ശ്രീജാനകീവല്ലഭോ വിജയതേ
ശ്രീരാമചരിതമാനസ
പഞ്ചമ സോപാന (സുന്ദരകാണ്ഡ)
ശാന്തം ശാശ്വതമപ്രമേയമനഘം നിര്വാണശാന്തിപ്രദം
ബ്രഹ്മാശമ്ഭുഫണീന്ദ്രസേവ്യമനിശം വേദാന്തവേദ്യം വിഭുമ് ।
രാമാഖ്യം ജഗദീശ്വരം സുരഗുരും മായാമനുഷ്യം ഹരിം
വന്ദേഽഹം കരുണാകരം രഘുവരം ഭൂപാലചൂഡ़ആമണിമ് ॥ 1 ॥
നാന്യാ സ്പൃഹാ രഘുപതേ ഹൃദയേഽസ്മദീയേ
സത്യം വദാമി ച ഭവാനഖിലാന്തരാത്മാ।
ഭക്തിം പ്രയച്ഛ രഘുപുങ്ഗവ നിര്ഭരാം മേ
കാമാദിദോഷരഹിതം കുരു മാനസം ച ॥ 2 ॥
അതുലിതബലധാമം ഹേമശൈലാഭദേഹം
ദനുജവനകൃശാനും ജ്ഞാനിനാമഗ്രഗണ്യമ്।
സകലഗുണനിധാനം വാനരാണാമധീശം
രഘുപതിപ്രിയഭക്തം വാതജാതം നമാമി ॥ 3 ॥
ജാമവന്ത കേ ബചന സുഹാഏ। സുനി ഹനുമന്ത ഹൃദയ അതി ഭാഏ ॥
തബ ലഗി മോഹി പരിഖേഹു തുമ്ഹ ഭാഈ। സഹി ദുഖ കന്ദ മൂല ഫല ഖാഈ ॥
ജബ ലഗി ആവൌം സീതഹി ദേഖീ। ഹോഇഹി കാജു മോഹി ഹരഷ ബിസേഷീ ॥
യഹ കഹി നാഇ സബന്ഹി കഹുഁ മാഥാ। ചലേഉ ഹരഷി ഹിയഁ ധരി രഘുനാഥാ ॥
സിന്ധു തീര ഏക ഭൂധര സുന്ദര। കൌതുക കൂദി ചഢ़ഏഉ താ ഊപര ॥
ബാര ബാര രഘുബീര സഁഭാരീ। തരകേഉ പവനതനയ ബല ഭാരീ ॥
ജേഹിം ഗിരി ചരന ദേഇ ഹനുമന്താ। ചലേഉ സോ ഗാ പാതാല തുരന്താ ॥
ജിമി അമോഘ രഘുപതി കര ബാനാ। ഏഹീ ഭാഁതി ചലേഉ ഹനുമാനാ ॥
ജലനിധി രഘുപതി ദൂത ബിചാരീ। തൈം മൈനാക ഹോഹി ശ്രമഹാരീ ॥
ദോ. ഹനൂമാന തേഹി പരസാ കര പുനി കീന്ഹ പ്രനാമ।
രാമ കാജു കീന്ഹേം ബിനു മോഹി കഹാഁ ബിശ്രാമ ॥ 1 ॥
ജാത പവനസുത ദേവന്ഹ ദേഖാ। ജാനൈം കഹുഁ ബല ബുദ്ധി ബിസേഷാ ॥
സുരസാ നാമ അഹിന്ഹ കൈ മാതാ। പഠിന്ഹി ആഇ കഹീ തേഹിം ബാതാ ॥
ആജു സുരന്ഹ മോഹി ദീന്ഹ അഹാരാ। സുനത ബചന കഹ പവനകുമാരാ ॥
രാമ കാജു കരി ഫിരി മൈം ആവൌം। സീതാ കി സുധി പ്രഭുഹി സുനാവൌമ് ॥
തബ തവ ബദന പൈഠിഹുഁ ആഈ। സത്യ കഹുഁ മോഹി ജാന ദേ മാഈ ॥
കബനേഹുഁ ജതന ദേഇ നഹിം ജാനാ। ഗ്രസസി ന മോഹി കഹേഉ ഹനുമാനാ ॥
ജോജന ഭരി തേഹിം ബദനു പസാരാ। കപി തനു കീന്ഹ ദുഗുന ബിസ്താരാ ॥
സോരഹ ജോജന മുഖ തേഹിം ഠയൂ। തുരത പവനസുത ബത്തിസ ഭയൂ ॥
ജസ ജസ സുരസാ ബദനു ബഢ़ആവാ। താസു ദൂന കപി രൂപ ദേഖാവാ ॥
സത ജോജന തേഹിം ആനന കീന്ഹാ। അതി ലഘു രൂപ പവനസുത ലീന്ഹാ ॥
ബദന പിഠി പുനി ബാഹേര ആവാ। മാഗാ ബിദാ താഹി സിരു നാവാ ॥
മോഹി സുരന്ഹ ജേഹി ലാഗി പഠാവാ। ബുധി ബല മരമു തോര മൈ പാവാ ॥
ദോ. രാമ കാജു സബു കരിഹഹു തുമ്ഹ ബല ബുദ്ധി നിധാന।
ആസിഷ ദേഹ ഗീ സോ ഹരഷി ചലേഉ ഹനുമാന ॥ 2 ॥
നിസിചരി ഏക സിന്ധു മഹുഁ രഹീ। കരി മായാ നഭു കേ ഖഗ ഗഹീ ॥
ജീവ ജന്തു ജേ ഗഗന ഉഡ़ആഹീം। ജല ബിലോകി തിന്ഹ കൈ പരിഛാഹീമ് ॥
ഗഹി ഛാഹഁ സക സോ ന ഉഡ़ആഈ। ഏഹി ബിധി സദാ ഗഗനചര ഖാഈ ॥
സോഇ ഛല ഹനൂമാന കഹഁ കീന്ഹാ। താസു കപടു കപി തുരതഹിം ചീന്ഹാ ॥
താഹി മാരി മാരുതസുത ബീരാ। ബാരിധി പാര ഗയു മതിധീരാ ॥
തഹാഁ ജാഇ ദേഖീ ബന സോഭാ। ഗുഞ്ജത ചഞ്ചരീക മധു ലോഭാ ॥
നാനാ തരു ഫല ഫൂല സുഹാഏ। ഖഗ മൃഗ ബൃന്ദ ദേഖി മന ഭാഏ ॥
സൈല ബിസാല ദേഖി ഏക ആഗേം। താ പര ധാഇ ചഢേഉ ഭയ ത്യാഗേമ് ॥
ഉമാ ന കഛു കപി കൈ അധികാഈ। പ്രഭു പ്രതാപ ജോ കാലഹി ഖാഈ ॥
ഗിരി പര ചഢി ലങ്കാ തേഹിം ദേഖീ। കഹി ന ജാഇ അതി ദുര്ഗ ബിസേഷീ ॥
അതി ഉതങ്ഗ ജലനിധി ചഹു പാസാ। കനക കോട കര പരമ പ്രകാസാ ॥
ഛം=കനക കോട ബിചിത്ര മനി കൃത സുന്ദരായതനാ ഘനാ।
ചുഹട്ട ഹട്ട സുബട്ട ബീഥീം ചാരു പുര ബഹു ബിധി ബനാ ॥
ഗജ ബാജി ഖച്ചര നികര പദചര രഥ ബരൂഥിന്ഹ കോ ഗനൈ ॥
ബഹുരൂപ നിസിചര ജൂഥ അതിബല സേന ബരനത നഹിം ബനൈ ॥ 1 ॥
ബന ബാഗ ഉപബന ബാടികാ സര കൂപ ബാപീം സോഹഹീം।
നര നാഗ സുര ഗന്ധര്ബ കന്യാ രൂപ മുനി മന മോഹഹീമ് ॥
കഹുഁ മാല ദേഹ ബിസാല സൈല സമാന അതിബല ഗര്ജഹീം।
നാനാ അഖാരേന്ഹ ഭിരഹിം ബഹു ബിധി ഏക ഏകന്ഹ തര്ജഹീമ് ॥ 2 ॥
കരി ജതന ഭട കോടിന്ഹ ബികട തന നഗര ചഹുഁ ദിസി രച്ഛഹീം।
കഹുഁ മഹിഷ മാനഷു ധേനു ഖര അജ ഖല നിസാചര ഭച്ഛഹീമ് ॥
ഏഹി ലാഗി തുലസീദാസ ഇന്ഹ കീ കഥാ കഛു ഏക ഹൈ കഹീ।
രഘുബീര സര തീരഥ സരീരന്ഹി ത്യാഗി ഗതി പൈഹഹിം സഹീ ॥ 3 ॥
ദോ. പുര രഖവാരേ ദേഖി ബഹു കപി മന കീന്ഹ ബിചാര।
അതി ലഘു രൂപ ധരൌം നിസി നഗര കരൌം പിസാര ॥ 3 ॥
മസക സമാന രൂപ കപി ധരീ। ലങ്കഹി ചലേഉ സുമിരി നരഹരീ ॥
നാമ ലങ്കിനീ ഏക നിസിചരീ। സോ കഹ ചലേസി മോഹി നിന്ദരീ ॥
ജാനേഹി നഹീം മരമു സഠ മോരാ। മോര അഹാര ജഹാഁ ലഗി ചോരാ ॥
മുഠികാ ഏക മഹാ കപി ഹനീ। രുധിര ബമത ധരനീം ഢനമനീ ॥
പുനി സമ്ഭാരി ഉഠി സോ ലങ്കാ। ജോരി പാനി കര ബിനയ സംസകാ ॥
ജബ രാവനഹി ബ്രഹ്മ ബര ദീന്ഹാ। ചലത ബിരഞ്ചി കഹാ മോഹി ചീന്ഹാ ॥
ബികല ഹോസി തൈം കപി കേം മാരേ। തബ ജാനേസു നിസിചര സങ്ഘാരേ ॥
താത മോര അതി പുന്യ ബഹൂതാ। ദേഖേഉഁ നയന രാമ കര ദൂതാ ॥
ദോ. താത സ്വര്ഗ അപബര്ഗ സുഖ ധരിഅ തുലാ ഏക അങ്ഗ।
തൂല ന താഹി സകല മിലി ജോ സുഖ ലവ സതസങ്ഗ ॥ 4 ॥
പ്രബിസി നഗര കീജേ സബ കാജാ। ഹൃദയഁ രാഖി കൌസലപുര രാജാ ॥
ഗരല സുധാ രിപു കരഹിം മിതാഈ। ഗോപദ സിന്ധു അനല സിതലാഈ ॥
ഗരുഡ़ സുമേരു രേനൂ സമ താഹീ। രാമ കൃപാ കരി ചിതവാ ജാഹീ ॥
അതി ലഘു രൂപ ധരേഉ ഹനുമാനാ। പൈഠാ നഗര സുമിരി ഭഗവാനാ ॥
മന്ദിര മന്ദിര പ്രതി കരി സോധാ। ദേഖേ ജഹഁ തഹഁ അഗനിത ജോധാ ॥
ഗയു ദസാനന മന്ദിര മാഹീം। അതി ബിചിത്ര കഹി ജാത സോ നാഹീമ് ॥
സയന കിഏ ദേഖാ കപി തേഹീ। മന്ദിര മഹുഁ ന ദീഖി ബൈദേഹീ ॥
ഭവന ഏക പുനി ദീഖ സുഹാവാ। ഹരി മന്ദിര തഹഁ ഭിന്ന ബനാവാ ॥
ദോ. രാമായുധ അങ്കിത ഗൃഹ സോഭാ ബരനി ന ജാഇ।
നവ തുലസികാ ബൃന്ദ തഹഁ ദേഖി ഹരഷി കപിരാഇ ॥ 5 ॥
ലങ്കാ നിസിചര നികര നിവാസാ। ഇഹാഁ കഹാഁ സജ്ജന കര ബാസാ ॥
മന മഹുഁ തരക കരൈ കപി ലാഗാ। തേഹീം സമയ ബിഭീഷനു ജാഗാ ॥
രാമ രാമ തേഹിം സുമിരന കീന്ഹാ। ഹൃദയഁ ഹരഷ കപി സജ്ജന ചീന്ഹാ ॥
ഏഹി സന ഹഠി കരിഹുഁ പഹിചാനീ। സാധു തേ ഹോഇ ന കാരജ ഹാനീ ॥
ബിപ്ര രുപ ധരി ബചന സുനാഏ। സുനത ബിഭീഷണ ഉഠി തഹഁ ആഏ ॥
കരി പ്രനാമ പൂഁഛീ കുസലാഈ। ബിപ്ര കഹഹു നിജ കഥാ ബുഝാഈ ॥
കീ തുമ്ഹ ഹരി ദാസന്ഹ മഹഁ കോഈ। മോരേം ഹൃദയ പ്രീതി അതി ഹോഈ ॥
കീ തുമ്ഹ രാമു ദീന അനുരാഗീ। ആയഹു മോഹി കരന ബഡ़ഭാഗീ ॥
ദോ. തബ ഹനുമന്ത കഹീ സബ രാമ കഥാ നിജ നാമ।
സുനത ജുഗല തന പുലക മന മഗന സുമിരി ഗുന ഗ്രാമ ॥ 6 ॥
സുനഹു പവനസുത രഹനി ഹമാരീ। ജിമി ദസനന്ഹി മഹുഁ ജീഭ ബിചാരീ ॥
താത കബഹുഁ മോഹി ജാനി അനാഥാ। കരിഹഹിം കൃപാ ഭാനുകുല നാഥാ ॥
താമസ തനു കഛു സാധന നാഹീം। പ്രീതി ന പദ സരോജ മന മാഹീമ് ॥
അബ മോഹി ഭാ ഭരോസ ഹനുമന്താ। ബിനു ഹരികൃപാ മിലഹിം നഹിം സന്താ ॥
ജൌ രഘുബീര അനുഗ്രഹ കീന്ഹാ। തൌ തുമ്ഹ മോഹി ദരസു ഹഠി ദീന്ഹാ ॥
സുനഹു ബിഭീഷന പ്രഭു കൈ രീതീ। കരഹിം സദാ സേവക പര പ്രീതീ ॥
കഹഹു കവന മൈം പരമ കുലീനാ। കപി ചഞ്ചല സബഹീം ബിധി ഹീനാ ॥
പ്രാത ലേഇ ജോ നാമ ഹമാരാ। തേഹി ദിന താഹി ന മിലൈ അഹാരാ ॥
ദോ. അസ മൈം അധമ സഖാ സുനു മോഹൂ പര രഘുബീര।
കീന്ഹീ കൃപാ സുമിരി ഗുന ഭരേ ബിലോചന നീര ॥ 7 ॥
ജാനതഹൂഁ അസ സ്വാമി ബിസാരീ। ഫിരഹിം തേ കാഹേ ന ഹോഹിം ദുഖാരീ ॥
ഏഹി ബിധി കഹത രാമ ഗുന ഗ്രാമാ। പാവാ അനിര്ബാച്യ ബിശ്രാമാ ॥
പുനി സബ കഥാ ബിഭീഷന കഹീ। ജേഹി ബിധി ജനകസുതാ തഹഁ രഹീ ॥
തബ ഹനുമന്ത കഹാ സുനു ഭ്രാതാ। ദേഖീ ചഹുഁ ജാനകീ മാതാ ॥
ജുഗുതി ബിഭീഷന സകല സുനാഈ। ചലേഉ പവനസുത ബിദാ കരാഈ ॥
കരി സോഇ രൂപ ഗയു പുനി തഹവാഁ। ബന അസോക സീതാ രഹ ജഹവാഁ ॥
ദേഖി മനഹി മഹുഁ കീന്ഹ പ്രനാമാ। ബൈഠേഹിം ബീതി ജാത നിസി ജാമാ ॥
കൃസ തന സീസ ജടാ ഏക ബേനീ। ജപതി ഹൃദയഁ രഘുപതി ഗുന ശ്രേനീ ॥
ദോ. നിജ പദ നയന ദിഏഁ മന രാമ പദ കമല ലീന।
പരമ ദുഖീ ഭാ പവനസുത ദേഖി ജാനകീ ദീന ॥ 8 ॥
തരു പല്ലവ മഹുഁ രഹാ ലുകാഈ। കരി ബിചാര കരൌം കാ ഭാഈ ॥
തേഹി അവസര രാവനു തഹഁ ആവാ। സങ്ഗ നാരി ബഹു കിഏഁ ബനാവാ ॥
ബഹു ബിധി ഖല സീതഹി സമുഝാവാ। സാമ ദാന ഭയ ഭേദ ദേഖാവാ ॥
കഹ രാവനു സുനു സുമുഖി സയാനീ। മന്ദോദരീ ആദി സബ രാനീ ॥
തവ അനുചരീം കരുഁ പന മോരാ। ഏക ബാര ബിലോകു മമ ഓരാ ॥
തൃന ധരി ഓട കഹതി ബൈദേഹീ। സുമിരി അവധപതി പരമ സനേഹീ ॥
സുനു ദസമുഖ ഖദ്യോത പ്രകാസാ। കബഹുഁ കി നലിനീ കരി ബികാസാ ॥
അസ മന സമുഝു കഹതി ജാനകീ। ഖല സുധി നഹിം രഘുബീര ബാന കീ ॥
സഠ സൂനേ ഹരി ആനേഹി മോഹി। അധമ നിലജ്ജ ലാജ നഹിം തോഹീ ॥
ദോ. ആപുഹി സുനി ഖദ്യോത സമ രാമഹി ഭാനു സമാന।
പരുഷ ബചന സുനി കാഢ़ഇ അസി ബോലാ അതി ഖിസിആന ॥ 9 ॥
സീതാ തൈം മമ കൃത അപമാനാ। കടിഹുഁ തവ സിര കഠിന കൃപാനാ ॥
നാഹിം ത സപദി മാനു മമ ബാനീ। സുമുഖി ഹോതി ന ത ജീവന ഹാനീ ॥
സ്യാമ സരോജ ദാമ സമ സുന്ദര। പ്രഭു ഭുജ കരി കര സമ ദസകന്ധര ॥
സോ ഭുജ കണ്ഠ കി തവ അസി ഘോരാ। സുനു സഠ അസ പ്രവാന പന മോരാ ॥
ചന്ദ്രഹാസ ഹരു മമ പരിതാപം। രഘുപതി ബിരഹ അനല സഞ്ജാതമ് ॥
സീതല നിസിത ബഹസി ബര ധാരാ। കഹ സീതാ ഹരു മമ ദുഖ ഭാരാ ॥
സുനത ബചന പുനി മാരന ധാവാ। മയതനയാഁ കഹി നീതി ബുഝാവാ ॥
കഹേസി സകല നിസിചരിന്ഹ ബോലാഈ। സീതഹി ബഹു ബിധി ത്രാസഹു ജാഈ ॥
മാസ ദിവസ മഹുഁ കഹാ ന മാനാ। തൌ മൈം മാരബി കാഢ़ഇ കൃപാനാ ॥
ദോ. ഭവന ഗയു ദസകന്ധര ഇഹാഁ പിസാചിനി ബൃന്ദ।
സീതഹി ത്രാസ ദേഖാവഹി ധരഹിം രൂപ ബഹു മന്ദ ॥ 10 ॥
ത്രിജടാ നാമ രാച്ഛസീ ഏകാ। രാമ ചരന രതി നിപുന ബിബേകാ ॥
സബന്ഹൌ ബോലി സുനാഏസി സപനാ। സീതഹി സേഇ കരഹു ഹിത അപനാ ॥
സപനേം ബാനര ലങ്കാ ജാരീ। ജാതുധാന സേനാ സബ മാരീ ॥
ഖര ആരൂഢ़ നഗന ദസസീസാ। മുണ്ഡിത സിര ഖണ്ഡിത ഭുജ ബീസാ ॥
ഏഹി ബിധി സോ ദച്ഛിന ദിസി ജാഈ। ലങ്കാ മനഹുഁ ബിഭീഷന പാഈ ॥
നഗര ഫിരീ രഘുബീര ദോഹാഈ। തബ പ്രഭു സീതാ ബോലി പഠാഈ ॥
യഹ സപനാ മേം കഹുഁ പുകാരീ। ഹോഇഹി സത്യ ഗേഁ ദിന ചാരീ ॥
താസു ബചന സുനി തേ സബ ഡരീം। ജനകസുതാ കേ ചരനന്ഹി പരീമ് ॥
ദോ. ജഹഁ തഹഁ ഗീം സകല തബ സീതാ കര മന സോച।
മാസ ദിവസ ബീതേം മോഹി മാരിഹി നിസിചര പോച ॥ 11 ॥
ത്രിജടാ സന ബോലീ കര ജോരീ। മാതു ബിപതി സങ്ഗിനി തൈം മോരീ ॥
തജൌം ദേഹ കരു ബേഗി ഉപാഈ। ദുസഹു ബിരഹു അബ നഹിം സഹി ജാഈ ॥
ആനി കാഠ രചു ചിതാ ബനാഈ। മാതു അനല പുനി ദേഹി ലഗാഈ ॥
സത്യ കരഹി മമ പ്രീതി സയാനീ। സുനൈ കോ ശ്രവന സൂല സമ ബാനീ ॥
സുനത ബചന പദ ഗഹി സമുഝാഏസി। പ്രഭു പ്രതാപ ബല സുജസു സുനാഏസി ॥
നിസി ന അനല മില സുനു സുകുമാരീ। അസ കഹി സോ നിജ ഭവന സിധാരീ ॥
കഹ സീതാ ബിധി ഭാ പ്രതികൂലാ। മിലഹി ന പാവക മിടിഹി ന സൂലാ ॥
ദേഖിഅത പ്രഗട ഗഗന അങ്ഗാരാ। അവനി ന ആവത ഏകു താരാ ॥
പാവകമയ സസി സ്ത്രവത ന ആഗീ। മാനഹുഁ മോഹി ജാനി ഹതഭാഗീ ॥
സുനഹി ബിനയ മമ ബിടപ അസോകാ। സത്യ നാമ കരു ഹരു മമ സോകാ ॥
നൂതന കിസലയ അനല സമാനാ। ദേഹി അഗിനി ജനി കരഹി നിദാനാ ॥
ദേഖി പരമ ബിരഹാകുല സീതാ। സോ ഛന കപിഹി കലപ സമ ബീതാ ॥
സോ. കപി കരി ഹൃദയഁ ബിചാര ദീന്ഹി മുദ്രികാ ഡാരീ തബ।
ജനു അസോക അങ്ഗാര ദീന്ഹി ഹരഷി ഉഠി കര ഗഹേഉ ॥ 12 ॥
തബ ദേഖീ മുദ്രികാ മനോഹര। രാമ നാമ അങ്കിത അതി സുന്ദര ॥
ചകിത ചിതവ മുദരീ പഹിചാനീ। ഹരഷ ബിഷാദ ഹൃദയഁ അകുലാനീ ॥
ജീതി കോ സകി അജയ രഘുരാഈ। മായാ തേം അസി രചി നഹിം ജാഈ ॥
സീതാ മന ബിചാര കര നാനാ। മധുര ബചന ബോലേഉ ഹനുമാനാ ॥
രാമചന്ദ്ര ഗുന ബരനൈം ലാഗാ। സുനതഹിം സീതാ കര ദുഖ ഭാഗാ ॥
ലാഗീം സുനൈം ശ്രവന മന ലാഈ। ആദിഹു തേം സബ കഥാ സുനാഈ ॥
ശ്രവനാമൃത ജേഹിം കഥാ സുഹാഈ। കഹി സോ പ്രഗട ഹോതി കിന ഭാഈ ॥
തബ ഹനുമന്ത നികട ചലി ഗയൂ। ഫിരി ബൈണ്ഠീം മന ബിസമയ ഭയൂ ॥
രാമ ദൂത മൈം മാതു ജാനകീ। സത്യ സപഥ കരുനാനിധാന കീ ॥
യഹ മുദ്രികാ മാതു മൈം ആനീ। ദീന്ഹി രാമ തുമ്ഹ കഹഁ സഹിദാനീ ॥
നര ബാനരഹി സങ്ഗ കഹു കൈസേം। കഹി കഥാ ഭി സങ്ഗതി ജൈസേമ് ॥
ദോ. കപി കേ ബചന സപ്രേമ സുനി ഉപജാ മന ബിസ്വാസ ॥
ജാനാ മന ക്രമ ബചന യഹ കൃപാസിന്ധു കര ദാസ ॥ 13 ॥
ഹരിജന ജാനി പ്രീതി അതി ഗാഢ़ഈ। സജല നയന പുലകാവലി ബാഢ़ഈ ॥
ബൂഡ़ത ബിരഹ ജലധി ഹനുമാനാ। ഭയു താത മോം കഹുഁ ജലജാനാ ॥
അബ കഹു കുസല ജാഉഁ ബലിഹാരീ। അനുജ സഹിത സുഖ ഭവന ഖരാരീ ॥
കോമലചിത കൃപാല രഘുരാഈ। കപി കേഹി ഹേതു ധരീ നിഠുരാഈ ॥
സഹജ ബാനി സേവക സുഖ ദായക। കബഹുഁക സുരതി കരത രഘുനായക ॥
കബഹുഁ നയന മമ സീതല താതാ। ഹോഇഹഹി നിരഖി സ്യാമ മൃദു ഗാതാ ॥
ബചനു ന ആവ നയന ഭരേ ബാരീ। അഹഹ നാഥ ഹൌം നിപട ബിസാരീ ॥
ദേഖി പരമ ബിരഹാകുല സീതാ। ബോലാ കപി മൃദു ബചന ബിനീതാ ॥
മാതു കുസല പ്രഭു അനുജ സമേതാ। തവ ദുഖ ദുഖീ സുകൃപാ നികേതാ ॥
ജനി ജനനീ മാനഹു ജിയഁ ഊനാ। തുമ്ഹ തേ പ്രേമു രാമ കേം ദൂനാ ॥
ദോ. രഘുപതി കര സന്ദേസു അബ സുനു ജനനീ ധരി ധീര।
അസ കഹി കപി ഗദ ഗദ ഭയു ഭരേ ബിലോചന നീര ॥ 14 ॥
കഹേഉ രാമ ബിയോഗ തവ സീതാ। മോ കഹുഁ സകല ഭേ ബിപരീതാ ॥
നവ തരു കിസലയ മനഹുഁ കൃസാനൂ। കാലനിസാ സമ നിസി സസി ഭാനൂ ॥
കുബലയ ബിപിന കുന്ത ബന സരിസാ। ബാരിദ തപത തേല ജനു ബരിസാ ॥
ജേ ഹിത രഹേ കരത തേഇ പീരാ। ഉരഗ സ്വാസ സമ ത്രിബിധ സമീരാ ॥
കഹേഹൂ തേം കഛു ദുഖ ഘടി ഹോഈ। കാഹി കഹൌം യഹ ജാന ന കോഈ ॥
തത്ത്വ പ്രേമ കര മമ അരു തോരാ। ജാനത പ്രിയാ ഏകു മനു മോരാ ॥
സോ മനു സദാ രഹത തോഹി പാഹീം। ജാനു പ്രീതി രസു ഏതേനഹി മാഹീമ് ॥
പ്രഭു സന്ദേസു സുനത ബൈദേഹീ। മഗന പ്രേമ തന സുധി നഹിം തേഹീ ॥
കഹ കപി ഹൃദയഁ ധീര ധരു മാതാ। സുമിരു രാമ സേവക സുഖദാതാ ॥
ഉര ആനഹു രഘുപതി പ്രഭുതാഈ। സുനി മമ ബചന തജഹു കദരാഈ ॥
ദോ. നിസിചര നികര പതങ്ഗ സമ രഘുപതി ബാന കൃസാനു।
ജനനീ ഹൃദയഁ ധീര ധരു ജരേ നിസാചര ജാനു ॥ 15 ॥
ജൌം രഘുബീര ഹോതി സുധി പാഈ। കരതേ നഹിം ബിലമ്ബു രഘുരാഈ ॥
രാമബാന രബി ഉഏഁ ജാനകീ। തമ ബരൂഥ കഹഁ ജാതുധാന കീ ॥
അബഹിം മാതു മൈം ജാഉഁ ലവാഈ। പ്രഭു ആയസു നഹിം രാമ ദോഹാഈ ॥
കഛുക ദിവസ ജനനീ ധരു ധീരാ। കപിന്ഹ സഹിത ഐഹഹിം രഘുബീരാ ॥
നിസിചര മാരി തോഹി ലൈ ജൈഹഹിം। തിഹുഁ പുര നാരദാദി ജസു ഗൈഹഹിമ് ॥
ഹൈം സുത കപി സബ തുമ്ഹഹി സമാനാ। ജാതുധാന അതി ഭട ബലവാനാ ॥
മോരേം ഹൃദയ പരമ സന്ദേഹാ। സുനി കപി പ്രഗട കീന്ഹ നിജ ദേഹാ ॥
കനക ഭൂധരാകാര സരീരാ। സമര ഭയങ്കര അതിബല ബീരാ ॥
സീതാ മന ഭരോസ തബ ഭയൂ। പുനി ലഘു രൂപ പവനസുത ലയൂ ॥
ദോ. സുനു മാതാ സാഖാമൃഗ നഹിം ബല ബുദ്ധി ബിസാല।
പ്രഭു പ്രതാപ തേം ഗരുഡ़ഹി ഖാഇ പരമ ലഘു ബ്യാല ॥ 16 ॥
മന സന്തോഷ സുനത കപി ബാനീ। ഭഗതി പ്രതാപ തേജ ബല സാനീ ॥
ആസിഷ ദീന്ഹി രാമപ്രിയ ജാനാ। ഹോഹു താത ബല സീല നിധാനാ ॥
അജര അമര ഗുനനിധി സുത ഹോഹൂ। കരഹുഁ ബഹുത രഘുനായക ഛോഹൂ ॥
കരഹുഁ കൃപാ പ്രഭു അസ സുനി കാനാ। നിര്ഭര പ്രേമ മഗന ഹനുമാനാ ॥
ബാര ബാര നാഏസി പദ സീസാ। ബോലാ ബചന ജോരി കര കീസാ ॥
അബ കൃതകൃത്യ ഭയുഁ മൈം മാതാ। ആസിഷ തവ അമോഘ ബിഖ്യാതാ ॥
സുനഹു മാതു മോഹി അതിസയ ഭൂഖാ। ലാഗി ദേഖി സുന്ദര ഫല രൂഖാ ॥
സുനു സുത കരഹിം ബിപിന രഖവാരീ। പരമ സുഭട രജനീചര ഭാരീ ॥
തിന്ഹ കര ഭയ മാതാ മോഹി നാഹീം। ജൌം തുമ്ഹ സുഖ മാനഹു മന മാഹീമ് ॥
ദോ. ദേഖി ബുദ്ധി ബല നിപുന കപി കഹേഉ ജാനകീം ജാഹു।
രഘുപതി ചരന ഹൃദയഁ ധരി താത മധുര ഫല ഖാഹു ॥ 17 ॥
ചലേഉ നാഇ സിരു പൈഠേഉ ബാഗാ। ഫല ഖാഏസി തരു തോരൈം ലാഗാ ॥
രഹേ തഹാഁ ബഹു ഭട രഖവാരേ। കഛു മാരേസി കഛു ജാഇ പുകാരേ ॥
നാഥ ഏക ആവാ കപി ഭാരീ। തേഹിം അസോക ബാടികാ ഉജാരീ ॥
ഖാഏസി ഫല അരു ബിടപ ഉപാരേ। രച്ഛക മര്ദി മര്ദി മഹി ഡാരേ ॥
സുനി രാവന പഠേ ഭട നാനാ। തിന്ഹഹി ദേഖി ഗര്ജേഉ ഹനുമാനാ ॥
സബ രജനീചര കപി സങ്ഘാരേ। ഗേ പുകാരത കഛു അധമാരേ ॥
പുനി പഠയു തേഹിം അച്ഛകുമാരാ। ചലാ സങ്ഗ ലൈ സുഭട അപാരാ ॥
ആവത ദേഖി ബിടപ ഗഹി തര്ജാ। താഹി നിപാതി മഹാധുനി ഗര്ജാ ॥
ദോ. കഛു മാരേസി കഛു മര്ദേസി കഛു മിലേസി ധരി ധൂരി।
കഛു പുനി ജാഇ പുകാരേ പ്രഭു മര്കട ബല ഭൂരി ॥ 18 ॥
സുനി സുത ബധ ലങ്കേസ രിസാനാ। പഠേസി മേഘനാദ ബലവാനാ ॥
മാരസി ജനി സുത ബാന്ധേസു താഹീ। ദേഖിഅ കപിഹി കഹാഁ കര ആഹീ ॥
ചലാ ഇന്ദ്രജിത അതുലിത ജോധാ। ബന്ധു നിധന സുനി ഉപജാ ക്രോധാ ॥
കപി ദേഖാ ദാരുന ഭട ആവാ। കടകടാഇ ഗര്ജാ അരു ധാവാ ॥
അതി ബിസാല തരു ഏക ഉപാരാ। ബിരഥ കീന്ഹ ലങ്കേസ കുമാരാ ॥
രഹേ മഹാഭട താകേ സങ്ഗാ। ഗഹി ഗഹി കപി മര്ദി നിജ അങ്ഗാ ॥
തിന്ഹഹി നിപാതി താഹി സന ബാജാ। ഭിരേ ജുഗല മാനഹുഁ ഗജരാജാ।
മുഠികാ മാരി ചഢ़ആ തരു ജാഈ। താഹി ഏക ഛന മുരുഛാ ആഈ ॥
ഉഠി ബഹോരി കീന്ഹിസി ബഹു മായാ। ജീതി ന ജാഇ പ്രഭഞ്ജന ജായാ ॥
ദോ. ബ്രഹ്മ അസ്ത്ര തേഹിം സാഁധാ കപി മന കീന്ഹ ബിചാര।
ജൌം ന ബ്രഹ്മസര മാനുഁ മഹിമാ മിടി അപാര ॥ 19 ॥
ബ്രഹ്മബാന കപി കഹുഁ തേഹി മാരാ। പരതിഹുഁ ബാര കടകു സങ്ഘാരാ ॥
തേഹി ദേഖാ കപി മുരുഛിത ഭയൂ। നാഗപാസ ബാഁധേസി ലൈ ഗയൂ ॥
ജാസു നാമ ജപി സുനഹു ഭവാനീ। ഭവ ബന്ധന കാടഹിം നര ഗ്യാനീ ॥
താസു ദൂത കി ബന്ധ തരു ആവാ। പ്രഭു കാരജ ലഗി കപിഹിം ബഁധാവാ ॥
കപി ബന്ധന സുനി നിസിചര ധാഏ। കൌതുക ലാഗി സഭാഁ സബ ആഏ ॥
ദസമുഖ സഭാ ദീഖി കപി ജാഈ। കഹി ന ജാഇ കഛു അതി പ്രഭുതാഈ ॥
കര ജോരേം സുര ദിസിപ ബിനീതാ। ഭൃകുടി ബിലോകത സകല സഭീതാ ॥
ദേഖി പ്രതാപ ന കപി മന സങ്കാ। ജിമി അഹിഗന മഹുഁ ഗരുഡ़ അസങ്കാ ॥
ദോ. കപിഹി ബിലോകി ദസാനന ബിഹസാ കഹി ദുര്ബാദ।
സുത ബധ സുരതി കീന്ഹി പുനി ഉപജാ ഹൃദയഁ ബിഷാദ ॥ 20 ॥
കഹ ലങ്കേസ കവന തൈം കീസാ। കേഹിം കേ ബല ഘാലേഹി ബന ഖീസാ ॥
കീ ധൌം ശ്രവന സുനേഹി നഹിം മോഹീ। ദേഖുഁ അതി അസങ്ക സഠ തോഹീ ॥
മാരേ നിസിചര കേഹിം അപരാധാ। കഹു സഠ തോഹി ന പ്രാന കി ബാധാ ॥
സുന രാവന ബ്രഹ്മാണ്ഡ നികായാ। പാഇ ജാസു ബല ബിരചിത മായാ ॥
ജാകേം ബല ബിരഞ്ചി ഹരി ഈസാ। പാലത സൃജത ഹരത ദസസീസാ।
ജാ ബല സീസ ധരത സഹസാനന। അണ്ഡകോസ സമേത ഗിരി കാനന ॥
ധരി ജോ ബിബിധ ദേഹ സുരത്രാതാ। തുമ്ഹ തേ സഠന്ഹ സിഖാവനു ദാതാ।
ഹര കോദണ്ഡ കഠിന ജേഹി ഭഞ്ജാ। തേഹി സമേത നൃപ ദല മദ ഗഞ്ജാ ॥
ഖര ദൂഷന ത്രിസിരാ അരു ബാലീ। ബധേ സകല അതുലിത ബലസാലീ ॥
ദോ. ജാകേ ബല ലവലേസ തേം ജിതേഹു ചരാചര ഝാരി।
താസു ദൂത മൈം ജാ കരി ഹരി ആനേഹു പ്രിയ നാരി ॥ 21 ॥
ജാനുഁ മൈം തുമ്ഹാരി പ്രഭുതാഈ। സഹസബാഹു സന പരീ ലരാഈ ॥
സമര ബാലി സന കരി ജസു പാവാ। സുനി കപി ബചന ബിഹസി ബിഹരാവാ ॥
ഖായുഁ ഫല പ്രഭു ലാഗീ ഭൂഁഖാ। കപി സുഭാവ തേം തോരേഉഁ രൂഖാ ॥
സബ കേം ദേഹ പരമ പ്രിയ സ്വാമീ। മാരഹിം മോഹി കുമാരഗ ഗാമീ ॥
ജിന്ഹ മോഹി മാരാ തേ മൈം മാരേ। തേഹി പര ബാഁധേഉ തനയഁ തുമ്ഹാരേ ॥
മോഹി ന കഛു ബാഁധേ കി ലാജാ। കീന്ഹ ചഹുഁ നിജ പ്രഭു കര കാജാ ॥
ബിനതീ കരുഁ ജോരി കര രാവന। സുനഹു മാന തജി മോര സിഖാവന ॥
ദേഖഹു തുമ്ഹ നിജ കുലഹി ബിചാരീ। ഭ്രമ തജി ഭജഹു ഭഗത ഭയ ഹാരീ ॥
ജാകേം ഡര അതി കാല ഡേരാഈ। ജോ സുര അസുര ചരാചര ഖാഈ ॥
താസോം ബയരു കബഹുഁ നഹിം കീജൈ। മോരേ കഹേം ജാനകീ ദീജൈ ॥
ദോ. പ്രനതപാല രഘുനായക കരുനാ സിന്ധു ഖരാരി।
ഗേഁ സരന പ്രഭു രാഖിഹൈം തവ അപരാധ ബിസാരി ॥ 22 ॥
രാമ ചരന പങ്കജ ഉര ധരഹൂ। ലങ്കാ അചല രാജ തുമ്ഹ കരഹൂ ॥
രിഷി പുലിസ്ത ജസു ബിമല മംയകാ। തേഹി സസി മഹുഁ ജനി ഹോഹു കലങ്കാ ॥
രാമ നാമ ബിനു ഗിരാ ന സോഹാ। ദേഖു ബിചാരി ത്യാഗി മദ മോഹാ ॥
ബസന ഹീന നഹിം സോഹ സുരാരീ। സബ ഭൂഷണ ഭൂഷിത ബര നാരീ ॥
രാമ ബിമുഖ സമ്പതി പ്രഭുതാഈ। ജാഇ രഹീ പാഈ ബിനു പാഈ ॥
സജല മൂല ജിന്ഹ സരിതന്ഹ നാഹീം। ബരഷി ഗേ പുനി തബഹിം സുഖാഹീമ് ॥
സുനു ദസകണ്ഠ കഹുഁ പന രോപീ। ബിമുഖ രാമ ത്രാതാ നഹിം കോപീ ॥
സങ്കര സഹസ ബിഷ്നു അജ തോഹീ। സകഹിം ന രാഖി രാമ കര ദ്രോഹീ ॥
ദോ. മോഹമൂല ബഹു സൂല പ്രദ ത്യാഗഹു തമ അഭിമാന।
ഭജഹു രാമ രഘുനായക കൃപാ സിന്ധു ഭഗവാന ॥ 23 ॥
ജദപി കഹി കപി അതി ഹിത ബാനീ। ഭഗതി ബിബേക ബിരതി നയ സാനീ ॥
ബോലാ ബിഹസി മഹാ അഭിമാനീ। മിലാ ഹമഹി കപി ഗുര ബഡ़ ഗ്യാനീ ॥
മൃത്യു നികട ആഈ ഖല തോഹീ। ലാഗേസി അധമ സിഖാവന മോഹീ ॥
ഉലടാ ഹോഇഹി കഹ ഹനുമാനാ। മതിഭ്രമ തോര പ്രഗട മൈം ജാനാ ॥
സുനി കപി ബചന ബഹുത ഖിസിആനാ। ബേഗി ന ഹരഹുഁ മൂഢ़ കര പ്രാനാ ॥
സുനത നിസാചര മാരന ധാഏ। സചിവന്ഹ സഹിത ബിഭീഷനു ആഏ।
നാഇ സീസ കരി ബിനയ ബഹൂതാ। നീതി ബിരോധ ന മാരിഅ ദൂതാ ॥
ആന ദണ്ഡ കഛു കരിഅ ഗോസാഁഈ। സബഹീം കഹാ മന്ത്ര ഭല ഭാഈ ॥
സുനത ബിഹസി ബോലാ ദസകന്ധര। അങ്ഗ ഭങ്ഗ കരി പഠിഅ ബന്ദര ॥
ദോ. കപി കേം മമതാ പൂഁഛ പര സബഹി കഹുഁ സമുഝാഇ।
തേല ബോരി പട ബാഁധി പുനി പാവക ദേഹു ലഗാഇ ॥ 24 ॥
പൂഁഛഹീന ബാനര തഹഁ ജാഇഹി। തബ സഠ നിജ നാഥഹി ലി ആഇഹി ॥
ജിന്ഹ കൈ കീന്ഹസി ബഹുത ബഡ़ആഈ। ദേഖേഉഁûമൈം തിന്ഹ കൈ പ്രഭുതാഈ ॥
ബചന സുനത കപി മന മുസുകാനാ। ഭി സഹായ സാരദ മൈം ജാനാ ॥
ജാതുധാന സുനി രാവന ബചനാ। ലാഗേ രചൈം മൂഢ़ സോഇ രചനാ ॥
രഹാ ന നഗര ബസന ഘൃത തേലാ। ബാഢ़ഈ പൂഁഛ കീന്ഹ കപി ഖേലാ ॥
കൌതുക കഹഁ ആഏ പുരബാസീ। മാരഹിം ചരന കരഹിം ബഹു ഹാഁസീ ॥
ബാജഹിം ഢോല ദേഹിം സബ താരീ। നഗര ഫേരി പുനി പൂഁഛ പ്രജാരീ ॥
പാവക ജരത ദേഖി ഹനുമന്താ। ഭയു പരമ ലഘു രുപ തുരന്താ ॥
നിബുകി ചഢ़ഏഉ കപി കനക അടാരീം। ഭീ സഭീത നിസാചര നാരീമ് ॥
ദോ. ഹരി പ്രേരിത തേഹി അവസര ചലേ മരുത ഉനചാസ।
അട്ടഹാസ കരി ഗര്ജ़ആ കപി ബഢ़ഇ ലാഗ അകാസ ॥ 25 ॥
ദേഹ ബിസാല പരമ ഹരുആഈ। മന്ദിര തേം മന്ദിര ചഢ़ ധാഈ ॥
ജരി നഗര ഭാ ലോഗ ബിഹാലാ। ഝപട ലപട ബഹു കോടി കരാലാ ॥
താത മാതു ഹാ സുനിഅ പുകാരാ। ഏഹി അവസര കോ ഹമഹി ഉബാരാ ॥
ഹമ ജോ കഹാ യഹ കപി നഹിം ഹോഈ। ബാനര രൂപ ധരേം സുര കോഈ ॥
സാധു അവഗ്യാ കര ഫലു ഐസാ। ജരി നഗര അനാഥ കര ജൈസാ ॥
ജാരാ നഗരു നിമിഷ ഏക മാഹീം। ഏക ബിഭീഷന കര ഗൃഹ നാഹീമ് ॥
താ കര ദൂത അനല ജേഹിം സിരിജാ। ജരാ ന സോ തേഹി കാരന ഗിരിജാ ॥
ഉലടി പലടി ലങ്കാ സബ ജാരീ। കൂദി പരാ പുനി സിന്ധു മഝാരീ ॥
ദോ. പൂഁഛ ബുഝാഇ ഖോഇ ശ്രമ ധരി ലഘു രൂപ ബഹോരി।
ജനകസുതാ കേ ആഗേം ഠാഢ़ ഭയു കര ജോരി ॥ 26 ॥
മാതു മോഹി ദീജേ കഛു ചീന്ഹാ। ജൈസേം രഘുനായക മോഹി ദീന്ഹാ ॥
ചൂഡ़ആമനി ഉതാരി തബ ദയൂ। ഹരഷ സമേത പവനസുത ലയൂ ॥
കഹേഹു താത അസ മോര പ്രനാമാ। സബ പ്രകാര പ്രഭു പൂരനകാമാ ॥
ദീന ദയാല ബിരിദു സമ്ഭാരീ। ഹരഹു നാഥ മമ സങ്കട ഭാരീ ॥
താത സക്രസുത കഥാ സുനാഏഹു। ബാന പ്രതാപ പ്രഭുഹി സമുഝാഏഹു ॥
മാസ ദിവസ മഹുഁ നാഥു ന ആവാ। തൌ പുനി മോഹി ജിഅത നഹിം പാവാ ॥
കഹു കപി കേഹി ബിധി രാഖൌം പ്രാനാ। തുമ്ഹഹൂ താത കഹത അബ ജാനാ ॥
തോഹി ദേഖി സീതലി ഭി ഛാതീ। പുനി മോ കഹുഁ സോഇ ദിനു സോ രാതീ ॥
ദോ. ജനകസുതഹി സമുഝാഇ കരി ബഹു ബിധി ധീരജു ദീന്ഹ।
ചരന കമല സിരു നാഇ കപി ഗവനു രാമ പഹിം കീന്ഹ ॥ 27 ॥
ചലത മഹാധുനി ഗര്ജേസി ഭാരീ। ഗര്ഭ സ്ത്രവഹിം സുനി നിസിചര നാരീ ॥
നാഘി സിന്ധു ഏഹി പാരഹി ആവാ। സബദ കിലകിലാ കപിന്ഹ സുനാവാ ॥
ഹരഷേ സബ ബിലോകി ഹനുമാനാ। നൂതന ജന്മ കപിന്ഹ തബ ജാനാ ॥
മുഖ പ്രസന്ന തന തേജ ബിരാജാ। കീന്ഹേസി രാമചന്ദ്ര കര കാജാ ॥
മിലേ സകല അതി ഭേ സുഖാരീ। തലഫത മീന പാവ ജിമി ബാരീ ॥
ചലേ ഹരഷി രഘുനായക പാസാ। പൂഁഛത കഹത നവല ഇതിഹാസാ ॥
തബ മധുബന ഭീതര സബ ആഏ। അങ്ഗദ സമ്മത മധു ഫല ഖാഏ ॥
രഖവാരേ ജബ ബരജന ലാഗേ। മുഷ്ടി പ്രഹാര ഹനത സബ ഭാഗേ ॥
ദോ. ജാഇ പുകാരേ തേ സബ ബന ഉജാര ജുബരാജ।
സുനി സുഗ്രീവ ഹരഷ കപി കരി ആഏ പ്രഭു കാജ ॥ 28 ॥
ജൌം ന ഹോതി സീതാ സുധി പാഈ। മധുബന കേ ഫല സകഹിം കി ഖാഈ ॥
ഏഹി ബിധി മന ബിചാര കര രാജാ। ആഇ ഗേ കപി സഹിത സമാജാ ॥
ആഇ സബന്ഹി നാവാ പദ സീസാ। മിലേഉ സബന്ഹി അതി പ്രേമ കപീസാ ॥
പൂഁഛീ കുസല കുസല പദ ദേഖീ। രാമ കൃപാഁ ഭാ കാജു ബിസേഷീ ॥
നാഥ കാജു കീന്ഹേഉ ഹനുമാനാ। രാഖേ സകല കപിന്ഹ കേ പ്രാനാ ॥
സുനി സുഗ്രീവ ബഹുരി തേഹി മിലേഊ। കപിന്ഹ സഹിത രഘുപതി പഹിം ചലേഊ।
രാമ കപിന്ഹ ജബ ആവത ദേഖാ। കിഏഁ കാജു മന ഹരഷ ബിസേഷാ ॥
ഫടിക സിലാ ബൈഠേ ദ്വൌ ഭാഈ। പരേ സകല കപി ചരനന്ഹി ജാഈ ॥
ദോ. പ്രീതി സഹിത സബ ഭേടേ രഘുപതി കരുനാ പുഞ്ജ।
പൂഁഛീ കുസല നാഥ അബ കുസല ദേഖി പദ കഞ്ജ ॥ 29 ॥
ജാമവന്ത കഹ സുനു രഘുരായാ। ജാ പര നാഥ കരഹു തുമ്ഹ ദായാ ॥
താഹി സദാ സുഭ കുസല നിരന്തര। സുര നര മുനി പ്രസന്ന താ ഊപര ॥
സോഇ ബിജീ ബിനീ ഗുന സാഗര। താസു സുജസു ത്രേലോക ഉജാഗര ॥
പ്രഭു കീം കൃപാ ഭയു സബു കാജൂ। ജന്മ ഹമാര സുഫല ഭാ ആജൂ ॥
നാഥ പവനസുത കീന്ഹി ജോ കരനീ। സഹസഹുഁ മുഖ ന ജാഇ സോ ബരനീ ॥
പവനതനയ കേ ചരിത സുഹാഏ। ജാമവന്ത രഘുപതിഹി സുനാഏ ॥
സുനത കൃപാനിധി മന അതി ഭാഏ। പുനി ഹനുമാന ഹരഷി ഹിയഁ ലാഏ ॥
കഹഹു താത കേഹി ഭാഁതി ജാനകീ। രഹതി കരതി രച്ഛാ സ്വപ്രാന കീ ॥
ദോ. നാമ പാഹരു ദിവസ നിസി ധ്യാന തുമ്ഹാര കപാട।
ലോചന നിജ പദ ജന്ത്രിത ജാഹിം പ്രാന കേഹിം ബാട ॥ 30 ॥
ചലത മോഹി ചൂഡ़ആമനി ദീന്ഹീ। രഘുപതി ഹൃദയഁ ലാഇ സോഇ ലീന്ഹീ ॥
നാഥ ജുഗല ലോചന ഭരി ബാരീ। ബചന കഹേ കഛു ജനകകുമാരീ ॥
അനുജ സമേത ഗഹേഹു പ്രഭു ചരനാ। ദീന ബന്ധു പ്രനതാരതി ഹരനാ ॥
മന ക്രമ ബചന ചരന അനുരാഗീ। കേഹി അപരാധ നാഥ ഹൌം ത്യാഗീ ॥
അവഗുന ഏക മോര മൈം മാനാ। ബിഛുരത പ്രാന ന കീന്ഹ പയാനാ ॥
നാഥ സോ നയനന്ഹി കോ അപരാധാ। നിസരത പ്രാന കരിഹിം ഹഠി ബാധാ ॥
ബിരഹ അഗിനി തനു തൂല സമീരാ। സ്വാസ ജരി ഛന മാഹിം സരീരാ ॥
നയന സ്ത്രവഹി ജലു നിജ ഹിത ലാഗീ। ജരൈം ന പാവ ദേഹ ബിരഹാഗീ।
സീതാ കേ അതി ബിപതി ബിസാലാ। ബിനഹിം കഹേം ഭലി ദീനദയാലാ ॥
ദോ. നിമിഷ നിമിഷ കരുനാനിധി ജാഹിം കലപ സമ ബീതി।
ബേഗി ചലിയ പ്രഭു ആനിഅ ഭുജ ബല ഖല ദല ജീതി ॥ 31 ॥
സുനി സീതാ ദുഖ പ്രഭു സുഖ അയനാ। ഭരി ആഏ ജല രാജിവ നയനാ ॥
ബചന കാഁയ മന മമ ഗതി ജാഹീ। സപനേഹുഁ ബൂഝിഅ ബിപതി കി താഹീ ॥
കഹ ഹനുമന്ത ബിപതി പ്രഭു സോഈ। ജബ തവ സുമിരന ഭജന ന ഹോഈ ॥
കേതിക ബാത പ്രഭു ജാതുധാന കീ। രിപുഹി ജീതി ആനിബീ ജാനകീ ॥
സുനു കപി തോഹി സമാന ഉപകാരീ। നഹിം കൌ സുര നര മുനി തനുധാരീ ॥
പ്രതി ഉപകാര കരൌം കാ തോരാ। സനമുഖ ഹോഇ ന സകത മന മോരാ ॥
സുനു സുത ഉരിന മൈം നാഹീം। ദേഖേഉഁ കരി ബിചാര മന മാഹീമ് ॥
പുനി പുനി കപിഹി ചിതവ സുരത്രാതാ। ലോചന നീര പുലക അതി ഗാതാ ॥
ദോ. സുനി പ്രഭു ബചന ബിലോകി മുഖ ഗാത ഹരഷി ഹനുമന്ത।
ചരന പരേഉ പ്രേമാകുല ത്രാഹി ത്രാഹി ഭഗവന്ത ॥ 32 ॥
ബാര ബാര പ്രഭു ചഹി ഉഠാവാ। പ്രേമ മഗന തേഹി ഉഠബ ന ഭാവാ ॥
പ്രഭു കര പങ്കജ കപി കേം സീസാ। സുമിരി സോ ദസാ മഗന ഗൌരീസാ ॥
സാവധാന മന കരി പുനി സങ്കര। ലാഗേ കഹന കഥാ അതി സുന്ദര ॥
കപി ഉഠാഇ പ്രഭു ഹൃദയഁ ലഗാവാ। കര ഗഹി പരമ നികട ബൈഠാവാ ॥
കഹു കപി രാവന പാലിത ലങ്കാ। കേഹി ബിധി ദഹേഉ ദുര്ഗ അതി ബങ്കാ ॥
പ്രഭു പ്രസന്ന ജാനാ ഹനുമാനാ। ബോലാ ബചന ബിഗത അഭിമാനാ ॥
സാഖാമൃഗ കേ ബഡ़ഇ മനുസാഈ। സാഖാ തേം സാഖാ പര ജാഈ ॥
നാഘി സിന്ധു ഹാടകപുര ജാരാ। നിസിചര ഗന ബിധി ബിപിന ഉജാരാ।
സോ സബ തവ പ്രതാപ രഘുരാഈ। നാഥ ന കഛൂ മോരി പ്രഭുതാഈ ॥
ദോ. താ കഹുഁ പ്രഭു കഛു അഗമ നഹിം ജാ പര തുമ്ഹ അനുകുല।
തബ പ്രഭാവഁ ബഡ़വാനലഹിം ജാരി സകി ഖലു തൂല ॥ 33 ॥
നാഥ ഭഗതി അതി സുഖദായനീ। ദേഹു കൃപാ കരി അനപായനീ ॥
സുനി പ്രഭു പരമ സരല കപി ബാനീ। ഏവമസ്തു തബ കഹേഉ ഭവാനീ ॥
ഉമാ രാമ സുഭാഉ ജേഹിം ജാനാ। താഹി ഭജനു തജി ഭാവ ന ആനാ ॥
യഹ സംവാദ ജാസു ഉര ആവാ। രഘുപതി ചരന ഭഗതി സോഇ പാവാ ॥
സുനി പ്രഭു ബചന കഹഹിം കപിബൃന്ദാ। ജയ ജയ ജയ കൃപാല സുഖകന്ദാ ॥
തബ രഘുപതി കപിപതിഹി ബോലാവാ। കഹാ ചലൈം കര കരഹു ബനാവാ ॥
അബ ബിലമ്ബു കേഹി കാരന കീജേ। തുരത കപിന്ഹ കഹുഁ ആയസു ദീജേ ॥
കൌതുക ദേഖി സുമന ബഹു ബരഷീ। നഭ തേം ഭവന ചലേ സുര ഹരഷീ ॥
ദോ. കപിപതി ബേഗി ബോലാഏ ആഏ ജൂഥപ ജൂഥ।
നാനാ ബരന അതുല ബല ബാനര ഭാലു ബരൂഥ ॥ 34 ॥
പ്രഭു പദ പങ്കജ നാവഹിം സീസാ। ഗരജഹിം ഭാലു മഹാബല കീസാ ॥
ദേഖീ രാമ സകല കപി സേനാ। ചിതി കൃപാ കരി രാജിവ നൈനാ ॥
രാമ കൃപാ ബല പാഇ കപിന്ദാ। ഭേ പച്ഛജുത മനഹുഁ ഗിരിന്ദാ ॥
ഹരഷി രാമ തബ കീന്ഹ പയാനാ। സഗുന ഭേ സുന്ദര സുഭ നാനാ ॥
ജാസു സകല മങ്ഗലമയ കീതീ। താസു പയാന സഗുന യഹ നീതീ ॥
പ്രഭു പയാന ജാനാ ബൈദേഹീം। ഫരകി ബാമ അഁഗ ജനു കഹി ദേഹീമ് ॥
ജോഇ ജോഇ സഗുന ജാനകിഹി ഹോഈ। അസഗുന ഭയു രാവനഹി സോഈ ॥
ചലാ കടകു കോ ബരനൈം പാരാ। ഗര്ജഹി ബാനര ഭാലു അപാരാ ॥
നഖ ആയുധ ഗിരി പാദപധാരീ। ചലേ ഗഗന മഹി ഇച്ഛാചാരീ ॥
കേഹരിനാദ ഭാലു കപി കരഹീം। ഡഗമഗാഹിം ദിഗ്ഗജ ചിക്കരഹീമ് ॥
ഛം. ചിക്കരഹിം ദിഗ്ഗജ ഡോല മഹി ഗിരി ലോല സാഗര ഖരഭരേ।
മന ഹരഷ സഭ ഗന്ധര്ബ സുര മുനി നാഗ കിന്നര ദുഖ ടരേ ॥
കടകടഹിം മര്കട ബികട ഭട ബഹു കോടി കോടിന്ഹ ധാവഹീം।
ജയ രാമ പ്രബല പ്രതാപ കോസലനാഥ ഗുന ഗന ഗാവഹീമ് ॥ 1 ॥
സഹി സക ന ഭാര ഉദാര അഹിപതി ബാര ബാരഹിം മോഹീ।
ഗഹ ദസന പുനി പുനി കമഠ പൃഷ്ട കഠോര സോ കിമി സോഹീ ॥
രഘുബീര രുചിര പ്രയാന പ്രസ്ഥിതി ജാനി പരമ സുഹാവനീ।
ജനു കമഠ ഖര്പര സര്പരാജ സോ ലിഖത അബിചല പാവനീ ॥ 2 ॥
ദോ. ഏഹി ബിധി ജാഇ കൃപാനിധി ഉതരേ സാഗര തീര।
ജഹഁ തഹഁ ലാഗേ ഖാന ഫല ഭാലു ബിപുല കപി ബീര ॥ 35 ॥
ഉഹാഁ നിസാചര രഹഹിം സസങ്കാ। ജബ തേ ജാരി ഗയു കപി ലങ്കാ ॥
നിജ നിജ ഗൃഹഁ സബ കരഹിം ബിചാരാ। നഹിം നിസിചര കുല കേര ഉബാരാ ॥
ജാസു ദൂത ബല ബരനി ന ജാഈ। തേഹി ആഏഁ പുര കവന ഭലാഈ ॥
ദൂതന്ഹി സന സുനി പുരജന ബാനീ। മന്ദോദരീ അധിക അകുലാനീ ॥
രഹസി ജോരി കര പതി പഗ ലാഗീ। ബോലീ ബചന നീതി രസ പാഗീ ॥
കന്ത കരഷ ഹരി സന പരിഹരഹൂ। മോര കഹാ അതി ഹിത ഹിയഁ ധരഹു ॥
സമുഝത ജാസു ദൂത കി കരനീ। സ്ത്രവഹീം ഗര്ഭ രജനീചര ധരനീ ॥
താസു നാരി നിജ സചിവ ബോലാഈ। പഠവഹു കന്ത ജോ ചഹഹു ഭലാഈ ॥
തബ കുല കമല ബിപിന ദുഖദാഈ। സീതാ സീത നിസാ സമ ആഈ ॥
സുനഹു നാഥ സീതാ ബിനു ദീന്ഹേം। ഹിത ന തുമ്ഹാര സമ്ഭു അജ കീന്ഹേമ് ॥
ദോ. -രാമ ബാന അഹി ഗന സരിസ നികര നിസാചര ഭേക।
ജബ ലഗി ഗ്രസത ന തബ ലഗി ജതനു കരഹു തജി ടേക ॥ 36 ॥
ശ്രവന സുനീ സഠ താ കരി ബാനീ। ബിഹസാ ജഗത ബിദിത അഭിമാനീ ॥
സഭയ സുഭാഉ നാരി കര സാചാ। മങ്ഗല മഹുഁ ഭയ മന അതി കാചാ ॥
ജൌം ആവി മര്കട കടകാഈ। ജിഅഹിം ബിചാരേ നിസിചര ഖാഈ ॥
കമ്പഹിം ലോകപ ജാകീ ത്രാസാ। താസു നാരി സഭീത ബഡ़ഇ ഹാസാ ॥
അസ കഹി ബിഹസി താഹി ഉര ലാഈ। ചലേഉ സഭാഁ മമതാ അധികാഈ ॥
മന്ദോദരീ ഹൃദയഁ കര ചിന്താ। ഭയു കന്ത പര ബിധി ബിപരീതാ ॥
ബൈഠേഉ സഭാഁ ഖബരി അസി പാഈ। സിന്ധു പാര സേനാ സബ ആഈ ॥
ബൂഝേസി സചിവ ഉചിത മത കഹഹൂ। തേ സബ ഹഁസേ മഷ്ട കരി രഹഹൂ ॥
ജിതേഹു സുരാസുര തബ ശ്രമ നാഹീം। നര ബാനര കേഹി ലേഖേ മാഹീ ॥
ദോ. സചിവ ബൈദ ഗുര തീനി ജൌം പ്രിയ ബോലഹിം ഭയ ആസ।
രാജ ധര്മ തന തീനി കര ഹോഇ ബേഗിഹീം നാസ ॥ 37 ॥
സോഇ രാവന കഹുഁ ബനി സഹാഈ। അസ്തുതി കരഹിം സുനാഇ സുനാഈ ॥
അവസര ജാനി ബിഭീഷനു ആവാ। ഭ്രാതാ ചരന സീസു തേഹിം നാവാ ॥
പുനി സിരു നാഇ ബൈഠ നിജ ആസന। ബോലാ ബചന പാഇ അനുസാസന ॥
ജൌ കൃപാല പൂഁഛിഹു മോഹി ബാതാ। മതി അനുരുപ കഹുഁ ഹിത താതാ ॥
ജോ ആപന ചാഹൈ കല്യാനാ। സുജസു സുമതി സുഭ ഗതി സുഖ നാനാ ॥
സോ പരനാരി ലിലാര ഗോസാഈം। തജു ചുഥി കേ ചന്ദ കി നാഈ ॥
ചൌദഹ ഭുവന ഏക പതി ഹോഈ। ഭൂതദ്രോഹ തിഷ്ടി നഹിം സോഈ ॥
ഗുന സാഗര നാഗര നര ജോഊ। അലപ ലോഭ ഭല കഹി ന കോഊ ॥
ദോ. കാമ ക്രോധ മദ ലോഭ സബ നാഥ നരക കേ പന്ഥ।
സബ പരിഹരി രഘുബീരഹി ഭജഹു ഭജഹിം ജേഹി സന്ത ॥ 38 ॥
താത രാമ നഹിം നര ഭൂപാലാ। ഭുവനേസ്വര കാലഹു കര കാലാ ॥
ബ്രഹ്മ അനാമയ അജ ഭഗവന്താ। ബ്യാപക അജിത അനാദി അനന്താ ॥
ഗോ ദ്വിജ ധേനു ദേവ ഹിതകാരീ। കൃപാസിന്ധു മാനുഷ തനുധാരീ ॥
ജന രഞ്ജന ഭഞ്ജന ഖല ബ്രാതാ। ബേദ ധര്മ രച്ഛക സുനു ഭ്രാതാ ॥
താഹി ബയരു തജി നാഇഅ മാഥാ। പ്രനതാരതി ഭഞ്ജന രഘുനാഥാ ॥
ദേഹു നാഥ പ്രഭു കഹുഁ ബൈദേഹീ। ഭജഹു രാമ ബിനു ഹേതു സനേഹീ ॥
സരന ഗേഁ പ്രഭു താഹു ന ത്യാഗാ। ബിസ്വ ദ്രോഹ കൃത അഘ ജേഹി ലാഗാ ॥
ജാസു നാമ ത്രയ താപ നസാവന। സോഇ പ്രഭു പ്രഗട സമുഝു ജിയഁ രാവന ॥
ദോ. ബാര ബാര പദ ലാഗുഁ ബിനയ കരുഁ ദസസീസ।
പരിഹരി മാന മോഹ മദ ഭജഹു കോസലാധീസ ॥ 39(ക) ॥
മുനി പുലസ്തി നിജ സിഷ്യ സന കഹി പഠീ യഹ ബാത।
തുരത സോ മൈം പ്രഭു സന കഹീ പാഇ സുഅവസരു താത ॥ 39(ഖ) ॥
മാല്യവന്ത അതി സചിവ സയാനാ। താസു ബചന സുനി അതി സുഖ മാനാ ॥
താത അനുജ തവ നീതി ബിഭൂഷന। സോ ഉര ധരഹു ജോ കഹത ബിഭീഷന ॥
രിപു ഉതകരഷ കഹത സഠ ദോഊ। ദൂരി ന കരഹു ഇഹാഁ ഹി കോഊ ॥
മാല്യവന്ത ഗൃഹ ഗയു ബഹോരീ। കഹി ബിഭീഷനു പുനി കര ജോരീ ॥
സുമതി കുമതി സബ കേം ഉര രഹഹീം। നാഥ പുരാന നിഗമ അസ കഹഹീമ് ॥
ജഹാഁ സുമതി തഹഁ സമ്പതി നാനാ। ജഹാഁ കുമതി തഹഁ ബിപതി നിദാനാ ॥
തവ ഉര കുമതി ബസീ ബിപരീതാ। ഹിത അനഹിത മാനഹു രിപു പ്രീതാ ॥
കാലരാതി നിസിചര കുല കേരീ। തേഹി സീതാ പര പ്രീതി ഘനേരീ ॥
ദോ. താത ചരന ഗഹി മാഗുഁ രാഖഹു മോര ദുലാര।
സീത ദേഹു രാമ കഹുഁ അഹിത ന ഹോഇ തുമ്ഹാര ॥ 40 ॥
ബുധ പുരാന ശ്രുതി സമ്മത ബാനീ। കഹീ ബിഭീഷന നീതി ബഖാനീ ॥
സുനത ദസാനന ഉഠാ രിസാഈ। ഖല തോഹി നികട മുത്യു അബ ആഈ ॥
ജിഅസി സദാ സഠ മോര ജിആവാ। രിപു കര പച്ഛ മൂഢ़ തോഹി ഭാവാ ॥
കഹസി ന ഖല അസ കോ ജഗ മാഹീം। ഭുജ ബല ജാഹി ജിതാ മൈം നാഹീ ॥
മമ പുര ബസി തപസിന്ഹ പര പ്രീതീ। സഠ മിലു ജാഇ തിന്ഹഹി കഹു നീതീ ॥
അസ കഹി കീന്ഹേസി ചരന പ്രഹാരാ। അനുജ ഗഹേ പദ ബാരഹിം ബാരാ ॥
ഉമാ സന്ത കി ഇഹി ബഡ़ആഈ। മന്ദ കരത ജോ കരി ഭലാഈ ॥
തുമ്ഹ പിതു സരിസ ഭലേഹിം മോഹി മാരാ। രാമു ഭജേം ഹിത നാഥ തുമ്ഹാരാ ॥
സചിവ സങ്ഗ ലൈ നഭ പഥ ഗയൂ। സബഹി സുനാഇ കഹത അസ ഭയൂ ॥
ദോ0=രാമു സത്യസങ്കല്പ പ്രഭു സഭാ കാലബസ തോരി।
മൈ രഘുബീര സരന അബ ജാഉഁ ദേഹു ജനി ഖോരി ॥ 41 ॥
അസ കഹി ചലാ ബിഭീഷനു ജബഹീം। ആയൂഹീന ഭേ സബ തബഹീമ് ॥
സാധു അവഗ്യാ തുരത ഭവാനീ। കര കല്യാന അഖില കൈ ഹാനീ ॥
രാവന ജബഹിം ബിഭീഷന ത്യാഗാ। ഭയു ബിഭവ ബിനു തബഹിം അഭാഗാ ॥
ചലേഉ ഹരഷി രഘുനായക പാഹീം। കരത മനോരഥ ബഹു മന മാഹീമ് ॥
ദേഖിഹുഁ ജാഇ ചരന ജലജാതാ। അരുന മൃദുല സേവക സുഖദാതാ ॥
ജേ പദ പരസി തരീ രിഷിനാരീ। ദണ്ഡക കാനന പാവനകാരീ ॥
ജേ പദ ജനകസുതാഁ ഉര ലാഏ। കപട കുരങ്ഗ സങ്ഗ ധര ധാഏ ॥
ഹര ഉര സര സരോജ പദ ജേഈ। അഹോഭാഗ്യ മൈ ദേഖിഹുഁ തേഈ ॥
ദോ0= ജിന്ഹ പായന്ഹ കേ പാദുകന്ഹി ഭരതു രഹേ മന ലാഇ।
തേ പദ ആജു ബിലോകിഹുഁ ഇന്ഹ നയനന്ഹി അബ ജാഇ ॥ 42 ॥
ഏഹി ബിധി കരത സപ്രേമ ബിചാരാ। ആയു സപദി സിന്ധു ഏഹിം പാരാ ॥
കപിന്ഹ ബിഭീഷനു ആവത ദേഖാ। ജാനാ കൌ രിപു ദൂത ബിസേഷാ ॥
താഹി രാഖി കപീസ പഹിം ആഏ। സമാചാര സബ താഹി സുനാഏ ॥
കഹ സുഗ്രീവ സുനഹു രഘുരാഈ। ആവാ മിലന ദസാനന ഭാഈ ॥
കഹ പ്രഭു സഖാ ബൂഝിഐ കാഹാ। കഹി കപീസ സുനഹു നരനാഹാ ॥
ജാനി ന ജാഇ നിസാചര മായാ। കാമരൂപ കേഹി കാരന ആയാ ॥
ഭേദ ഹമാര ലേന സഠ ആവാ। രാഖിഅ ബാഁധി മോഹി അസ ഭാവാ ॥
സഖാ നീതി തുമ്ഹ നീകി ബിചാരീ। മമ പന സരനാഗത ഭയഹാരീ ॥
സുനി പ്രഭു ബചന ഹരഷ ഹനുമാനാ। സരനാഗത ബച്ഛല ഭഗവാനാ ॥
ദോ0=സരനാഗത കഹുഁ ജേ തജഹിം നിജ അനഹിത അനുമാനി।
തേ നര പാവഁര പാപമയ തിന്ഹഹി ബിലോകത ഹാനി ॥ 43 ॥
കോടി ബിപ്ര ബധ ലാഗഹിം ജാഹൂ। ആഏഁ സരന തജുഁ നഹിം താഹൂ ॥
സനമുഖ ഹോഇ ജീവ മോഹി ജബഹീം। ജന്മ കോടി അഘ നാസഹിം തബഹീമ് ॥
പാപവന്ത കര സഹജ സുഭ്AU। ഭജനു മോര തേഹി ഭാവ ന ക്AU ॥
ജൌം പൈ ദുഷ്ടഹൃദയ സോഇ ഹോഈ। മോരേം സനമുഖ ആവ കി സോഈ ॥
നിര്മല മന ജന സോ മോഹി പാവാ। മോഹി കപട ഛല ഛിദ്ര ന ഭാവാ ॥
ഭേദ ലേന പഠവാ ദസസീസാ। തബഹുഁ ന കഛു ഭയ ഹാനി കപീസാ ॥
ജഗ മഹുഁ സഖാ നിസാചര ജേതേ। ലഛിമനു ഹനി നിമിഷ മഹുഁ തേതേ ॥
ജൌം സഭീത ആവാ സരനാഈ। രഖിഹുഁ താഹി പ്രാന കീ നാഈ ॥
ദോ0=ഉഭയ ഭാഁതി തേഹി ആനഹു ഹഁസി കഹ കൃപാനികേത।
ജയ കൃപാല കഹി ചലേ അങ്ഗദ ഹനൂ സമേത ॥ 44 ॥
സാദര തേഹി ആഗേം കരി ബാനര। ചലേ ജഹാഁ രഘുപതി കരുനാകര ॥
ദൂരിഹി തേ ദേഖേ ദ്വൌ ഭ്രാതാ। നയനാനന്ദ ദാന കേ ദാതാ ॥
ബഹുരി രാമ ഛബിധാമ ബിലോകീ। രഹേഉ ഠടുകി ഏകടക പല രോകീ ॥
ഭുജ പ്രലമ്ബ കഞ്ജാരുന ലോചന। സ്യാമല ഗാത പ്രനത ഭയ മോചന ॥
സിങ്ഘ കന്ധ ആയത ഉര സോഹാ। ആനന അമിത മദന മന മോഹാ ॥
നയന നീര പുലകിത അതി ഗാതാ। മന ധരി ധീര കഹീ മൃദു ബാതാ ॥
നാഥ ദസാനന കര മൈം ഭ്രാതാ। നിസിചര ബംസ ജനമ സുരത്രാതാ ॥
സഹജ പാപപ്രിയ താമസ ദേഹാ। ജഥാ ഉലൂകഹി തമ പര നേഹാ ॥
ദോ. ശ്രവന സുജസു സുനി ആയുഁ പ്രഭു ഭഞ്ജന ഭവ ഭീര।
ത്രാഹി ത്രാഹി ആരതി ഹരന സരന സുഖദ രഘുബീര ॥ 45 ॥
അസ കഹി കരത ദണ്ഡവത ദേഖാ। തുരത ഉഠേ പ്രഭു ഹരഷ ബിസേഷാ ॥
ദീന ബചന സുനി പ്രഭു മന ഭാവാ। ഭുജ ബിസാല ഗഹി ഹൃദയഁ ലഗാവാ ॥
അനുജ സഹിത മിലി ഢിഗ ബൈഠാരീ। ബോലേ ബചന ഭഗത ഭയഹാരീ ॥
കഹു ലങ്കേസ സഹിത പരിവാരാ। കുസല കുഠാഹര ബാസ തുമ്ഹാരാ ॥
ഖല മണ്ഡലീം ബസഹു ദിനു രാതീ। സഖാ ധരമ നിബഹി കേഹി ഭാഁതീ ॥
മൈം ജാനുഁ തുമ്ഹാരി സബ രീതീ। അതി നയ നിപുന ന ഭാവ അനീതീ ॥
ബരു ഭല ബാസ നരക കര താതാ। ദുഷ്ട സങ്ഗ ജനി ദേഇ ബിധാതാ ॥
അബ പദ ദേഖി കുസല രഘുരായാ। ജൌം തുമ്ഹ കീന്ഹ ജാനി ജന ദായാ ॥
ദോ. തബ ലഗി കുസല ന ജീവ കഹുഁ സപനേഹുഁ മന ബിശ്രാമ।
ജബ ലഗി ഭജത ന രാമ കഹുഁ സോക ധാമ തജി കാമ ॥ 46 ॥
തബ ലഗി ഹൃദയഁ ബസത ഖല നാനാ। ലോഭ മോഹ മച്ഛര മദ മാനാ ॥
ജബ ലഗി ഉര ന ബസത രഘുനാഥാ। ധരേം ചാപ സായക കടി ഭാഥാ ॥
മമതാ തരുന തമീ അഁധിആരീ। രാഗ ദ്വേഷ ഉലൂക സുഖകാരീ ॥
തബ ലഗി ബസതി ജീവ മന മാഹീം। ജബ ലഗി പ്രഭു പ്രതാപ രബി നാഹീമ് ॥
അബ മൈം കുസല മിടേ ഭയ ഭാരേ। ദേഖി രാമ പദ കമല തുമ്ഹാരേ ॥
തുമ്ഹ കൃപാല ജാ പര അനുകൂലാ। താഹി ന ബ്യാപ ത്രിബിധ ഭവ സൂലാ ॥
മൈം നിസിചര അതി അധമ സുഭ്AU। സുഭ ആചരനു കീന്ഹ നഹിം ക്AU ॥
ജാസു രൂപ മുനി ധ്യാന ന ആവാ। തേഹിം പ്രഭു ഹരഷി ഹൃദയഁ മോഹി ലാവാ ॥
ദോ. -അഹോഭാഗ്യ മമ അമിത അതി രാമ കൃപാ സുഖ പുഞ്ജ।
ദേഖേഉഁ നയന ബിരഞ്ചി സിബ സേബ്യ ജുഗല പദ കഞ്ജ ॥ 47 ॥
സുനഹു സഖാ നിജ കഹുഁ സുഭ്AU। ജാന ഭുസുണ്ഡി സമ്ഭു ഗിരിജ്AU ॥
ജൌം നര ഹോഇ ചരാചര ദ്രോഹീ। ആവേ സഭയ സരന തകി മോഹീ ॥
തജി മദ മോഹ കപട ഛല നാനാ। കരുഁ സദ്യ തേഹി സാധു സമാനാ ॥
ജനനീ ജനക ബന്ധു സുത ദാരാ। തനു ധനു ഭവന സുഹ്രദ പരിവാരാ ॥
സബ കൈ മമതാ താഗ ബടോരീ। മമ പദ മനഹി ബാഁധ ബരി ഡോരീ ॥
സമദരസീ ഇച്ഛാ കഛു നാഹീം। ഹരഷ സോക ഭയ നഹിം മന മാഹീമ് ॥
അസ സജ്ജന മമ ഉര ബസ കൈസേം। ലോഭീ ഹൃദയഁ ബസി ധനു ജൈസേമ് ॥
തുമ്ഹ സാരിഖേ സന്ത പ്രിയ മോരേം। ധരുഁ ദേഹ നഹിം ആന നിഹോരേമ് ॥
ദോ. സഗുന ഉപാസക പരഹിത നിരത നീതി ദൃഢ़ നേമ।
തേ നര പ്രാന സമാന മമ ജിന്ഹ കേം ദ്വിജ പദ പ്രേമ ॥ 48 ॥
സുനു ലങ്കേസ സകല ഗുന തോരേം। താതേം തുമ്ഹ അതിസയ പ്രിയ മോരേമ് ॥
രാമ ബചന സുനി ബാനര ജൂഥാ। സകല കഹഹിം ജയ കൃപാ ബരൂഥാ ॥
സുനത ബിഭീഷനു പ്രഭു കൈ ബാനീ। നഹിം അഘാത ശ്രവനാമൃത ജാനീ ॥
പദ അമ്ബുജ ഗഹി ബാരഹിം ബാരാ। ഹൃദയഁ സമാത ന പ്രേമു അപാരാ ॥
സുനഹു ദേവ സചരാചര സ്വാമീ। പ്രനതപാല ഉര അന്തരജാമീ ॥
ഉര കഛു പ്രഥമ ബാസനാ രഹീ। പ്രഭു പദ പ്രീതി സരിത സോ ബഹീ ॥
അബ കൃപാല നിജ ഭഗതി പാവനീ। ദേഹു സദാ സിവ മന ഭാവനീ ॥
ഏവമസ്തു കഹി പ്രഭു രനധീരാ। മാഗാ തുരത സിന്ധു കര നീരാ ॥
ജദപി സഖാ തവ ഇച്ഛാ നാഹീം। മോര ദരസു അമോഘ ജഗ മാഹീമ് ॥
അസ കഹി രാമ തിലക തേഹി സാരാ। സുമന ബൃഷ്ടി നഭ ഭീ അപാരാ ॥
ദോ. രാവന ക്രോധ അനല നിജ സ്വാസ സമീര പ്രചണ്ഡ।
ജരത ബിഭീഷനു രാഖേഉ ദീന്ഹേഹു രാജു അഖണ്ഡ ॥ 49(ക) ॥
ജോ സമ്പതി സിവ രാവനഹി ദീന്ഹി ദിഏഁ ദസ മാഥ।
സോഇ സമ്പദാ ബിഭീഷനഹി സകുചി ദീന്ഹ രഘുനാഥ ॥ 49(ഖ) ॥
അസ പ്രഭു ഛാഡ़ഇ ഭജഹിം ജേ ആനാ। തേ നര പസു ബിനു പൂഁഛ ബിഷാനാ ॥
നിജ ജന ജാനി താഹി അപനാവാ। പ്രഭു സുഭാവ കപി കുല മന ഭാവാ ॥
പുനി സര്ബഗ്യ സര്ബ ഉര ബാസീ। സര്ബരൂപ സബ രഹിത ഉദാസീ ॥
ബോലേ ബചന നീതി പ്രതിപാലക। കാരന മനുജ ദനുജ കുല ഘാലക ॥
സുനു കപീസ ലങ്കാപതി ബീരാ। കേഹി ബിധി തരിഅ ജലധി ഗമ്ഭീരാ ॥
സങ്കുല മകര ഉരഗ ഝഷ ജാതീ। അതി അഗാധ ദുസ്തര സബ ഭാഁതീ ॥
കഹ ലങ്കേസ സുനഹു രഘുനായക। കോടി സിന്ധു സോഷക തവ സായക ॥
ജദ്യപി തദപി നീതി അസി ഗാഈ। ബിനയ കരിഅ സാഗര സന ജാഈ ॥
ദോ. പ്രഭു തുമ്ഹാര കുലഗുര ജലധി കഹിഹി ഉപായ ബിചാരി।
ബിനു പ്രയാസ സാഗര തരിഹി സകല ഭാലു കപി ധാരി ॥ 50 ॥
സഖാ കഹീ തുമ്ഹ നീകി ഉപാഈ। കരിഅ ദൈവ ജൌം ഹോഇ സഹാഈ ॥
മന്ത്ര ന യഹ ലഛിമന മന ഭാവാ। രാമ ബചന സുനി അതി ദുഖ പാവാ ॥
നാഥ ദൈവ കര കവന ഭരോസാ। സോഷിഅ സിന്ധു കരിഅ മന രോസാ ॥
കാദര മന കഹുഁ ഏക അധാരാ। ദൈവ ദൈവ ആലസീ പുകാരാ ॥
സുനത ബിഹസി ബോലേ രഘുബീരാ। ഐസേഹിം കരബ ധരഹു മന ധീരാ ॥
അസ കഹി പ്രഭു അനുജഹി സമുഝാഈ। സിന്ധു സമീപ ഗേ രഘുരാഈ ॥
പ്രഥമ പ്രനാമ കീന്ഹ സിരു നാഈ। ബൈഠേ പുനി തട ദര്ഭ ഡസാഈ ॥
ജബഹിം ബിഭീഷന പ്രഭു പഹിം ആഏ। പാഛേം രാവന ദൂത പഠാഏ ॥
ദോ. സകല ചരിത തിന്ഹ ദേഖേ ധരേം കപട കപി ദേഹ।
പ്രഭു ഗുന ഹൃദയഁ സരാഹഹിം സരനാഗത പര നേഹ ॥ 51 ॥
പ്രഗട ബഖാനഹിം രാമ സുഭ്AU। അതി സപ്രേമ ഗാ ബിസരി ദുര്AU ॥
രിപു കേ ദൂത കപിന്ഹ തബ ജാനേ। സകല ബാഁധി കപീസ പഹിം ആനേ ॥
കഹ സുഗ്രീവ സുനഹു സബ ബാനര। അങ്ഗ ഭങ്ഗ കരി പഠവഹു നിസിചര ॥
സുനി സുഗ്രീവ ബചന കപി ധാഏ। ബാഁധി കടക ചഹു പാസ ഫിരാഏ ॥
ബഹു പ്രകാര മാരന കപി ലാഗേ। ദീന പുകാരത തദപി ന ത്യാഗേ ॥
ജോ ഹമാര ഹര നാസാ കാനാ। തേഹി കോസലാധീസ കൈ ആനാ ॥
സുനി ലഛിമന സബ നികട ബോലാഏ। ദയാ ലാഗി ഹഁസി തുരത ഛോഡാഏ ॥
രാവന കര ദീജഹു യഹ പാതീ। ലഛിമന ബചന ബാചു കുലഘാതീ ॥
ദോ. കഹേഹു മുഖാഗര മൂഢ़ സന മമ സന്ദേസു ഉദാര।
സീതാ ദേഇ മിലേഹു ന ത ആവാ കാല തുമ്ഹാര ॥ 52 ॥
തുരത നാഇ ലഛിമന പദ മാഥാ। ചലേ ദൂത ബരനത ഗുന ഗാഥാ ॥
കഹത രാമ ജസു ലങ്കാഁ ആഏ। രാവന ചരന സീസ തിന്ഹ നാഏ ॥
ബിഹസി ദസാനന പൂഁഛീ ബാതാ। കഹസി ന സുക ആപനി കുസലാതാ ॥
പുനി കഹു ഖബരി ബിഭീഷന കേരീ। ജാഹി മൃത്യു ആഈ അതി നേരീ ॥
കരത രാജ ലങ്കാ സഠ ത്യാഗീ। ഹോഇഹി ജബ കര കീട അഭാഗീ ॥
പുനി കഹു ഭാലു കീസ കടകാഈ। കഠിന കാല പ്രേരിത ചലി ആഈ ॥
ജിന്ഹ കേ ജീവന കര രഖവാരാ। ഭയു മൃദുല ചിത സിന്ധു ബിചാരാ ॥
കഹു തപസിന്ഹ കൈ ബാത ബഹോരീ। ജിന്ഹ കേ ഹൃദയഁ ത്രാസ അതി മോരീ ॥
ദോ. -കീ ഭി ഭേണ്ട കി ഫിരി ഗേ ശ്രവന സുജസു സുനി മോര।
കഹസി ന രിപു ദല തേജ ബല ബഹുത ചകിത ചിത തോര ॥ 53 ॥
നാഥ കൃപാ കരി പൂഁഛേഹു ജൈസേം। മാനഹു കഹാ ക്രോധ തജി തൈസേമ് ॥
മിലാ ജാഇ ജബ അനുജ തുമ്ഹാരാ। ജാതഹിം രാമ തിലക തേഹി സാരാ ॥
രാവന ദൂത ഹമഹി സുനി കാനാ। കപിന്ഹ ബാഁധി ദീന്ഹേ ദുഖ നാനാ ॥
ശ്രവന നാസികാ കാടൈ ലാഗേ। രാമ സപഥ ദീന്ഹേ ഹമ ത്യാഗേ ॥
പൂഁഛിഹു നാഥ രാമ കടകാഈ। ബദന കോടി സത ബരനി ന ജാഈ ॥
നാനാ ബരന ഭാലു കപി ധാരീ। ബികടാനന ബിസാല ഭയകാരീ ॥
ജേഹിം പുര ദഹേഉ ഹതേഉ സുത തോരാ। സകല കപിന്ഹ മഹഁ തേഹി ബലു ഥോരാ ॥
അമിത നാമ ഭട കഠിന കരാലാ। അമിത നാഗ ബല ബിപുല ബിസാലാ ॥
ദോ. ദ്വിബിദ മയന്ദ നീല നല അങ്ഗദ ഗദ ബികടാസി।
ദധിമുഖ കേഹരി നിസഠ സഠ ജാമവന്ത ബലരാസി ॥ 54 ॥
ഏ കപി സബ സുഗ്രീവ സമാനാ। ഇന്ഹ സമ കോടിന്ഹ ഗനി കോ നാനാ ॥
രാമ കൃപാഁ അതുലിത ബല തിന്ഹഹീം। തൃന സമാന ത്രേലോകഹി ഗനഹീമ് ॥
അസ മൈം സുനാ ശ്രവന ദസകന്ധര। പദുമ അഠാരഹ ജൂഥപ ബന്ദര ॥
നാഥ കടക മഹഁ സോ കപി നാഹീം। ജോ ന തുമ്ഹഹി ജീതൈ രന മാഹീമ് ॥
പരമ ക്രോധ മീജഹിം സബ ഹാഥാ। ആയസു പൈ ന ദേഹിം രഘുനാഥാ ॥
സോഷഹിം സിന്ധു സഹിത ഝഷ ബ്യാലാ। പൂരഹീം ന ത ഭരി കുധര ബിസാലാ ॥
മര്ദി ഗര്ദ മിലവഹിം ദസസീസാ। ഐസേഇ ബചന കഹഹിം സബ കീസാ ॥
ഗര്ജഹിം തര്ജഹിം സഹജ അസങ്കാ। മാനഹു ഗ്രസന ചഹത ഹഹിം ലങ്കാ ॥
ദോ. -സഹജ സൂര കപി ഭാലു സബ പുനി സിര പര പ്രഭു രാമ।
രാവന കാല കോടി കഹു ജീതി സകഹിം സങ്ഗ്രാമ ॥ 55 ॥
രാമ തേജ ബല ബുധി ബിപുലാഈ। തബ ഭ്രാതഹി പൂഁഛേഉ നയ നാഗര ॥
താസു ബചന സുനി സാഗര പാഹീം। മാഗത പന്ഥ കൃപാ മന മാഹീമ് ॥
സുനത ബചന ബിഹസാ ദസസീസാ। ജൌം അസി മതി സഹായ കൃത കീസാ ॥
സഹജ ഭീരു കര ബചന ദൃഢ़ആഈ। സാഗര സന ഠാനീ മചലാഈ ॥
മൂഢ़ മൃഷാ കാ കരസി ബഡ़ആഈ। രിപു ബല ബുദ്ധി ഥാഹ മൈം പാഈ ॥
സചിവ സഭീത ബിഭീഷന ജാകേം। ബിജയ ബിഭൂതി കഹാഁ ജഗ താകേമ് ॥
സുനി ഖല ബചന ദൂത രിസ ബാഢ़ഈ। സമയ ബിചാരി പത്രികാ കാഢ़ഈ ॥
രാമാനുജ ദീന്ഹീ യഹ പാതീ। നാഥ ബചാഇ ജുഡ़ആവഹു ഛാതീ ॥
ബിഹസി ബാമ കര ലീന്ഹീ രാവന। സചിവ ബോലി സഠ ലാഗ ബചാവന ॥
ദോ. -ബാതന്ഹ മനഹി രിഝാഇ സഠ ജനി ഘാലസി കുല ഖീസ।
രാമ ബിരോധ ന ഉബരസി സരന ബിഷ്നു അജ ഈസ ॥ 56(ക) ॥
കീ തജി മാന അനുജ ഇവ പ്രഭു പദ പങ്കജ ഭൃങ്ഗ।
ഹോഹി കി രാമ സരാനല ഖല കുല സഹിത പതങ്ഗ ॥ 56(ഖ) ॥
സുനത സഭയ മന മുഖ മുസുകാഈ। കഹത ദസാനന സബഹി സുനാഈ ॥
ഭൂമി പരാ കര ഗഹത അകാസാ। ലഘു താപസ കര ബാഗ ബിലാസാ ॥
കഹ സുക നാഥ സത്യ സബ ബാനീ। സമുഝഹു ഛാഡ़ഇ പ്രകൃതി അഭിമാനീ ॥
സുനഹു ബചന മമ പരിഹരി ക്രോധാ। നാഥ രാമ സന തജഹു ബിരോധാ ॥
അതി കോമല രഘുബീര സുഭ്AU। ജദ്യപി അഖില ലോക കര ര്AU ॥
മിലത കൃപാ തുമ്ഹ പര പ്രഭു കരിഹീ। ഉര അപരാധ ന ഏകു ധരിഹീ ॥
ജനകസുതാ രഘുനാഥഹി ദീജേ। ഏതനാ കഹാ മോര പ്രഭു കീജേ।
ജബ തേഹിം കഹാ ദേന ബൈദേഹീ। ചരന പ്രഹാര കീന്ഹ സഠ തേഹീ ॥
നാഇ ചരന സിരു ചലാ സോ തഹാഁ। കൃപാസിന്ധു രഘുനായക ജഹാഁ ॥
കരി പ്രനാമു നിജ കഥാ സുനാഈ। രാമ കൃപാഁ ആപനി ഗതി പാഈ ॥
രിഷി അഗസ്തി കീം സാപ ഭവാനീ। രാഛസ ഭയു രഹാ മുനി ഗ്യാനീ ॥
ബന്ദി രാമ പദ ബാരഹിം ബാരാ। മുനി നിജ ആശ്രമ കഹുഁ പഗു ധാരാ ॥
ദോ. ബിനയ ന മാനത ജലധി ജഡ़ ഗേ തീന ദിന ബീതി।
ബോലേ രാമ സകോപ തബ ഭയ ബിനു ഹോഇ ന പ്രീതി ॥ 57 ॥
ലഛിമന ബാന സരാസന ആനൂ। സോഷൌം ബാരിധി ബിസിഖ കൃസാനൂ ॥
സഠ സന ബിനയ കുടില സന പ്രീതീ। സഹജ കൃപന സന സുന്ദര നീതീ ॥
മമതാ രത സന ഗ്യാന കഹാനീ। അതി ലോഭീ സന ബിരതി ബഖാനീ ॥
ക്രോധിഹി സമ കാമിഹി ഹരി കഥാ। ഊസര ബീജ ബേഁ ഫല ജഥാ ॥
അസ കഹി രഘുപതി ചാപ ചഢ़ആവാ। യഹ മത ലഛിമന കേ മന ഭാവാ ॥
സങ്ഘാനേഉ പ്രഭു ബിസിഖ കരാലാ। ഉഠീ ഉദധി ഉര അന്തര ജ്വാലാ ॥
മകര ഉരഗ ഝഷ ഗന അകുലാനേ। ജരത ജന്തു ജലനിധി ജബ ജാനേ ॥
കനക ഥാര ഭരി മനി ഗന നാനാ। ബിപ്ര രൂപ ആയു തജി മാനാ ॥
ദോ. കാടേഹിം പി കദരീ ഫരി കോടി ജതന കൌ സീഞ്ച।
ബിനയ ന മാന ഖഗേസ സുനു ഡാടേഹിം പി നവ നീച ॥ 58 ॥
സഭയ സിന്ധു ഗഹി പദ പ്രഭു കേരേ। ഛമഹു നാഥ സബ അവഗുന മേരേ ॥
ഗഗന സമീര അനല ജല ധരനീ। ഇന്ഹ കി നാഥ സഹജ ജഡ़ കരനീ ॥
തവ പ്രേരിത മായാഁ ഉപജാഏ। സൃഷ്ടി ഹേതു സബ ഗ്രന്ഥനി ഗാഏ ॥
പ്രഭു ആയസു ജേഹി കഹഁ ജസ അഹീ। സോ തേഹി ഭാഁതി രഹേ സുഖ ലഹീ ॥
പ്രഭു ഭല കീന്ഹീ മോഹി സിഖ ദീന്ഹീ। മരജാദാ പുനി തുമ്ഹരീ കീന്ഹീ ॥
ഢോല ഗവാഁര സൂദ്ര പസു നാരീ। സകല താഡ़നാ കേ അധികാരീ ॥
പ്രഭു പ്രതാപ മൈം ജാബ സുഖാഈ। ഉതരിഹി കടകു ന മോരി ബഡ़ആഈ ॥
പ്രഭു അഗ്യാ അപേല ശ്രുതി ഗാഈ। കരൌം സോ ബേഗി ജൌ തുമ്ഹഹി സോഹാഈ ॥
ദോ. സുനത ബിനീത ബചന അതി കഹ കൃപാല മുസുകാഇ।
ജേഹി ബിധി ഉതരൈ കപി കടകു താത സോ കഹഹു ഉപാഇ ॥ 59 ॥
നാഥ നീല നല കപി ദ്വൌ ഭാഈ। ലരികാഈ രിഷി ആസിഷ പാഈ ॥
തിന്ഹ കേ പരസ കിഏഁ ഗിരി ഭാരേ। തരിഹഹിം ജലധി പ്രതാപ തുമ്ഹാരേ ॥
മൈം പുനി ഉര ധരി പ്രഭുതാഈ। കരിഹുഁ ബല അനുമാന സഹാഈ ॥
ഏഹി ബിധി നാഥ പയോധി ബഁധാഇഅ। ജേഹിം യഹ സുജസു ലോക തിഹുഁ ഗാഇഅ ॥
ഏഹി സര മമ ഉത്തര തട ബാസീ। ഹതഹു നാഥ ഖല നര അഘ രാസീ ॥
സുനി കൃപാല സാഗര മന പീരാ। തുരതഹിം ഹരീ രാമ രനധീരാ ॥
ദേഖി രാമ ബല പൌരുഷ ഭാരീ। ഹരഷി പയോനിധി ഭയു സുഖാരീ ॥
സകല ചരിത കഹി പ്രഭുഹി സുനാവാ। ചരന ബന്ദി പാഥോധി സിധാവാ ॥
ഛം. നിജ ഭവന ഗവനേഉ സിന്ധു ശ്രീരഘുപതിഹി യഹ മത ഭായൂ।
യഹ ചരിത കലി മലഹര ജഥാമതി ദാസ തുലസീ ഗായൂ ॥
സുഖ ഭവന സംസയ സമന ദവന ബിഷാദ രഘുപതി ഗുന ഗനാ ॥
തജി സകല ആസ ഭരോസ ഗാവഹി സുനഹി സന്തത സഠ മനാ ॥
ദോ. സകല സുമങ്ഗല ദായക രഘുനായക ഗുന ഗാന।
സാദര സുനഹിം തേ തരഹിം ഭവ സിന്ധു ബിനാ ജലജാന ॥ 60 ॥
മാസപാരായണ, ചൌബീസവാഁ വിശ്രാമ
ഇതി ശ്രീമദ്രാമചരിതമാനസേ സകലകലികലുഷവിധ്വംസനേ
പഞ്ചമഃ സോപാനഃ സമാപ്തഃ ।
(സുന്ദരകാണ്ഡ സമാപ്ത)
Roman (IAST) Transliteration
śrījānakīvallabho vijayate
śrīrāmacaritamānasa
pañcama sopāna (sundarakāṇḍa)
śāntaṃ śāśvatamaprameyamanaghaṃ nirvāṇaśāntipradaṃ
brahmāśambhuphaṇīndrasevyamaniśaṃ vedāntavedyaṃ vibhum |
rāmākhyaṃ jagadīśvaraṃ suraguruṃ māyāmanuṣyaṃ hariṃ
vande'haṃ karuṇākaraṃ raghuvaraṃ bhūpālacūḍa़āmaṇim || 1 ||
nānyā spṛhā raghupate hṛdaye'smadīye
satyaṃ vadāmi ca bhavānakhilāntarātmā|
bhaktiṃ prayaccha raghupuṅgava nirbharāṃ me
kāmādidoṣarahitaṃ kuru mānasaṃ ca || 2 ||
atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ
danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam|
sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ
raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi || 3 ||
jāmavanta ke bacana suhāe| suni hanumanta hṛdaya ati bhāe ||
taba lagi mohi parikhehu tumha bhāī| sahi dukha kanda mūla phala khāī ||
jaba lagi āvauṃ sītahi dekhī| hoihi kāju mohi haraṣa biseṣī ||
yaha kahi nāi sabanhi kahu~ māthā| caleu haraṣi hiya~ dhari raghunāthā ||
sindhu tīra eka bhūdhara sundara| kautuka kūdi caḍha़eu tā ūpara ||
bāra bāra raghubīra sa~bhārī| tarakeu pavanatanaya bala bhārī ||
jehiṃ giri carana dei hanumantā| caleu so gā pātāla turantā ||
jimi amogha raghupati kara bānā| ehī bhā~ti caleu hanumānā ||
jalanidhi raghupati dūta bicārī| taiṃ maināka hohi śramahārī ||
do. hanūmāna tehi parasā kara puni kīnha pranāma|
rāma kāju kīnheṃ binu mohi kahā~ biśrāma || 1 ||
jāta pavanasuta devanha dekhā| jānaiṃ kahu~ bala buddhi biseṣā ||
surasā nāma ahinha kai mātā| paṭhinhi āi kahī tehiṃ bātā ||
āju suranha mohi dīnha ahārā| sunata bacana kaha pavanakumārā ||
rāma kāju kari phiri maiṃ āvauṃ| sītā ki sudhi prabhuhi sunāvaum ||
taba tava badana paiṭhihu~ āī| satya kahu~ mohi jāna de māī ||
kabanehu~ jatana dei nahiṃ jānā| grasasi na mohi kaheu hanumānā ||
jojana bhari tehiṃ badanu pasārā| kapi tanu kīnha duguna bistārā ||
soraha jojana mukha tehiṃ ṭhayū| turata pavanasuta battisa bhayū ||
jasa jasa surasā badanu baḍha़āvā| tāsu dūna kapi rūpa dekhāvā ||
sata jojana tehiṃ ānana kīnhā| ati laghu rūpa pavanasuta līnhā ||
badana piṭhi puni bāhera āvā| māgā bidā tāhi siru nāvā ||
mohi suranha jehi lāgi paṭhāvā| budhi bala maramu tora mai pāvā ||
do. rāma kāju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhāna|
āsiṣa deha gī so haraṣi caleu hanumāna || 2 ||
nisicari eka sindhu mahu~ rahī| kari māyā nabhu ke khaga gahī ||
jīva jantu je gagana uḍa़āhīṃ| jala biloki tinha kai parichāhīm ||
gahi chāha~ saka so na uḍa़āī| ehi bidhi sadā gaganacara khāī ||
soi chala hanūmāna kaha~ kīnhā| tāsu kapaṭu kapi turatahiṃ cīnhā ||
tāhi māri mārutasuta bīrā| bāridhi pāra gayu matidhīrā ||
tahā~ jāi dekhī bana sobhā| guñjata cañcarīka madhu lobhā ||
nānā taru phala phūla suhāe| khaga mṛga bṛnda dekhi mana bhāe ||
saila bisāla dekhi eka āgeṃ| tā para dhāi caḍheu bhaya tyāgem ||
umā na kachu kapi kai adhikāī| prabhu pratāpa jo kālahi khāī ||
giri para caḍhi laṅkā tehiṃ dekhī| kahi na jāi ati durga biseṣī ||
ati utaṅga jalanidhi cahu pāsā| kanaka koṭa kara parama prakāsā ||
chaṃ=kanaka koṭa bicitra mani kṛta sundarāyatanā ghanā|
cuhaṭṭa haṭṭa subaṭṭa bīthīṃ cāru pura bahu bidhi banā ||
gaja bāji khaccara nikara padacara ratha barūthinha ko ganai ||
bahurūpa nisicara jūtha atibala sena baranata nahiṃ banai || 1 ||
bana bāga upabana bāṭikā sara kūpa bāpīṃ sohahīṃ|
nara nāga sura gandharba kanyā rūpa muni mana mohahīm ||
kahu~ māla deha bisāla saila samāna atibala garjahīṃ|
nānā akhārenha bhirahiṃ bahu bidhi eka ekanha tarjahīm || 2 ||
kari jatana bhaṭa koṭinha bikaṭa tana nagara cahu~ disi racchahīṃ|
kahu~ mahiṣa mānaṣu dhenu khara aja khala nisācara bhacchahīm ||
ehi lāgi tulasīdāsa inha kī kathā kachu eka hai kahī|
raghubīra sara tīratha sarīranhi tyāgi gati paihahiṃ sahī || 3 ||
do. pura rakhavāre dekhi bahu kapi mana kīnha bicāra|
ati laghu rūpa dharauṃ nisi nagara karauṃ pisāra || 3 ||
masaka samāna rūpa kapi dharī| laṅkahi caleu sumiri naraharī ||
nāma laṅkinī eka nisicarī| so kaha calesi mohi nindarī ||
jānehi nahīṃ maramu saṭha morā| mora ahāra jahā~ lagi corā ||
muṭhikā eka mahā kapi hanī| rudhira bamata dharanīṃ ḍhanamanī ||
puni sambhāri uṭhi so laṅkā| jori pāni kara binaya saṃsakā ||
jaba rāvanahi brahma bara dīnhā| calata birañci kahā mohi cīnhā ||
bikala hosi taiṃ kapi keṃ māre| taba jānesu nisicara saṅghāre ||
tāta mora ati punya bahūtā| dekheu~ nayana rāma kara dūtā ||
do. tāta svarga apabarga sukha dharia tulā eka aṅga|
tūla na tāhi sakala mili jo sukha lava satasaṅga || 4 ||
prabisi nagara kīje saba kājā| hṛdaya~ rākhi kausalapura rājā ||
garala sudhā ripu karahiṃ mitāī| gopada sindhu anala sitalāī ||
garuḍa़ sumeru renū sama tāhī| rāma kṛpā kari citavā jāhī ||
ati laghu rūpa dhareu hanumānā| paiṭhā nagara sumiri bhagavānā ||
mandira mandira prati kari sodhā| dekhe jaha~ taha~ aganita jodhā ||
gayu dasānana mandira māhīṃ| ati bicitra kahi jāta so nāhīm ||
sayana kie dekhā kapi tehī| mandira mahu~ na dīkhi baidehī ||
bhavana eka puni dīkha suhāvā| hari mandira taha~ bhinna banāvā ||
do. rāmāyudha aṅkita gṛha sobhā barani na jāi|
nava tulasikā bṛnda taha~ dekhi haraṣi kapirāi || 5 ||
laṅkā nisicara nikara nivāsā| ihā~ kahā~ sajjana kara bāsā ||
mana mahu~ taraka karai kapi lāgā| tehīṃ samaya bibhīṣanu jāgā ||
rāma rāma tehiṃ sumirana kīnhā| hṛdaya~ haraṣa kapi sajjana cīnhā ||
ehi sana haṭhi karihu~ pahicānī| sādhu te hoi na kāraja hānī ||
bipra rupa dhari bacana sunāe| sunata bibhīṣaṇa uṭhi taha~ āe ||
kari pranāma pū~chī kusalāī| bipra kahahu nija kathā bujhāī ||
kī tumha hari dāsanha maha~ koī| moreṃ hṛdaya prīti ati hoī ||
kī tumha rāmu dīna anurāgī| āyahu mohi karana baḍa़bhāgī ||
do. taba hanumanta kahī saba rāma kathā nija nāma|
sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grāma || 6 ||
sunahu pavanasuta rahani hamārī| jimi dasananhi mahu~ jībha bicārī ||
tāta kabahu~ mohi jāni anāthā| karihahiṃ kṛpā bhānukula nāthā ||
tāmasa tanu kachu sādhana nāhīṃ| prīti na pada saroja mana māhīm ||
aba mohi bhā bharosa hanumantā| binu harikṛpā milahiṃ nahiṃ santā ||
jau raghubīra anugraha kīnhā| tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā ||
sunahu bibhīṣana prabhu kai rītī| karahiṃ sadā sevaka para prītī ||
kahahu kavana maiṃ parama kulīnā| kapi cañcala sabahīṃ bidhi hīnā ||
prāta lei jo nāma hamārā| tehi dina tāhi na milai ahārā ||
do. asa maiṃ adhama sakhā sunu mohū para raghubīra|
kīnhī kṛpā sumiri guna bhare bilocana nīra || 7 ||
jānatahū~ asa svāmi bisārī| phirahiṃ te kāhe na hohiṃ dukhārī ||
ehi bidhi kahata rāma guna grāmā| pāvā anirbācya biśrāmā ||
puni saba kathā bibhīṣana kahī| jehi bidhi janakasutā taha~ rahī ||
taba hanumanta kahā sunu bhrātā| dekhī cahu~ jānakī mātā ||
juguti bibhīṣana sakala sunāī| caleu pavanasuta bidā karāī ||
kari soi rūpa gayu puni tahavā~| bana asoka sītā raha jahavā~ ||
dekhi manahi mahu~ kīnha pranāmā| baiṭhehiṃ bīti jāta nisi jāmā ||
kṛsa tana sīsa jaṭā eka benī| japati hṛdaya~ raghupati guna śrenī ||
do. nija pada nayana die~ mana rāma pada kamala līna|
parama dukhī bhā pavanasuta dekhi jānakī dīna || 8 ||
taru pallava mahu~ rahā lukāī| kari bicāra karauṃ kā bhāī ||
tehi avasara rāvanu taha~ āvā| saṅga nāri bahu kie~ banāvā ||
bahu bidhi khala sītahi samujhāvā| sāma dāna bhaya bheda dekhāvā ||
kaha rāvanu sunu sumukhi sayānī| mandodarī ādi saba rānī ||
tava anucarīṃ karu~ pana morā| eka bāra biloku mama orā ||
tṛna dhari oṭa kahati baidehī| sumiri avadhapati parama sanehī ||
sunu dasamukha khadyota prakāsā| kabahu~ ki nalinī kari bikāsā ||
asa mana samujhu kahati jānakī| khala sudhi nahiṃ raghubīra bāna kī ||
saṭha sūne hari ānehi mohi| adhama nilajja lāja nahiṃ tohī ||
do. āpuhi suni khadyota sama rāmahi bhānu samāna|
paruṣa bacana suni kāḍha़i asi bolā ati khisiāna || 9 ||
sītā taiṃ mama kṛta apamānā| kaṭihu~ tava sira kaṭhina kṛpānā ||
nāhiṃ ta sapadi mānu mama bānī| sumukhi hoti na ta jīvana hānī ||
syāma saroja dāma sama sundara| prabhu bhuja kari kara sama dasakandhara ||
so bhuja kaṇṭha ki tava asi ghorā| sunu saṭha asa pravāna pana morā ||
candrahāsa haru mama paritāpaṃ| raghupati biraha anala sañjātam ||
sītala nisita bahasi bara dhārā| kaha sītā haru mama dukha bhārā ||
sunata bacana puni mārana dhāvā| mayatanayā~ kahi nīti bujhāvā ||
kahesi sakala nisicarinha bolāī| sītahi bahu bidhi trāsahu jāī ||
māsa divasa mahu~ kahā na mānā| tau maiṃ mārabi kāḍha़i kṛpānā ||
do. bhavana gayu dasakandhara ihā~ pisācini bṛnda|
sītahi trāsa dekhāvahi dharahiṃ rūpa bahu manda || 10 ||
trijaṭā nāma rācchasī ekā| rāma carana rati nipuna bibekā ||
sabanhau boli sunāesi sapanā| sītahi sei karahu hita apanā ||
sapaneṃ bānara laṅkā jārī| jātudhāna senā saba mārī ||
khara ārūḍha़ nagana dasasīsā| muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā ||
ehi bidhi so dacchina disi jāī| laṅkā manahu~ bibhīṣana pāī ||
nagara phirī raghubīra dohāī| taba prabhu sītā boli paṭhāī ||
yaha sapanā meṃ kahu~ pukārī| hoihi satya ge~ dina cārī ||
tāsu bacana suni te saba ḍarīṃ| janakasutā ke carananhi parīm ||
do. jaha~ taha~ gīṃ sakala taba sītā kara mana soca|
māsa divasa bīteṃ mohi mārihi nisicara poca || 11 ||
trijaṭā sana bolī kara jorī| mātu bipati saṅgini taiṃ morī ||
tajauṃ deha karu begi upāī| dusahu birahu aba nahiṃ sahi jāī ||
āni kāṭha racu citā banāī| mātu anala puni dehi lagāī ||
satya karahi mama prīti sayānī| sunai ko śravana sūla sama bānī ||
sunata bacana pada gahi samujhāesi| prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi ||
nisi na anala mila sunu sukumārī| asa kahi so nija bhavana sidhārī ||
kaha sītā bidhi bhā pratikūlā| milahi na pāvaka miṭihi na sūlā ||
dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā| avani na āvata eku tārā ||
pāvakamaya sasi stravata na āgī| mānahu~ mohi jāni hatabhāgī ||
sunahi binaya mama biṭapa asokā| satya nāma karu haru mama sokā ||
nūtana kisalaya anala samānā| dehi agini jani karahi nidānā ||
dekhi parama birahākula sītā| so chana kapihi kalapa sama bītā ||
so. kapi kari hṛdaya~ bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba|
janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu || 12 ||
taba dekhī mudrikā manohara| rāma nāma aṅkita ati sundara ||
cakita citava mudarī pahicānī| haraṣa biṣāda hṛdaya~ akulānī ||
jīti ko saki ajaya raghurāī| māyā teṃ asi raci nahiṃ jāī ||
sītā mana bicāra kara nānā| madhura bacana boleu hanumānā ||
rāmacandra guna baranaiṃ lāgā| sunatahiṃ sītā kara dukha bhāgā ||
lāgīṃ sunaiṃ śravana mana lāī| ādihu teṃ saba kathā sunāī ||
śravanāmṛta jehiṃ kathā suhāī| kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||
taba hanumanta nikaṭa cali gayū| phiri baiṇṭhīṃ mana bisamaya bhayū ||
rāma dūta maiṃ mātu jānakī| satya sapatha karunānidhāna kī ||
yaha mudrikā mātu maiṃ ānī| dīnhi rāma tumha kaha~ sahidānī ||
nara bānarahi saṅga kahu kaiseṃ| kahi kathā bhi saṅgati jaisem ||
do. kapi ke bacana saprema suni upajā mana bisvāsa ||
jānā mana krama bacana yaha kṛpāsindhu kara dāsa || 13 ||
harijana jāni prīti ati gāḍha़ī| sajala nayana pulakāvali bāḍha़ī ||
būḍa़ta biraha jaladhi hanumānā| bhayu tāta moṃ kahu~ jalajānā ||
aba kahu kusala jāu~ balihārī| anuja sahita sukha bhavana kharārī ||
komalacita kṛpāla raghurāī| kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||
sahaja bāni sevaka sukha dāyaka| kabahu~ka surati karata raghunāyaka ||
kabahu~ nayana mama sītala tātā| hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||
bacanu na āva nayana bhare bārī| ahaha nātha hauṃ nipaṭa bisārī ||
dekhi parama birahākula sītā| bolā kapi mṛdu bacana binītā ||
mātu kusala prabhu anuja sametā| tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||
jani jananī mānahu jiya~ ūnā| tumha te premu rāma keṃ dūnā ||
do. raghupati kara sandesu aba sunu jananī dhari dhīra|
asa kahi kapi gada gada bhayu bhare bilocana nīra || 14 ||
kaheu rāma biyoga tava sītā| mo kahu~ sakala bhe biparītā ||
nava taru kisalaya manahu~ kṛsānū| kālanisā sama nisi sasi bhānū ||
kubalaya bipina kunta bana sarisā| bārida tapata tela janu barisā ||
je hita rahe karata tei pīrā| uraga svāsa sama tribidha samīrā ||
kahehū teṃ kachu dukha ghaṭi hoī| kāhi kahauṃ yaha jāna na koī ||
tattva prema kara mama aru torā| jānata priyā eku manu morā ||
so manu sadā rahata tohi pāhīṃ| jānu prīti rasu etenahi māhīm ||
prabhu sandesu sunata baidehī| magana prema tana sudhi nahiṃ tehī ||
kaha kapi hṛdaya~ dhīra dharu mātā| sumiru rāma sevaka sukhadātā ||
ura ānahu raghupati prabhutāī| suni mama bacana tajahu kadarāī ||
do. nisicara nikara pataṅga sama raghupati bāna kṛsānu|
jananī hṛdaya~ dhīra dharu jare nisācara jānu || 15 ||
jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilambu raghurāī ||
rāmabāna rabi ue~ jānakī| tama barūtha kaha~ jātudhāna kī ||
abahiṃ mātu maiṃ jāu~ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī ||
kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā ||
nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihu~ pura nāradādi jasu gaihahim ||
haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||
moreṃ hṛdaya parama sandehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||
kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṅkara atibala bīrā ||
sītā mana bharosa taba bhayū| puni laghu rūpa pavanasuta layū ||
do. sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla|
prabhu pratāpa teṃ garuḍa़hi khāi parama laghu byāla || 16 ||
mana santoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī ||
āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā ||
ajara amara gunanidhi suta hohū| karahu~ bahuta raghunāyaka chohū ||
karahu~ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā ||
bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā ||
aba kṛtakṛtya bhayu~ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā ||
sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi sundara phala rūkhā ||
sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||
tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīm ||
do. dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu|
raghupati carana hṛdaya~ dhari tāta madhura phala khāhu || 17 ||
caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā ||
rahe tahā~ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre ||
nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī ||
khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||
suni rāvana paṭhe bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||
saba rajanīcara kapi saṅghāre| ge pukārata kachu adhamāre ||
puni paṭhayu tehiṃ acchakumārā| calā saṅga lai subhaṭa apārā ||
āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā ||
do. kachu māresi kachu mardesi kachu milesi dhari dhūri|
kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18 ||
suni suta badha laṅkesa risānā| paṭhesi meghanāda balavānā ||
mārasi jani suta bāndhesu tāhī| dekhia kapihi kahā~ kara āhī ||
calā indrajita atulita jodhā| bandhu nidhana suni upajā krodhā ||
kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||
ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṅkesa kumārā ||
rahe mahābhaṭa tāke saṅgā| gahi gahi kapi mardi nija aṅgā ||
tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahu~ gajarājā|
muṭhikā māri caḍha़ā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī ||
uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhañjana jāyā ||
do. brahma astra tehiṃ sā~dhā kapi mana kīnha bicāra|
jauṃ na brahmasara mānu~ mahimā miṭi apāra || 19 ||
brahmabāna kapi kahu~ tehi mārā| paratihu~ bāra kaṭaku saṅghārā ||
tehi dekhā kapi muruchita bhayū| nāgapāsa bā~dhesi lai gayū ||
jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava bandhana kāṭahiṃ nara gyānī ||
tāsu dūta ki bandha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ ba~dhāvā ||
kapi bandhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhā~ saba āe ||
dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||
kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||
dekhi pratāpa na kapi mana saṅkā| jimi ahigana mahu~ garuḍa़ asaṅkā ||
do. kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda|
suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdaya~ biṣāda || 20 ||
kaha laṅkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā ||
kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhu~ ati asaṅka saṭha tohī ||
māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna ki bādhā ||
suna rāvana brahmāṇḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā ||
jākeṃ bala birañci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|
jā bala sīsa dharata sahasānana| aṇḍakosa sameta giri kānana ||
dhari jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|
hara kodaṇḍa kaṭhina jehi bhañjā| tehi sameta nṛpa dala mada gañjā ||
khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī ||
do. jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri|
tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21 ||
jānu~ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī ||
samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā ||
khāyu~ phala prabhu lāgī bhū~khā| kapi subhāva teṃ toreu~ rūkhā ||
saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī ||
jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bā~dheu tanaya~ tumhāre ||
mohi na kachu bā~dhe ki lājā| kīnha cahu~ nija prabhu kara kājā ||
binatī karu~ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana ||
dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī ||
jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī ||
tāsoṃ bayaru kabahu~ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai ||
do. pranatapāla raghunāyaka karunā sindhu kharāri|
ge~ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22 ||
rāma carana paṅkaja ura dharahū| laṅkā acala rāja tumha karahū ||
riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahu~ jani hohu kalaṅkā ||
rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā ||
basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī ||
rāma bimukha sampati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī ||
sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi ge puni tabahiṃ sukhāhīm ||
sunu dasakaṇṭha kahu~ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī ||
saṅkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī ||
do. mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna|
bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā sindhu bhagavāna || 23 ||
jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī ||
bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baḍa़ gyānī ||
mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī ||
ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā ||
suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahu~ mūḍha़ kara prānā ||
sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe|
nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā ||
āna daṇḍa kachu karia gosā~ī| sabahīṃ kahā mantra bhala bhāī ||
sunata bihasi bolā dasakandhara| aṅga bhaṅga kari paṭhia bandara ||
do. kapi keṃ mamatā pū~cha para sabahi kahu~ samujhāi|
tela bori paṭa bā~dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24 ||
pū~chahīna bānara taha~ jāihi| taba saṭha nija nāthahi li āihi ||
jinha kai kīnhasi bahuta baḍa़āī| dekheu~ûmaiṃ tinha kai prabhutāī ||
bacana sunata kapi mana musukānā| bhi sahāya sārada maiṃ jānā ||
jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūḍha़ soi racanā ||
rahā na nagara basana ghṛta telā| bāḍha़ī pū~cha kīnha kapi khelā ||
kautuka kaha~ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hā~sī ||
bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pū~cha prajārī ||
pāvaka jarata dekhi hanumantā| bhayu parama laghu rupa turantā ||
nibuki caḍha़eu kapi kanaka aṭārīṃ| bhī sabhīta nisācara nārīm ||
do. hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa|
aṭṭahāsa kari garja़ā kapi baḍha़i lāga akāsa || 25 ||
deha bisāla parama haruāī| mandira teṃ mandira caḍha़ dhāī ||
jari nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā ||
tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā ||
hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī ||
sādhu avagyā kara phalu aisā| jari nagara anātha kara jaisā ||
jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīm ||
tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā ||
ulaṭi palaṭi laṅkā saba jārī| kūdi parā puni sindhu majhārī ||
do. pū~cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori|
janakasutā ke āgeṃ ṭhāḍha़ bhayu kara jori || 26 ||
mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā ||
cūḍa़āmani utāri taba dayū| haraṣa sameta pavanasuta layū ||
kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā ||
dīna dayāla biridu sambhārī| harahu nātha mama saṅkaṭa bhārī ||
tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu ||
māsa divasa mahu~ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||
kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā ||
tohi dekhi sītali bhi chātī| puni mo kahu~ soi dinu so rātī ||
do. janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha|
carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27 ||
calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī ||
nāghi sindhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā ||
haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā ||
mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā ||
mile sakala ati bhe sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī ||
cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pū~chata kahata navala itihāsā ||
taba madhubana bhītara saba āe| aṅgada sammata madhu phala khāe ||
rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge ||
do. jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja|
suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28 ||
jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī ||
ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi ge kapi sahita samājā ||
āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā ||
pū~chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpā~ bhā kāju biseṣī ||
nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā ||
suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū|
rāma kapinha jaba āvata dekhā| kie~ kāju mana haraṣa biseṣā ||
phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī ||
do. prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puñja|
pū~chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kañja || 29 ||
jāmavanta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā ||
tāhi sadā subha kusala nirantara| sura nara muni prasanna tā ūpara ||
soi bijī binī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara ||
prabhu kīṃ kṛpā bhayu sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū ||
nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahu~ mukha na jāi so baranī ||
pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavanta raghupatihi sunāe ||
sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiya~ lāe ||
kahahu tāta kehi bhā~ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī ||
do. nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa|
locana nija pada jantrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30 ||
calata mohi cūḍa़āmani dīnhī| raghupati hṛdaya~ lāi soi līnhī ||
nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī ||
anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna bandhu pranatārati haranā ||
mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī ||
avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā ||
nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā ||
biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jari chana māhiṃ sarīrā ||
nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī|
sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā ||
do. nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti|
begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31 ||
suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā ||
bacana kā~ya mana mama gati jāhī| sapanehu~ būjhia bipati ki tāhī ||
kaha hanumanta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī ||
ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī ||
sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kau sura nara muni tanudhārī ||
prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā ||
sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheu~ kari bicāra mana māhīm ||
puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā ||
do. suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumanta|
carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavanta || 32 ||
bāra bāra prabhu cahi uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā ||
prabhu kara paṅkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā ||
sāvadhāna mana kari puni saṅkara| lāge kahana kathā ati sundara ||
kapi uṭhāi prabhu hṛdaya~ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā ||
kahu kapi rāvana pālita laṅkā| kehi bidhi daheu durga ati baṅkā ||
prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā ||
sākhāmṛga ke baḍa़i manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī ||
nāghi sindhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā|
so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī ||
do. tā kahu~ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula|
taba prabhāva~ baḍa़vānalahiṃ jāri saki khalu tūla || 33 ||
nātha bhagati ati sukhadāyanī| dehu kṛpā kari anapāyanī ||
suni prabhu parama sarala kapi bānī| evamastu taba kaheu bhavānī ||
umā rāma subhāu jehiṃ jānā| tāhi bhajanu taji bhāva na ānā ||
yaha saṃvāda jāsu ura āvā| raghupati carana bhagati soi pāvā ||
suni prabhu bacana kahahiṃ kapibṛndā| jaya jaya jaya kṛpāla sukhakandā ||
taba raghupati kapipatihi bolāvā| kahā calaiṃ kara karahu banāvā ||
aba bilambu kehi kārana kīje| turata kapinha kahu~ āyasu dīje ||
kautuka dekhi sumana bahu baraṣī| nabha teṃ bhavana cale sura haraṣī ||
do. kapipati begi bolāe āe jūthapa jūtha|
nānā barana atula bala bānara bhālu barūtha || 34 ||
prabhu pada paṅkaja nāvahiṃ sīsā| garajahiṃ bhālu mahābala kīsā ||
dekhī rāma sakala kapi senā| citi kṛpā kari rājiva nainā ||
rāma kṛpā bala pāi kapindā| bhe pacchajuta manahu~ girindā ||
haraṣi rāma taba kīnha payānā| saguna bhe sundara subha nānā ||
jāsu sakala maṅgalamaya kītī| tāsu payāna saguna yaha nītī ||
prabhu payāna jānā baidehīṃ| pharaki bāma a~ga janu kahi dehīm ||
joi joi saguna jānakihi hoī| asaguna bhayu rāvanahi soī ||
calā kaṭaku ko baranaiṃ pārā| garjahi bānara bhālu apārā ||
nakha āyudha giri pādapadhārī| cale gagana mahi icchācārī ||
keharināda bhālu kapi karahīṃ| ḍagamagāhiṃ diggaja cikkarahīm ||
chaṃ. cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi giri lola sāgara kharabhare|
mana haraṣa sabha gandharba sura muni nāga kinnara dukha ṭare ||
kaṭakaṭahiṃ markaṭa bikaṭa bhaṭa bahu koṭi koṭinha dhāvahīṃ|
jaya rāma prabala pratāpa kosalanātha guna gana gāvahīm || 1 ||
sahi saka na bhāra udāra ahipati bāra bārahiṃ mohī|
gaha dasana puni puni kamaṭha pṛṣṭa kaṭhora so kimi sohī ||
raghubīra rucira prayāna prasthiti jāni parama suhāvanī|
janu kamaṭha kharpara sarparāja so likhata abicala pāvanī || 2 ||
do. ehi bidhi jāi kṛpānidhi utare sāgara tīra|
jaha~ taha~ lāge khāna phala bhālu bipula kapi bīra || 35 ||
uhā~ nisācara rahahiṃ sasaṅkā| jaba te jāri gayu kapi laṅkā ||
nija nija gṛha~ saba karahiṃ bicārā| nahiṃ nisicara kula kera ubārā ||
jāsu dūta bala barani na jāī| tehi āe~ pura kavana bhalāī ||
dūtanhi sana suni purajana bānī| mandodarī adhika akulānī ||
rahasi jori kara pati paga lāgī| bolī bacana nīti rasa pāgī ||
kanta karaṣa hari sana pariharahū| mora kahā ati hita hiya~ dharahu ||
samujhata jāsu dūta ki karanī| stravahīṃ garbha rajanīcara dharanī ||
tāsu nāri nija saciva bolāī| paṭhavahu kanta jo cahahu bhalāī ||
taba kula kamala bipina dukhadāī| sītā sīta nisā sama āī ||
sunahu nātha sītā binu dīnheṃ| hita na tumhāra sambhu aja kīnhem ||
do. -rāma bāna ahi gana sarisa nikara nisācara bheka|
jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji ṭeka || 36 ||
śravana sunī saṭha tā kari bānī| bihasā jagata bidita abhimānī ||
sabhaya subhāu nāri kara sācā| maṅgala mahu~ bhaya mana ati kācā ||
jauṃ āvi markaṭa kaṭakāī| jiahiṃ bicāre nisicara khāī ||
kampahiṃ lokapa jākī trāsā| tāsu nāri sabhīta baḍa़i hāsā ||
asa kahi bihasi tāhi ura lāī| caleu sabhā~ mamatā adhikāī ||
mandodarī hṛdaya~ kara cintā| bhayu kanta para bidhi biparītā ||
baiṭheu sabhā~ khabari asi pāī| sindhu pāra senā saba āī ||
būjhesi saciva ucita mata kahahū| te saba ha~se maṣṭa kari rahahū ||
jitehu surāsura taba śrama nāhīṃ| nara bānara kehi lekhe māhī ||
do. saciva baida gura tīni jauṃ priya bolahiṃ bhaya āsa|
rāja dharma tana tīni kara hoi begihīṃ nāsa || 37 ||
soi rāvana kahu~ bani sahāī| astuti karahiṃ sunāi sunāī ||
avasara jāni bibhīṣanu āvā| bhrātā carana sīsu tehiṃ nāvā ||
puni siru nāi baiṭha nija āsana| bolā bacana pāi anusāsana ||
jau kṛpāla pū~chihu mohi bātā| mati anurupa kahu~ hita tātā ||
jo āpana cāhai kalyānā| sujasu sumati subha gati sukha nānā ||
so paranāri lilāra gosāīṃ| taju cuthi ke canda ki nāī ||
caudaha bhuvana eka pati hoī| bhūtadroha tiṣṭi nahiṃ soī ||
guna sāgara nāgara nara joū| alapa lobha bhala kahi na koū ||
do. kāma krodha mada lobha saba nātha naraka ke pantha|
saba parihari raghubīrahi bhajahu bhajahiṃ jehi santa || 38 ||
tāta rāma nahiṃ nara bhūpālā| bhuvanesvara kālahu kara kālā ||
brahma anāmaya aja bhagavantā| byāpaka ajita anādi anantā ||
go dvija dhenu deva hitakārī| kṛpāsindhu mānuṣa tanudhārī ||
jana rañjana bhañjana khala brātā| beda dharma racchaka sunu bhrātā ||
tāhi bayaru taji nāia māthā| pranatārati bhañjana raghunāthā ||
dehu nātha prabhu kahu~ baidehī| bhajahu rāma binu hetu sanehī ||
sarana ge~ prabhu tāhu na tyāgā| bisva droha kṛta agha jehi lāgā ||
jāsu nāma traya tāpa nasāvana| soi prabhu pragaṭa samujhu jiya~ rāvana ||
do. bāra bāra pada lāgu~ binaya karu~ dasasīsa|
parihari māna moha mada bhajahu kosalādhīsa || 39(ka) ||
muni pulasti nija siṣya sana kahi paṭhī yaha bāta|
turata so maiṃ prabhu sana kahī pāi suavasaru tāta || 39(kha) ||
mālyavanta ati saciva sayānā| tāsu bacana suni ati sukha mānā ||
tāta anuja tava nīti bibhūṣana| so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||
ripu utakaraṣa kahata saṭha doū| dūri na karahu ihā~ hi koū ||
mālyavanta gṛha gayu bahorī| kahi bibhīṣanu puni kara jorī ||
sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ| nātha purāna nigama asa kahahīm ||
jahā~ sumati taha~ sampati nānā| jahā~ kumati taha~ bipati nidānā ||
tava ura kumati basī biparītā| hita anahita mānahu ripu prītā ||
kālarāti nisicara kula kerī| tehi sītā para prīti ghanerī ||
do. tāta carana gahi māgu~ rākhahu mora dulāra|
sīta dehu rāma kahu~ ahita na hoi tumhāra || 40 ||
budha purāna śruti sammata bānī| kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||
sunata dasānana uṭhā risāī| khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||
jiasi sadā saṭha mora jiāvā| ripu kara paccha mūḍha़ tohi bhāvā ||
kahasi na khala asa ko jaga māhīṃ| bhuja bala jāhi jitā maiṃ nāhī ||
mama pura basi tapasinha para prītī| saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||
asa kahi kīnhesi carana prahārā| anuja gahe pada bārahiṃ bārā ||
umā santa ki ihi baḍa़āī| manda karata jo kari bhalāī ||
tumha pitu sarisa bhalehiṃ mohi mārā| rāmu bhajeṃ hita nātha tumhārā ||
saciva saṅga lai nabha patha gayū| sabahi sunāi kahata asa bhayū ||
do0=rāmu satyasaṅkalpa prabhu sabhā kālabasa tori|
mai raghubīra sarana aba jāu~ dehu jani khori || 41 ||
asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṃ| āyūhīna bhe saba tabahīm ||
sādhu avagyā turata bhavānī| kara kalyāna akhila kai hānī ||
rāvana jabahiṃ bibhīṣana tyāgā| bhayu bibhava binu tabahiṃ abhāgā ||
caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṃ| karata manoratha bahu mana māhīm ||
dekhihu~ jāi carana jalajātā| aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||
je pada parasi tarī riṣinārī| daṇḍaka kānana pāvanakārī ||
je pada janakasutā~ ura lāe| kapaṭa kuraṅga saṅga dhara dhāe ||
hara ura sara saroja pada jeī| ahobhāgya mai dekhihu~ teī ||
do0= jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi|
te pada āju bilokihu~ inha nayananhi aba jāi || 42 ||
ehi bidhi karata saprema bicārā| āyu sapadi sindhu ehiṃ pārā ||
kapinha bibhīṣanu āvata dekhā| jānā kau ripu dūta biseṣā ||
tāhi rākhi kapīsa pahiṃ āe| samācāra saba tāhi sunāe ||
kaha sugrīva sunahu raghurāī| āvā milana dasānana bhāī ||
kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā| kahi kapīsa sunahu naranāhā ||
jāni na jāi nisācara māyā| kāmarūpa kehi kārana āyā ||
bheda hamāra lena saṭha āvā| rākhia bā~dhi mohi asa bhāvā ||
sakhā nīti tumha nīki bicārī| mama pana saranāgata bhayahārī ||
suni prabhu bacana haraṣa hanumānā| saranāgata bacchala bhagavānā ||
do0=saranāgata kahu~ je tajahiṃ nija anahita anumāni|
te nara pāva~ra pāpamaya tinhahi bilokata hāni || 43 ||
koṭi bipra badha lāgahiṃ jāhū| āe~ sarana taju~ nahiṃ tāhū ||
sanamukha hoi jīva mohi jabahīṃ| janma koṭi agha nāsahiṃ tabahīm ||
pāpavanta kara sahaja subhAU| bhajanu mora tehi bhāva na kAU ||
jauṃ pai duṣṭahṛdaya soi hoī| moreṃ sanamukha āva ki soī ||
nirmala mana jana so mohi pāvā| mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||
bheda lena paṭhavā dasasīsā| tabahu~ na kachu bhaya hāni kapīsā ||
jaga mahu~ sakhā nisācara jete| lachimanu hani nimiṣa mahu~ tete ||
jauṃ sabhīta āvā saranāī| rakhihu~ tāhi prāna kī nāī ||
do0=ubhaya bhā~ti tehi ānahu ha~si kaha kṛpāniketa|
jaya kṛpāla kahi cale aṅgada hanū sameta || 44 ||
sādara tehi āgeṃ kari bānara| cale jahā~ raghupati karunākara ||
dūrihi te dekhe dvau bhrātā| nayanānanda dāna ke dātā ||
bahuri rāma chabidhāma bilokī| raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||
bhuja pralamba kañjāruna locana| syāmala gāta pranata bhaya mocana ||
siṅgha kandha āyata ura sohā| ānana amita madana mana mohā ||
nayana nīra pulakita ati gātā| mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||
nātha dasānana kara maiṃ bhrātā| nisicara baṃsa janama suratrātā ||
sahaja pāpapriya tāmasa dehā| jathā ulūkahi tama para nehā ||
do. śravana sujasu suni āyu~ prabhu bhañjana bhava bhīra|
trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra || 45 ||
asa kahi karata daṇḍavata dekhā| turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||
dīna bacana suni prabhu mana bhāvā| bhuja bisāla gahi hṛdaya~ lagāvā ||
anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī| bole bacana bhagata bhayahārī ||
kahu laṅkesa sahita parivārā| kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||
khala maṇḍalīṃ basahu dinu rātī| sakhā dharama nibahi kehi bhā~tī ||
maiṃ jānu~ tumhāri saba rītī| ati naya nipuna na bhāva anītī ||
baru bhala bāsa naraka kara tātā| duṣṭa saṅga jani dei bidhātā ||
aba pada dekhi kusala raghurāyā| jauṃ tumha kīnha jāni jana dāyā ||
do. taba lagi kusala na jīva kahu~ sapanehu~ mana biśrāma|
jaba lagi bhajata na rāma kahu~ soka dhāma taji kāma || 46 ||
taba lagi hṛdaya~ basata khala nānā| lobha moha macchara mada mānā ||
jaba lagi ura na basata raghunāthā| dhareṃ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||
mamatā taruna tamī a~dhiārī| rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||
taba lagi basati jīva mana māhīṃ| jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīm ||
aba maiṃ kusala miṭe bhaya bhāre| dekhi rāma pada kamala tumhāre ||
tumha kṛpāla jā para anukūlā| tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||
maiṃ nisicara ati adhama subhAU| subha ācaranu kīnha nahiṃ kAU ||
jāsu rūpa muni dhyāna na āvā| tehiṃ prabhu haraṣi hṛdaya~ mohi lāvā ||
do. -ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puñja|
dekheu~ nayana birañci siba sebya jugala pada kañja || 47 ||
sunahu sakhā nija kahu~ subhAU| jāna bhusuṇḍi sambhu girijAU ||
jauṃ nara hoi carācara drohī| āve sabhaya sarana taki mohī ||
taji mada moha kapaṭa chala nānā| karu~ sadya tehi sādhu samānā ||
jananī janaka bandhu suta dārā| tanu dhanu bhavana suhrada parivārā ||
saba kai mamatā tāga baṭorī| mama pada manahi bā~dha bari ḍorī ||
samadarasī icchā kachu nāhīṃ| haraṣa soka bhaya nahiṃ mana māhīm ||
asa sajjana mama ura basa kaiseṃ| lobhī hṛdaya~ basi dhanu jaisem ||
tumha sārikhe santa priya moreṃ| dharu~ deha nahiṃ āna nihorem ||
do. saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛḍha़ nema|
te nara prāna samāna mama jinha keṃ dvija pada prema || 48 ||
sunu laṅkesa sakala guna toreṃ| tāteṃ tumha atisaya priya morem ||
rāma bacana suni bānara jūthā| sakala kahahiṃ jaya kṛpā barūthā ||
sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī| nahiṃ aghāta śravanāmṛta jānī ||
pada ambuja gahi bārahiṃ bārā| hṛdaya~ samāta na premu apārā ||
sunahu deva sacarācara svāmī| pranatapāla ura antarajāmī ||
ura kachu prathama bāsanā rahī| prabhu pada prīti sarita so bahī ||
aba kṛpāla nija bhagati pāvanī| dehu sadā siva mana bhāvanī ||
evamastu kahi prabhu ranadhīrā| māgā turata sindhu kara nīrā ||
jadapi sakhā tava icchā nāhīṃ| mora darasu amogha jaga māhīm ||
asa kahi rāma tilaka tehi sārā| sumana bṛṣṭi nabha bhī apārā ||
do. rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṇḍa|
jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṇḍa || 49(ka) ||
jo sampati siva rāvanahi dīnhi die~ dasa mātha|
soi sampadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha || 49(kha) ||
asa prabhu chāḍa़i bhajahiṃ je ānā| te nara pasu binu pū~cha biṣānā ||
nija jana jāni tāhi apanāvā| prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||
puni sarbagya sarba ura bāsī| sarbarūpa saba rahita udāsī ||
bole bacana nīti pratipālaka| kārana manuja danuja kula ghālaka ||
sunu kapīsa laṅkāpati bīrā| kehi bidhi taria jaladhi gambhīrā ||
saṅkula makara uraga jhaṣa jātī| ati agādha dustara saba bhā~tī ||
kaha laṅkesa sunahu raghunāyaka| koṭi sindhu soṣaka tava sāyaka ||
jadyapi tadapi nīti asi gāī| binaya karia sāgara sana jāī ||
do. prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri|
binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri || 50 ||
sakhā kahī tumha nīki upāī| karia daiva jauṃ hoi sahāī ||
mantra na yaha lachimana mana bhāvā| rāma bacana suni ati dukha pāvā ||
nātha daiva kara kavana bharosā| soṣia sindhu karia mana rosā ||
kādara mana kahu~ eka adhārā| daiva daiva ālasī pukārā ||
sunata bihasi bole raghubīrā| aisehiṃ karaba dharahu mana dhīrā ||
asa kahi prabhu anujahi samujhāī| sindhu samīpa ge raghurāī ||
prathama pranāma kīnha siru nāī| baiṭhe puni taṭa darbha ḍasāī ||
jabahiṃ bibhīṣana prabhu pahiṃ āe| pācheṃ rāvana dūta paṭhāe ||
do. sakala carita tinha dekhe dhareṃ kapaṭa kapi deha|
prabhu guna hṛdaya~ sarāhahiṃ saranāgata para neha || 51 ||
pragaṭa bakhānahiṃ rāma subhAU| ati saprema gā bisari durAU ||
ripu ke dūta kapinha taba jāne| sakala bā~dhi kapīsa pahiṃ āne ||
kaha sugrīva sunahu saba bānara| aṅga bhaṅga kari paṭhavahu nisicara ||
suni sugrīva bacana kapi dhāe| bā~dhi kaṭaka cahu pāsa phirāe ||
bahu prakāra mārana kapi lāge| dīna pukārata tadapi na tyāge ||
jo hamāra hara nāsā kānā| tehi kosalādhīsa kai ānā ||
suni lachimana saba nikaṭa bolāe| dayā lāgi ha~si turata choḍāe ||
rāvana kara dījahu yaha pātī| lachimana bacana bācu kulaghātī ||
do. kahehu mukhāgara mūḍha़ sana mama sandesu udāra|
sītā dei milehu na ta āvā kāla tumhāra || 52 ||
turata nāi lachimana pada māthā| cale dūta baranata guna gāthā ||
kahata rāma jasu laṅkā~ āe| rāvana carana sīsa tinha nāe ||
bihasi dasānana pū~chī bātā| kahasi na suka āpani kusalātā ||
puni kahu khabari bibhīṣana kerī| jāhi mṛtyu āī ati nerī ||
karata rāja laṅkā saṭha tyāgī| hoihi jaba kara kīṭa abhāgī ||
puni kahu bhālu kīsa kaṭakāī| kaṭhina kāla prerita cali āī ||
jinha ke jīvana kara rakhavārā| bhayu mṛdula cita sindhu bicārā ||
kahu tapasinha kai bāta bahorī| jinha ke hṛdaya~ trāsa ati morī ||
do. -kī bhi bheṇṭa ki phiri ge śravana sujasu suni mora|
kahasi na ripu dala teja bala bahuta cakita cita tora || 53 ||
nātha kṛpā kari pū~chehu jaiseṃ| mānahu kahā krodha taji taisem ||
milā jāi jaba anuja tumhārā| jātahiṃ rāma tilaka tehi sārā ||
rāvana dūta hamahi suni kānā| kapinha bā~dhi dīnhe dukha nānā ||
śravana nāsikā kāṭai lāge| rāma sapatha dīnhe hama tyāge ||
pū~chihu nātha rāma kaṭakāī| badana koṭi sata barani na jāī ||
nānā barana bhālu kapi dhārī| bikaṭānana bisāla bhayakārī ||
jehiṃ pura daheu hateu suta torā| sakala kapinha maha~ tehi balu thorā ||
amita nāma bhaṭa kaṭhina karālā| amita nāga bala bipula bisālā ||
do. dvibida mayanda nīla nala aṅgada gada bikaṭāsi|
dadhimukha kehari nisaṭha saṭha jāmavanta balarāsi || 54 ||
e kapi saba sugrīva samānā| inha sama koṭinha gani ko nānā ||
rāma kṛpā~ atulita bala tinhahīṃ| tṛna samāna trelokahi ganahīm ||
asa maiṃ sunā śravana dasakandhara| paduma aṭhāraha jūthapa bandara ||
nātha kaṭaka maha~ so kapi nāhīṃ| jo na tumhahi jītai rana māhīm ||
parama krodha mījahiṃ saba hāthā| āyasu pai na dehiṃ raghunāthā ||
soṣahiṃ sindhu sahita jhaṣa byālā| pūrahīṃ na ta bhari kudhara bisālā ||
mardi garda milavahiṃ dasasīsā| aisei bacana kahahiṃ saba kīsā ||
garjahiṃ tarjahiṃ sahaja asaṅkā| mānahu grasana cahata hahiṃ laṅkā ||
do. -sahaja sūra kapi bhālu saba puni sira para prabhu rāma|
rāvana kāla koṭi kahu jīti sakahiṃ saṅgrāma || 55 ||
rāma teja bala budhi bipulāī| taba bhrātahi pū~cheu naya nāgara ||
tāsu bacana suni sāgara pāhīṃ| māgata pantha kṛpā mana māhīm ||
sunata bacana bihasā dasasīsā| jauṃ asi mati sahāya kṛta kīsā ||
sahaja bhīru kara bacana dṛḍha़āī| sāgara sana ṭhānī macalāī ||
mūḍha़ mṛṣā kā karasi baḍa़āī| ripu bala buddhi thāha maiṃ pāī ||
saciva sabhīta bibhīṣana jākeṃ| bijaya bibhūti kahā~ jaga tākem ||
suni khala bacana dūta risa bāḍha़ī| samaya bicāri patrikā kāḍha़ī ||
rāmānuja dīnhī yaha pātī| nātha bacāi juḍa़āvahu chātī ||
bihasi bāma kara līnhī rāvana| saciva boli saṭha lāga bacāvana ||
do. -bātanha manahi rijhāi saṭha jani ghālasi kula khīsa|
rāma birodha na ubarasi sarana biṣnu aja īsa || 56(ka) ||
kī taji māna anuja iva prabhu pada paṅkaja bhṛṅga|
hohi ki rāma sarānala khala kula sahita pataṅga || 56(kha) ||
sunata sabhaya mana mukha musukāī| kahata dasānana sabahi sunāī ||
bhūmi parā kara gahata akāsā| laghu tāpasa kara bāga bilāsā ||
kaha suka nātha satya saba bānī| samujhahu chāḍa़i prakṛti abhimānī ||
sunahu bacana mama parihari krodhā| nātha rāma sana tajahu birodhā ||
ati komala raghubīra subhAU| jadyapi akhila loka kara rAU ||
milata kṛpā tumha para prabhu karihī| ura aparādha na eku dharihī ||
janakasutā raghunāthahi dīje| etanā kahā mora prabhu kīje|
jaba tehiṃ kahā dena baidehī| carana prahāra kīnha saṭha tehī ||
nāi carana siru calā so tahā~| kṛpāsindhu raghunāyaka jahā~ ||
kari pranāmu nija kathā sunāī| rāma kṛpā~ āpani gati pāī ||
riṣi agasti kīṃ sāpa bhavānī| rāchasa bhayu rahā muni gyānī ||
bandi rāma pada bārahiṃ bārā| muni nija āśrama kahu~ pagu dhārā ||
do. binaya na mānata jaladhi jaḍa़ ge tīna dina bīti|
bole rāma sakopa taba bhaya binu hoi na prīti || 57 ||
lachimana bāna sarāsana ānū| soṣauṃ bāridhi bisikha kṛsānū ||
saṭha sana binaya kuṭila sana prītī| sahaja kṛpana sana sundara nītī ||
mamatā rata sana gyāna kahānī| ati lobhī sana birati bakhānī ||
krodhihi sama kāmihi hari kathā| ūsara bīja be~ phala jathā ||
asa kahi raghupati cāpa caḍha़āvā| yaha mata lachimana ke mana bhāvā ||
saṅghāneu prabhu bisikha karālā| uṭhī udadhi ura antara jvālā ||
makara uraga jhaṣa gana akulāne| jarata jantu jalanidhi jaba jāne ||
kanaka thāra bhari mani gana nānā| bipra rūpa āyu taji mānā ||
do. kāṭehiṃ pi kadarī phari koṭi jatana kau sīñca|
binaya na māna khagesa sunu ḍāṭehiṃ pi nava nīca || 58 ||
sabhaya sindhu gahi pada prabhu kere| chamahu nātha saba avaguna mere ||
gagana samīra anala jala dharanī| inha ki nātha sahaja jaḍa़ karanī ||
tava prerita māyā~ upajāe| sṛṣṭi hetu saba granthani gāe ||
prabhu āyasu jehi kaha~ jasa ahī| so tehi bhā~ti rahe sukha lahī ||
prabhu bhala kīnhī mohi sikha dīnhī| marajādā puni tumharī kīnhī ||
ḍhola gavā~ra sūdra pasu nārī| sakala tāḍa़nā ke adhikārī ||
prabhu pratāpa maiṃ jāba sukhāī| utarihi kaṭaku na mori baḍa़āī ||
prabhu agyā apela śruti gāī| karauṃ so begi jau tumhahi sohāī ||
do. sunata binīta bacana ati kaha kṛpāla musukāi|
jehi bidhi utarai kapi kaṭaku tāta so kahahu upāi || 59 ||
nātha nīla nala kapi dvau bhāī| larikāī riṣi āsiṣa pāī ||
tinha ke parasa kie~ giri bhāre| tarihahiṃ jaladhi pratāpa tumhāre ||
maiṃ puni ura dhari prabhutāī| karihu~ bala anumāna sahāī ||
ehi bidhi nātha payodhi ba~dhāia| jehiṃ yaha sujasu loka tihu~ gāia ||
ehi sara mama uttara taṭa bāsī| hatahu nātha khala nara agha rāsī ||
suni kṛpāla sāgara mana pīrā| turatahiṃ harī rāma ranadhīrā ||
dekhi rāma bala pauruṣa bhārī| haraṣi payonidhi bhayu sukhārī ||
sakala carita kahi prabhuhi sunāvā| carana bandi pāthodhi sidhāvā ||
chaṃ. nija bhavana gavaneu sindhu śrīraghupatihi yaha mata bhāyū|
yaha carita kali malahara jathāmati dāsa tulasī gāyū ||
sukha bhavana saṃsaya samana davana biṣāda raghupati guna ganā ||
taji sakala āsa bharosa gāvahi sunahi santata saṭha manā ||
do. sakala sumaṅgala dāyaka raghunāyaka guna gāna|
sādara sunahiṃ te tarahiṃ bhava sindhu binā jalajāna || 60 ||
māsapārāyaṇa, caubīsavā~ viśrāma
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane
pañcamaḥ sopānaḥ samāptaḥ |
(sundarakāṇḍa samāpta)
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीजानकीवल्लभो विजयते
श्रीरामचरितमानस
पञ्चम सोपान (सुन्दरकाण्ड)
शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं
ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।
रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं
वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़आमणिम् ॥ 1 ॥
नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये
सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।
भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे
कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च ॥ 2 ॥
अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं
दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।
सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं
रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥ 3 ॥
जामवन्त के बचन सुहाए। सुनि हनुमन्त हृदय अति भाए ॥
तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कन्द मूल फल खाई ॥
जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी ॥
यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा ॥
सिन्धु तीर एक भूधर सुन्दर। कौतुक कूदि चढ़एउ ता ऊपर ॥
बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी ॥
जेहिं गिरि चरन देइ हनुमन्ता। चलेउ सो गा पाताल तुरन्ता ॥
जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना ॥
जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी ॥
दो. हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।
राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम ॥ 1 ॥
जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा ॥
सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठिन्हि आइ कही तेहिं बाता ॥
आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा ॥
राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कि सुधि प्रभुहि सुनावौम् ॥
तब तव बदन पैठिहुँ आई। सत्य कहुँ मोहि जान दे माई ॥
कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना ॥
जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा ॥
सोरह जोजन मुख तेहिं ठयू। तुरत पवनसुत बत्तिस भयू ॥
जस जस सुरसा बदनु बढ़आवा। तासु दून कपि रूप देखावा ॥
सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा ॥
बदन पिठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा ॥
मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा ॥
दो. राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।
आसिष देह गी सो हरषि चलेउ हनुमान ॥ 2 ॥
निसिचरि एक सिन्धु महुँ रही। करि माया नभु के खग गही ॥
जीव जन्तु जे गगन उड़आहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीम् ॥
गहि छाहँ सक सो न उड़आई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई ॥
सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा ॥
ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयु मतिधीरा ॥
तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुञ्जत चञ्चरीक मधु लोभा ॥
नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृन्द देखि मन भाए ॥
सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागेम् ॥
उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई ॥
गिरि पर चढि लङ्का तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी ॥
अति उतङ्ग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा ॥
छं=कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुन्दरायतना घना।
चुहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना ॥
गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै ॥
बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै ॥ 1 ॥
बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।
नर नाग सुर गन्धर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीम् ॥
कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।
नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीम् ॥ 2 ॥
करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।
कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीम् ॥
एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।
रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही ॥ 3 ॥
दो. पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।
अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पिसार ॥ 3 ॥
मसक समान रूप कपि धरी। लङ्कहि चलेउ सुमिरि नरहरी ॥
नाम लङ्किनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निन्दरी ॥
जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा ॥
मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी ॥
पुनि सम्भारि उठि सो लङ्का। जोरि पानि कर बिनय संसका ॥
जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरञ्चि कहा मोहि चीन्हा ॥
बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर सङ्घारे ॥
तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता ॥
दो. तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अङ्ग।
तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसङ्ग ॥ 4 ॥
प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा ॥
गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिन्धु अनल सितलाई ॥
गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही ॥
अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना ॥
मन्दिर मन्दिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा ॥
गयु दसानन मन्दिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीम् ॥
सयन किए देखा कपि तेही। मन्दिर महुँ न दीखि बैदेही ॥
भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मन्दिर तहँ भिन्न बनावा ॥
दो. रामायुध अङ्कित गृह सोभा बरनि न जाइ।
नव तुलसिका बृन्द तहँ देखि हरषि कपिराइ ॥ 5 ॥
लङ्का निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा ॥
मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा ॥
राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा ॥
एहि सन हठि करिहुँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी ॥
बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए ॥
करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई ॥
की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई ॥
की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी ॥
दो. तब हनुमन्त कही सब राम कथा निज नाम।
सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम ॥ 6 ॥
सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी ॥
तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा ॥
तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीम् ॥
अब मोहि भा भरोस हनुमन्ता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं सन्ता ॥
जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा ॥
सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती ॥
कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चञ्चल सबहीं बिधि हीना ॥
प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा ॥
दो. अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।
कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर ॥ 7 ॥
जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी ॥
एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा ॥
पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही ॥
तब हनुमन्त कहा सुनु भ्राता। देखी चहुँ जानकी माता ॥
जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई ॥
करि सोइ रूप गयु पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ ॥
देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा ॥
कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी ॥
दो. निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।
परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन ॥ 8 ॥
तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करि बिचार करौं का भाई ॥
तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। सङ्ग नारि बहु किएँ बनावा ॥
बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा ॥
कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मन्दोदरी आदि सब रानी ॥
तव अनुचरीं करुँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा ॥
तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही ॥
सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करि बिकासा ॥
अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की ॥
सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही ॥
दो. आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।
परुष बचन सुनि काढ़इ असि बोला अति खिसिआन ॥ 9 ॥
सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहुँ तव सिर कठिन कृपाना ॥
नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी ॥
स्याम सरोज दाम सम सुन्दर। प्रभु भुज करि कर सम दसकन्धर ॥
सो भुज कण्ठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा ॥
चन्द्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल सञ्जातम् ॥
सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा ॥
सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा ॥
कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई ॥
मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़इ कृपाना ॥
दो. भवन गयु दसकन्धर इहाँ पिसाचिनि बृन्द।
सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मन्द ॥ 10 ॥
त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका ॥
सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना ॥
सपनें बानर लङ्का जारी। जातुधान सेना सब मारी ॥
खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुण्डित सिर खण्डित भुज बीसा ॥
एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लङ्का मनहुँ बिभीषन पाई ॥
नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई ॥
यह सपना में कहुँ पुकारी। होइहि सत्य गेँ दिन चारी ॥
तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीम् ॥
दो. जहँ तहँ गीं सकल तब सीता कर मन सोच।
मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच ॥ 11 ॥
त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति सङ्गिनि तैं मोरी ॥
तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई ॥
आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई ॥
सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी ॥
सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि ॥
निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी ॥
कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला ॥
देखिअत प्रगट गगन अङ्गारा। अवनि न आवत एकु तारा ॥
पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी ॥
सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका ॥
नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना ॥
देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता ॥
सो. कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।
जनु असोक अङ्गार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ ॥ 12 ॥
तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अङ्कित अति सुन्दर ॥
चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी ॥
जीति को सकि अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई ॥
सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना ॥
रामचन्द्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा ॥
लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई ॥
श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई ॥
तब हनुमन्त निकट चलि गयू। फिरि बैण्ठीं मन बिसमय भयू ॥
राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की ॥
यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी ॥
नर बानरहि सङ्ग कहु कैसें। कहि कथा भि सङ्गति जैसेम् ॥
दो. कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास ॥
जाना मन क्रम बचन यह कृपासिन्धु कर दास ॥ 13 ॥
हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ई। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ई ॥
बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयु तात मों कहुँ जलजाना ॥
अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी ॥
कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई ॥
सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक ॥
कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता ॥
बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी ॥
देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता ॥
मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता ॥
जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना ॥
दो. रघुपति कर सन्देसु अब सुनु जननी धरि धीर।
अस कहि कपि गद गद भयु भरे बिलोचन नीर ॥ 14 ॥
कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भे बिपरीता ॥
नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू ॥
कुबलय बिपिन कुन्त बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा ॥
जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा ॥
कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई ॥
तत्त्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा ॥
सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीम् ॥
प्रभु सन्देसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही ॥
कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता ॥
उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई ॥
दो. निसिचर निकर पतङ्ग सम रघुपति बान कृसानु।
जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु ॥ 15 ॥
जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलम्बु रघुराई ॥
रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की ॥
अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई ॥
कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित ऐहहिं रघुबीरा ॥
निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिम् ॥
हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना ॥
मोरें हृदय परम सन्देहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा ॥
कनक भूधराकार सरीरा। समर भयङ्कर अतिबल बीरा ॥
सीता मन भरोस तब भयू। पुनि लघु रूप पवनसुत लयू ॥
दो. सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।
प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल ॥ 16 ॥
मन सन्तोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी ॥
आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना ॥
अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू ॥
करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना ॥
बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा ॥
अब कृतकृत्य भयुँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता ॥
सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुन्दर फल रूखा ॥
सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी ॥
तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीम् ॥
दो. देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।
रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु ॥ 17 ॥
चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा ॥
रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे ॥
नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी ॥
खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे ॥
सुनि रावन पठे भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना ॥
सब रजनीचर कपि सङ्घारे। गे पुकारत कछु अधमारे ॥
पुनि पठयु तेहिं अच्छकुमारा। चला सङ्ग लै सुभट अपारा ॥
आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा ॥
दो. कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलेसि धरि धूरि।
कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि ॥ 18 ॥
सुनि सुत बध लङ्केस रिसाना। पठेसि मेघनाद बलवाना ॥
मारसि जनि सुत बान्धेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही ॥
चला इन्द्रजित अतुलित जोधा। बन्धु निधन सुनि उपजा क्रोधा ॥
कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा ॥
अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लङ्केस कुमारा ॥
रहे महाभट ताके सङ्गा। गहि गहि कपि मर्दि निज अङ्गा ॥
तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।
मुठिका मारि चढ़आ तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई ॥
उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभञ्जन जाया ॥
दो. ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।
जौं न ब्रह्मसर मानुँ महिमा मिटि अपार ॥ 19 ॥
ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु सङ्घारा ॥
तेहि देखा कपि मुरुछित भयू। नागपास बाँधेसि लै गयू ॥
जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बन्धन काटहिं नर ग्यानी ॥
तासु दूत कि बन्ध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा ॥
कपि बन्धन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए ॥
दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई ॥
कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता ॥
देखि प्रताप न कपि मन सङ्का। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असङ्का ॥
दो. कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।
सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद ॥ 20 ॥
कह लङ्केस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा ॥
की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखुँ अति असङ्क सठ तोही ॥
मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कि बाधा ॥
सुन रावन ब्रह्माण्ड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया ॥
जाकें बल बिरञ्चि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।
जा बल सीस धरत सहसानन। अण्डकोस समेत गिरि कानन ॥
धरि जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।
हर कोदण्ड कठिन जेहि भञ्जा। तेहि समेत नृप दल मद गञ्जा ॥
खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली ॥
दो. जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।
तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि ॥ 21 ॥
जानुँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई ॥
समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा ॥
खायुँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा ॥
सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी ॥
जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे ॥
मोहि न कछु बाँधे कि लाजा। कीन्ह चहुँ निज प्रभु कर काजा ॥
बिनती करुँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन ॥
देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी ॥
जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई ॥
तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै ॥
दो. प्रनतपाल रघुनायक करुना सिन्धु खरारि।
गेँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि ॥ 22 ॥
राम चरन पङ्कज उर धरहू। लङ्का अचल राज तुम्ह करहू ॥
रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलङ्का ॥
राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा ॥
बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी ॥
राम बिमुख सम्पति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई ॥
सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गे पुनि तबहिं सुखाहीम् ॥
सुनु दसकण्ठ कहुँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी ॥
सङ्कर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही ॥
दो. मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।
भजहु राम रघुनायक कृपा सिन्धु भगवान ॥ 23 ॥
जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी ॥
बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी ॥
मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही ॥
उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना ॥
सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना ॥
सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।
नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता ॥
आन दण्ड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मन्त्र भल भाई ॥
सुनत बिहसि बोला दसकन्धर। अङ्ग भङ्ग करि पठिअ बन्दर ॥
दो. कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहुँ समुझाइ।
तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ ॥ 24 ॥
पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लि आइहि ॥
जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़आई। देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई ॥
बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भि सहाय सारद मैं जाना ॥
जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना ॥
रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ई पूँछ कीन्ह कपि खेला ॥
कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी ॥
बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी ॥
पावक जरत देखि हनुमन्ता। भयु परम लघु रुप तुरन्ता ॥
निबुकि चढ़एउ कपि कनक अटारीं। भी सभीत निसाचर नारीम् ॥
दो. हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।
अट्टहास करि गर्ज़आ कपि बढ़इ लाग अकास ॥ 25 ॥
देह बिसाल परम हरुआई। मन्दिर तें मन्दिर चढ़ धाई ॥
जरि नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला ॥
तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा ॥
हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई ॥
साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरि नगर अनाथ कर जैसा ॥
जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीम् ॥
ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा ॥
उलटि पलटि लङ्का सब जारी। कूदि परा पुनि सिन्धु मझारी ॥
दो. पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।
जनकसुता के आगें ठाढ़ भयु कर जोरि ॥ 26 ॥
मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥
चूड़आमनि उतारि तब दयू। हरष समेत पवनसुत लयू ॥
कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥
दीन दयाल बिरिदु सम्भारी। हरहु नाथ मम सङ्कट भारी ॥
तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥
मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥
कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥
तोहि देखि सीतलि भि छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥
दो. जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।
चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥ 27 ॥
चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी ॥
नाघि सिन्धु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा ॥
हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना ॥
मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा ॥
मिले सकल अति भे सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी ॥
चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा ॥
तब मधुबन भीतर सब आए। अङ्गद सम्मत मधु फल खाए ॥
रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे ॥
दो. जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।
सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज ॥ 28 ॥
जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई ॥
एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गे कपि सहित समाजा ॥
आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा ॥
पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी ॥
नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना ॥
सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।
राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा ॥
फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई ॥
दो. प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुञ्ज।
पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कञ्ज ॥ 29 ॥
जामवन्त कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया ॥
ताहि सदा सुभ कुसल निरन्तर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर ॥
सोइ बिजी बिनी गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर ॥
प्रभु कीं कृपा भयु सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू ॥
नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी ॥
पवनतनय के चरित सुहाए। जामवन्त रघुपतिहि सुनाए ॥
सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए ॥
कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की ॥
दो. नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।
लोचन निज पद जन्त्रित जाहिं प्रान केहिं बाट ॥ 30 ॥
चलत मोहि चूड़आमनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही ॥
नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी ॥
अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बन्धु प्रनतारति हरना ॥
मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी ॥
अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना ॥
नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा ॥
बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरि छन माहिं सरीरा ॥
नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।
सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला ॥
दो. निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।
बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति ॥ 31 ॥
सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना ॥
बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही ॥
कह हनुमन्त बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई ॥
केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी ॥
सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कौ सुर नर मुनि तनुधारी ॥
प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा ॥
सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीम् ॥
पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता ॥
दो. सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमन्त।
चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवन्त ॥ 32 ॥
बार बार प्रभु चहि उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा ॥
प्रभु कर पङ्कज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा ॥
सावधान मन करि पुनि सङ्कर। लागे कहन कथा अति सुन्दर ॥
कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा ॥
कहु कपि रावन पालित लङ्का। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बङ्का ॥
प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना ॥
साखामृग के बड़इ मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई ॥
नाघि सिन्धु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।
सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई ॥
दो. ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।
तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकि खलु तूल ॥ 33 ॥
नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी ॥
सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी ॥
उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना ॥
यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा ॥
सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृन्दा। जय जय जय कृपाल सुखकन्दा ॥
तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा ॥
अब बिलम्बु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे ॥
कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी ॥
दो. कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।
नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ ॥ 34 ॥
प्रभु पद पङ्कज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा ॥
देखी राम सकल कपि सेना। चिति कृपा करि राजिव नैना ॥
राम कृपा बल पाइ कपिन्दा। भे पच्छजुत मनहुँ गिरिन्दा ॥
हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भे सुन्दर सुभ नाना ॥
जासु सकल मङ्गलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती ॥
प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीम् ॥
जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयु रावनहि सोई ॥
चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा ॥
नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी ॥
केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीम् ॥
छं. चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।
मन हरष सभ गन्धर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे ॥
कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।
जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीम् ॥ 1 ॥
सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोही।
गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोही ॥
रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।
जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी ॥ 2 ॥
दो. एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।
जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर ॥ 35 ॥
उहाँ निसाचर रहहिं ससङ्का। जब ते जारि गयु कपि लङ्का ॥
निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा ॥
जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई ॥
दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मन्दोदरी अधिक अकुलानी ॥
रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी ॥
कन्त करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु ॥
समुझत जासु दूत कि करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी ॥
तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कन्त जो चहहु भलाई ॥
तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई ॥
सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार सम्भु अज कीन्हेम् ॥
दो. -राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।
जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक ॥ 36 ॥
श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी ॥
सभय सुभाउ नारि कर साचा। मङ्गल महुँ भय मन अति काचा ॥
जौं आवि मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई ॥
कम्पहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़इ हासा ॥
अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई ॥
मन्दोदरी हृदयँ कर चिन्ता। भयु कन्त पर बिधि बिपरीता ॥
बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिन्धु पार सेना सब आई ॥
बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू ॥
जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही ॥
दो. सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।
राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास ॥ 37 ॥
सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई ॥
अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा ॥
पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन ॥
जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहुँ हित ताता ॥
जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना ॥
सो परनारि लिलार गोसाईं। तजु चुथि के चन्द कि नाई ॥
चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टि नहिं सोई ॥
गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहि न कोऊ ॥
दो. काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पन्थ।
सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि सन्त ॥ 38 ॥
तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला ॥
ब्रह्म अनामय अज भगवन्ता। ब्यापक अजित अनादि अनन्ता ॥
गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिन्धु मानुष तनुधारी ॥
जन रञ्जन भञ्जन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता ॥
ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भञ्जन रघुनाथा ॥
देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही ॥
सरन गेँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा ॥
जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन ॥
दो. बार बार पद लागुँ बिनय करुँ दससीस।
परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस ॥ 39(क) ॥
मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठी यह बात।
तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात ॥ 39(ख) ॥
माल्यवन्त अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥
तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥
रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हि कोऊ ॥
माल्यवन्त गृह गयु बहोरी। कहि बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥
सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीम् ॥
जहाँ सुमति तहँ सम्पति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥
तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥
कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥
दो. तात चरन गहि मागुँ राखहु मोर दुलार।
सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥ 40 ॥
बुध पुरान श्रुति सम्मत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी ॥
सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई ॥
जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा ॥
कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही ॥
मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती ॥
अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा ॥
उमा सन्त कि इहि बड़आई। मन्द करत जो करि भलाई ॥
तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा ॥
सचिव सङ्ग लै नभ पथ गयू। सबहि सुनाइ कहत अस भयू ॥
दो0=रामु सत्यसङ्कल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।
मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि ॥ 41 ॥
अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भे सब तबहीम् ॥
साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी ॥
रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयु बिभव बिनु तबहिं अभागा ॥
चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीम् ॥
देखिहुँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता ॥
जे पद परसि तरी रिषिनारी। दण्डक कानन पावनकारी ॥
जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरङ्ग सङ्ग धर धाए ॥
हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहुँ तेई ॥
दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।
ते पद आजु बिलोकिहुँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ ॥ 42 ॥
एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयु सपदि सिन्धु एहिं पारा ॥
कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कौ रिपु दूत बिसेषा ॥
ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए ॥
कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई ॥
कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहि कपीस सुनहु नरनाहा ॥
जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया ॥
भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा ॥
सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी ॥
सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना ॥
दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।
ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि ॥ 43 ॥
कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजुँ नहिं ताहू ॥
सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीम् ॥
पापवन्त कर सहज सुभ्AU। भजनु मोर तेहि भाव न क्AU ॥
जौं पै दुष्टहृदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई ॥
निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा ॥
भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा ॥
जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनि निमिष महुँ तेते ॥
जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहुँ ताहि प्रान की नाई ॥
दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।
जय कृपाल कहि चले अङ्गद हनू समेत ॥ 44 ॥
सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर ॥
दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानन्द दान के दाता ॥
बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी ॥
भुज प्रलम्ब कञ्जारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन ॥
सिङ्घ कन्ध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा ॥
नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता ॥
नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता ॥
सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा ॥
दो. श्रवन सुजसु सुनि आयुँ प्रभु भञ्जन भव भीर।
त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर ॥ 45 ॥
अस कहि करत दण्डवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा ॥
दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा ॥
अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी ॥
कहु लङ्केस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा ॥
खल मण्डलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहि केहि भाँती ॥
मैं जानुँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती ॥
बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट सङ्ग जनि देइ बिधाता ॥
अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया ॥
दो. तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।
जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम ॥ 46 ॥
तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना ॥
जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा ॥
ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी ॥
तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीम् ॥
अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे ॥
तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला ॥
मैं निसिचर अति अधम सुभ्AU। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं क्AU ॥
जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा ॥
दो. -अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुञ्ज।
देखेउँ नयन बिरञ्चि सिब सेब्य जुगल पद कञ्ज ॥ 47 ॥
सुनहु सखा निज कहुँ सुभ्AU। जान भुसुण्डि सम्भु गिरिज्AU ॥
जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही ॥
तजि मद मोह कपट छल नाना। करुँ सद्य तेहि साधु समाना ॥
जननी जनक बन्धु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा ॥
सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी ॥
समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीम् ॥
अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसि धनु जैसेम् ॥
तुम्ह सारिखे सन्त प्रिय मोरें। धरुँ देह नहिं आन निहोरेम् ॥
दो. सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।
ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम ॥ 48 ॥
सुनु लङ्केस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरेम् ॥
राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा ॥
सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी ॥
पद अम्बुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा ॥
सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अन्तरजामी ॥
उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही ॥
अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी ॥
एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिन्धु कर नीरा ॥
जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीम् ॥
अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भी अपारा ॥
दो. रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचण्ड।
जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखण्ड ॥ 49(क) ॥
जो सम्पति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।
सोइ सम्पदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ ॥ 49(ख) ॥
अस प्रभु छाड़इ भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना ॥
निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा ॥
पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी ॥
बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक ॥
सुनु कपीस लङ्कापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गम्भीरा ॥
सङ्कुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती ॥
कह लङ्केस सुनहु रघुनायक। कोटि सिन्धु सोषक तव सायक ॥
जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई ॥
दो. प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।
बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि ॥ 50 ॥
सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई ॥
मन्त्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा ॥
नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिन्धु करिअ मन रोसा ॥
कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा ॥
सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा ॥
अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिन्धु समीप गे रघुराई ॥
प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई ॥
जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए ॥
दो. सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।
प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह ॥ 51 ॥
प्रगट बखानहिं राम सुभ्AU। अति सप्रेम गा बिसरि दुर्AU ॥
रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने ॥
कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अङ्ग भङ्ग करि पठवहु निसिचर ॥
सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए ॥
बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे ॥
जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना ॥
सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए ॥
रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती ॥
दो. कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम सन्देसु उदार।
सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार ॥ 52 ॥
तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा ॥
कहत राम जसु लङ्काँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए ॥
बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता ॥
पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी ॥
करत राज लङ्का सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी ॥
पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई ॥
जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयु मृदुल चित सिन्धु बिचारा ॥
कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी ॥
दो. -की भि भेण्ट कि फिरि गे श्रवन सुजसु सुनि मोर।
कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर ॥ 53 ॥
नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसेम् ॥
मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा ॥
रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना ॥
श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे ॥
पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई ॥
नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी ॥
जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा ॥
अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला ॥
दो. द्विबिद मयन्द नील नल अङ्गद गद बिकटासि।
दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवन्त बलरासि ॥ 54 ॥
ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनि को नाना ॥
राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीम् ॥
अस मैं सुना श्रवन दसकन्धर। पदुम अठारह जूथप बन्दर ॥
नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीम् ॥
परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा ॥
सोषहिं सिन्धु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला ॥
मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा ॥
गर्जहिं तर्जहिं सहज असङ्का। मानहु ग्रसन चहत हहिं लङ्का ॥
दो. -सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।
रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं सङ्ग्राम ॥ 55 ॥
राम तेज बल बुधि बिपुलाई। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर ॥
तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पन्थ कृपा मन माहीम् ॥
सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा ॥
सहज भीरु कर बचन दृढ़आई। सागर सन ठानी मचलाई ॥
मूढ़ मृषा का करसि बड़आई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई ॥
सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकेम् ॥
सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ई। समय बिचारि पत्रिका काढ़ई ॥
रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़आवहु छाती ॥
बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन ॥
दो. -बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।
राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस ॥ 56(क) ॥
की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पङ्कज भृङ्ग।
होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतङ्ग ॥ 56(ख) ॥
सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई ॥
भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा ॥
कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़इ प्रकृति अभिमानी ॥
सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा ॥
अति कोमल रघुबीर सुभ्AU। जद्यपि अखिल लोक कर र्AU ॥
मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकु धरिही ॥
जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।
जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही ॥
नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिन्धु रघुनायक जहाँ ॥
करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई ॥
रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयु रहा मुनि ग्यानी ॥
बन्दि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा ॥
दो. बिनय न मानत जलधि जड़ गे तीन दिन बीति।
बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति ॥ 57 ॥
लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू ॥
सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुन्दर नीती ॥
ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी ॥
क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बेँ फल जथा ॥
अस कहि रघुपति चाप चढ़आवा। यह मत लछिमन के मन भावा ॥
सङ्घानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अन्तर ज्वाला ॥
मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जन्तु जलनिधि जब जाने ॥
कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयु तजि माना ॥
दो. काटेहिं पि कदरी फरि कोटि जतन कौ सीञ्च।
बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पि नव नीच ॥ 58 ॥
सभय सिन्धु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे ॥
गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कि नाथ सहज जड़ करनी ॥
तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रन्थनि गाए ॥
प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अही। सो तेहि भाँति रहे सुख लही ॥
प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही ॥
ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी ॥
प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़आई ॥
प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई ॥
दो. सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।
जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ ॥ 59 ॥
नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई ॥
तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे ॥
मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहुँ बल अनुमान सहाई ॥
एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ ॥
एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी ॥
सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा ॥
देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयु सुखारी ॥
सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बन्दि पाथोधि सिधावा ॥
छं. निज भवन गवनेउ सिन्धु श्रीरघुपतिहि यह मत भायू।
यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायू ॥
सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना ॥
तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि सन्तत सठ मना ॥
दो. सकल सुमङ्गल दायक रघुनायक गुन गान।
सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिन्धु बिना जलजान ॥ 60 ॥
मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम
इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने
पञ्चमः सोपानः समाप्तः ।
(सुन्दरकाण्ड समाप्त)
śrījānakīvallabho vijayate
śrīrāmacaritamānasa
pañcama sopāna (sundarakāṇḍa)
śāntaṃ śāśvatamaprameyamanaghaṃ nirvāṇaśāntipradaṃ
brahmāśambhuphaṇīndrasevyamaniśaṃ vedāntavedyaṃ vibhum |
rāmākhyaṃ jagadīśvaraṃ suraguruṃ māyāmanuṣyaṃ hariṃ
vande'haṃ karuṇākaraṃ raghuvaraṃ bhūpālacūḍa़āmaṇim || 1 ||
nānyā spṛhā raghupate hṛdaye'smadīye
satyaṃ vadāmi ca bhavānakhilāntarātmā|
bhaktiṃ prayaccha raghupuṅgava nirbharāṃ me
kāmādidoṣarahitaṃ kuru mānasaṃ ca || 2 ||
atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ
danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam|
sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ
raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi || 3 ||
jāmavanta ke bacana suhāe| suni hanumanta hṛdaya ati bhāe ||
taba lagi mohi parikhehu tumha bhāī| sahi dukha kanda mūla phala khāī ||
jaba lagi āvauṃ sītahi dekhī| hoihi kāju mohi haraṣa biseṣī ||
yaha kahi nāi sabanhi kahu~ māthā| caleu haraṣi hiya~ dhari raghunāthā ||
sindhu tīra eka bhūdhara sundara| kautuka kūdi caḍha़eu tā ūpara ||
bāra bāra raghubīra sa~bhārī| tarakeu pavanatanaya bala bhārī ||
jehiṃ giri carana dei hanumantā| caleu so gā pātāla turantā ||
jimi amogha raghupati kara bānā| ehī bhā~ti caleu hanumānā ||
jalanidhi raghupati dūta bicārī| taiṃ maināka hohi śramahārī ||
do. hanūmāna tehi parasā kara puni kīnha pranāma|
rāma kāju kīnheṃ binu mohi kahā~ biśrāma || 1 ||
jāta pavanasuta devanha dekhā| jānaiṃ kahu~ bala buddhi biseṣā ||
surasā nāma ahinha kai mātā| paṭhinhi āi kahī tehiṃ bātā ||
āju suranha mohi dīnha ahārā| sunata bacana kaha pavanakumārā ||
rāma kāju kari phiri maiṃ āvauṃ| sītā ki sudhi prabhuhi sunāvaum ||
taba tava badana paiṭhihu~ āī| satya kahu~ mohi jāna de māī ||
kabanehu~ jatana dei nahiṃ jānā| grasasi na mohi kaheu hanumānā ||
jojana bhari tehiṃ badanu pasārā| kapi tanu kīnha duguna bistārā ||
soraha jojana mukha tehiṃ ṭhayū| turata pavanasuta battisa bhayū ||
jasa jasa surasā badanu baḍha़āvā| tāsu dūna kapi rūpa dekhāvā ||
sata jojana tehiṃ ānana kīnhā| ati laghu rūpa pavanasuta līnhā ||
badana piṭhi puni bāhera āvā| māgā bidā tāhi siru nāvā ||
mohi suranha jehi lāgi paṭhāvā| budhi bala maramu tora mai pāvā ||
do. rāma kāju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhāna|
āsiṣa deha gī so haraṣi caleu hanumāna || 2 ||
nisicari eka sindhu mahu~ rahī| kari māyā nabhu ke khaga gahī ||
jīva jantu je gagana uḍa़āhīṃ| jala biloki tinha kai parichāhīm ||
gahi chāha~ saka so na uḍa़āī| ehi bidhi sadā gaganacara khāī ||
soi chala hanūmāna kaha~ kīnhā| tāsu kapaṭu kapi turatahiṃ cīnhā ||
tāhi māri mārutasuta bīrā| bāridhi pāra gayu matidhīrā ||
tahā~ jāi dekhī bana sobhā| guñjata cañcarīka madhu lobhā ||
nānā taru phala phūla suhāe| khaga mṛga bṛnda dekhi mana bhāe ||
saila bisāla dekhi eka āgeṃ| tā para dhāi caḍheu bhaya tyāgem ||
umā na kachu kapi kai adhikāī| prabhu pratāpa jo kālahi khāī ||
giri para caḍhi laṅkā tehiṃ dekhī| kahi na jāi ati durga biseṣī ||
ati utaṅga jalanidhi cahu pāsā| kanaka koṭa kara parama prakāsā ||
chaṃ=kanaka koṭa bicitra mani kṛta sundarāyatanā ghanā|
cuhaṭṭa haṭṭa subaṭṭa bīthīṃ cāru pura bahu bidhi banā ||
gaja bāji khaccara nikara padacara ratha barūthinha ko ganai ||
bahurūpa nisicara jūtha atibala sena baranata nahiṃ banai || 1 ||
bana bāga upabana bāṭikā sara kūpa bāpīṃ sohahīṃ|
nara nāga sura gandharba kanyā rūpa muni mana mohahīm ||
kahu~ māla deha bisāla saila samāna atibala garjahīṃ|
nānā akhārenha bhirahiṃ bahu bidhi eka ekanha tarjahīm || 2 ||
kari jatana bhaṭa koṭinha bikaṭa tana nagara cahu~ disi racchahīṃ|
kahu~ mahiṣa mānaṣu dhenu khara aja khala nisācara bhacchahīm ||
ehi lāgi tulasīdāsa inha kī kathā kachu eka hai kahī|
raghubīra sara tīratha sarīranhi tyāgi gati paihahiṃ sahī || 3 ||
do. pura rakhavāre dekhi bahu kapi mana kīnha bicāra|
ati laghu rūpa dharauṃ nisi nagara karauṃ pisāra || 3 ||
masaka samāna rūpa kapi dharī| laṅkahi caleu sumiri naraharī ||
nāma laṅkinī eka nisicarī| so kaha calesi mohi nindarī ||
jānehi nahīṃ maramu saṭha morā| mora ahāra jahā~ lagi corā ||
muṭhikā eka mahā kapi hanī| rudhira bamata dharanīṃ ḍhanamanī ||
puni sambhāri uṭhi so laṅkā| jori pāni kara binaya saṃsakā ||
jaba rāvanahi brahma bara dīnhā| calata birañci kahā mohi cīnhā ||
bikala hosi taiṃ kapi keṃ māre| taba jānesu nisicara saṅghāre ||
tāta mora ati punya bahūtā| dekheu~ nayana rāma kara dūtā ||
do. tāta svarga apabarga sukha dharia tulā eka aṅga|
tūla na tāhi sakala mili jo sukha lava satasaṅga || 4 ||
prabisi nagara kīje saba kājā| hṛdaya~ rākhi kausalapura rājā ||
garala sudhā ripu karahiṃ mitāī| gopada sindhu anala sitalāī ||
garuḍa़ sumeru renū sama tāhī| rāma kṛpā kari citavā jāhī ||
ati laghu rūpa dhareu hanumānā| paiṭhā nagara sumiri bhagavānā ||
mandira mandira prati kari sodhā| dekhe jaha~ taha~ aganita jodhā ||
gayu dasānana mandira māhīṃ| ati bicitra kahi jāta so nāhīm ||
sayana kie dekhā kapi tehī| mandira mahu~ na dīkhi baidehī ||
bhavana eka puni dīkha suhāvā| hari mandira taha~ bhinna banāvā ||
do. rāmāyudha aṅkita gṛha sobhā barani na jāi|
nava tulasikā bṛnda taha~ dekhi haraṣi kapirāi || 5 ||
laṅkā nisicara nikara nivāsā| ihā~ kahā~ sajjana kara bāsā ||
mana mahu~ taraka karai kapi lāgā| tehīṃ samaya bibhīṣanu jāgā ||
rāma rāma tehiṃ sumirana kīnhā| hṛdaya~ haraṣa kapi sajjana cīnhā ||
ehi sana haṭhi karihu~ pahicānī| sādhu te hoi na kāraja hānī ||
bipra rupa dhari bacana sunāe| sunata bibhīṣaṇa uṭhi taha~ āe ||
kari pranāma pū~chī kusalāī| bipra kahahu nija kathā bujhāī ||
kī tumha hari dāsanha maha~ koī| moreṃ hṛdaya prīti ati hoī ||
kī tumha rāmu dīna anurāgī| āyahu mohi karana baḍa़bhāgī ||
do. taba hanumanta kahī saba rāma kathā nija nāma|
sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grāma || 6 ||
sunahu pavanasuta rahani hamārī| jimi dasananhi mahu~ jībha bicārī ||
tāta kabahu~ mohi jāni anāthā| karihahiṃ kṛpā bhānukula nāthā ||
tāmasa tanu kachu sādhana nāhīṃ| prīti na pada saroja mana māhīm ||
aba mohi bhā bharosa hanumantā| binu harikṛpā milahiṃ nahiṃ santā ||
jau raghubīra anugraha kīnhā| tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā ||
sunahu bibhīṣana prabhu kai rītī| karahiṃ sadā sevaka para prītī ||
kahahu kavana maiṃ parama kulīnā| kapi cañcala sabahīṃ bidhi hīnā ||
prāta lei jo nāma hamārā| tehi dina tāhi na milai ahārā ||
do. asa maiṃ adhama sakhā sunu mohū para raghubīra|
kīnhī kṛpā sumiri guna bhare bilocana nīra || 7 ||
jānatahū~ asa svāmi bisārī| phirahiṃ te kāhe na hohiṃ dukhārī ||
ehi bidhi kahata rāma guna grāmā| pāvā anirbācya biśrāmā ||
puni saba kathā bibhīṣana kahī| jehi bidhi janakasutā taha~ rahī ||
taba hanumanta kahā sunu bhrātā| dekhī cahu~ jānakī mātā ||
juguti bibhīṣana sakala sunāī| caleu pavanasuta bidā karāī ||
kari soi rūpa gayu puni tahavā~| bana asoka sītā raha jahavā~ ||
dekhi manahi mahu~ kīnha pranāmā| baiṭhehiṃ bīti jāta nisi jāmā ||
kṛsa tana sīsa jaṭā eka benī| japati hṛdaya~ raghupati guna śrenī ||
do. nija pada nayana die~ mana rāma pada kamala līna|
parama dukhī bhā pavanasuta dekhi jānakī dīna || 8 ||
taru pallava mahu~ rahā lukāī| kari bicāra karauṃ kā bhāī ||
tehi avasara rāvanu taha~ āvā| saṅga nāri bahu kie~ banāvā ||
bahu bidhi khala sītahi samujhāvā| sāma dāna bhaya bheda dekhāvā ||
kaha rāvanu sunu sumukhi sayānī| mandodarī ādi saba rānī ||
tava anucarīṃ karu~ pana morā| eka bāra biloku mama orā ||
tṛna dhari oṭa kahati baidehī| sumiri avadhapati parama sanehī ||
sunu dasamukha khadyota prakāsā| kabahu~ ki nalinī kari bikāsā ||
asa mana samujhu kahati jānakī| khala sudhi nahiṃ raghubīra bāna kī ||
saṭha sūne hari ānehi mohi| adhama nilajja lāja nahiṃ tohī ||
do. āpuhi suni khadyota sama rāmahi bhānu samāna|
paruṣa bacana suni kāḍha़i asi bolā ati khisiāna || 9 ||
sītā taiṃ mama kṛta apamānā| kaṭihu~ tava sira kaṭhina kṛpānā ||
nāhiṃ ta sapadi mānu mama bānī| sumukhi hoti na ta jīvana hānī ||
syāma saroja dāma sama sundara| prabhu bhuja kari kara sama dasakandhara ||
so bhuja kaṇṭha ki tava asi ghorā| sunu saṭha asa pravāna pana morā ||
candrahāsa haru mama paritāpaṃ| raghupati biraha anala sañjātam ||
sītala nisita bahasi bara dhārā| kaha sītā haru mama dukha bhārā ||
sunata bacana puni mārana dhāvā| mayatanayā~ kahi nīti bujhāvā ||
kahesi sakala nisicarinha bolāī| sītahi bahu bidhi trāsahu jāī ||
māsa divasa mahu~ kahā na mānā| tau maiṃ mārabi kāḍha़i kṛpānā ||
do. bhavana gayu dasakandhara ihā~ pisācini bṛnda|
sītahi trāsa dekhāvahi dharahiṃ rūpa bahu manda || 10 ||
trijaṭā nāma rācchasī ekā| rāma carana rati nipuna bibekā ||
sabanhau boli sunāesi sapanā| sītahi sei karahu hita apanā ||
sapaneṃ bānara laṅkā jārī| jātudhāna senā saba mārī ||
khara ārūḍha़ nagana dasasīsā| muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā ||
ehi bidhi so dacchina disi jāī| laṅkā manahu~ bibhīṣana pāī ||
nagara phirī raghubīra dohāī| taba prabhu sītā boli paṭhāī ||
yaha sapanā meṃ kahu~ pukārī| hoihi satya ge~ dina cārī ||
tāsu bacana suni te saba ḍarīṃ| janakasutā ke carananhi parīm ||
do. jaha~ taha~ gīṃ sakala taba sītā kara mana soca|
māsa divasa bīteṃ mohi mārihi nisicara poca || 11 ||
trijaṭā sana bolī kara jorī| mātu bipati saṅgini taiṃ morī ||
tajauṃ deha karu begi upāī| dusahu birahu aba nahiṃ sahi jāī ||
āni kāṭha racu citā banāī| mātu anala puni dehi lagāī ||
satya karahi mama prīti sayānī| sunai ko śravana sūla sama bānī ||
sunata bacana pada gahi samujhāesi| prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi ||
nisi na anala mila sunu sukumārī| asa kahi so nija bhavana sidhārī ||
kaha sītā bidhi bhā pratikūlā| milahi na pāvaka miṭihi na sūlā ||
dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā| avani na āvata eku tārā ||
pāvakamaya sasi stravata na āgī| mānahu~ mohi jāni hatabhāgī ||
sunahi binaya mama biṭapa asokā| satya nāma karu haru mama sokā ||
nūtana kisalaya anala samānā| dehi agini jani karahi nidānā ||
dekhi parama birahākula sītā| so chana kapihi kalapa sama bītā ||
so. kapi kari hṛdaya~ bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba|
janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu || 12 ||
taba dekhī mudrikā manohara| rāma nāma aṅkita ati sundara ||
cakita citava mudarī pahicānī| haraṣa biṣāda hṛdaya~ akulānī ||
jīti ko saki ajaya raghurāī| māyā teṃ asi raci nahiṃ jāī ||
sītā mana bicāra kara nānā| madhura bacana boleu hanumānā ||
rāmacandra guna baranaiṃ lāgā| sunatahiṃ sītā kara dukha bhāgā ||
lāgīṃ sunaiṃ śravana mana lāī| ādihu teṃ saba kathā sunāī ||
śravanāmṛta jehiṃ kathā suhāī| kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||
taba hanumanta nikaṭa cali gayū| phiri baiṇṭhīṃ mana bisamaya bhayū ||
rāma dūta maiṃ mātu jānakī| satya sapatha karunānidhāna kī ||
yaha mudrikā mātu maiṃ ānī| dīnhi rāma tumha kaha~ sahidānī ||
nara bānarahi saṅga kahu kaiseṃ| kahi kathā bhi saṅgati jaisem ||
do. kapi ke bacana saprema suni upajā mana bisvāsa ||
jānā mana krama bacana yaha kṛpāsindhu kara dāsa || 13 ||
harijana jāni prīti ati gāḍha़ī| sajala nayana pulakāvali bāḍha़ī ||
būḍa़ta biraha jaladhi hanumānā| bhayu tāta moṃ kahu~ jalajānā ||
aba kahu kusala jāu~ balihārī| anuja sahita sukha bhavana kharārī ||
komalacita kṛpāla raghurāī| kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||
sahaja bāni sevaka sukha dāyaka| kabahu~ka surati karata raghunāyaka ||
kabahu~ nayana mama sītala tātā| hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||
bacanu na āva nayana bhare bārī| ahaha nātha hauṃ nipaṭa bisārī ||
dekhi parama birahākula sītā| bolā kapi mṛdu bacana binītā ||
mātu kusala prabhu anuja sametā| tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||
jani jananī mānahu jiya~ ūnā| tumha te premu rāma keṃ dūnā ||
do. raghupati kara sandesu aba sunu jananī dhari dhīra|
asa kahi kapi gada gada bhayu bhare bilocana nīra || 14 ||
kaheu rāma biyoga tava sītā| mo kahu~ sakala bhe biparītā ||
nava taru kisalaya manahu~ kṛsānū| kālanisā sama nisi sasi bhānū ||
kubalaya bipina kunta bana sarisā| bārida tapata tela janu barisā ||
je hita rahe karata tei pīrā| uraga svāsa sama tribidha samīrā ||
kahehū teṃ kachu dukha ghaṭi hoī| kāhi kahauṃ yaha jāna na koī ||
tattva prema kara mama aru torā| jānata priyā eku manu morā ||
so manu sadā rahata tohi pāhīṃ| jānu prīti rasu etenahi māhīm ||
prabhu sandesu sunata baidehī| magana prema tana sudhi nahiṃ tehī ||
kaha kapi hṛdaya~ dhīra dharu mātā| sumiru rāma sevaka sukhadātā ||
ura ānahu raghupati prabhutāī| suni mama bacana tajahu kadarāī ||
do. nisicara nikara pataṅga sama raghupati bāna kṛsānu|
jananī hṛdaya~ dhīra dharu jare nisācara jānu || 15 ||
jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilambu raghurāī ||
rāmabāna rabi ue~ jānakī| tama barūtha kaha~ jātudhāna kī ||
abahiṃ mātu maiṃ jāu~ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī ||
kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā ||
nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihu~ pura nāradādi jasu gaihahim ||
haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||
moreṃ hṛdaya parama sandehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||
kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṅkara atibala bīrā ||
sītā mana bharosa taba bhayū| puni laghu rūpa pavanasuta layū ||
do. sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla|
prabhu pratāpa teṃ garuḍa़hi khāi parama laghu byāla || 16 ||
mana santoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī ||
āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā ||
ajara amara gunanidhi suta hohū| karahu~ bahuta raghunāyaka chohū ||
karahu~ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā ||
bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā ||
aba kṛtakṛtya bhayu~ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā ||
sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi sundara phala rūkhā ||
sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||
tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīm ||
do. dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu|
raghupati carana hṛdaya~ dhari tāta madhura phala khāhu || 17 ||
caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā ||
rahe tahā~ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre ||
nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī ||
khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||
suni rāvana paṭhe bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||
saba rajanīcara kapi saṅghāre| ge pukārata kachu adhamāre ||
puni paṭhayu tehiṃ acchakumārā| calā saṅga lai subhaṭa apārā ||
āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā ||
do. kachu māresi kachu mardesi kachu milesi dhari dhūri|
kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18 ||
suni suta badha laṅkesa risānā| paṭhesi meghanāda balavānā ||
mārasi jani suta bāndhesu tāhī| dekhia kapihi kahā~ kara āhī ||
calā indrajita atulita jodhā| bandhu nidhana suni upajā krodhā ||
kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||
ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṅkesa kumārā ||
rahe mahābhaṭa tāke saṅgā| gahi gahi kapi mardi nija aṅgā ||
tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahu~ gajarājā|
muṭhikā māri caḍha़ā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī ||
uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhañjana jāyā ||
do. brahma astra tehiṃ sā~dhā kapi mana kīnha bicāra|
jauṃ na brahmasara mānu~ mahimā miṭi apāra || 19 ||
brahmabāna kapi kahu~ tehi mārā| paratihu~ bāra kaṭaku saṅghārā ||
tehi dekhā kapi muruchita bhayū| nāgapāsa bā~dhesi lai gayū ||
jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava bandhana kāṭahiṃ nara gyānī ||
tāsu dūta ki bandha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ ba~dhāvā ||
kapi bandhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhā~ saba āe ||
dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||
kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||
dekhi pratāpa na kapi mana saṅkā| jimi ahigana mahu~ garuḍa़ asaṅkā ||
do. kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda|
suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdaya~ biṣāda || 20 ||
kaha laṅkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā ||
kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhu~ ati asaṅka saṭha tohī ||
māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna ki bādhā ||
suna rāvana brahmāṇḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā ||
jākeṃ bala birañci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|
jā bala sīsa dharata sahasānana| aṇḍakosa sameta giri kānana ||
dhari jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|
hara kodaṇḍa kaṭhina jehi bhañjā| tehi sameta nṛpa dala mada gañjā ||
khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī ||
do. jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri|
tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21 ||
jānu~ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī ||
samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā ||
khāyu~ phala prabhu lāgī bhū~khā| kapi subhāva teṃ toreu~ rūkhā ||
saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī ||
jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bā~dheu tanaya~ tumhāre ||
mohi na kachu bā~dhe ki lājā| kīnha cahu~ nija prabhu kara kājā ||
binatī karu~ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana ||
dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī ||
jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī ||
tāsoṃ bayaru kabahu~ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai ||
do. pranatapāla raghunāyaka karunā sindhu kharāri|
ge~ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22 ||
rāma carana paṅkaja ura dharahū| laṅkā acala rāja tumha karahū ||
riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahu~ jani hohu kalaṅkā ||
rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā ||
basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī ||
rāma bimukha sampati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī ||
sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi ge puni tabahiṃ sukhāhīm ||
sunu dasakaṇṭha kahu~ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī ||
saṅkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī ||
do. mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna|
bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā sindhu bhagavāna || 23 ||
jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī ||
bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baḍa़ gyānī ||
mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī ||
ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā ||
suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahu~ mūḍha़ kara prānā ||
sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe|
nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā ||
āna daṇḍa kachu karia gosā~ī| sabahīṃ kahā mantra bhala bhāī ||
sunata bihasi bolā dasakandhara| aṅga bhaṅga kari paṭhia bandara ||
do. kapi keṃ mamatā pū~cha para sabahi kahu~ samujhāi|
tela bori paṭa bā~dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24 ||
pū~chahīna bānara taha~ jāihi| taba saṭha nija nāthahi li āihi ||
jinha kai kīnhasi bahuta baḍa़āī| dekheu~ûmaiṃ tinha kai prabhutāī ||
bacana sunata kapi mana musukānā| bhi sahāya sārada maiṃ jānā ||
jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūḍha़ soi racanā ||
rahā na nagara basana ghṛta telā| bāḍha़ī pū~cha kīnha kapi khelā ||
kautuka kaha~ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hā~sī ||
bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pū~cha prajārī ||
pāvaka jarata dekhi hanumantā| bhayu parama laghu rupa turantā ||
nibuki caḍha़eu kapi kanaka aṭārīṃ| bhī sabhīta nisācara nārīm ||
do. hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa|
aṭṭahāsa kari garja़ā kapi baḍha़i lāga akāsa || 25 ||
deha bisāla parama haruāī| mandira teṃ mandira caḍha़ dhāī ||
jari nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā ||
tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā ||
hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī ||
sādhu avagyā kara phalu aisā| jari nagara anātha kara jaisā ||
jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīm ||
tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā ||
ulaṭi palaṭi laṅkā saba jārī| kūdi parā puni sindhu majhārī ||
do. pū~cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori|
janakasutā ke āgeṃ ṭhāḍha़ bhayu kara jori || 26 ||
mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā ||
cūḍa़āmani utāri taba dayū| haraṣa sameta pavanasuta layū ||
kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā ||
dīna dayāla biridu sambhārī| harahu nātha mama saṅkaṭa bhārī ||
tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu ||
māsa divasa mahu~ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||
kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā ||
tohi dekhi sītali bhi chātī| puni mo kahu~ soi dinu so rātī ||
do. janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha|
carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27 ||
calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī ||
nāghi sindhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā ||
haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā ||
mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā ||
mile sakala ati bhe sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī ||
cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pū~chata kahata navala itihāsā ||
taba madhubana bhītara saba āe| aṅgada sammata madhu phala khāe ||
rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge ||
do. jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja|
suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28 ||
jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī ||
ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi ge kapi sahita samājā ||
āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā ||
pū~chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpā~ bhā kāju biseṣī ||
nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā ||
suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū|
rāma kapinha jaba āvata dekhā| kie~ kāju mana haraṣa biseṣā ||
phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī ||
do. prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puñja|
pū~chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kañja || 29 ||
jāmavanta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā ||
tāhi sadā subha kusala nirantara| sura nara muni prasanna tā ūpara ||
soi bijī binī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara ||
prabhu kīṃ kṛpā bhayu sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū ||
nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahu~ mukha na jāi so baranī ||
pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavanta raghupatihi sunāe ||
sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiya~ lāe ||
kahahu tāta kehi bhā~ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī ||
do. nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa|
locana nija pada jantrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30 ||
calata mohi cūḍa़āmani dīnhī| raghupati hṛdaya~ lāi soi līnhī ||
nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī ||
anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna bandhu pranatārati haranā ||
mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī ||
avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā ||
nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā ||
biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jari chana māhiṃ sarīrā ||
nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī|
sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā ||
do. nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti|
begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31 ||
suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā ||
bacana kā~ya mana mama gati jāhī| sapanehu~ būjhia bipati ki tāhī ||
kaha hanumanta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī ||
ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī ||
sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kau sura nara muni tanudhārī ||
prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā ||
sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheu~ kari bicāra mana māhīm ||
puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā ||
do. suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumanta|
carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavanta || 32 ||
bāra bāra prabhu cahi uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā ||
prabhu kara paṅkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā ||
sāvadhāna mana kari puni saṅkara| lāge kahana kathā ati sundara ||
kapi uṭhāi prabhu hṛdaya~ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā ||
kahu kapi rāvana pālita laṅkā| kehi bidhi daheu durga ati baṅkā ||
prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā ||
sākhāmṛga ke baḍa़i manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī ||
nāghi sindhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā|
so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī ||
do. tā kahu~ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula|
taba prabhāva~ baḍa़vānalahiṃ jāri saki khalu tūla || 33 ||
nātha bhagati ati sukhadāyanī| dehu kṛpā kari anapāyanī ||
suni prabhu parama sarala kapi bānī| evamastu taba kaheu bhavānī ||
umā rāma subhāu jehiṃ jānā| tāhi bhajanu taji bhāva na ānā ||
yaha saṃvāda jāsu ura āvā| raghupati carana bhagati soi pāvā ||
suni prabhu bacana kahahiṃ kapibṛndā| jaya jaya jaya kṛpāla sukhakandā ||
taba raghupati kapipatihi bolāvā| kahā calaiṃ kara karahu banāvā ||
aba bilambu kehi kārana kīje| turata kapinha kahu~ āyasu dīje ||
kautuka dekhi sumana bahu baraṣī| nabha teṃ bhavana cale sura haraṣī ||
do. kapipati begi bolāe āe jūthapa jūtha|
nānā barana atula bala bānara bhālu barūtha || 34 ||
prabhu pada paṅkaja nāvahiṃ sīsā| garajahiṃ bhālu mahābala kīsā ||
dekhī rāma sakala kapi senā| citi kṛpā kari rājiva nainā ||
rāma kṛpā bala pāi kapindā| bhe pacchajuta manahu~ girindā ||
haraṣi rāma taba kīnha payānā| saguna bhe sundara subha nānā ||
jāsu sakala maṅgalamaya kītī| tāsu payāna saguna yaha nītī ||
prabhu payāna jānā baidehīṃ| pharaki bāma a~ga janu kahi dehīm ||
joi joi saguna jānakihi hoī| asaguna bhayu rāvanahi soī ||
calā kaṭaku ko baranaiṃ pārā| garjahi bānara bhālu apārā ||
nakha āyudha giri pādapadhārī| cale gagana mahi icchācārī ||
keharināda bhālu kapi karahīṃ| ḍagamagāhiṃ diggaja cikkarahīm ||
chaṃ. cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi giri lola sāgara kharabhare|
mana haraṣa sabha gandharba sura muni nāga kinnara dukha ṭare ||
kaṭakaṭahiṃ markaṭa bikaṭa bhaṭa bahu koṭi koṭinha dhāvahīṃ|
jaya rāma prabala pratāpa kosalanātha guna gana gāvahīm || 1 ||
sahi saka na bhāra udāra ahipati bāra bārahiṃ mohī|
gaha dasana puni puni kamaṭha pṛṣṭa kaṭhora so kimi sohī ||
raghubīra rucira prayāna prasthiti jāni parama suhāvanī|
janu kamaṭha kharpara sarparāja so likhata abicala pāvanī || 2 ||
do. ehi bidhi jāi kṛpānidhi utare sāgara tīra|
jaha~ taha~ lāge khāna phala bhālu bipula kapi bīra || 35 ||
uhā~ nisācara rahahiṃ sasaṅkā| jaba te jāri gayu kapi laṅkā ||
nija nija gṛha~ saba karahiṃ bicārā| nahiṃ nisicara kula kera ubārā ||
jāsu dūta bala barani na jāī| tehi āe~ pura kavana bhalāī ||
dūtanhi sana suni purajana bānī| mandodarī adhika akulānī ||
rahasi jori kara pati paga lāgī| bolī bacana nīti rasa pāgī ||
kanta karaṣa hari sana pariharahū| mora kahā ati hita hiya~ dharahu ||
samujhata jāsu dūta ki karanī| stravahīṃ garbha rajanīcara dharanī ||
tāsu nāri nija saciva bolāī| paṭhavahu kanta jo cahahu bhalāī ||
taba kula kamala bipina dukhadāī| sītā sīta nisā sama āī ||
sunahu nātha sītā binu dīnheṃ| hita na tumhāra sambhu aja kīnhem ||
do. -rāma bāna ahi gana sarisa nikara nisācara bheka|
jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji ṭeka || 36 ||
śravana sunī saṭha tā kari bānī| bihasā jagata bidita abhimānī ||
sabhaya subhāu nāri kara sācā| maṅgala mahu~ bhaya mana ati kācā ||
jauṃ āvi markaṭa kaṭakāī| jiahiṃ bicāre nisicara khāī ||
kampahiṃ lokapa jākī trāsā| tāsu nāri sabhīta baḍa़i hāsā ||
asa kahi bihasi tāhi ura lāī| caleu sabhā~ mamatā adhikāī ||
mandodarī hṛdaya~ kara cintā| bhayu kanta para bidhi biparītā ||
baiṭheu sabhā~ khabari asi pāī| sindhu pāra senā saba āī ||
būjhesi saciva ucita mata kahahū| te saba ha~se maṣṭa kari rahahū ||
jitehu surāsura taba śrama nāhīṃ| nara bānara kehi lekhe māhī ||
do. saciva baida gura tīni jauṃ priya bolahiṃ bhaya āsa|
rāja dharma tana tīni kara hoi begihīṃ nāsa || 37 ||
soi rāvana kahu~ bani sahāī| astuti karahiṃ sunāi sunāī ||
avasara jāni bibhīṣanu āvā| bhrātā carana sīsu tehiṃ nāvā ||
puni siru nāi baiṭha nija āsana| bolā bacana pāi anusāsana ||
jau kṛpāla pū~chihu mohi bātā| mati anurupa kahu~ hita tātā ||
jo āpana cāhai kalyānā| sujasu sumati subha gati sukha nānā ||
so paranāri lilāra gosāīṃ| taju cuthi ke canda ki nāī ||
caudaha bhuvana eka pati hoī| bhūtadroha tiṣṭi nahiṃ soī ||
guna sāgara nāgara nara joū| alapa lobha bhala kahi na koū ||
do. kāma krodha mada lobha saba nātha naraka ke pantha|
saba parihari raghubīrahi bhajahu bhajahiṃ jehi santa || 38 ||
tāta rāma nahiṃ nara bhūpālā| bhuvanesvara kālahu kara kālā ||
brahma anāmaya aja bhagavantā| byāpaka ajita anādi anantā ||
go dvija dhenu deva hitakārī| kṛpāsindhu mānuṣa tanudhārī ||
jana rañjana bhañjana khala brātā| beda dharma racchaka sunu bhrātā ||
tāhi bayaru taji nāia māthā| pranatārati bhañjana raghunāthā ||
dehu nātha prabhu kahu~ baidehī| bhajahu rāma binu hetu sanehī ||
sarana ge~ prabhu tāhu na tyāgā| bisva droha kṛta agha jehi lāgā ||
jāsu nāma traya tāpa nasāvana| soi prabhu pragaṭa samujhu jiya~ rāvana ||
do. bāra bāra pada lāgu~ binaya karu~ dasasīsa|
parihari māna moha mada bhajahu kosalādhīsa || 39(ka) ||
muni pulasti nija siṣya sana kahi paṭhī yaha bāta|
turata so maiṃ prabhu sana kahī pāi suavasaru tāta || 39(kha) ||
mālyavanta ati saciva sayānā| tāsu bacana suni ati sukha mānā ||
tāta anuja tava nīti bibhūṣana| so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||
ripu utakaraṣa kahata saṭha doū| dūri na karahu ihā~ hi koū ||
mālyavanta gṛha gayu bahorī| kahi bibhīṣanu puni kara jorī ||
sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ| nātha purāna nigama asa kahahīm ||
jahā~ sumati taha~ sampati nānā| jahā~ kumati taha~ bipati nidānā ||
tava ura kumati basī biparītā| hita anahita mānahu ripu prītā ||
kālarāti nisicara kula kerī| tehi sītā para prīti ghanerī ||
do. tāta carana gahi māgu~ rākhahu mora dulāra|
sīta dehu rāma kahu~ ahita na hoi tumhāra || 40 ||
budha purāna śruti sammata bānī| kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||
sunata dasānana uṭhā risāī| khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||
jiasi sadā saṭha mora jiāvā| ripu kara paccha mūḍha़ tohi bhāvā ||
kahasi na khala asa ko jaga māhīṃ| bhuja bala jāhi jitā maiṃ nāhī ||
mama pura basi tapasinha para prītī| saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||
asa kahi kīnhesi carana prahārā| anuja gahe pada bārahiṃ bārā ||
umā santa ki ihi baḍa़āī| manda karata jo kari bhalāī ||
tumha pitu sarisa bhalehiṃ mohi mārā| rāmu bhajeṃ hita nātha tumhārā ||
saciva saṅga lai nabha patha gayū| sabahi sunāi kahata asa bhayū ||
do0=rāmu satyasaṅkalpa prabhu sabhā kālabasa tori|
mai raghubīra sarana aba jāu~ dehu jani khori || 41 ||
asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṃ| āyūhīna bhe saba tabahīm ||
sādhu avagyā turata bhavānī| kara kalyāna akhila kai hānī ||
rāvana jabahiṃ bibhīṣana tyāgā| bhayu bibhava binu tabahiṃ abhāgā ||
caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṃ| karata manoratha bahu mana māhīm ||
dekhihu~ jāi carana jalajātā| aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||
je pada parasi tarī riṣinārī| daṇḍaka kānana pāvanakārī ||
je pada janakasutā~ ura lāe| kapaṭa kuraṅga saṅga dhara dhāe ||
hara ura sara saroja pada jeī| ahobhāgya mai dekhihu~ teī ||
do0= jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi|
te pada āju bilokihu~ inha nayananhi aba jāi || 42 ||
ehi bidhi karata saprema bicārā| āyu sapadi sindhu ehiṃ pārā ||
kapinha bibhīṣanu āvata dekhā| jānā kau ripu dūta biseṣā ||
tāhi rākhi kapīsa pahiṃ āe| samācāra saba tāhi sunāe ||
kaha sugrīva sunahu raghurāī| āvā milana dasānana bhāī ||
kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā| kahi kapīsa sunahu naranāhā ||
jāni na jāi nisācara māyā| kāmarūpa kehi kārana āyā ||
bheda hamāra lena saṭha āvā| rākhia bā~dhi mohi asa bhāvā ||
sakhā nīti tumha nīki bicārī| mama pana saranāgata bhayahārī ||
suni prabhu bacana haraṣa hanumānā| saranāgata bacchala bhagavānā ||
do0=saranāgata kahu~ je tajahiṃ nija anahita anumāni|
te nara pāva~ra pāpamaya tinhahi bilokata hāni || 43 ||
koṭi bipra badha lāgahiṃ jāhū| āe~ sarana taju~ nahiṃ tāhū ||
sanamukha hoi jīva mohi jabahīṃ| janma koṭi agha nāsahiṃ tabahīm ||
pāpavanta kara sahaja subhAU| bhajanu mora tehi bhāva na kAU ||
jauṃ pai duṣṭahṛdaya soi hoī| moreṃ sanamukha āva ki soī ||
nirmala mana jana so mohi pāvā| mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||
bheda lena paṭhavā dasasīsā| tabahu~ na kachu bhaya hāni kapīsā ||
jaga mahu~ sakhā nisācara jete| lachimanu hani nimiṣa mahu~ tete ||
jauṃ sabhīta āvā saranāī| rakhihu~ tāhi prāna kī nāī ||
do0=ubhaya bhā~ti tehi ānahu ha~si kaha kṛpāniketa|
jaya kṛpāla kahi cale aṅgada hanū sameta || 44 ||
sādara tehi āgeṃ kari bānara| cale jahā~ raghupati karunākara ||
dūrihi te dekhe dvau bhrātā| nayanānanda dāna ke dātā ||
bahuri rāma chabidhāma bilokī| raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||
bhuja pralamba kañjāruna locana| syāmala gāta pranata bhaya mocana ||
siṅgha kandha āyata ura sohā| ānana amita madana mana mohā ||
nayana nīra pulakita ati gātā| mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||
nātha dasānana kara maiṃ bhrātā| nisicara baṃsa janama suratrātā ||
sahaja pāpapriya tāmasa dehā| jathā ulūkahi tama para nehā ||
do. śravana sujasu suni āyu~ prabhu bhañjana bhava bhīra|
trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra || 45 ||
asa kahi karata daṇḍavata dekhā| turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||
dīna bacana suni prabhu mana bhāvā| bhuja bisāla gahi hṛdaya~ lagāvā ||
anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī| bole bacana bhagata bhayahārī ||
kahu laṅkesa sahita parivārā| kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||
khala maṇḍalīṃ basahu dinu rātī| sakhā dharama nibahi kehi bhā~tī ||
maiṃ jānu~ tumhāri saba rītī| ati naya nipuna na bhāva anītī ||
baru bhala bāsa naraka kara tātā| duṣṭa saṅga jani dei bidhātā ||
aba pada dekhi kusala raghurāyā| jauṃ tumha kīnha jāni jana dāyā ||
do. taba lagi kusala na jīva kahu~ sapanehu~ mana biśrāma|
jaba lagi bhajata na rāma kahu~ soka dhāma taji kāma || 46 ||
taba lagi hṛdaya~ basata khala nānā| lobha moha macchara mada mānā ||
jaba lagi ura na basata raghunāthā| dhareṃ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||
mamatā taruna tamī a~dhiārī| rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||
taba lagi basati jīva mana māhīṃ| jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīm ||
aba maiṃ kusala miṭe bhaya bhāre| dekhi rāma pada kamala tumhāre ||
tumha kṛpāla jā para anukūlā| tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||
maiṃ nisicara ati adhama subhAU| subha ācaranu kīnha nahiṃ kAU ||
jāsu rūpa muni dhyāna na āvā| tehiṃ prabhu haraṣi hṛdaya~ mohi lāvā ||
do. -ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puñja|
dekheu~ nayana birañci siba sebya jugala pada kañja || 47 ||
sunahu sakhā nija kahu~ subhAU| jāna bhusuṇḍi sambhu girijAU ||
jauṃ nara hoi carācara drohī| āve sabhaya sarana taki mohī ||
taji mada moha kapaṭa chala nānā| karu~ sadya tehi sādhu samānā ||
jananī janaka bandhu suta dārā| tanu dhanu bhavana suhrada parivārā ||
saba kai mamatā tāga baṭorī| mama pada manahi bā~dha bari ḍorī ||
samadarasī icchā kachu nāhīṃ| haraṣa soka bhaya nahiṃ mana māhīm ||
asa sajjana mama ura basa kaiseṃ| lobhī hṛdaya~ basi dhanu jaisem ||
tumha sārikhe santa priya moreṃ| dharu~ deha nahiṃ āna nihorem ||
do. saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛḍha़ nema|
te nara prāna samāna mama jinha keṃ dvija pada prema || 48 ||
sunu laṅkesa sakala guna toreṃ| tāteṃ tumha atisaya priya morem ||
rāma bacana suni bānara jūthā| sakala kahahiṃ jaya kṛpā barūthā ||
sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī| nahiṃ aghāta śravanāmṛta jānī ||
pada ambuja gahi bārahiṃ bārā| hṛdaya~ samāta na premu apārā ||
sunahu deva sacarācara svāmī| pranatapāla ura antarajāmī ||
ura kachu prathama bāsanā rahī| prabhu pada prīti sarita so bahī ||
aba kṛpāla nija bhagati pāvanī| dehu sadā siva mana bhāvanī ||
evamastu kahi prabhu ranadhīrā| māgā turata sindhu kara nīrā ||
jadapi sakhā tava icchā nāhīṃ| mora darasu amogha jaga māhīm ||
asa kahi rāma tilaka tehi sārā| sumana bṛṣṭi nabha bhī apārā ||
do. rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṇḍa|
jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṇḍa || 49(ka) ||
jo sampati siva rāvanahi dīnhi die~ dasa mātha|
soi sampadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha || 49(kha) ||
asa prabhu chāḍa़i bhajahiṃ je ānā| te nara pasu binu pū~cha biṣānā ||
nija jana jāni tāhi apanāvā| prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||
puni sarbagya sarba ura bāsī| sarbarūpa saba rahita udāsī ||
bole bacana nīti pratipālaka| kārana manuja danuja kula ghālaka ||
sunu kapīsa laṅkāpati bīrā| kehi bidhi taria jaladhi gambhīrā ||
saṅkula makara uraga jhaṣa jātī| ati agādha dustara saba bhā~tī ||
kaha laṅkesa sunahu raghunāyaka| koṭi sindhu soṣaka tava sāyaka ||
jadyapi tadapi nīti asi gāī| binaya karia sāgara sana jāī ||
do. prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri|
binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri || 50 ||
sakhā kahī tumha nīki upāī| karia daiva jauṃ hoi sahāī ||
mantra na yaha lachimana mana bhāvā| rāma bacana suni ati dukha pāvā ||
nātha daiva kara kavana bharosā| soṣia sindhu karia mana rosā ||
kādara mana kahu~ eka adhārā| daiva daiva ālasī pukārā ||
sunata bihasi bole raghubīrā| aisehiṃ karaba dharahu mana dhīrā ||
asa kahi prabhu anujahi samujhāī| sindhu samīpa ge raghurāī ||
prathama pranāma kīnha siru nāī| baiṭhe puni taṭa darbha ḍasāī ||
jabahiṃ bibhīṣana prabhu pahiṃ āe| pācheṃ rāvana dūta paṭhāe ||
do. sakala carita tinha dekhe dhareṃ kapaṭa kapi deha|
prabhu guna hṛdaya~ sarāhahiṃ saranāgata para neha || 51 ||
pragaṭa bakhānahiṃ rāma subhAU| ati saprema gā bisari durAU ||
ripu ke dūta kapinha taba jāne| sakala bā~dhi kapīsa pahiṃ āne ||
kaha sugrīva sunahu saba bānara| aṅga bhaṅga kari paṭhavahu nisicara ||
suni sugrīva bacana kapi dhāe| bā~dhi kaṭaka cahu pāsa phirāe ||
bahu prakāra mārana kapi lāge| dīna pukārata tadapi na tyāge ||
jo hamāra hara nāsā kānā| tehi kosalādhīsa kai ānā ||
suni lachimana saba nikaṭa bolāe| dayā lāgi ha~si turata choḍāe ||
rāvana kara dījahu yaha pātī| lachimana bacana bācu kulaghātī ||
do. kahehu mukhāgara mūḍha़ sana mama sandesu udāra|
sītā dei milehu na ta āvā kāla tumhāra || 52 ||
turata nāi lachimana pada māthā| cale dūta baranata guna gāthā ||
kahata rāma jasu laṅkā~ āe| rāvana carana sīsa tinha nāe ||
bihasi dasānana pū~chī bātā| kahasi na suka āpani kusalātā ||
puni kahu khabari bibhīṣana kerī| jāhi mṛtyu āī ati nerī ||
karata rāja laṅkā saṭha tyāgī| hoihi jaba kara kīṭa abhāgī ||
puni kahu bhālu kīsa kaṭakāī| kaṭhina kāla prerita cali āī ||
jinha ke jīvana kara rakhavārā| bhayu mṛdula cita sindhu bicārā ||
kahu tapasinha kai bāta bahorī| jinha ke hṛdaya~ trāsa ati morī ||
do. -kī bhi bheṇṭa ki phiri ge śravana sujasu suni mora|
kahasi na ripu dala teja bala bahuta cakita cita tora || 53 ||
nātha kṛpā kari pū~chehu jaiseṃ| mānahu kahā krodha taji taisem ||
milā jāi jaba anuja tumhārā| jātahiṃ rāma tilaka tehi sārā ||
rāvana dūta hamahi suni kānā| kapinha bā~dhi dīnhe dukha nānā ||
śravana nāsikā kāṭai lāge| rāma sapatha dīnhe hama tyāge ||
pū~chihu nātha rāma kaṭakāī| badana koṭi sata barani na jāī ||
nānā barana bhālu kapi dhārī| bikaṭānana bisāla bhayakārī ||
jehiṃ pura daheu hateu suta torā| sakala kapinha maha~ tehi balu thorā ||
amita nāma bhaṭa kaṭhina karālā| amita nāga bala bipula bisālā ||
do. dvibida mayanda nīla nala aṅgada gada bikaṭāsi|
dadhimukha kehari nisaṭha saṭha jāmavanta balarāsi || 54 ||
e kapi saba sugrīva samānā| inha sama koṭinha gani ko nānā ||
rāma kṛpā~ atulita bala tinhahīṃ| tṛna samāna trelokahi ganahīm ||
asa maiṃ sunā śravana dasakandhara| paduma aṭhāraha jūthapa bandara ||
nātha kaṭaka maha~ so kapi nāhīṃ| jo na tumhahi jītai rana māhīm ||
parama krodha mījahiṃ saba hāthā| āyasu pai na dehiṃ raghunāthā ||
soṣahiṃ sindhu sahita jhaṣa byālā| pūrahīṃ na ta bhari kudhara bisālā ||
mardi garda milavahiṃ dasasīsā| aisei bacana kahahiṃ saba kīsā ||
garjahiṃ tarjahiṃ sahaja asaṅkā| mānahu grasana cahata hahiṃ laṅkā ||
do. -sahaja sūra kapi bhālu saba puni sira para prabhu rāma|
rāvana kāla koṭi kahu jīti sakahiṃ saṅgrāma || 55 ||
rāma teja bala budhi bipulāī| taba bhrātahi pū~cheu naya nāgara ||
tāsu bacana suni sāgara pāhīṃ| māgata pantha kṛpā mana māhīm ||
sunata bacana bihasā dasasīsā| jauṃ asi mati sahāya kṛta kīsā ||
sahaja bhīru kara bacana dṛḍha़āī| sāgara sana ṭhānī macalāī ||
mūḍha़ mṛṣā kā karasi baḍa़āī| ripu bala buddhi thāha maiṃ pāī ||
saciva sabhīta bibhīṣana jākeṃ| bijaya bibhūti kahā~ jaga tākem ||
suni khala bacana dūta risa bāḍha़ī| samaya bicāri patrikā kāḍha़ī ||
rāmānuja dīnhī yaha pātī| nātha bacāi juḍa़āvahu chātī ||
bihasi bāma kara līnhī rāvana| saciva boli saṭha lāga bacāvana ||
do. -bātanha manahi rijhāi saṭha jani ghālasi kula khīsa|
rāma birodha na ubarasi sarana biṣnu aja īsa || 56(ka) ||
kī taji māna anuja iva prabhu pada paṅkaja bhṛṅga|
hohi ki rāma sarānala khala kula sahita pataṅga || 56(kha) ||
sunata sabhaya mana mukha musukāī| kahata dasānana sabahi sunāī ||
bhūmi parā kara gahata akāsā| laghu tāpasa kara bāga bilāsā ||
kaha suka nātha satya saba bānī| samujhahu chāḍa़i prakṛti abhimānī ||
sunahu bacana mama parihari krodhā| nātha rāma sana tajahu birodhā ||
ati komala raghubīra subhAU| jadyapi akhila loka kara rAU ||
milata kṛpā tumha para prabhu karihī| ura aparādha na eku dharihī ||
janakasutā raghunāthahi dīje| etanā kahā mora prabhu kīje|
jaba tehiṃ kahā dena baidehī| carana prahāra kīnha saṭha tehī ||
nāi carana siru calā so tahā~| kṛpāsindhu raghunāyaka jahā~ ||
kari pranāmu nija kathā sunāī| rāma kṛpā~ āpani gati pāī ||
riṣi agasti kīṃ sāpa bhavānī| rāchasa bhayu rahā muni gyānī ||
bandi rāma pada bārahiṃ bārā| muni nija āśrama kahu~ pagu dhārā ||
do. binaya na mānata jaladhi jaḍa़ ge tīna dina bīti|
bole rāma sakopa taba bhaya binu hoi na prīti || 57 ||
lachimana bāna sarāsana ānū| soṣauṃ bāridhi bisikha kṛsānū ||
saṭha sana binaya kuṭila sana prītī| sahaja kṛpana sana sundara nītī ||
mamatā rata sana gyāna kahānī| ati lobhī sana birati bakhānī ||
krodhihi sama kāmihi hari kathā| ūsara bīja be~ phala jathā ||
asa kahi raghupati cāpa caḍha़āvā| yaha mata lachimana ke mana bhāvā ||
saṅghāneu prabhu bisikha karālā| uṭhī udadhi ura antara jvālā ||
makara uraga jhaṣa gana akulāne| jarata jantu jalanidhi jaba jāne ||
kanaka thāra bhari mani gana nānā| bipra rūpa āyu taji mānā ||
do. kāṭehiṃ pi kadarī phari koṭi jatana kau sīñca|
binaya na māna khagesa sunu ḍāṭehiṃ pi nava nīca || 58 ||
sabhaya sindhu gahi pada prabhu kere| chamahu nātha saba avaguna mere ||
gagana samīra anala jala dharanī| inha ki nātha sahaja jaḍa़ karanī ||
tava prerita māyā~ upajāe| sṛṣṭi hetu saba granthani gāe ||
prabhu āyasu jehi kaha~ jasa ahī| so tehi bhā~ti rahe sukha lahī ||
prabhu bhala kīnhī mohi sikha dīnhī| marajādā puni tumharī kīnhī ||
ḍhola gavā~ra sūdra pasu nārī| sakala tāḍa़nā ke adhikārī ||
prabhu pratāpa maiṃ jāba sukhāī| utarihi kaṭaku na mori baḍa़āī ||
prabhu agyā apela śruti gāī| karauṃ so begi jau tumhahi sohāī ||
do. sunata binīta bacana ati kaha kṛpāla musukāi|
jehi bidhi utarai kapi kaṭaku tāta so kahahu upāi || 59 ||
nātha nīla nala kapi dvau bhāī| larikāī riṣi āsiṣa pāī ||
tinha ke parasa kie~ giri bhāre| tarihahiṃ jaladhi pratāpa tumhāre ||
maiṃ puni ura dhari prabhutāī| karihu~ bala anumāna sahāī ||
ehi bidhi nātha payodhi ba~dhāia| jehiṃ yaha sujasu loka tihu~ gāia ||
ehi sara mama uttara taṭa bāsī| hatahu nātha khala nara agha rāsī ||
suni kṛpāla sāgara mana pīrā| turatahiṃ harī rāma ranadhīrā ||
dekhi rāma bala pauruṣa bhārī| haraṣi payonidhi bhayu sukhārī ||
sakala carita kahi prabhuhi sunāvā| carana bandi pāthodhi sidhāvā ||
chaṃ. nija bhavana gavaneu sindhu śrīraghupatihi yaha mata bhāyū|
yaha carita kali malahara jathāmati dāsa tulasī gāyū ||
sukha bhavana saṃsaya samana davana biṣāda raghupati guna ganā ||
taji sakala āsa bharosa gāvahi sunahi santata saṭha manā ||
do. sakala sumaṅgala dāyaka raghunāyaka guna gāna|
sādara sunahiṃ te tarahiṃ bhava sindhu binā jalajāna || 60 ||
māsapārāyaṇa, caubīsavā~ viśrāma
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane
pañcamaḥ sopānaḥ samāptaḥ |
(sundarakāṇḍa samāpta)
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.