्बु रघुराई ॥

रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की ॥

अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई ॥

कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित ऐहहिं रघुबीरा ॥

निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिम् ॥

हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना ॥

मोरें हृदय परम सन्देहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा ॥

कनक भूधराकार सरीरा। समर भयङ्कर अतिबल बीरा ॥

सीता मन भरोस तब भयू। पुनि लघु रूप पवनसुत लयू ॥

दो. सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।

प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल ॥ 16 ॥

मन सन्तोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी ॥

आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना ॥

अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू ॥

करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना ॥

बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा ॥

अब कृतकृत्य भयुँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता ॥

सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुन्दर फल रूखा ॥

सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी ॥

तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीम् ॥

दो. देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।

रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु ॥ 17 ॥

चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा ॥

रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे ॥

नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी ॥

खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे ॥

सुनि रावन पठे भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना ॥

सब रजनीचर कपि सङ्घारे। गे पुकारत कछु अधमारे ॥

पुनि पठयु तेहिं अच्छकुमारा। चला सङ्ग लै सुभट अपारा ॥

आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा ॥

दो. कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलेसि धरि धूरि।

कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि ॥ 18 ॥

सुनि सुत बध लङ्केस रिसाना। पठेसि मेघनाद बलवाना ॥

मारसि जनि सुत बान्धेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही ॥

चला इन्द्रजित अतुलित जोधा। बन्धु निधन सुनि उपजा क्रोधा ॥

कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा ॥

अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लङ्केस कुमारा ॥

रहे महाभट ताके सङ्गा। गहि गहि कपि मर्दि निज अङ्गा ॥

तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।

मुठिका मारि चढ़आ तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई ॥

उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभञ्जन जाया ॥

दो. ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।

जौं न ब्रह्मसर मानुँ महिमा मिटि अपार ॥ 19 ॥

ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु सङ्घारा ॥

तेहि देखा कपि मुरुछित भयू। नागपास बाँधेसि लै गयू ॥

जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बन्धन काटहिं नर ग्यानी ॥

तासु दूत कि बन्ध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा ॥

कपि बन्धन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए ॥

दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई ॥

कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता ॥

देखि प्रताप न कपि मन सङ्का। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असङ्का ॥

दो. कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।

सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद ॥ 20 ॥

कह लङ्केस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा ॥

की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखुँ अति असङ्क सठ तोही ॥

मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कि बाधा ॥

सुन रावन ब्रह्माण्ड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया ॥

जाकें बल बिरञ्चि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।

जा बल सीस धरत सहसानन। अण्डकोस समेत गिरि कानन ॥

धरि जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।

हर कोदण्ड कठिन जेहि भञ्जा। तेहि समेत नृप दल मद गञ्जा ॥

खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली ॥

दो. जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।

तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि ॥ 21 ॥

जानुँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई ॥

समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा ॥

खायुँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा ॥

सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी ॥

जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे ॥

मोहि न कछु बाँधे कि लाजा। कीन्ह चहुँ निज प्रभु कर काजा ॥

बिनती करुँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन ॥

देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी ॥

जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई ॥

तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै ॥

दो. प्रनतपाल रघुनायक करुना सिन्धु खरारि।

गेँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि ॥ 22 ॥

राम चरन पङ्कज उर धरहू। लङ्का अचल राज तुम्ह करहू ॥

रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलङ्का ॥

राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा ॥

बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी ॥

राम बिमुख सम्पति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई ॥

सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गे पुनि तबहिं सुखाहीम् ॥

सुनु दसकण्ठ कहुँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी ॥

सङ्कर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही ॥

दो. मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।

भजहु राम रघुनायक कृपा सिन्धु भगवान ॥ 23 ॥

जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी ॥

बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी ॥

मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही ॥

उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना ॥

सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना ॥

सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।

नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता ॥

आन दण्ड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मन्त्र भल भाई ॥

सुनत बिहसि बोला दसकन्धर। अङ्ग भङ्ग करि पठिअ बन्दर ॥

दो. कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहुँ समुझाइ।

तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ ॥ 24 ॥

पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लि आइहि ॥

जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़आई। देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई ॥

बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भि सहाय सारद मैं जाना ॥

जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना ॥

रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ई पूँछ कीन्ह कपि खेला ॥

कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी ॥

बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी ॥

पावक जरत देखि हनुमन्ता। भयु परम लघु रुप तुरन्ता ॥

निबुकि चढ़एउ कपि कनक अटारीं। भी सभीत निसाचर नारीम् ॥

दो. हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।

अट्टहास करि गर्ज़आ कपि बढ़इ लाग अकास ॥ 25 ॥

देह बिसाल परम हरुआई। मन्दिर तें मन्दिर चढ़ धाई ॥

जरि नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला ॥

तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा ॥

हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई ॥

साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरि नगर अनाथ कर जैसा ॥

जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीम् ॥

ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा ॥

उलटि पलटि लङ्का सब जारी। कूदि परा पुनि सिन्धु मझारी ॥

दो. पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।

जनकसुता के आगें ठाढ़ भयु कर जोरि ॥ 26 ॥

मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥

चूड़आमनि उतारि तब दयू। हरष समेत पवनसुत लयू ॥

कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥

दीन दयाल बिरिदु सम्भारी। हरहु नाथ मम सङ्कट भारी ॥

तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥

मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥

कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥

तोहि देखि सीतलि भि छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥

दो. जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।

चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥ 27 ॥

चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी ॥

नाघि सिन्धु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा ॥

हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना ॥

मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा ॥

मिले सकल अति भे सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी ॥

चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा ॥

तब मधुबन भीतर सब आए। अङ्गद सम्मत मधु फल खाए ॥

रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे ॥

दो. जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।

सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज ॥ 28 ॥

जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई ॥

एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गे कपि सहित समाजा ॥

आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा ॥

पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी ॥

नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना ॥

सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।

राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा ॥

फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई ॥

दो. प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुञ्ज।

पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कञ्ज ॥ 29 ॥

जामवन्त कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया ॥

ताहि सदा सुभ कुसल निरन्तर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर ॥

सोइ बिजी बिनी गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर ॥

प्रभु कीं कृपा भयु सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू ॥

नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी ॥

पवनतनय के चरित सुहाए। जामवन्त रघुपतिहि सुनाए ॥

सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए ॥

कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की ॥

दो. नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।

लोचन निज पद जन्त्रित जाहिं प्रान केहिं बाट ॥ 30 ॥

चलत मोहि चूड़आमनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही ॥

नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी ॥

अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बन्धु प्रनतारति हरना ॥

मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी ॥

अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना ॥

नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा ॥

बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरि छन माहिं सरीरा ॥

नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।

सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला ॥

दो. निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।

बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति ॥ 31 ॥

सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना ॥

बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही ॥

कह हनुमन्त बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई ॥

केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी ॥

सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कौ सुर नर मुनि तनुधारी ॥

प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा ॥

सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीम् ॥

पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता ॥

दो. सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमन्त।

चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवन्त ॥ 32 ॥

बार बार प्रभु चहि उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा ॥

प्रभु कर पङ्कज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा ॥

सावधान मन करि पुनि सङ्कर। लागे कहन कथा अति सुन्दर ॥

कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा ॥

कहु कपि रावन पालित लङ्का। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बङ्का ॥

प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना ॥

साखामृग के बड़इ मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई ॥

नाघि सिन्धु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।

सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई ॥

दो. ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।

तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकि खलु तूल ॥ 33 ॥

नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी ॥

सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी ॥

उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना ॥

यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा ॥

सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृन्दा। जय जय जय कृपाल सुखकन्दा ॥

तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा ॥

अब बिलम्बु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे ॥

कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी ॥

दो. कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।

नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ ॥ 34 ॥

प्रभु पद पङ्कज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा ॥

देखी राम सकल कपि सेना। चिति कृपा करि राजिव नैना ॥

राम कृपा बल पाइ कपिन्दा। भे पच्छजुत मनहुँ गिरिन्दा ॥

हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भे सुन्दर सुभ नाना ॥

जासु सकल मङ्गलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती ॥

प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीम् ॥

जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयु रावनहि सोई ॥

चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा ॥

नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी ॥

केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीम् ॥

छं. चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।

मन हरष सभ गन्धर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे ॥

कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।

जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीम् ॥ 1 ॥

सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोही।

गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोही ॥

रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।

जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी ॥ 2 ॥

दो. एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।

जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर ॥ 35 ॥

उहाँ निसाचर रहहिं ससङ्का। जब ते जारि गयु कपि लङ्का ॥

निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा ॥

जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई ॥

दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मन्दोदरी अधिक अकुलानी ॥

रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी ॥

कन्त करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु ॥

समुझत जासु दूत कि करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी ॥

तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कन्त जो चहहु भलाई ॥

तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई ॥

सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार सम्भु अज कीन्हेम् ॥

दो. -राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।

जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक ॥ 36 ॥

श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी ॥

सभय सुभाउ नारि कर साचा। मङ्गल महुँ भय मन अति काचा ॥

जौं आवि मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई ॥

कम्पहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़इ हासा ॥

अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई ॥

मन्दोदरी हृदयँ कर चिन्ता। भयु कन्त पर बिधि बिपरीता ॥

बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिन्धु पार सेना सब आई ॥

बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू ॥

जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही ॥

दो. सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।

राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास ॥ 37 ॥

सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई ॥

अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा ॥

पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन ॥

जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहुँ हित ताता ॥

जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना ॥

सो परनारि लिलार गोसाईं। तजु चुथि के चन्द कि नाई ॥

चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टि नहिं सोई ॥

गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहि न कोऊ ॥

दो. काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पन्थ।

सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि सन्त ॥ 38 ॥

तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला ॥

ब्रह्म अनामय अज भगवन्ता। ब्यापक अजित अनादि अनन्ता ॥

गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिन्धु मानुष तनुधारी ॥

जन रञ्जन भञ्जन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता ॥

ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भञ्जन रघुनाथा ॥

देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही ॥

सरन गेँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा ॥

जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन ॥

दो. बार बार पद लागुँ बिनय करुँ दससीस।

परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस ॥ 39(क) ॥

मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठी यह बात।

तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात ॥ 39(ख) ॥

माल्यवन्त अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥

तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥

रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हि कोऊ ॥

माल्यवन्त गृह गयु बहोरी। कहि बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥

सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीम् ॥

जहाँ सुमति तहँ सम्पति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥

तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥

कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥

दो. तात चरन गहि मागुँ राखहु मोर दुलार।

सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥ 40 ॥

बुध पुरान श्रुति सम्मत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी ॥

सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई ॥

जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा ॥

कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही ॥

मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती ॥

अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा ॥

उमा सन्त कि इहि बड़आई। मन्द करत जो करि भलाई ॥

तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा ॥

सचिव सङ्ग लै नभ पथ गयू। सबहि सुनाइ कहत अस भयू ॥

दो0=रामु सत्यसङ्कल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।

मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि ॥ 41 ॥

अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भे सब तबहीम् ॥

साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी ॥

रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयु बिभव बिनु तबहिं अभागा ॥

चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीम् ॥

देखिहुँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता ॥

जे पद परसि तरी रिषिनारी। दण्डक कानन पावनकारी ॥

जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरङ्ग सङ्ग धर धाए ॥

हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहुँ तेई ॥

दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।

ते पद आजु बिलोकिहुँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ ॥ 42 ॥

एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयु सपदि सिन्धु एहिं पारा ॥

कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कौ रिपु दूत बिसेषा ॥

ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए ॥

कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई ॥

कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहि कपीस सुनहु नरनाहा ॥

जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया ॥

भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा ॥

सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी ॥

सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना ॥

दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।

ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि ॥ 43 ॥

कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजुँ नहिं ताहू ॥

सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीम् ॥

पापवन्त कर सहज सुभ्AU। भजनु मोर तेहि भाव न क्AU ॥

जौं पै दुष्टहृदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई ॥

निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा ॥

भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा ॥

जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनि निमिष महुँ तेते ॥

जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहुँ ताहि प्रान की नाई ॥

दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।

जय कृपाल कहि चले अङ्गद हनू समेत ॥ 44 ॥

सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर ॥

दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानन्द दान के दाता ॥

बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी ॥

भुज प्रलम्ब कञ्जारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन ॥

सिङ्घ कन्ध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा ॥

नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता ॥

नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता ॥

सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा ॥

दो. श्रवन सुजसु सुनि आयुँ प्रभु भञ्जन भव भीर।

त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर ॥ 45 ॥

अस कहि करत दण्डवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा ॥

दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा ॥

अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी ॥

कहु लङ्केस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा ॥

खल मण्डलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहि केहि भाँती ॥

मैं जानुँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती ॥

बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट सङ्ग जनि देइ बिधाता ॥

अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया ॥

दो. तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।

जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम ॥ 46 ॥

तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना ॥

जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा ॥

ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी ॥

तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीम् ॥

अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे ॥

तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला ॥

मैं निसिचर अति अधम सुभ्AU। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं क्AU ॥

जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा ॥

दो. -अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुञ्ज।

देखेउँ नयन बिरञ्चि सिब सेब्य जुगल पद कञ्ज ॥ 47 ॥

सुनहु सखा निज कहुँ सुभ्AU। जान भुसुण्डि सम्भु गिरिज्AU ॥

जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही ॥

तजि मद मोह कपट छल नाना। करुँ सद्य तेहि साधु समाना ॥

जननी जनक बन्धु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा ॥

सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी ॥

समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीम् ॥

अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसि धनु जैसेम् ॥

तुम्ह सारिखे सन्त प्रिय मोरें। धरुँ देह नहिं आन निहोरेम् ॥

दो. सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।

ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम ॥ 48 ॥

सुनु लङ्केस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरेम् ॥

राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा ॥

सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी ॥

पद अम्बुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा ॥

सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अन्तरजामी ॥

उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही ॥

अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी ॥

एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिन्धु कर नीरा ॥

जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीम् ॥

अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भी अपारा ॥

दो. रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचण्ड।

जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखण्ड ॥ 49(क) ॥

जो सम्पति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।

सोइ सम्पदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ ॥ 49(ख) ॥

अस प्रभु छाड़इ भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना ॥

निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा ॥

पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी ॥

बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक ॥

सुनु कपीस लङ्कापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गम्भीरा ॥

सङ्कुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती ॥

कह लङ्केस सुनहु रघुनायक। कोटि सिन्धु सोषक तव सायक ॥

जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई ॥

दो. प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।

बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि ॥ 50 ॥

सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई ॥

मन्त्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा ॥

नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिन्धु करिअ मन रोसा ॥

कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा ॥

सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा ॥

अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिन्धु समीप गे रघुराई ॥

प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई ॥

जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए ॥

दो. सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।

प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह ॥ 51 ॥

प्रगट बखानहिं राम सुभ्AU। अति सप्रेम गा बिसरि दुर्AU ॥

रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने ॥

कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अङ्ग भङ्ग करि पठवहु निसिचर ॥

सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए ॥

बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे ॥

जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना ॥

सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए ॥

रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती ॥

दो. कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम सन्देसु उदार।

सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार ॥ 52 ॥

तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा ॥

कहत राम जसु लङ्काँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए ॥

बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता ॥

पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी ॥

करत राज लङ्का सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी ॥

पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई ॥

जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयु मृदुल चित सिन्धु बिचारा ॥

कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी ॥

दो. -की भि भेण्ट कि फिरि गे श्रवन सुजसु सुनि मोर।

कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर ॥ 53 ॥

नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसेम् ॥

मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा ॥

रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना ॥

श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे ॥

पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई ॥

नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी ॥

जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा ॥

अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला ॥

दो. द्विबिद मयन्द नील नल अङ्गद गद बिकटासि।

दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवन्त बलरासि ॥ 54 ॥

ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनि को नाना ॥

राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीम् ॥

अस मैं सुना श्रवन दसकन्धर। पदुम अठारह जूथप बन्दर ॥

नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीम् ॥

परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा ॥

सोषहिं सिन्धु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला ॥

मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा ॥

गर्जहिं तर्जहिं सहज असङ्का। मानहु ग्रसन चहत हहिं लङ्का ॥

दो. -सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।

रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं सङ्ग्राम ॥ 55 ॥

राम तेज बल बुधि बिपुलाई। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर ॥

तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पन्थ कृपा मन माहीम् ॥

सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा ॥

सहज भीरु कर बचन दृढ़आई। सागर सन ठानी मचलाई ॥

मूढ़ मृषा का करसि बड़आई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई ॥

सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकेम् ॥

सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ई। समय बिचारि पत्रिका काढ़ई ॥

रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़आवहु छाती ॥

बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन ॥

दो. -बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।

राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस ॥ 56(क) ॥

की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पङ्कज भृङ्ग।

होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतङ्ग ॥ 56(ख) ॥

सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई ॥

भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा ॥

कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़इ प्रकृति अभिमानी ॥

सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा ॥

अति कोमल रघुबीर सुभ्AU। जद्यपि अखिल लोक कर र्AU ॥

मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकु धरिही ॥

जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।

जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही ॥

नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिन्धु रघुनायक जहाँ ॥

करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई ॥

रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयु रहा मुनि ग्यानी ॥

बन्दि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा ॥

दो. बिनय न मानत जलधि जड़ गे तीन दिन बीति।

बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति ॥ 57 ॥

लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू ॥

सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुन्दर नीती ॥

ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी ॥

क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बेँ फल जथा ॥

अस कहि रघुपति चाप चढ़आवा। यह मत लछिमन के मन भावा ॥

सङ्घानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अन्तर ज्वाला ॥

मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जन्तु जलनिधि जब जाने ॥

कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयु तजि माना ॥

दो. काटेहिं पि कदरी फरि कोटि जतन कौ सीञ्च।

बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पि नव नीच ॥ 58 ॥

सभय सिन्धु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे ॥

गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कि नाथ सहज जड़ करनी ॥

तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रन्थनि गाए ॥

प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अही। सो तेहि भाँति रहे सुख लही ॥

प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही ॥

ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी ॥

प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़आई ॥

प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई ॥

दो. सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।

जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ ॥ 59 ॥

नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई ॥

तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे ॥

मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहुँ बल अनुमान सहाई ॥

एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ ॥

एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी ॥

सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा ॥

देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयु सुखारी ॥

सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बन्दि पाथोधि सिधावा ॥

छं. निज भवन गवनेउ सिन्धु श्रीरघुपतिहि यह मत भायू।

यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायू ॥

सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना ॥

तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि सन्तत सठ मना ॥

दो. सकल सुमङ्गल दायक रघुनायक गुन गान।

सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिन्धु बिना जलजान ॥ 60 ॥

मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने

पञ्चमः सोपानः समाप्तः ।

(सुन्दरकाण्ड समाप्त)