ඕං ශ්රී පරමාත්මනේ නමඃ
අථ ප්රථමෝ(අ)ධ්යායඃ
අර්ජුනවිෂාදයෝගඃ
ධෘතරාෂ්ට්ර උවාච
ධර්මක්ෂේත්රේ කුරුක්ෂේත්රේ සමවේතා යුයුත්සවඃ .
මාමකාඃ පාණ්ඩවාශ්චෛව කිමකුර්වත සඤ්ජය ..1..
සඤ්ජය උවාච
දෘෂ්ට්වා තු පාණ්ඩවානීකං ව්යූඪං දුර්යෝධනස්තදා .
ආචාර්යමුපසඞ්ගම්ය රාජා වචනමබ්රවීත් ..2..
පශ්යෛතාං පාණ්ඩුපුත්රාණාම් ආචාර්ය මහතීං චමූම් .
ව්යූඪාං ද්රුපදපුත්රේණ තව ශිෂ්යේණ ධීමතා ..3..
අත්ර ශූරා මහේෂ්වාසාඃ භීමාර්ජුනසමා යුධි .
යුයුධානෝ විරාටශ්ච ද්රුපදශ්ච මහාරථඃ ..4..
ධෘෂ්ටකේතුශ්චේකිතානඃ කාශිරාජශ්ච වීර්යවාන් .
පුරුජිත්කුන්තිභෝජශ්ච ශෛබ්යශ්ච නරපුඞ්ගවඃ ..5..
යුධාමන්යුශ්ච වික්රාන්තඃ උත්තමෞජාශ්ච වීර්යවාන් .
සෞභද්රෝ ද්රෞපදේයාශ්ච සර්ව ඒව මහාරථාඃ ..6..
අස්මාකං තු විශිෂ්ටා යේ තාන්නිබෝධ ද්විජෝත්තම .
නායකා මම සෛන්යස්ය සඤ්ජ්ඤාර්ථං තාන් බ්රවීමි තේ ..7..
භවාන් භීෂ්මශ්ච කර්ණශ්ච කෘපශ්ච සමිතිඤ්ජයඃ .
අශ්වත්ථාමා විකර්ණශ්ච සෞමදත්තිස්තථෛව ච ..8..
අන්යේ ච බහවඃ ශූරාඃ මදර්ථේ ත්යක්තජීවිතාඃ .
නානාශස්ත්රප්රහරණාඃ සර්වේ යුද්ධවිශාරදාඃ ..9..
අපර්යාප්තං තදස්මාකං බලං භීෂ්මාභිරක්ෂිතම් .
පර්යාප්තං ත්විදමේතේෂාං බලං භීමාභිරක්ෂිතම් ..10..
අයනේෂු ච සර්වේෂු යථාභාගමවස්ථිතාඃ .
භීෂ්මමේවාභිරක්ෂන්තු භවන්තඃ සර්ව ඒව හි ..11..
තස්ය සඤ්ජනයන් හර්ෂං කුරුවෘද්ධඃ පිතාමහඃ .
සිංහනාදං විනද්යෝච්චෛඃ ශඞ්ඛං දධ්මෞ ප්රතාපවාන් ..12..
තතඃ ශඞ්ඛාශ්ච භේර්යශ්ච පණවානකගෝමුඛාඃ .
සහසෛවාභ්යහන්යන්ත ස ශබ්දස්තුමුලෝ(අ)භවත් ..13..
තතඃ ශ්වේතෛර්හයෛර්යුක්තේ මහති ස්යන්දනේ ස්ථිතෞ .
මාධවඃ පාණ්ඩවශ්චෛව දිව්යෞ ශඞ්ඛෞ ප්රදධ්මතුඃ ..14..
පාඤ්චජන්යං හෘෂීකේශඃ දේවදත්තං ධනඤ්ජයඃ .
පෞණ්ඩ්රං දධ්මෞ මහාශඞ්ඛං භීමකර්මා වෘකෝදරඃ ..15..
අනන්තවිජයං රාජා කුන්තීපුත්රෝ යුධිෂ්ඨිරඃ .
නකුලඃ සහදේවශ්ච සුඝෝෂමණිපුෂ්පකෞ ..16..
කාශ්යශ්ච පරමේෂ්වාසඃ ශිඛණ්ඩී ච මහාරථඃ .
ධෘෂ්ටද්යුම්නෝ විරාටශ්ච සාත්යකිශ්චාපරාජිතඃ ..17..
ද්රුපදෝ ද්රෞපදේයාශ්ච සර්වශඃ පෘථිවීපතේ .
සෞභද්රශ්ච මහාබාහුඃ ශඞ්ඛාන්-දධ්මුඃ පෘථක් පෘථක් ..18..
ස ඝෝෂෝ ධාර්තරාෂ්ට්රාණාං හෘදයානි ව්යදාරයත් .
නභශ්ච පෘථිවීං චෛව තුමුලෝ ව්යනුනාදයන් ..19..
අථ ව්යවස්ථිතාන්-දෘෂ්ට්වා ධාර්තරාෂ්ට්රාන් කපිධ්වජඃ .
ප්රවෘත්තේ ශස්ත්රසම්පාතේ ධනුරුද්යම්ය පාණ්ඩවඃ ..20..
හෘෂීකේශං තදා වාක්යම් ඉදමාහ මහීපතේ .
අර්ජුන උවාච
සේනයෝරුභයෝර්මධ්යේ රථං ස්ථාපය මේ(අ)ච්යුත ..21..
යාවදේතාන්නිරීක්ෂේ(අ)හං යෝද්ධුකාමානවස්ථිතාන් .
කෛර්මයා සහ යෝද්ධව්යං අස්මින් රණසමුද්යමේ ..22..
යෝත්ස්යමානානවේක්ෂේ(අ)හං ය ඒතේ(අ)ත්ර සමාගතාඃ .
ධාර්තරාෂ්ට්රස්ය දුර්බුද්ධේඃ යුද්ධේ ප්රියචිකීර්ෂවඃ ..23..
සඤ්ජය උවාච
ඒවමුක්තෝ හෘෂීකේශඃ ගුඩාකේශේන භාරත .
සේනයෝරුභයෝර්මධ්යේ ස්ථාපයිත්වා රථෝත්තමම් ..24..
භීෂ්මද්රෝණප්රමුඛතඃ සර්වේෂාං ච මහීක්ෂිතාම් .
උවාච පාර්ථ පශ්යෛතාන් සමවේතාන්කුරූනිති ..25..
තත්රාපශ්යත්ස්ථිතාන් පාර්ථඃ පිතෲනථ පිතාමහාන් .
ආචාර්යාන්-මාතුලාන්-භ්රාතෲන් පුත්රාන්-පෞත්රාන්-සඛීංස්තථා ..26..
ශ්වශුරාන්-සුහෘදශ්චෛව සේනයෝරුභයෝරපි .
තාන්සමීක්ෂ්ය ස කෞන්තේයඃ සර්වාන්බන්ධූනවස්ථිතාන් ..27..
කෘපයා පරයා(අ)(අ)විෂ්ටඃ විෂීදන්නිදමබ්රවීත් .
අර්ජුන උවාච
දෘෂ්ට්වේමං ස්වජනං කෘෂ්ණ යුයුත්සුං සමුපස්ථිතම් ..28..
සීදන්ති මම ගාත්රාණි මුඛං ච පරිශුෂ්යති .
වේපථුශ්ච ශරීරේ මේ රෝමහර්ෂශ්ච ජායතේ ..29..
ගාණ්ඩීවං ස්රංසතේ හස්තාත් ත්ව ක්චෛව පරිදහ්යතේ .
න ච ශක්නෝම්යවස්ථාතුං භ්රමතීව ච මේ මනඃ ..30..
නිමිත්තානි ච පශ්යාමි විපරීතානි කේශව .
න ච ශ්රේයෝ(අ)නුපශ්යාමි හත්වා ස්වජනමාහවේ ..31..
න කාඞ්ක්ෂේ විජයං කෘෂ්ණ න ච රාජ්යං සුඛානි ච .
කිං නෝ රාජ්යේන ගෝවින්ද කිං භෝගෛර්ජීවිතේන වා ..32..
යේෂාමර්ථේ කාඞ්ක්ෂිතං නඃ රාජ්යං භෝගාඃ සුඛානි ච .
ත ඉමේ(අ)වස්ථිතා යුද්ධේ ප්රාණාංස්ත්යක්ත්ත්වා ධනානි ච ..33..
ආචාර්යාඃ පිතරඃ පුත්රාඃ තථෛව ච පිතාමහාඃ .
මාතුලාඃ ශ්වශුරාඃ පෞත්රාඃ ශ්යාලාඃ සම්බන්ධිනස්තථා ..34..
ඒතාන්න හන්තුමිච්ඡාමි ඝ්නතෝ(අ)පි මධුසූදන .
අපි ත්රෛලෝක්යරාජ්යස්ය හේතෝඃ කිං නු මහීකෘතේ ..35..
නිහත්ය ධාර්තරාෂ්ට්රාන්නඃ කා ප්රීතිඃ ස්යාජ්ජනාර්දන .
පාපමේවාශ්රයේදස්මාන් හත්වෛතානාතතායිනඃ ..36..
තස්මාන්නාර්හා වයං හන්තුං ධාර්තරාෂ්ට්රාන්ස්වබාන්ධවාන් .
ස්වජනං හි කථං හත්වා සුඛිනඃ ස්යාම මාධව ..37..
යද්යප්යේතේ න පශ්යන්ති ලෝභෝපහතචේතසඃ .
කුලක්ෂයකෘතං දෝෂං මිත්රද්රෝහේ ච පාතකම් ..38..
කථං න ජ්ඤේයමස්මාභිඃ පාපාදස්මාන්නිවර්තිතුම් .
කුලක්ෂයකෘතං දෝෂං ප්රපශ්යද්භිර්ජනාර්දන ..39..
කුලක්ෂයේ ප්රණශ්යන්ති කුලධර්මාඃ සනාතනාඃ .
ධර්මේ නෂ්ටේ කුලං කෘත්ස්නම් අධර්මෝ(අ)භිභවත්යුත ..40..
අධර්මාභිභවාත්කෘෂ්ණ ප්රදුෂ්යන්ති කුලස්ත්රියඃ .
ස්ත්රීෂු දුෂ්ටාසු වාර්ෂ්ණේය ජායතේ වර්ණසඞ්කරඃ ..41..
සඞ්කරෝ නරකායෛව කුලඝ්නානාං කුලස්ය ච .
පතන්ති පිතරෝ හ්යේෂාං ලුප්තපිණ්ඩෝදකක්රියාඃ ..42..
දෝෂෛරේතෛඃ කුලඝ්නානාං වර්ණසඞ්කරකාරකෛඃ .
උත්සාද්යන්තේ ජාතිධර්මාඃ කුලධර්මාශ්ච ශාශ්වතාඃ ..43..
උත්සන්නකුලධර්මාණාං මනුෂ්යාණාං ජනාර්දන .
නරකේ(අ)නියතං වාසඃ භවතීත්යනුශුශ්රුම ..44..
අහෝ බත මහත්පාපං කර්තුං ව්යවසිතා වයම් .
යද්රාජ්යසුඛලෝභේන හන්තුං ස්වජනමුද්යතාඃ ..45..
යදි මාමප්රතීකාරම් අශස්ත්රං ශස්ත්රපාණයඃ .
ධාර්තරාෂ්ට්රා රණේ හන්යුඃ තන්මේ ක්ෂේමතරං භවේත් ..46..
සඤ්ජය උවාච
ඒවමුක්ත්වා(අ)ර්ජුනඃ සඞ්ඛ්යේ රථෝපස්ථ උපාවිශත් .
විසෘජ්ය සශරං චාපං ශෝකසංවිග්නමානසඃ ..47..
.. ඕං තත්සදිති ශ්රීමද්භගවද්ගීතාසු උපනිෂත්සු බ්රහ්මවිද්යායාං
යෝගශාස්ත්රේ ශ්රීකෘෂ්ණාර්ජුනසංවාදේ අර්ජුනවිෂාදයෝගෝ නාම ප්රථමෝ(අ)ධ්යායඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha prathamo'dhyāyaḥ
arjunaviṣādayogaḥ
dhṛtarāṣṭra uvāca
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||1||
sañjaya uvāca
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ||2||
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇām ācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||3||
atra śūrā maheṣvāsāḥ bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ||4||
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ||5||
yudhāmanyuśca vikrāntaḥ uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ||6||
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya sañjñārthaṃ tān bravīmi te ||7||
bhavān bhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca ||8||
anye ca bahavaḥ śūrāḥ madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||9||
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||10||
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||11||
tasya sañjanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||12||
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||13||
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||14||
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśaḥ devadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||15||
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||16||
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ||17||
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhān-dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||18||
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ||19||
atha vyavasthitān-dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ||20||
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyam idamāha mahīpate |
arjuna uvāca
senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta ||21||
yāvadetānnirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yoddhavyaṃ asmin raṇasamudyame ||22||
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ yuddhe priyacikīrṣavaḥ ||23||
sañjaya uvāca
evamukto hṛṣīkeśaḥ guḍākeśena bhārata |
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ||24||
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitān samavetānkurūniti ||25||
tatrāpaśyatsthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |
ācāryān-mātulān-bhrātṝn putrān-pautrān-sakhīṃstathā ||26||
śvaśurān-suhṛdaścaiva senayorubhayorapi |
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||27||
kṛpayā parayā''viṣṭaḥ viṣīdannidamabravīt |
arjuna uvāca
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||28||
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ||29||
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāt tva kcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||30||
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||31||
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||32||
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ naḥ rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyakttvā dhanāni ca ||33||
ācāryāḥ pitaraḥ putrāḥ tathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ||34||
etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||35||
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |
pāpamevāśrayedasmān hatvaitānātatāyinaḥ ||36||
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||37||
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||38||
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ||39||
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam adharmo'bhibhavatyuta ||40||
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||41||
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||42||
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ||43||
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narake'niyataṃ vāsaḥ bhavatītyanuśuśruma ||44||
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||45||
yadi māmapratīkāram aśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyuḥ tanme kṣemataraṃ bhavet ||46||
sañjaya uvāca
evamuktvā'rjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||47||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde arjunaviṣādayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
ॐ श्री परमात्मने नमः
अथ प्रथमोऽध्यायः
अर्जुनविषादयोगः
धृतराष्ट्र उवाच
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥1॥
सञ्जय उवाच
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥2॥
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥3॥
अत्र शूरा महेष्वासाः भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥4॥
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥5॥
युधामन्युश्च विक्रान्तः उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥6॥
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥7॥
भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥8॥
अन्ये च बहवः शूराः मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥9॥
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥10॥
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥11॥
तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥12॥
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥13॥
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥14॥
पाञ्चजन्यं हृषीकेशः देवदत्तं धनञ्जयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥15॥
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥16॥
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥17॥
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्-दध्मुः पृथक् पृथक् ॥18॥
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥19॥
अथ व्यवस्थितान्-दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥20॥
हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदमाह महीपते ।
अर्जुन उवाच
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥21॥
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यं अस्मिन् रणसमुद्यमे ॥22॥
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥23॥
सञ्जय उवाच
एवमुक्तो हृषीकेशः गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥24॥
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान्कुरूनिति ॥25॥
तत्रापश्यत्स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।
आचार्यान्-मातुलान्-भ्रातॄन् पुत्रान्-पौत्रान्-सखींस्तथा ॥26॥
श्वशुरान्-सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥27॥
कृपया परयाऽऽविष्टः विषीदन्निदमब्रवीत् ।
अर्जुन उवाच
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥28॥
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥29॥
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्व क्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥30॥
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥31॥
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥32॥
येषामर्थे काङ्क्षितं नः राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्त्वा धनानि च ॥33॥
आचार्याः पितरः पुत्राः तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥34॥
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥35॥
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥36॥
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥37॥
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥38॥
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥39॥
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभिभवत्युत ॥40॥
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥41॥
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥42॥
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥43॥
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासः भवतीत्यनुशुश्रुम ॥44॥
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥45॥
यदि मामप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युः तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥46॥
सञ्जय उवाच
एवमुक्त्वाऽर्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥47॥
॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha prathamo'dhyāyaḥ
arjunaviṣādayogaḥ
dhṛtarāṣṭra uvāca
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||1||
sañjaya uvāca
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ||2||
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇām ācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||3||
atra śūrā maheṣvāsāḥ bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ||4||
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ||5||
yudhāmanyuśca vikrāntaḥ uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ||6||
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya sañjñārthaṃ tān bravīmi te ||7||
bhavān bhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca ||8||
anye ca bahavaḥ śūrāḥ madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||9||
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||10||
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||11||
tasya sañjanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||12||
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||13||
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||14||
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśaḥ devadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||15||
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||16||
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ||17||
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhān-dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||18||
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ||19||
atha vyavasthitān-dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ||20||
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyam idamāha mahīpate |
arjuna uvāca
senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta ||21||
yāvadetānnirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yoddhavyaṃ asmin raṇasamudyame ||22||
yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ yuddhe priyacikīrṣavaḥ ||23||
sañjaya uvāca
evamukto hṛṣīkeśaḥ guḍākeśena bhārata |
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ||24||
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitān samavetānkurūniti ||25||
tatrāpaśyatsthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |
ācāryān-mātulān-bhrātṝn putrān-pautrān-sakhīṃstathā ||26||
śvaśurān-suhṛdaścaiva senayorubhayorapi |
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||27||
kṛpayā parayā''viṣṭaḥ viṣīdannidamabravīt |
arjuna uvāca
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||28||
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ||29||
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāt tva kcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||30||
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||31||
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||32||
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ naḥ rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyakttvā dhanāni ca ||33||
ācāryāḥ pitaraḥ putrāḥ tathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ||34||
etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||35||
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |
pāpamevāśrayedasmān hatvaitānātatāyinaḥ ||36||
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||37||
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||38||
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ||39||
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam adharmo'bhibhavatyuta ||40||
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||41||
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||42||
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ||43||
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narake'niyataṃ vāsaḥ bhavatītyanuśuśruma ||44||
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||45||
yadi māmapratīkāram aśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyuḥ tanme kṣemataraṃ bhavet ||46||
sañjaya uvāca
evamuktvā'rjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||47||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde arjunaviṣādayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.