(ଶ୍ରୀଦେଵୀଭାଗଵତଂ, ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍କନ୍ଧଂ, ଦ୍ଵାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ, ମଣିଦ୍ଵୀପ ଵର୍ଣନ - 3)
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ।
ତଦେଵ ଦେଵୀସଦନଂ ମଧ୍ଯଭାଗେ ଵିରାଜତେ ।
ସହସ୍ର ସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁକ୍ତାଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଷୁ ମଣ୍ଡପାଃ ॥ 1 ॥
ଶୃଙ୍ଗାରମଣ୍ଡପଶ୍ଚୈକୋ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ ଏଵ ଚ ।
ଜ୍ଞାନମଣ୍ଡପ ସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ତୃତୀଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ॥ 2 ॥
ଏକାନ୍ତମଣ୍ଡପଶ୍ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।
ନାନା ଵିତାନସଂଯୁକ୍ତା ନାନା ଧୂପୈସ୍ତୁ ଧୂପିତାଃ ॥ 3 ॥
କୋଟିସୂର୍ଯସମାଃ କାନ୍ତ୍ଯା ଭ୍ରାଞ୍ଜନ୍ତେ ମଣ୍ଡପାଃ ଶୁଭାଃ ।
ତନ୍ମଣ୍ଡପାନାଂ ପରିତଃ କାଶ୍ମୀରଵନିକା ସ୍ମୃତା ॥ 4 ॥
ମଲ୍ଲିକାକୁନ୍ଦଵନିକା ଯତ୍ର ପୁଷ୍କଲକାଃ ସ୍ଥିତାଃ ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯାତା ମୃଗମଦୈଃ ପୂରିତାସ୍ତତ୍ସ୍ରଵା ନୃପ ॥ 5 ॥
ମହାପଦ୍ମାଟଵୀ ତଦ୍ଵଦ୍ରତ୍ନସୋପାନନିର୍ମିତା ।
ସୁଧାରସେନସମ୍ପୂର୍ଣା ଗୁଞ୍ଜନ୍ମତ୍ତମଧୁଵ୍ରତା ॥ 6 ॥
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣା ଗନ୍ଧପୂରିତ ଦିକ୍ତଟା ।
ଵନିକାନାଂ ସୁଗନ୍ଧୈସ୍ତୁ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ସୁଵାସିତମ୍ ॥ 7 ॥
ଶୃଙ୍ଗାରମଣ୍ଡପେ ଦେଵ୍ଯୋ ଗାଯନ୍ତି ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ଵରୈଃ ।
ସଭାସଦୋ ଦେଵଵଶା ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରୀଜଗଦମ୍ବିକା ॥ 8 ॥
ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପମଧ୍ଯେ ତୁ ମୋଚଯତ୍ଯନିଶଂ ଶିଵା ।
ଜ୍ଞାନୋପଦେଶଂ କୁରୁତେ ତୃତୀଯେ ନୃପ ମଣ୍ଡପେ ॥ 9 ॥
ଚତୁର୍ଥମଣ୍ଡପେ ଚୈଵ ଜଗଦ୍ରକ୍ଷା ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରିଣୀ ସହିତା ନିତ୍ଯଂ କରୋତି ଜଗଦମ୍ବିକା ॥ 10 ॥
ଚିନ୍ତାମଣିଗୃହେ ରାଜଞ୍ଛକ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମକୈଃ ପରୈଃ ।
ସୋପାନୈର୍ଦଶଭିର୍ଯୁକ୍ତୋ ମଞ୍ଚକୋପ୍ଯଧିରାଜତେ ॥ 11 ॥
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଈଶ୍ଵରଶ୍ଚ ସଦାଶିଵଃ ।
ଏତେ ମଞ୍ଚଖୁରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଫଲକସ୍ତୁ ସଦାଶିଵଃ ॥ 12 ॥
ତସ୍ଯୋପରି ମହାଦେଵୋ ଭୁଵନେଶୋ ଵିରାଜତେ ।
ଯା ଦେଵୀ ନିଜଲୀଲାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଧାଭୂତା ବଭୂଵହ ॥ 13 ॥
ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦୌ ତୁ ସ ଏଵାଯଂ ତଦର୍ଧାଙ୍ଗୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ।
କନ୍ଦର୍ପ ଦର୍ପନାଶୋଦ୍ଯତ୍କୋଟି କନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରଃ ॥ 14 ॥
ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଶ୍ଚ ମଣିଭୂଷଣ ଭୂଷିତଃ ।
ହରିଣାଭୀତିପରଶୂନ୍ଵରଂ ଚ ନିଜବାହୁଭିଃ ॥ 15 ॥
ଦଧାନଃ ଷୋଡଶାବ୍ଦୋଽସୌ ଦେଵଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ମହାନ୍ ।
କୋଟିସୂର୍ଯ ପ୍ରତୀକାଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟି ସୁଶୀତଲଃ ॥ 16 ॥
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକ ସଙ୍କାଶସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଃ ଶୀତଲ ଦ୍ଯୁତିଃ ।
ଵାମାଙ୍କେ ସନ୍ନିଷଣ୍ଣାଽସ୍ଯ ଦେଵୀ ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ ॥ 17 ॥
ନଵରତ୍ନଗଣାକୀର୍ଣ କାଞ୍ଚୀଦାମ ଵିରାଜିତା ।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସନ୍ନଦ୍ଧ ଵୈଦୂର୍ଯାଙ୍ଗଦଭୂଷଣା ॥ 18 ॥
କନଚ୍ଛ୍ରୀଚକ୍ରତାଟଙ୍କ ଵିଟଙ୍କ ଵଦନାମ୍ବୁଜା ।
ଲଲାଟକାନ୍ତି ଵିଭଵ ଵିଜିତାର୍ଧସୁଧାକରା ॥ 19 ॥
ବିମ୍ବକାନ୍ତି ତିରସ୍କାରିରଦଚ୍ଛଦ ଵିରାଜିତା ।
ଲସତ୍କୁଙ୍କୁମକସ୍ତୂରୀତିଲକୋଦ୍ଭାସିତାନନା ॥ 20 ॥
ଦିଵ୍ଯ ଚୂଡାମଣି ସ୍ଫାର ଚଞ୍ଚଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକସୂର୍ଯକା ।
ଉଦ୍ଯତ୍କଵିସମସ୍ଵଚ୍ଛ ନାସାଭରଣ ଭାସୁରା ॥ 21 ॥
ଚିନ୍ତାକଲମ୍ବିତସ୍ଵଚ୍ଛ ମୁକ୍ତାଗୁଚ୍ଛ ଵିରାଜିତା ।
ପାଟୀର ପଙ୍କ କର୍ପୂର କୁଙ୍କୁମାଲଙ୍କୃତ ସ୍ତନୀ ॥ 22 ॥
ଵିଚିତ୍ର ଵିଵିଧା କଲ୍ପା କମ୍ବୁସଙ୍କାଶ କନ୍ଧରା ।
ଦାଡିମୀଫଲବୀଜାଭ ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତି ଵିରାଜିତା ॥ 23 ॥
ଅନର୍ଘ୍ଯ ରତ୍ନଘଟିତ ମୁକୁଟାଞ୍ଚିତ ମସ୍ତକା ।
ମତ୍ତାଲିମାଲାଵିଲସଦଲକାଢ୍ଯ ମୁଖାମ୍ବୁଜା ॥ 24 ॥
କଲଙ୍କକାର୍ଶ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା ।
ଜାହ୍ନଵୀସଲିଲାଵର୍ତ ଶୋଭିନାଭିଵିଭୂଷିତା ॥ 25 ॥
ମାଣିକ୍ଯ ଶକଲାବଦ୍ଧ ମୁଦ୍ରିକାଙ୍ଗୁଲିଭୂଷିତା ।
ପୁଣ୍ଡରୀକଦଲାକାର ନଯନତ୍ରଯସୁନ୍ଦରୀ ॥ 26 ॥
କଲ୍ପିତାଚ୍ଛ ମହାରାଗ ପଦ୍ମରାଗୋଜ୍ଜ୍ଵଲପ୍ରଭା ।
ରତ୍ନକିଙ୍କିଣିକାଯୁକ୍ତ ରତ୍ନକଙ୍କଣଶୋଭିତା ॥ 27 ॥
ମଣିମୁକ୍ତାସରାପାର ଲସତ୍ପଦକସନ୍ତତିଃ ।
ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲିପ୍ରଵିତତ ପ୍ରଭାଜାଲଲସତ୍କରା ॥ 28 ॥
କଞ୍ଚୁକୀଗୁମ୍ଫିତାପାର ନାନା ରତ୍ନତତିଦ୍ଯୁତିଃ ।
ମଲ୍ଲିକାମୋଦି ଧମ୍ମିଲ୍ଲ ମଲ୍ଲିକାଲିସରାଵୃତା ॥ 29 ॥
ସୁଵୃତ୍ତନିବିଡୋତ୍ତୁଙ୍ଗ କୁଚଭାରାଲସା ଶିଵା ।
ଵରପାଶାଙ୍କୁଶାଭୀତି ଲସଦ୍ବାହୁ ଚତୁଷ୍ଟଯା ॥ 30 ॥
ସର୍ଵଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଢ୍ଯା ସୁକୁମାରାଙ୍ଗଵଲ୍ଲରୀ ।
ସୌନ୍ଦର୍ଯଧାରାସର୍ଵସ୍ଵା ନିର୍ଵ୍ଯାଜକରୁଣାମଯୀ ॥ 31 ॥
ନିଜସଂଲାପମାଧୁର୍ଯ ଵିନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତକଚ୍ଛପୀ ।
କୋଟିକୋଟିରଵୀନ୍ଦୂନାଂ କାନ୍ତିଂ ଯା ବିଭ୍ରତୀ ପରା ॥ 32 ॥
ନାନା ସଖୀଭିର୍ଦାସୀଭିସ୍ତଥା ଦେଵାଙ୍ଗନାଦିଭିଃ ।
ସର୍ଵାଭିର୍ଦେଵତାଭିସ୍ତୁ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତା ॥ 33 ॥
ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତ୍ଯା କ୍ରିଯାଶକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତା ।
ଲଜ୍ଜା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ପୁଷ୍ଟିଃ କୀର୍ତିଃ କାନ୍ତିଃ କ୍ଷମା ଦଯା ॥ 34 ॥
ବୁଦ୍ଧିର୍ମେଧାସ୍ମୃତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୂର୍ତିମତ୍ଯୋଙ୍ଗନାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵାପ୍ଯଜିତା ଚାପରାଜିତା ॥ 35 ॥
ନିତ୍ଯା ଵିଲାସିନୀ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ତ୍ଵଘୋରା ମଙ୍ଗଲା ନଵା ।
ପୀଠଶକ୍ତଯ ଏତାସ୍ତୁ ସେଵନ୍ତେ ଯାଂ ପରାମ୍ବିକାମ୍ ॥ 36 ॥
ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵଭାଗେସ୍ତୋନିଧୀତୌ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମକୌ ।
ନଵରତ୍ନ ଵହାନଦ୍ଯସ୍ତଥା ଵୈ କାଞ୍ଚନସ୍ରଵାଃ ॥ 37 ॥
ସପ୍ତଧାତୁଵହାନଦ୍ଯୋ ନିଧିଭ୍ଯାଂ ତୁ ଵିନିର୍ଗତାଃ ।
ସୁଧାସିନ୍ଧ୍ଵନ୍ତଗାମିନ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ନୃପସତ୍ତମ ॥ 38 ॥
ସା ଦେଵୀ ଭୁଵନେଶାନୀ ତଦ୍ଵାମାଙ୍କେ ଵିରାଜତେ ।
ସର୍ଵେଶ ତ୍ଵଂ ମହେଶସ୍ଯ ଯତ୍ସଙ୍ଗା ଦେଵ ନାନ୍ଯଥା ॥ 39 ॥
ଚିନ୍ତାମଣି ଗୃହସ୍ଯାଽସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଶୃଣୁ ଭୂମିପ ।
ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମଂ ମହାନ୍ତସ୍ତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ॥ 40 ॥
ତଦୁତ୍ତରେ ମହାଶାଲାଃ ପୂର୍ଵସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ତ୍ଵେତନ୍ନିରାଧାରଂ ଵିରାଜତେ ॥ 41 ॥
ସଙ୍କୋଚଶ୍ଚ ଵିକାଶଶ୍ଚ ଜାଯତେଽସ୍ଯ ନିରନ୍ତରମ୍ ।
ପଟଵତ୍କାର୍ଯଵଶତଃ ପ୍ରଲଯେ ସର୍ଜନେ ତଥା ॥ 42 ॥
ଶାଲାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵକାନ୍ତିପରାଵଧି ।
ଚିନ୍ତାମଣିଗୃହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ମହୋମଯୀ ॥ 43 ॥
ଯେଯେ ଉପାସକାଃ ସନ୍ତି ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନଃ ।
ଦେଵେଷୁ ନାଗଲୋକେଷୁ ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ ॥ 44 ॥
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତେ ଚ ସର୍ଵେପି ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଭୂମିପ ।
ଦେଵୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଯେ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପ୍ରାଣାନ୍ଦେଵ୍ଯର୍ଚନେ ରତାଃ ॥ 45 ॥
ତେ ସର୍ଵେ ଯାନ୍ତି ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ମହୋତ୍ସଵା ।
ଘୃତକୁଲ୍ଯା ଦୁଗ୍ଧକୁଲ୍ଯା ଦଧିକୁଲ୍ଯା ମଧୁସ୍ରଵାଃ ॥ 46 ॥
ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତି ସରିତଃ ସର୍ଵାସ୍ତଥାମୃତଵହାଃ ପରାଃ ।
ଦ୍ରାକ୍ଷାରସଵହାଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜମ୍ବୂରସଵହାଃ ପରାଃ ॥ 47 ॥
ଆମ୍ରେକ୍ଷୁରସଵାହିନ୍ଯୋ ନଦ୍ଯସ୍ତାସ୍ତୁ ସହସ୍ରଶଃ ।
ମନୋରଥଫଲାଵୃକ୍ଷାଵାପ୍ଯଃ କୂପାସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 48 ॥
ଯଥେଷ୍ଟପାନଫଲଦାନ ନ୍ଯୂନଂ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ହି ।
ନ ରୋଗପଲିତଂ ଵାପି ଜରା ଵାପି କଦାଚନ ॥ 49 ॥
ନ ଚିନ୍ତା ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ କାମକ୍ରୋଧାଦିକଂ ତଥା ।
ସର୍ଵେ ଯୁଵାନଃ ସସ୍ତ୍ରୀକାଃ ସହସ୍ରାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ ॥ 50 ॥
ଭଜନ୍ତି ସତତଂ ଦେଵୀଂ ତତ୍ର ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍ ।
କେଚିତ୍ସଲୋକତାପନ୍ନାଃ କେଚିତ୍ସାମୀପ୍ଯତାଂ ଗତାଃ ॥ 51 ॥
ସରୂପତାଂ ଗତାଃ କେଚିତ୍ସାର୍ଷ୍ଟିତାଂ ଚ ପରେଗତାଃ ।
ଯାଯାସ୍ତୁ ଦେଵତାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍ ॥ 52 ॥
ସମଷ୍ଟଯଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତାସ୍ତୁ ସେଵନ୍ତେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀମ୍ ।
ସପ୍ତକୋଟିମହାମନ୍ତ୍ରା ମୂର୍ତିମନ୍ତ ଉପାସତେ ॥ 53 ॥
ମହାଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସକଲାଃ ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକାଂ ଶିଵାମ୍ ।
କାରଣବ୍ରହ୍ମରୂପାଂ ତାଂ ମାଯା ଶବଲଵିଗ୍ରହାମ୍ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ଥଂ ରାଜନ୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମହତ୍ତରମ୍ ।
ନ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରୌ ନୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟଯୋଗ୍ନିସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 55 ॥
ଏତସ୍ଯ ଭାସା କୋଟ୍ଯଂଶ କୋଟ୍ଯଂଶୋ ନାପି ତେ ସମାଃ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଦ୍ରୁମସଙ୍କାଶଂ କ୍ଵଚିନ୍ମରକତଚ୍ଛଵି ॥ 56 ॥
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭାନୁସମଚ୍ଛାଯଂ ମଧ୍ଯସୂର୍ଯସମଂ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିମହାଧାରା ସାରକାନ୍ତିତତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 57 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ସିନ୍ଦୂର ନୀଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମାଣିକ୍ଯ ସଦୃଶଚ୍ଛଵି ।
ହୀରସାର ମହାଗର୍ଭ ଧଗଦ୍ଧଗିତ ଦିକ୍ତଟମ୍ ॥ 58 ॥
କାନ୍ତ୍ଯା ଦାଵାନଲସମଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନ ସନ୍ନିଭମ୍ ।
କ୍ଵଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋପଲୋଦ୍ଗାରଂ ସୂର୍ଯୋଦ୍ଗାରଂ ଚ କୁତ୍ର ଚିତ୍ ॥ 59 ॥
ରତ୍ନଶୃଙ୍ଗି ସମାଯୁକ୍ତଂ ରତ୍ନପ୍ରାକାର ଗୋପୁରମ୍ ।
ରତ୍ନପତ୍ରୈ ରତ୍ନଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପରିମଣ୍ଡିତମ୍ ॥ 60 ॥
ନୃତ୍ଯନ୍ମଯୂରସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ କପୋତରଣିତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ।
କୋକିଲାକାକଲୀଲାପୈଃ ଶୁକଲାପୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍ ॥ 61 ॥
ସୁରମ୍ଯ ରମଣୀଯାମ୍ବୁ ଲକ୍ଷାଵଧି ସରୋଵୃତମ୍ ।
ତନ୍ମଧ୍ଯଭାଗ ଵିଲସଦ୍ଵିକଚଦ୍ରତ୍ନ ପଙ୍କଜୈଃ ॥ 62 ॥
ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ ସମନ୍ତାତ୍ତୁ ଵାସିତଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।
ମନ୍ଦମାରୁତ ସମ୍ଭିନ୍ନ ଚଲଦ୍ଦ୍ରୁମ ସମାକୁଲମ୍ ॥ 63 ॥
ଚିନ୍ତାମଣି ସମୂହାନାଂ ଜ୍ଯୋତିଷା ଵିତତାମ୍ବରମ୍ ।
ରତ୍ନପ୍ରଭାଭିରଭିତୋ ଧଗଦ୍ଧଗିତ ଦିକ୍ତଟମ୍ ॥ 64 ॥
ଵୃକ୍ଷଵ୍ରାତ ମହାଗନ୍ଧଵାତଵ୍ରାତ ସୁପୂରିତମ୍ ।
ଧୂପଧୂପାଯିତଂ ରାଜନ୍ମଣିଦୀପାଯୁତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ॥ 65 ॥
ମଣିଜାଲକ ସଚ୍ଛିଦ୍ର ତରଲୋଦରକାନ୍ତିଭିଃ ।
ଦିଙ୍ମୋହଜନକଂ ଚୈତଦ୍ଦର୍ପଣୋଦର ସଂଯୁତମ୍ ॥ 66 ॥
ଐଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ସମଗ୍ରସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗାରସ୍ଯାଖିଲସ୍ଯ ଚ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞତାଯାଃ ସର୍ଵାଯାସ୍ତେଜସଶ୍ଚାଖିଲସ୍ଯ ଚ ॥ 67 ॥
ପରାକ୍ରମସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵୋତ୍ତମଗୁଣସ୍ଯ ଚ ।
ସକଲା ଯା ଦଯାଯାଶ୍ଚ ସମାପ୍ତିରିହ ଭୂପତେ ॥ 68 ॥
ରାଜ୍ଞ ଆନନ୍ଦମାରଭ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ତ ଭୂମିଷୁ ।
ଆନନ୍ଦା ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ତେଽତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଭଵନ୍ତି ହି ॥ 69 ॥
ଇତି ତେ ଵର୍ଣିତଂ ରାଜନ୍ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମହତ୍ତରମ୍ ।
ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ପରଂସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଲୋକୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ॥ 70 ॥
ଏତସ୍ଯ ସ୍ମରଣାତ୍ସଦ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି ।
ପ୍ରାଣୋତ୍କ୍ରମଣସନ୍ଧୌ ତୁ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ଗଚ୍ଛତି ॥ 71 ॥
ଅଧ୍ଯାଯ ପଞ୍ଚକଂ ତ୍ଵେତତ୍ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସମାହିତଃ ।
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଦି ବାଧା ତତ୍ର ଭଵେନ୍ନ ହି ॥ 72 ॥
ନଵୀନ ଗୃହ ନିର୍ମାଣେ ଵାସ୍ତୁଯାଗେ ତଥୈଵ ଚ ।
ପଠିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ କଲ୍ଯାଣଂ ତେନ ଜାଯତେ ॥ 73 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଦ୍ଵାଦଶୋଧ୍ଯାଯଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3)
vyāsa uvāca |
tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate |
sahasra stambhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṇḍapāḥ || 1 ||
śṛṅgāramaṇḍapaścaiko muktimaṇḍapa eva ca |
jñānamaṇḍapa sañjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ || 2 ||
ekāntamaṇḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ |
nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ || 3 ||
koṭisūryasamāḥ kāntyā bhrāñjante maṇḍapāḥ śubhāḥ |
tanmaṇḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā || 4 ||
mallikākundavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ |
asaṅkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa || 5 ||
mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā |
sudhārasenasampūrṇā guñjanmattamadhuvratā || 6 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā gandhapūrita diktaṭā |
vanikānāṃ sugandhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam || 7 ||
śṛṅgāramaṇḍape devyo gāyanti vividhaiḥ svaraiḥ |
sabhāsado devavaśā madhye śrījagadambikā || 8 ||
muktimaṇḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā |
jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṇḍape || 9 ||
caturthamaṇḍape caiva jagadrakṣā vicintanam |
mantriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadambikā || 10 ||
cintāmaṇigṛhe rājañchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ |
sopānairdaśabhiryukto mañcakopyadhirājate || 11 ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete mañcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ || 12 ||
tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate |
yā devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha || 13 ||
sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṅgo maheśvaraḥ |
kandarpa darpanāśodyatkoṭi kandarpasundaraḥ || 14 ||
pañcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ |
hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ || 15 ||
dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān |
koṭisūrya pratīkāśaścandrakoṭi suśītalaḥ || 16 ||
śuddhasphaṭika saṅkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ |
vāmāṅke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī || 17 ||
navaratnagaṇākīrṇa kāñcīdāma virājitā |
taptakāñcanasannaddha vaidūryāṅgadabhūṣaṇā || 18 ||
kanacchrīcakratāṭaṅka viṭaṅka vadanāmbujā |
lalāṭakānti vibhava vijitārdhasudhākarā || 19 ||
bimbakānti tiraskāriradacchada virājitā |
lasatkuṅkumakastūrītilakodbhāsitānanā || 20 ||
divya cūḍāmaṇi sphāra cañcaccandrakasūryakā |
udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā || 21 ||
cintākalambitasvaccha muktāguccha virājitā |
pāṭīra paṅka karpūra kuṅkumālaṅkṛta stanī || 22 ||
vicitra vividhā kalpā kambusaṅkāśa kandharā |
dāḍimīphalabījābha dantapaṅkti virājitā || 23 ||
anarghya ratnaghaṭita mukuṭāñcita mastakā |
mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāmbujā || 24 ||
kalaṅkakārśyanirmukta śaraccandranibhānanā |
jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā || 25 ||
māṇikya śakalābaddha mudrikāṅgulibhūṣitā |
puṇḍarīkadalākāra nayanatrayasundarī || 26 ||
kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā |
ratnakiṅkiṇikāyukta ratnakaṅkaṇaśobhitā || 27 ||
maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasantatiḥ |
ratnāṅgulipravitata prabhājālalasatkarā || 28 ||
kañcukīgumphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ |
mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā || 29 ||
suvṛttanibiḍottuṅga kucabhārālasā śivā |
varapāśāṅkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā || 30 ||
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sukumārāṅgavallarī |
saundaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī || 31 ||
nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī |
koṭikoṭiravīndūnāṃ kāntiṃ yā bibhratī parā || 32 ||
nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṅganādibhiḥ |
sarvābhirdevatābhistu samantātpariveṣṭitā || 33 ||
icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā |
lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāntiḥ kṣamā dayā || 34 ||
buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṅganāḥ smṛtāḥ |
jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā || 35 ||
nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā navā |
pīṭhaśaktaya etāstu sevante yāṃ parāmbikām || 36 ||
yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṅkhapadmakau |
navaratna vahānadyastathā vai kāñcanasravāḥ || 37 ||
saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ |
sudhāsindhvantagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama || 38 ||
sā devī bhuvaneśānī tadvāmāṅke virājate |
sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṅgā deva nānyathā || 39 ||
cintāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa |
sahasrayojanāyāmaṃ mahāntastatpracakṣate || 40 ||
taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ |
antarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate || 41 ||
saṅkocaśca vikāśaśca jāyate'sya nirantaram |
paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā || 42 ||
śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāntiparāvadhi |
cintāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī || 43 ||
yeye upāsakāḥ santi pratibrahmāṇḍavartinaḥ |
deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca || 44 ||
śrīdevyāste ca sarvepi vrajantyatraiva bhūmipa |
devīkṣetre ye tyajanti prāṇāndevyarcane ratāḥ || 45 ||
te sarve yānti tatraiva yatra devī mahotsavā |
ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ || 46 ||
syandanti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ |
drākṣārasavahāḥ kāścijjambūrasavahāḥ parāḥ || 47 ||
āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ |
manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca || 48 ||
yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiñcidasti hi |
na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana || 49 ||
na cintā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā |
sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ || 50 ||
bhajanti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm |
kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ || 51 ||
sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ |
yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṇḍavartinām || 52 ||
samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevante jagadīśvarīm |
saptakoṭimahāmantrā mūrtimanta upāsate || 53 ||
mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām |
kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām || 54 ||
itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram |
na sūryacandrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca || 55 ||
etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ |
kvacidvidrumasaṅkāśaṃ kvacinmarakatacchavi || 56 ||
vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit |
vidyutkoṭimahādhārā sārakāntitataṃ kvacit || 57 ||
kvacitsindūra nīlendraṃ māṇikya sadṛśacchavi |
hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam || 58 ||
kāntyā dāvānalasamaṃ taptakāñcana sannibham |
kvaciccandropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit || 59 ||
ratnaśṛṅgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram |
ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṇḍitam || 60 ||
nṛtyanmayūrasaṅghaiśca kapotaraṇitojjvalam |
kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam || 61 ||
suramya ramaṇīyāmbu lakṣāvadhi sarovṛtam |
tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṅkajaiḥ || 62 ||
sugandhibhiḥ samantāttu vāsitaṃ śatayojanam |
mandamāruta sambhinna caladdruma samākulam || 63 ||
cintāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāmbaram |
ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam || 64 ||
vṛkṣavrāta mahāgandhavātavrāta supūritam |
dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam || 65 ||
maṇijālaka sacchidra taralodarakāntibhiḥ |
diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam || 66 ||
aiśvaryasya samagrasya śṛṅgārasyākhilasya ca |
sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca || 67 ||
parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca |
sakalā yā dayāyāśca samāptiriha bhūpate || 68 ||
rājña ānandamārabhya brahmalokānta bhūmiṣu |
ānandā ye sthitāḥ sarve te'traivāntarbhavanti hi || 69 ||
iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram |
mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam || 70 ||
etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati |
prāṇotkramaṇasandhau tu smṛtvā tatraiva gacchati || 71 ||
adhyāya pañcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ |
bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi || 72 ||
navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca |
paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate || 73 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe dvādaśodhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, द्वादशोऽध्यायः, मणिद्वीप वर्णन - 3)
व्यास उवाच ।
तदेव देवीसदनं मध्यभागे विराजते ।
सहस्र स्तम्भसंयुक्ताश्चत्वारस्तेषु मण्डपाः ॥ 1 ॥
शृङ्गारमण्डपश्चैको मुक्तिमण्डप एव च ।
ज्ञानमण्डप सञ्ज्ञस्तु तृतीयः परिकीर्तितः ॥ 2 ॥
एकान्तमण्डपश्चैव चतुर्थः परिकीर्तितः ।
नाना वितानसंयुक्ता नाना धूपैस्तु धूपिताः ॥ 3 ॥
कोटिसूर्यसमाः कान्त्या भ्राञ्जन्ते मण्डपाः शुभाः ।
तन्मण्डपानां परितः काश्मीरवनिका स्मृता ॥ 4 ॥
मल्लिकाकुन्दवनिका यत्र पुष्कलकाः स्थिताः ।
असङ्ख्याता मृगमदैः पूरितास्तत्स्रवा नृप ॥ 5 ॥
महापद्माटवी तद्वद्रत्नसोपाननिर्मिता ।
सुधारसेनसम्पूर्णा गुञ्जन्मत्तमधुव्रता ॥ 6 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णा गन्धपूरित दिक्तटा ।
वनिकानां सुगन्धैस्तु मणिद्वीपं सुवासितम् ॥ 7 ॥
शृङ्गारमण्डपे देव्यो गायन्ति विविधैः स्वरैः ।
सभासदो देववशा मध्ये श्रीजगदम्बिका ॥ 8 ॥
मुक्तिमण्डपमध्ये तु मोचयत्यनिशं शिवा ।
ज्ञानोपदेशं कुरुते तृतीये नृप मण्डपे ॥ 9 ॥
चतुर्थमण्डपे चैव जगद्रक्षा विचिन्तनम् ।
मन्त्रिणी सहिता नित्यं करोति जगदम्बिका ॥ 10 ॥
चिन्तामणिगृहे राजञ्छक्ति तत्त्वात्मकैः परैः ।
सोपानैर्दशभिर्युक्तो मञ्चकोप्यधिराजते ॥ 11 ॥
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।
एते मञ्चखुराः प्रोक्ताः फलकस्तु सदाशिवः ॥ 12 ॥
तस्योपरि महादेवो भुवनेशो विराजते ।
या देवी निजलीलार्थं द्विधाभूता बभूवह ॥ 13 ॥
सृष्ट्यादौ तु स एवायं तदर्धाङ्गो महेश्वरः ।
कन्दर्प दर्पनाशोद्यत्कोटि कन्दर्पसुन्दरः ॥ 14 ॥
पञ्चवक्त्रस्त्रिनेत्रश्च मणिभूषण भूषितः ।
हरिणाभीतिपरशून्वरं च निजबाहुभिः ॥ 15 ॥
दधानः षोडशाब्दोऽसौ देवः सर्वेश्वरो महान् ।
कोटिसूर्य प्रतीकाशश्चन्द्रकोटि सुशीतलः ॥ 16 ॥
शुद्धस्फटिक सङ्काशस्त्रिनेत्रः शीतल द्युतिः ।
वामाङ्के सन्निषण्णाऽस्य देवी श्रीभुवनेश्वरी ॥ 17 ॥
नवरत्नगणाकीर्ण काञ्चीदाम विराजिता ।
तप्तकाञ्चनसन्नद्ध वैदूर्याङ्गदभूषणा ॥ 18 ॥
कनच्छ्रीचक्रताटङ्क विटङ्क वदनाम्बुजा ।
ललाटकान्ति विभव विजितार्धसुधाकरा ॥ 19 ॥
बिम्बकान्ति तिरस्कारिरदच्छद विराजिता ।
लसत्कुङ्कुमकस्तूरीतिलकोद्भासितानना ॥ 20 ॥
दिव्य चूडामणि स्फार चञ्चच्चन्द्रकसूर्यका ।
उद्यत्कविसमस्वच्छ नासाभरण भासुरा ॥ 21 ॥
चिन्ताकलम्बितस्वच्छ मुक्तागुच्छ विराजिता ।
पाटीर पङ्क कर्पूर कुङ्कुमालङ्कृत स्तनी ॥ 22 ॥
विचित्र विविधा कल्पा कम्बुसङ्काश कन्धरा ।
दाडिमीफलबीजाभ दन्तपङ्क्ति विराजिता ॥ 23 ॥
अनर्घ्य रत्नघटित मुकुटाञ्चित मस्तका ।
मत्तालिमालाविलसदलकाढ्य मुखाम्बुजा ॥ 24 ॥
कलङ्ककार्श्यनिर्मुक्त शरच्चन्द्रनिभानना ।
जाह्नवीसलिलावर्त शोभिनाभिविभूषिता ॥ 25 ॥
माणिक्य शकलाबद्ध मुद्रिकाङ्गुलिभूषिता ।
पुण्डरीकदलाकार नयनत्रयसुन्दरी ॥ 26 ॥
कल्पिताच्छ महाराग पद्मरागोज्ज्वलप्रभा ।
रत्नकिङ्किणिकायुक्त रत्नकङ्कणशोभिता ॥ 27 ॥
मणिमुक्तासरापार लसत्पदकसन्ततिः ।
रत्नाङ्गुलिप्रवितत प्रभाजाललसत्करा ॥ 28 ॥
कञ्चुकीगुम्फितापार नाना रत्नततिद्युतिः ।
मल्लिकामोदि धम्मिल्ल मल्लिकालिसरावृता ॥ 29 ॥
सुवृत्तनिबिडोत्तुङ्ग कुचभारालसा शिवा ।
वरपाशाङ्कुशाभीति लसद्बाहु चतुष्टया ॥ 30 ॥
सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सुकुमाराङ्गवल्लरी ।
सौन्दर्यधारासर्वस्वा निर्व्याजकरुणामयी ॥ 31 ॥
निजसंलापमाधुर्य विनिर्भर्त्सितकच्छपी ।
कोटिकोटिरवीन्दूनां कान्तिं या बिभ्रती परा ॥ 32 ॥
नाना सखीभिर्दासीभिस्तथा देवाङ्गनादिभिः ।
सर्वाभिर्देवताभिस्तु समन्तात्परिवेष्टिता ॥ 33 ॥
इच्छाशक्त्या ज्ञानशक्त्या क्रियाशक्त्या समन्विता ।
लज्जा तुष्टिस्तथा पुष्टिः कीर्तिः कान्तिः क्षमा दया ॥ 34 ॥
बुद्धिर्मेधास्मृतिर्लक्ष्मीर्मूर्तिमत्योङ्गनाः स्मृताः ।
जया च विजया चैवाप्यजिता चापराजिता ॥ 35 ॥
नित्या विलासिनी दोग्ध्री त्वघोरा मङ्गला नवा ।
पीठशक्तय एतास्तु सेवन्ते यां पराम्बिकाम् ॥ 36 ॥
यस्यास्तु पार्श्वभागेस्तोनिधीतौ शङ्खपद्मकौ ।
नवरत्न वहानद्यस्तथा वै काञ्चनस्रवाः ॥ 37 ॥
सप्तधातुवहानद्यो निधिभ्यां तु विनिर्गताः ।
सुधासिन्ध्वन्तगामिन्यस्ताः सर्वा नृपसत्तम ॥ 38 ॥
सा देवी भुवनेशानी तद्वामाङ्के विराजते ।
सर्वेश त्वं महेशस्य यत्सङ्गा देव नान्यथा ॥ 39 ॥
चिन्तामणि गृहस्याऽस्य प्रमाणं शृणु भूमिप ।
सहस्रयोजनायामं महान्तस्तत्प्रचक्षते ॥ 40 ॥
तदुत्तरे महाशालाः पूर्वस्माद् द्विगुणाः स्मृताः ।
अन्तरिक्षगतं त्वेतन्निराधारं विराजते ॥ 41 ॥
सङ्कोचश्च विकाशश्च जायतेऽस्य निरन्तरम् ।
पटवत्कार्यवशतः प्रलये सर्जने तथा ॥ 42 ॥
शालानां चैव सर्वेषां सर्वकान्तिपरावधि ।
चिन्तामणिगृहं प्रोक्तं यत्र देवी महोमयी ॥ 43 ॥
येये उपासकाः सन्ति प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनः ।
देवेषु नागलोकेषु मनुष्येष्वितरेषु च ॥ 44 ॥
श्रीदेव्यास्ते च सर्वेपि व्रजन्त्यत्रैव भूमिप ।
देवीक्षेत्रे ये त्यजन्ति प्राणान्देव्यर्चने रताः ॥ 45 ॥
ते सर्वे यान्ति तत्रैव यत्र देवी महोत्सवा ।
घृतकुल्या दुग्धकुल्या दधिकुल्या मधुस्रवाः ॥ 46 ॥
स्यन्दन्ति सरितः सर्वास्तथामृतवहाः पराः ।
द्राक्षारसवहाः काश्चिज्जम्बूरसवहाः पराः ॥ 47 ॥
आम्रेक्षुरसवाहिन्यो नद्यस्तास्तु सहस्रशः ।
मनोरथफलावृक्षावाप्यः कूपास्तथैव च ॥ 48 ॥
यथेष्टपानफलदान न्यूनं किञ्चिदस्ति हि ।
न रोगपलितं वापि जरा वापि कदाचन ॥ 49 ॥
न चिन्ता न च मात्सर्यं कामक्रोधादिकं तथा ।
सर्वे युवानः सस्त्रीकाः सहस्रादित्यवर्चसः ॥ 50 ॥
भजन्ति सततं देवीं तत्र श्रीभुवनेश्वरीम् ।
केचित्सलोकतापन्नाः केचित्सामीप्यतां गताः ॥ 51 ॥
सरूपतां गताः केचित्सार्ष्टितां च परेगताः ।
यायास्तु देवतास्तत्र प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ॥ 52 ॥
समष्टयः स्थितास्तास्तु सेवन्ते जगदीश्वरीम् ।
सप्तकोटिमहामन्त्रा मूर्तिमन्त उपासते ॥ 53 ॥
महाविद्याश्च सकलाः साम्यावस्थात्मिकां शिवाम् ।
कारणब्रह्मरूपां तां माया शबलविग्रहाम् ॥ 54 ॥
इत्थं राजन्मया प्रोक्तं मणिद्वीपं महत्तरम् ।
न सूर्यचन्द्रौ नो विद्युत्कोटयोग्निस्तथैव च ॥ 55 ॥
एतस्य भासा कोट्यंश कोट्यंशो नापि ते समाः ।
क्वचिद्विद्रुमसङ्काशं क्वचिन्मरकतच्छवि ॥ 56 ॥
विद्युद्भानुसमच्छायं मध्यसूर्यसमं क्वचित् ।
विद्युत्कोटिमहाधारा सारकान्तिततं क्वचित् ॥ 57 ॥
क्वचित्सिन्दूर नीलेन्द्रं माणिक्य सदृशच्छवि ।
हीरसार महागर्भ धगद्धगित दिक्तटम् ॥ 58 ॥
कान्त्या दावानलसमं तप्तकाञ्चन सन्निभम् ।
क्वचिच्चन्द्रोपलोद्गारं सूर्योद्गारं च कुत्र चित् ॥ 59 ॥
रत्नशृङ्गि समायुक्तं रत्नप्राकार गोपुरम् ।
रत्नपत्रै रत्नफलैर्वृक्षैश्च परिमण्डितम् ॥ 60 ॥
नृत्यन्मयूरसङ्घैश्च कपोतरणितोज्ज्वलम् ।
कोकिलाकाकलीलापैः शुकलापैश्च शोभितम् ॥ 61 ॥
सुरम्य रमणीयाम्बु लक्षावधि सरोवृतम् ।
तन्मध्यभाग विलसद्विकचद्रत्न पङ्कजैः ॥ 62 ॥
सुगन्धिभिः समन्तात्तु वासितं शतयोजनम् ।
मन्दमारुत सम्भिन्न चलद्द्रुम समाकुलम् ॥ 63 ॥
चिन्तामणि समूहानां ज्योतिषा वितताम्बरम् ।
रत्नप्रभाभिरभितो धगद्धगित दिक्तटम् ॥ 64 ॥
वृक्षव्रात महागन्धवातव्रात सुपूरितम् ।
धूपधूपायितं राजन्मणिदीपायुतोज्ज्वलम् ॥ 65 ॥
मणिजालक सच्छिद्र तरलोदरकान्तिभिः ।
दिङ्मोहजनकं चैतद्दर्पणोदर संयुतम् ॥ 66 ॥
ऐश्वर्यस्य समग्रस्य शृङ्गारस्याखिलस्य च ।
सर्वज्ञतायाः सर्वायास्तेजसश्चाखिलस्य च ॥ 67 ॥
पराक्रमस्य सर्वस्य सर्वोत्तमगुणस्य च ।
सकला या दयायाश्च समाप्तिरिह भूपते ॥ 68 ॥
राज्ञ आनन्दमारभ्य ब्रह्मलोकान्त भूमिषु ।
आनन्दा ये स्थिताः सर्वे तेऽत्रैवान्तर्भवन्ति हि ॥ 69 ॥
इति ते वर्णितं राजन्मणिद्वीपं महत्तरम् ।
महादेव्याः परंस्थानं सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ 70 ॥
एतस्य स्मरणात्सद्यः सर्वपापं विनश्यति ।
प्राणोत्क्रमणसन्धौ तु स्मृत्वा तत्रैव गच्छति ॥ 71 ॥
अध्याय पञ्चकं त्वेतत्पठेन्नित्यं समाहितः ।
भूतप्रेतपिशाचादि बाधा तत्र भवेन्न हि ॥ 72 ॥
नवीन गृह निर्माणे वास्तुयागे तथैव च ।
पठितव्यं प्रयत्नेन कल्याणं तेन जायते ॥ 73 ॥
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे द्वादशोध्यायः ॥
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3)
vyāsa uvāca |
tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate |
sahasra stambhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṇḍapāḥ || 1 ||
śṛṅgāramaṇḍapaścaiko muktimaṇḍapa eva ca |
jñānamaṇḍapa sañjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ || 2 ||
ekāntamaṇḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ |
nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ || 3 ||
koṭisūryasamāḥ kāntyā bhrāñjante maṇḍapāḥ śubhāḥ |
tanmaṇḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā || 4 ||
mallikākundavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ |
asaṅkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa || 5 ||
mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā |
sudhārasenasampūrṇā guñjanmattamadhuvratā || 6 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā gandhapūrita diktaṭā |
vanikānāṃ sugandhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam || 7 ||
śṛṅgāramaṇḍape devyo gāyanti vividhaiḥ svaraiḥ |
sabhāsado devavaśā madhye śrījagadambikā || 8 ||
muktimaṇḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā |
jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṇḍape || 9 ||
caturthamaṇḍape caiva jagadrakṣā vicintanam |
mantriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadambikā || 10 ||
cintāmaṇigṛhe rājañchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ |
sopānairdaśabhiryukto mañcakopyadhirājate || 11 ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete mañcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ || 12 ||
tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate |
yā devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha || 13 ||
sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṅgo maheśvaraḥ |
kandarpa darpanāśodyatkoṭi kandarpasundaraḥ || 14 ||
pañcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ |
hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ || 15 ||
dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān |
koṭisūrya pratīkāśaścandrakoṭi suśītalaḥ || 16 ||
śuddhasphaṭika saṅkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ |
vāmāṅke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī || 17 ||
navaratnagaṇākīrṇa kāñcīdāma virājitā |
taptakāñcanasannaddha vaidūryāṅgadabhūṣaṇā || 18 ||
kanacchrīcakratāṭaṅka viṭaṅka vadanāmbujā |
lalāṭakānti vibhava vijitārdhasudhākarā || 19 ||
bimbakānti tiraskāriradacchada virājitā |
lasatkuṅkumakastūrītilakodbhāsitānanā || 20 ||
divya cūḍāmaṇi sphāra cañcaccandrakasūryakā |
udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā || 21 ||
cintākalambitasvaccha muktāguccha virājitā |
pāṭīra paṅka karpūra kuṅkumālaṅkṛta stanī || 22 ||
vicitra vividhā kalpā kambusaṅkāśa kandharā |
dāḍimīphalabījābha dantapaṅkti virājitā || 23 ||
anarghya ratnaghaṭita mukuṭāñcita mastakā |
mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāmbujā || 24 ||
kalaṅkakārśyanirmukta śaraccandranibhānanā |
jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā || 25 ||
māṇikya śakalābaddha mudrikāṅgulibhūṣitā |
puṇḍarīkadalākāra nayanatrayasundarī || 26 ||
kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā |
ratnakiṅkiṇikāyukta ratnakaṅkaṇaśobhitā || 27 ||
maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasantatiḥ |
ratnāṅgulipravitata prabhājālalasatkarā || 28 ||
kañcukīgumphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ |
mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā || 29 ||
suvṛttanibiḍottuṅga kucabhārālasā śivā |
varapāśāṅkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā || 30 ||
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sukumārāṅgavallarī |
saundaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī || 31 ||
nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī |
koṭikoṭiravīndūnāṃ kāntiṃ yā bibhratī parā || 32 ||
nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṅganādibhiḥ |
sarvābhirdevatābhistu samantātpariveṣṭitā || 33 ||
icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā |
lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāntiḥ kṣamā dayā || 34 ||
buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṅganāḥ smṛtāḥ |
jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā || 35 ||
nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā navā |
pīṭhaśaktaya etāstu sevante yāṃ parāmbikām || 36 ||
yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṅkhapadmakau |
navaratna vahānadyastathā vai kāñcanasravāḥ || 37 ||
saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ |
sudhāsindhvantagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama || 38 ||
sā devī bhuvaneśānī tadvāmāṅke virājate |
sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṅgā deva nānyathā || 39 ||
cintāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa |
sahasrayojanāyāmaṃ mahāntastatpracakṣate || 40 ||
taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ |
antarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate || 41 ||
saṅkocaśca vikāśaśca jāyate'sya nirantaram |
paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā || 42 ||
śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāntiparāvadhi |
cintāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī || 43 ||
yeye upāsakāḥ santi pratibrahmāṇḍavartinaḥ |
deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca || 44 ||
śrīdevyāste ca sarvepi vrajantyatraiva bhūmipa |
devīkṣetre ye tyajanti prāṇāndevyarcane ratāḥ || 45 ||
te sarve yānti tatraiva yatra devī mahotsavā |
ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ || 46 ||
syandanti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ |
drākṣārasavahāḥ kāścijjambūrasavahāḥ parāḥ || 47 ||
āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ |
manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca || 48 ||
yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiñcidasti hi |
na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana || 49 ||
na cintā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā |
sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ || 50 ||
bhajanti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm |
kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ || 51 ||
sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ |
yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṇḍavartinām || 52 ||
samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevante jagadīśvarīm |
saptakoṭimahāmantrā mūrtimanta upāsate || 53 ||
mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām |
kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām || 54 ||
itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram |
na sūryacandrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca || 55 ||
etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ |
kvacidvidrumasaṅkāśaṃ kvacinmarakatacchavi || 56 ||
vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit |
vidyutkoṭimahādhārā sārakāntitataṃ kvacit || 57 ||
kvacitsindūra nīlendraṃ māṇikya sadṛśacchavi |
hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam || 58 ||
kāntyā dāvānalasamaṃ taptakāñcana sannibham |
kvaciccandropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit || 59 ||
ratnaśṛṅgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram |
ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṇḍitam || 60 ||
nṛtyanmayūrasaṅghaiśca kapotaraṇitojjvalam |
kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam || 61 ||
suramya ramaṇīyāmbu lakṣāvadhi sarovṛtam |
tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṅkajaiḥ || 62 ||
sugandhibhiḥ samantāttu vāsitaṃ śatayojanam |
mandamāruta sambhinna caladdruma samākulam || 63 ||
cintāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāmbaram |
ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam || 64 ||
vṛkṣavrāta mahāgandhavātavrāta supūritam |
dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam || 65 ||
maṇijālaka sacchidra taralodarakāntibhiḥ |
diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam || 66 ||
aiśvaryasya samagrasya śṛṅgārasyākhilasya ca |
sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca || 67 ||
parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca |
sakalā yā dayāyāśca samāptiriha bhūpate || 68 ||
rājña ānandamārabhya brahmalokānta bhūmiṣu |
ānandā ye sthitāḥ sarve te'traivāntarbhavanti hi || 69 ||
iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram |
mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam || 70 ||
etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati |
prāṇotkramaṇasandhau tu smṛtvā tatraiva gacchati || 71 ||
adhyāya pañcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ |
bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi || 72 ||
navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca |
paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate || 73 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe dvādaśodhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.