Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 46 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

दितीन आपल्या पुत्रांक मारल्याबद्दल काश्यप मारीचाक सांगितलें आनी इंद्राक मारपी पुत्र मेळोवपाक तप करपाची इत्सा व्यक्त केली. काश्यपान तिका हजार वर्सां शुची रावल्यार असो पुत्र जल्मतलो असो वर दिलो आनी तो तपाक गेलो. दिती कुशप्लवनांत कठीण तप करत असताना इंद्रान परिचर्येन तिची सेवा केली. हजार वर्सांतलीं दहा उणीं वर्सां पूर्ण जालीं तेदना दितीन इंद्राक सांगितलें की उरिल्लीं दहा वर्सां सोंपतकच तो तिच्या पुत्राक पळोवंक पावतलो. मदयांत दिती न्हिदलीं तेदना इंद्रान तिच्या गर्भांत भितर सरून तो सात वांटे केले आनी गर्भ फुटलो तेन्ना रडपी भुरग्याक 'रडू नको' अशें उलोवन तो भायर पडलो.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता ।
मारीचं काश्यपं राम भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |
mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāramidamabravīt || 1 ||

त्या पुत्रांक मारल्यार, दिती परम दुखी जाली आनी आपल्या घोवाक, काश्यप मारीचाक, हें उलयली: हे रामा. ^AI

Shloka 2

हतपुत्राऽस्मि भगवंस्तव पुत्रैर्महाबलैः ।
शक्रहन्तारमिच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥ 2 ॥

hataputrā'smi bhagavaṃstava putrairmahābalaiḥ |
śakrahantāramicchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam || 2 ||

हे भगवंता, तुमच्या महाबली पुत्रांनी म्हजे पुत्र मारले. आतां हांव दीर्घ तप करून इंद्राक मारपी पुत्र मेळोवपाक इत्सा करता. ^AI

Shloka 3

साऽहं तपश्चरिष्यामि गर्भं मे दातुमर्हसि ।
ईश्वरं शक्रहन्तारं त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ 3 ॥

sā'haṃ tapaścariṣyāmi garbhaṃ me dātumarhasi |
īśvaraṃ śakrahantāraṃ tvamanujñātumarhasi || 3 ||

तो हांव तप करतलों; म्हाका गर्भ दिवपाक तुमी योग्य आसात. इंद्राक मारप्या ईश्वराक तुमी परवानगी दिवपाक योग्य आसात. ^AI

Shloka 4

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस्तदा ।
प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ॥ 4 ॥

tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapastadā |
pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām || 4 ||

तिचें तें उतर आयकून, त्या वेळार महातेजस्वी काश्यप मारीचान परम दुखी दितीक अशें उत्तर दिलें. ^AI

Shloka 5

एवं भवतु, भद्रं ते शुचिर्भव तपोधने ।
जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे ॥ 5 ॥

evaṃ bhavatu, bhadraṃ te śucirbhava tapodhane |
janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave || 5 ||

अशें जावं, तुका भलें जावं; हे तपोधने, तूं शुची (पवित्र) जाव. तूं युद्धांत इंद्राक मारपी पुत्राक जल्म दितली. ^AI

Shloka 6

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि ।
पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि ॥ 6 ॥

pūrṇe varṣasahasre tu śuciryadi bhaviṣyasi |
putraṃ trailokyabhartāraṃ mattastvaṃ janayiṣyasi || 6 ||

हजार वर्सां पूर्ण जातकच, तूं शुची (पवित्र) रावलीं जाल्यार, तूं म्हजे कडल्यान तिनूय लोकांचो भर्तार अशा पुत्राक जल्म दितली. ^AI

Shloka 7

एवमुक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् ।
समालभ्य ततस्स्वस्तीत्युक्त्वा स तपसे ययौ ॥ 7 ॥

evamuktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |
samālabhya tatassvastītyuktvā sa tapase yayau || 7 ||

अशें उलोवन, त्या महातेजस्वी मारीचान आपल्या हातान तिका पुसलें; मागीर तिका हात लावन ‘स्वस्ती’ (भलें जावं) अशें उलोवन तो तपाक गेलो. ^AI

Shloka 8

गते तस्मिन्नरश्श्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता ।
कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 8 ॥

gate tasminnaraśśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |
kuśaplavanamāsādya tapastepe sudāruṇam || 8 ||

हे नरश्रेष्ठा, तो गेल्या उपरांत दिती परम हर्षीत जाली आनी कुशप्लवन नांवाच्या थळाक पावून तिणें खूब कठीण तप केलें. ^AI

Shloka 9

तपस्तस्यां हि कुर्वन्त्यां परिचर्यां चकार ह ।
सहस्राक्षो नरश्श्रेष्ठ परया गुणसम्पदा ॥ 9 ॥

tapastasyāṃ hi kurvantyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |
sahasrākṣo naraśśreṣṭha parayā guṇasampadā || 9 ||

हे नरश्रेष्ठा, ती दिती तप करत असताना, हजार नेत्रांचो इंद्र आपल्या उत्कृष्ट गुणांच्या संपत्तीन असलेल्या परिचर्येन तिची सेवा करत राहिलो. ^AI

Shloka 10

अग्निं कुशान् काष्ठमपः फलं मूलं तथैव च ।
न्यवेदयत्सहस्राक्षो यच्चान्यदपि काङ्क्षितम् ॥ 10 ॥

agniṃ kuśān kāṣṭhamapaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |
nyavedayatsahasrākṣo yaccānyadapi kāṅkṣitam || 10 ||

हजार नेत्रांचो इंद्र तिचेक अग्नी, कुश, लाकूड, उदक, फळ, मूळ आनी हेर जाय ती इच्छित वस्तू अर्पण करत राहिलो. ^AI

Shloka 11

गात्रसंवहनश्चैव श्रमापनयनैस्तथा ।
शक्रस्सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥ 11 ॥

gātrasaṃvahanaścaiva śramāpanayanaistathā |
śakrassarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha || 11 ||

तशेंच तिच्या अंगांक मालीश करून तिचो थकवो घालोवन, इंद्र सगळ्या वेळांनी दितीची सेवा करत राहिलो. ^AI

Shloka 12

अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन ।
दितिः परमसम्प्रीता सहस्राक्षमथाब्रवीत् ॥ 12 ॥

atha varṣasahasre tu daśone raghunandana |
ditiḥ paramasamprītā sahasrākṣamathābravīt || 12 ||

हे रघुनंदना, उपरांत हजार वर्षांतलीं दहा उणीं अशीं वर्षां पूर्ण जालीं, तेदना दिती खूब प्रसन्न जावन हजार नेत्रांच्या इंद्राक म्हणाली. ^AI

Shloka 13

याचितेन सुरश्रेष्ठ तव पित्रा महात्मना ।
वरो वर्षसहस्रान्ते दत्तो मम सुतं प्रति ॥ 13 ॥

yācitena suraśreṣṭha tava pitrā mahātmanā |
varo varṣasahasrānte datto mama sutaṃ prati || 13 ||

हे सुरश्रेष्ठा, तुज्या महात्मा पित्यान म्हज्या पुत्राविशीं हजार वर्षां उपरांत वर दिल्लो, तो ताणें म्हाका मागल्लो. ^AI

Shloka 14

तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर ।
अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥ 14 ॥

tapaścarantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |
avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ || 14 ||

हे वीर्यवानांतल्या श्रेष्ठा, तप करत असताना हे दहा वर्षां उरलीं आसात; तुका भलें जावं, ते उपरांत तूं तुज्या भावाक पळोवंक पावतलो. ^AI

Shloka 15

तमहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् ।
त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥ 15 ॥

tamahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |
trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ || 15 ||

हे पुत्रा, जैताची उत्सुकता धरून तुज्या खातीर हांव ताका शांत करीन; हे पुत्रा, तूं निर्भय जावन तिघां लोकांचें विजय-सुख म्हज्या वांगडा भोगतलो. ^AI

Shloka 16

एवमुक्त्वा दितिश्शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे ।
निद्रयाऽपहृता देवी पादौ कृत्वाऽथ शीर्षतः ॥ 16 ॥

evamuktvā ditiśśakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |
nidrayā'pahṛtā devī pādau kṛtvā'tha śīrṣataḥ || 16 ||

अशें दितीन इंद्राक सांगून, दिवस मदयांत पावताच ती देवी निद्रेक बळी पडली आनी आपले पांय शिराकडे करून न्हिदली. ^AI

Shloka 17

दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् ।
शिरस्स्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च ॥ 17 ॥

dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |
śirassthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca || 17 ||

त्या अशुची (अस्वच्छ) दितीचें पादांकडेन केस आनी शिराचे सुवातेर पाद अशें केल्लें पळोवन शक्र हांसलो आनी आनंदीत जालो. ^AI

Shloka 18

तस्याश्शरीरविवरं विवेश च पुरन्दरः ।
गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥ 18 ॥

tasyāśśarīravivaraṃ viveśa ca purandaraḥ |
garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān || 18 ||

हे रामा, पुरंदर तिच्या शरीराच्या छिद्रांत भितर सरलो आनी परमात्मज्ञानी शक्रान त्या गर्भाक सात वांटे केले. ^AI

Shloka 19

भिद्यमानस्ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा ।
रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिरबुध्यत ॥ 19 ॥

bhidyamānastato garbho vajreṇa śataparvaṇā |
ruroda susvaraṃ rāma tato ditirabudhyata || 19 ||

हे रामा, शतपर्वा वज्रान तो गर्भ फुटताच तो सुमधूर स्वरान रडलो, आनी तेन्ना दिती जागी जाली. ^AI

Shloka 20

मा रुदो मा रुदश्चेति गर्भं शक्रोऽभ्यभाषत ।
बिभेद च महातेजा रुदन्तमपि वासवः ॥ 20 ॥

mā rudo mā rudaśceti garbhaṃ śakro'bhyabhāṣata |
bibheda ca mahātejā rudantamapi vāsavaḥ || 20 ||

शक्रान त्या गर्भाक म्हळें, 'रडू नको, रडू नको'; आनी महातेजस्वी वासवान रडत आसतना ताका फुडें फोडलो. ^AI

Shloka 21

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् ।
निष्पपात ततश्शक्रो मातुर्वचनगौरवात् ॥ 21 ॥

na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt |
niṣpapāta tataśśakro māturvacanagauravāt || 21 ||

दितीन म्हळें, 'मारू नको, मारू नको'; तेन्ना आवयच्या उतराचो मान राखून शक्र ते भितरून भायर पडलो. ^AI

Shloka 22

प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।
अशुचिर्देवि सुप्ताऽसि पादयोः कृतमूर्धजा ॥ 22 ॥

prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata |
aśucirdevi suptā'si pādayoḥ kṛtamūrdhajā || 22 ||

वज्रासयत हात जोडून शक्रान दितीक म्हळें, 'हे देवी, तूं अस्वच्छ अवस्थेंत न्हिदलीं आसलीस आनी तुज्या पादांकडेन केस केल्ले आसले.' ^AI

Shloka 23

तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे ।
अभिदं सप्तधा देवि तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ 23 ॥

tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave |
abhidaṃ saptadhā devi tanme tvaṃ kṣantumarhasi || 23 ||

'हे देवी, तो अवसर म्हाका मेळ्ळो, आनी संग्रामांत शक्राक मारपी त्या गर्भाक म्हणून हांवें ताका सात वांटे केले; तें तूं क्षमा करपाक योग्य आसा.' ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥

1.46 बालकाण्ड - षट्चत्वारिंश सर्गः