ଐନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଶରାସନସ୍ଯ ଦଧତୀ ମଧ୍ଯେଲଲାଟଂ ପ୍ରଭାଂ
ଶୌକ୍ଲୀଂ କାନ୍ତିମନୁଷ୍ଣଗୋରିଵ ଶିରସ୍ଯାତନ୍ଵତୀ ସର୍ଵତଃ ।
ଏଷାସୌ ତ୍ରିପୁରା ହୃଦି ଦ୍ଯୁତିରିଵୋଷ୍ଣାଂଶୋଃ ସଦାହଃ ସ୍ଥିତାତ୍
ଛିନ୍ଦ୍ଯାନ୍ନଃ ସହସା ପଦୈସ୍ତ୍ରିଭିରଘଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯୀ ଵାଙ୍ମଯୀ ॥ 1 ॥
ଯା ମାତ୍ରା ତ୍ରପୁସୀଲତାତନୁଲସତ୍ତନ୍ତୂତ୍ଥିତିସ୍ପର୍ଧିନୀ
ଵାଗ୍ବୀଜେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥିତା ତଵ ସଦା ତାଂ ମନ୍ମହେ ତେ ଵଯମ୍ ।
ଶକ୍ତିଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀତି ଵିଶ୍ଵଜନନଵ୍ଯାପାରବଦ୍ଧୋଦ୍ଯମାଃ
ଜ୍ଞାତ୍ଵେତ୍ଥଂ ନ ପୁନଃ ସ୍ପୃଶନ୍ତି ଜନନୀଗର୍ଭେଽର୍ଭକତ୍ଵଂ ନରାଃ ॥ 2 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ଭ୍ରମକାରି ଵସ୍ତୁ ସହସା ଐ ଐ ଇତି ଵ୍ଯାହୃତଂ
ଯେନାକୂତଵଶାଦପୀହ ଵରଦେ ବିନ୍ଦୁଂ ଵିନାପ୍ଯକ୍ଷରମ୍ ।
ତସ୍ଯାପି ଧ୍ରୁଵମେଵ ଦେଵି ତରସା ଜାତେ ତଵାନୁଗ୍ରହେ
ଵାଚଃସୂକ୍ତିସୁଧାରସଦ୍ରଵମୁଚୋ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଵକ୍ତ୍ରାମ୍ବୁଜାତ୍ ॥ 3 ॥
ଯନ୍ନିତ୍ଯେ ତଵ କାମରାଜମପରଂ ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷରଂ ନିଷ୍କଲଂ
ତତ୍ସାରସ୍ଵତମିତ୍ଯଵୈତି ଵିରଲଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବୁଧଶ୍ଚେଦ୍ଭୁଵି ।
ଆଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରତିପର୍ଵ ସତ୍ଯତପସୋ ଯତ୍କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପ୍ରାରମ୍ଭେ ପ୍ରଣଵାସ୍ପଦପ୍ରଣଯିତାଂ ନୀତ୍ଵୋଚ୍ଚରନ୍ତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 4 ॥
ଯତ୍ସଦ୍ଯୋ ଵଚସାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକରଣେ ଦୃଷ୍ଟପ୍ରଭାଵଂ ବୁଧୈଃ
ତାର୍ତୀଯଂ ତଦହଂ ନମାମି ମନସା ତ୍ଵଦ୍ବୀଜମିନ୍ଦୁପ୍ରଭମ୍ ।
ଅସ୍ତ୍ଯୌର୍ଵୋଽପି ସରସ୍ଵତୀମନୁଗତୋ ଜାଡ୍ଯାମ୍ବୁଵିଚ୍ଛିତ୍ତଯେ
ଗୋଶବ୍ଦୋ ଗିରି ଵର୍ତତେ ସନିଯତଂ ଯୋଗଂ ଵିନା ସିଦ୍ଧିଦଃ ॥ 5 ॥
ଏକୈକଂ ତଵ ଦେଵି ବୀଜମନଘଂ ସଵ୍ଯଞ୍ଜନାଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ
କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦି ଵା ପୃଥକ୍ କ୍ରମଗତଂ ଯଦ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମାତ୍ ।
ଯଂ ଯଂ କାମମପେକ୍ଷ୍ଯ ଯେନ ଵିଧିନା କେନାପି ଵା ଚିନ୍ତିତଂ
ଜପ୍ତଂ ଵା ସଫଲୀକରୋତି ସତତଂ ତଂ ତଂ ସମସ୍ତଂ ନୃଣାମ୍ ॥ 6 ॥
ଵାମେ ପୁସ୍ତକଧାରିଣୀମଭଯଦାଂ ସାକ୍ଷସ୍ରଜଂ ଦକ୍ଷିଣେ
ଭକ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵରଦାନପେଶଲକରାଂ କର୍ପୂରକୁନ୍ଦୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ ।
ଉଜ୍ଜୃମ୍ଭାମ୍ବୁଜପତ୍ରକାନ୍ତିନଯନସ୍ନିଗ୍ଧପ୍ରଭାଲୋକିନୀଂ
ଯେ ତ୍ଵାମମ୍ବ ନ ଶୀଲଯନ୍ତି ମନସା ତେଷାଂ କଵିତ୍ଵଂ କୁତଃ ॥ 7 ॥
ଯେ ତ୍ଵାଂ ପାଣ୍ଡୁରପୁଣ୍ଡରୀକପଟଲସ୍ପଷ୍ଟାଭିରାମପ୍ରଭାଂ
ସିଞ୍ଚନ୍ତୀମମୃତଦ୍ରଵୈରିଵ ଶିରୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତାମ୍ ।
ଅଶ୍ରାନ୍ତା ଵିକଟସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରପଦା ନିର୍ଯାତି ଵକ୍ତ୍ରାମ୍ବୁଜାତ୍
ତେଷାଂ ଭାରତି ଭାରତୀ ସୁରସରିତ୍କଲ୍ଲୋଲଲୋଲୋର୍ମିଵତ୍ ॥ 8 ॥
ଯେ ସିନ୍ଦୂରପରାଗପିଞ୍ଜପିହିତାଂ ତ୍ଵତ୍ତେଜସାଦ୍ଯାମିମାଂ
ଉର୍ଵୀଂ ଚାପି ଵିଲୀନଯାଵକରସପ୍ରସ୍ତାରମଗ୍ନାମିଵ ।
ପଶ୍ଯନ୍ତି କ୍ଷଣମପ୍ଯନନ୍ଯମନସସ୍ତେଷାମନଙ୍ଗଜ୍ଵର-
-କ୍ଲାନ୍ତସ୍ରସ୍ତକୁରଙ୍ଗଶାବକଦୃଶୋ ଵଶ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ 9 ॥
ଚଞ୍ଚତ୍କାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲାଙ୍ଗଦଧରାମାବଦ୍ଧକାଞ୍ଚୀସ୍ରଜଂ
ଯେ ତ୍ଵାଂ ଚେତସି ତଦ୍ଗତେ କ୍ଷଣମପି ଧ୍ଯାଯନ୍ତି କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିରାମ୍ ।
ତେଷାଂ ଵେଶ୍ମସୁ ଵିଭ୍ରମାଦହରହଃ ସ୍ଫାରୀଭଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚିରଂ
ମାଦ୍ଯତ୍କୁଞ୍ଜରକର୍ଣତାଲତରଲାଃ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଭଜନ୍ତେ ଶ୍ରିଯଃ ॥ 10 ॥
ଆର୍ଭଟ୍ଯା ଶଶିଖଣ୍ଡମଣ୍ଡିତଜଟାଜୂଟାଂ ନୃମୁଣ୍ଡସ୍ରଜଂ
ବନ୍ଧୂକପ୍ରସଵାରୁଣାମ୍ବରଧରାଂ ପ୍ରେତାସନାଧ୍ଯାସିନୀମ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଚତୁର୍ଭୁଜାଂ ତ୍ରିନଯନାମାପୀନତୁଙ୍ଗସ୍ତନୀଂ
ମଧ୍ଯେ ନିମ୍ନଵଲିତ୍ରଯାଙ୍କିତତନୁଂ ତ୍ଵଦ୍ରୂପସଂଵିତ୍ତଯେ ॥ 11 ॥
ଜାତୋଽପ୍ଯଲ୍ପପରିଚ୍ଛଦେ କ୍ଷିତିଭୁଜାଂ ସାମାନ୍ଯମାତ୍ରେ କୁଲେ
ନିଃଶେଷାଵନିଚକ୍ରଵର୍ତିପଦଵୀଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତାପୋନ୍ନତଃ ।
ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯାଧର ବୃନ୍ଦଵନ୍ଦିତପଦଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସରାଜୋଽଭଵତ୍
ଦେଵି ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜ ପ୍ରଣତିଜଃ ସୋଽଯଂ ପ୍ରସାଦୋଦଯଃ ॥ 12 ॥
ଚଣ୍ଡି ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜାର୍ଚନକୃତେ ବିଲ୍ଵାଦିଲୋଲ୍ଲୁଣ୍ଠନ-
-ତ୍ରୁଟ୍ଯତ୍କଣ୍ଟକକୋଟିଭିଃ ପରିଚଯଂ ଯେଷାଂ ନ ଜଗ୍ମୁଃ କରାଃ ।
ତେ ଦଣ୍ଡାଙ୍କୁଶଚକ୍ରଚାପକୁଲିଶଶ୍ରୀଵତ୍ସମତ୍ସ୍ଯାଙ୍କିତୈଃ
ଜାଯନ୍ତେ ପୃଥିଵୀଭୁଜଃ କଥମିଵାମ୍ଭୋଜପ୍ରଭୈଃ ପାଣିଭିଃ ॥ 13 ॥
ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷୋଣିଭୁଜୋ ଵିଶସ୍ତଦିତରେ କ୍ଷୀରାଜ୍ଯମଧ୍ଵାସଵୈଃ ।
ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ତ୍ରିପୁରେ ପରାପରମଯୀଂ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ପୂଜାଵିଧୌ ।
ଯାଂ ଯାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ମନଃ ସ୍ଥିରଧିଯାଂ ତେଷାଂ ତ ଏଵ ଧ୍ରୁଵଂ
ତାଂ ତାଂ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତରସା ଵିଘ୍ନୈରଵିଘ୍ନୀକୃତାଃ ॥ 14 ॥
ଶବ୍ଦାନାଂ ଜନନୀ ତ୍ଵମତ୍ର ଭୁଵନେ ଵାଗ୍ଵାଦିନୀତ୍ଯୁଚ୍ଯସେ
ତ୍ଵତ୍ତଃ କେଶଵଵାସଵ ପ୍ରଭୃତଯୋଽପ୍ଯାଵିର୍ଭଵନ୍ତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ଲୀଯନ୍ତେ ଖଲୁ ଯତ୍ର କଲ୍ପଵିରମେ ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତେଽପ୍ଯମୀ
ସା ତ୍ଵଂ କାଚିଦଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମହିମା ଶକ୍ତିଃ ପରା ଗୀଯସେ ॥ 15 ॥
ଦେଵାନାଂ ତ୍ରିତଯଂ ତ୍ରଯୀ ହୁତଭୁଜାଂ ଶକ୍ତିତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଃ ସ୍ଵରାଃ
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତ୍ରିପଦୀ ତ୍ରିପୁଷ୍କରମଥୋ ତ୍ରିବ୍ରହ୍ମ ଵର୍ଣାସ୍ତ୍ରଯଃ ।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗତି ତ୍ରିଧା ନିଯମିତଂ ଵସ୍ତୁ ତ୍ରିଵର୍ଗାଦିକଂ
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରିପୁରେତି ନାମ ଭଗଵତ୍ଯନ୍ଵେତି ତେ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 16 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରାଜକୁଲେ ଜଯାଂ ରଣଭୁଵି କ୍ଷେମଙ୍କରୀମଧ୍ଵନି
କ୍ରଵ୍ଯାଦଦ୍ଵିପସର୍ପଭାଜି ଶବରୀଂ କାନ୍ତାରଦୁର୍ଗେ ଗିରୌ ।
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚଜମ୍ବୁକଭଯେ ସ୍ମୃତ୍ଵା ମହାଭୈରଵୀଂ
ଵ୍ଯାମୋହେ ତ୍ରିପୁରାଂ ତରନ୍ତି ଵିପଦସ୍ତାରାଂ ଚ ତୋଯପ୍ଲଵେ ॥ 17 ॥
ମାଯା କୁଣ୍ଡଲିନୀ କ୍ରିଯା ମଧୁମତୀ କାଲୀ କଲାମାଲିନୀ
ମାତଙ୍ଗୀ ଵିଜଯା ଜଯା ଭଗଵତୀ ଦେଵୀ ଶିଵା ଶାମ୍ଭଵୀ ।
ଶକ୍ତିଃ ଶଙ୍କରଵଲ୍ଲଭା ତ୍ରିନଯନା ଵାଗ୍ଵାଦିନୀ ଭୈରଵୀ
ହ୍ରୀଙ୍କାରୀ ତ୍ରିପୁରା ପରାପରମଯୀ ମାତା କୁମାରୀତ୍ଯସି ॥ 18 ॥
ଆଈପଲ୍ଲଵିତୈଃ ପରସ୍ପରଯୁତୈର୍ଦ୍ଵିତ୍ରିକ୍ରମାଦ୍ଯକ୍ଷରୈ
କାଦ୍ଯୈଃ କ୍ଷାନ୍ତଗତୈଃ ସ୍ଵରାଦିଭିରଥ କ୍ଷାନ୍ତୈଶ୍ଚ ତୈଃ ସସ୍ଵରୈଃ ।
ନାମାନି ତ୍ରିପୁରେ ଭଵନ୍ତି ଖଲୁ ଯାନ୍ଯତ୍ଯନ୍ତଗୁହ୍ଯାନି ତେ
ତେଭ୍ଯୋ ଭୈରଵପତ୍ନି ଵିଂଶତିସହସ୍ରେଭ୍ଯଃ ପରେଭ୍ଯୋ ନମଃ ॥ 19 ॥
ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯା ନିପୁଣଂ ବୁଧୈଃ ସ୍ତୁତିରିଯଂ କୃତ୍ଵା ମନସ୍ତଦ୍ଗତଂ
ଭାରତ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପୁରେତ୍ଯନନ୍ଯମନସା ଯତ୍ରାଦ୍ଯଵୃତ୍ତେ ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ଏକଦ୍ଵିତ୍ରିପଦକ୍ରମେଣ କଥିତସ୍ତତ୍ପାଦସଙ୍ଖ୍ଯାକ୍ଷରୈଃ
ମନ୍ତ୍ରୋଦ୍ଧାର ଵିଧିର୍ଵିଶେଷସହିତଃ ସତ୍ସମ୍ପ୍ରଦାଯାନ୍ଵିତଃ ॥ 20 ॥
ସାଵଦ୍ଯଂ ନିରଵଦ୍ଯମସ୍ତୁ ଯଦି ଵା କିଂ ଵାନଯା ଚିନ୍ତଯା
ନୂନଂ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ପଠିଷ୍ଯତି ଜନୋ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ଵଯି ।
ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାପି ଲଘୁତ୍ଵମାତ୍ମନି ଦୃଢଂ ସଞ୍ଜାଯମାନଂ ହଠାତ୍
ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁଖରୀକୃତେନ ରଚିତଂ ଯସ୍ମାନ୍ମଯାପି ଧୃଵମ୍ ॥ 21 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀକାଲିଦାସ ଵିରଚିତ ପଞ୍ଚସ୍ତଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମଃ ଲଘୁସ୍ତଵଃ ।
Roman (IAST) Transliteration
aindrasyeva śarāsanasya dadhatī madhyelalāṭaṃ prabhāṃ
śauklīṃ kāntimanuṣṇagoriva śirasyātanvatī sarvataḥ |
eṣāsau tripurā hṛdi dyutirivoṣṇāṃśoḥ sadāhaḥ sthitāt
chindyānnaḥ sahasā padaistribhiraghaṃ jyotirmayī vāṅmayī || 1 ||
yā mātrā trapusīlatātanulasattantūtthitispardhinī
vāgbīje prathame sthitā tava sadā tāṃ manmahe te vayam |
śaktiḥ kuṇḍalinīti viśvajananavyāpārabaddhodyamāḥ
jñātvetthaṃ na punaḥ spṛśanti jananīgarbhe'rbhakatvaṃ narāḥ || 2 ||
dṛṣṭvā sambhramakāri vastu sahasā ai ai iti vyāhṛtaṃ
yenākūtavaśādapīha varade binduṃ vināpyakṣaram |
tasyāpi dhruvameva devi tarasā jāte tavānugrahe
vācaḥsūktisudhārasadravamuco niryānti vaktrāmbujāt || 3 ||
yannitye tava kāmarājamaparaṃ mantrākṣaraṃ niṣkalaṃ
tatsārasvatamityavaiti viralaḥ kaścidbudhaścedbhuvi |
ākhyānaṃ pratiparva satyatapaso yatkīrtayanto dvijāḥ
prārambhe praṇavāspadapraṇayitāṃ nītvoccaranti sphuṭam || 4 ||
yatsadyo vacasāṃ pravṛttikaraṇe dṛṣṭaprabhāvaṃ budhaiḥ
tārtīyaṃ tadahaṃ namāmi manasā tvadbījaminduprabham |
astyaurvo'pi sarasvatīmanugato jāḍyāmbuvicchittaye
gośabdo giri vartate saniyataṃ yogaṃ vinā siddhidaḥ || 5 ||
ekaikaṃ tava devi bījamanaghaṃ savyañjanāvyañjanaṃ
kūṭasthaṃ yadi vā pṛthak kramagataṃ yadvā sthitaṃ vyutkramāt |
yaṃ yaṃ kāmamapekṣya yena vidhinā kenāpi vā cintitaṃ
japtaṃ vā saphalīkaroti satataṃ taṃ taṃ samastaṃ nṛṇām || 6 ||
vāme pustakadhāriṇīmabhayadāṃ sākṣasrajaṃ dakṣiṇe
bhaktebhyo varadānapeśalakarāṃ karpūrakundojjvalām |
ujjṛmbhāmbujapatrakāntinayanasnigdhaprabhālokinīṃ
ye tvāmamba na śīlayanti manasā teṣāṃ kavitvaṃ kutaḥ || 7 ||
ye tvāṃ pāṇḍurapuṇḍarīkapaṭalaspaṣṭābhirāmaprabhāṃ
siñcantīmamṛtadravairiva śiro dhyāyanti mūrdhni sthitām |
aśrāntā vikaṭasphuṭākṣarapadā niryāti vaktrāmbujāt
teṣāṃ bhārati bhāratī surasaritkallolalolormivat || 8 ||
ye sindūraparāgapiñjapihitāṃ tvattejasādyāmimāṃ
urvīṃ cāpi vilīnayāvakarasaprastāramagnāmiva |
paśyanti kṣaṇamapyananyamanasasteṣāmanaṅgajvara-
-klāntasrastakuraṅgaśābakadṛśo vaśyā bhavanti sphuṭam || 9 ||
cañcatkāñcanakuṇḍalāṅgadadharāmābaddhakāñcīsrajaṃ
ye tvāṃ cetasi tadgate kṣaṇamapi dhyāyanti kṛtvā sthirām |
teṣāṃ veśmasu vibhramādaharahaḥ sphārībhavantyaściraṃ
mādyatkuñjarakarṇatālataralāḥ sthairyaṃ bhajante śriyaḥ || 10 ||
ārbhaṭyā śaśikhaṇḍamaṇḍitajaṭājūṭāṃ nṛmuṇḍasrajaṃ
bandhūkaprasavāruṇāmbaradharāṃ pretāsanādhyāsinīm |
tvāṃ dhyāyanti caturbhujāṃ trinayanāmāpīnatuṅgastanīṃ
madhye nimnavalitrayāṅkitatanuṃ tvadrūpasaṃvittaye || 11 ||
jāto'pyalpaparicchade kṣitibhujāṃ sāmānyamātre kule
niḥśeṣāvanicakravartipadavīṃ labdhvā pratāponnataḥ |
yadvidyādhara bṛndavanditapadaḥ śrīvatsarājo'bhavat
devi tvaccaraṇāmbuja praṇatijaḥ so'yaṃ prasādodayaḥ || 12 ||
caṇḍi tvaccaraṇāmbujārcanakṛte bilvādilolluṇṭhana-
-truṭyatkaṇṭakakoṭibhiḥ paricayaṃ yeṣāṃ na jagmuḥ karāḥ |
te daṇḍāṅkuśacakracāpakuliśaśrīvatsamatsyāṅkitaiḥ
jāyante pṛthivībhujaḥ kathamivāmbhojaprabhaiḥ pāṇibhiḥ || 13 ||
viprāḥ kṣoṇibhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvāsavaiḥ |
tvāṃ devi tripure parāparamayīṃ santarpya pūjāvidhau |
yāṃ yāṃ prārthayate manaḥ sthiradhiyāṃ teṣāṃ ta eva dhruvaṃ
tāṃ tāṃ siddhimavāpnuvanti tarasā vighnairavighnīkṛtāḥ || 14 ||
śabdānāṃ jananī tvamatra bhuvane vāgvādinītyucyase
tvattaḥ keśavavāsava prabhṛtayo'pyāvirbhavanti sphuṭam |
līyante khalu yatra kalpavirame brahmādayaste'pyamī
sā tvaṃ kācidacintyarūpamahimā śaktiḥ parā gīyase || 15 ||
devānāṃ tritayaṃ trayī hutabhujāṃ śaktitrayaṃ triḥ svarāḥ
trailokyaṃ tripadī tripuṣkaramatho tribrahma varṇāstrayaḥ |
yatkiñcijjagati tridhā niyamitaṃ vastu trivargādikaṃ
tatsarvaṃ tripureti nāma bhagavatyanveti te tattvataḥ || 16 ||
lakṣmīṃ rājakule jayāṃ raṇabhuvi kṣemaṅkarīmadhvani
kravyādadvipasarpabhāji śabarīṃ kāntāradurge girau |
bhūtapretapiśācajambukabhaye smṛtvā mahābhairavīṃ
vyāmohe tripurāṃ taranti vipadastārāṃ ca toyaplave || 17 ||
māyā kuṇḍalinī kriyā madhumatī kālī kalāmālinī
mātaṅgī vijayā jayā bhagavatī devī śivā śāmbhavī |
śaktiḥ śaṅkaravallabhā trinayanā vāgvādinī bhairavī
hrīṅkārī tripurā parāparamayī mātā kumārītyasi || 18 ||
āīpallavitaiḥ parasparayutairdvitrikramādyakṣarai
kādyaiḥ kṣāntagataiḥ svarādibhiratha kṣāntaiśca taiḥ sasvaraiḥ |
nāmāni tripure bhavanti khalu yānyatyantaguhyāni te
tebhyo bhairavapatni viṃśatisahasrebhyaḥ parebhyo namaḥ || 19 ||
boddhavyā nipuṇaṃ budhaiḥ stutiriyaṃ kṛtvā manastadgataṃ
bhāratyāstripuretyananyamanasā yatrādyavṛtte sphuṭam |
ekadvitripadakrameṇa kathitastatpādasaṅkhyākṣaraiḥ
mantroddhāra vidhirviśeṣasahitaḥ satsampradāyānvitaḥ || 20 ||
sāvadyaṃ niravadyamastu yadi vā kiṃ vānayā cintayā
nūnaṃ stotramidaṃ paṭhiṣyati jano yasyāsti bhaktistvayi |
sañcintyāpi laghutvamātmani dṛḍhaṃ sañjāyamānaṃ haṭhāt
tvadbhaktyā mukharīkṛtena racitaṃ yasmānmayāpi dhṛvam || 21 ||
iti śrīkālidāsa viracita pañcastavyāṃ prathamaḥ laghustavaḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
ऐन्द्रस्येव शरासनस्य दधती मध्येललाटं प्रभां
शौक्लीं कान्तिमनुष्णगोरिव शिरस्यातन्वती सर्वतः ।
एषासौ त्रिपुरा हृदि द्युतिरिवोष्णांशोः सदाहः स्थितात्
छिन्द्यान्नः सहसा पदैस्त्रिभिरघं ज्योतिर्मयी वाङ्मयी ॥ 1 ॥
या मात्रा त्रपुसीलतातनुलसत्तन्तूत्थितिस्पर्धिनी
वाग्बीजे प्रथमे स्थिता तव सदा तां मन्महे ते वयम् ।
शक्तिः कुण्डलिनीति विश्वजननव्यापारबद्धोद्यमाः
ज्ञात्वेत्थं न पुनः स्पृशन्ति जननीगर्भेऽर्भकत्वं नराः ॥ 2 ॥
दृष्ट्वा सम्भ्रमकारि वस्तु सहसा ऐ ऐ इति व्याहृतं
येनाकूतवशादपीह वरदे बिन्दुं विनाप्यक्षरम् ।
तस्यापि ध्रुवमेव देवि तरसा जाते तवानुग्रहे
वाचःसूक्तिसुधारसद्रवमुचो निर्यान्ति वक्त्राम्बुजात् ॥ 3 ॥
यन्नित्ये तव कामराजमपरं मन्त्राक्षरं निष्कलं
तत्सारस्वतमित्यवैति विरलः कश्चिद्बुधश्चेद्भुवि ।
आख्यानं प्रतिपर्व सत्यतपसो यत्कीर्तयन्तो द्विजाः
प्रारम्भे प्रणवास्पदप्रणयितां नीत्वोच्चरन्ति स्फुटम् ॥ 4 ॥
यत्सद्यो वचसां प्रवृत्तिकरणे दृष्टप्रभावं बुधैः
तार्तीयं तदहं नमामि मनसा त्वद्बीजमिन्दुप्रभम् ।
अस्त्यौर्वोऽपि सरस्वतीमनुगतो जाड्याम्बुविच्छित्तये
गोशब्दो गिरि वर्तते सनियतं योगं विना सिद्धिदः ॥ 5 ॥
एकैकं तव देवि बीजमनघं सव्यञ्जनाव्यञ्जनं
कूटस्थं यदि वा पृथक् क्रमगतं यद्वा स्थितं व्युत्क्रमात् ।
यं यं काममपेक्ष्य येन विधिना केनापि वा चिन्तितं
जप्तं वा सफलीकरोति सततं तं तं समस्तं नृणाम् ॥ 6 ॥
वामे पुस्तकधारिणीमभयदां साक्षस्रजं दक्षिणे
भक्तेभ्यो वरदानपेशलकरां कर्पूरकुन्दोज्ज्वलाम् ।
उज्जृम्भाम्बुजपत्रकान्तिनयनस्निग्धप्रभालोकिनीं
ये त्वामम्ब न शीलयन्ति मनसा तेषां कवित्वं कुतः ॥ 7 ॥
ये त्वां पाण्डुरपुण्डरीकपटलस्पष्टाभिरामप्रभां
सिञ्चन्तीममृतद्रवैरिव शिरो ध्यायन्ति मूर्ध्नि स्थिताम् ।
अश्रान्ता विकटस्फुटाक्षरपदा निर्याति वक्त्राम्बुजात्
तेषां भारति भारती सुरसरित्कल्लोललोलोर्मिवत् ॥ 8 ॥
ये सिन्दूरपरागपिञ्जपिहितां त्वत्तेजसाद्यामिमां
उर्वीं चापि विलीनयावकरसप्रस्तारमग्नामिव ।
पश्यन्ति क्षणमप्यनन्यमनसस्तेषामनङ्गज्वर-
-क्लान्तस्रस्तकुरङ्गशाबकदृशो वश्या भवन्ति स्फुटम् ॥ 9 ॥
चञ्चत्काञ्चनकुण्डलाङ्गदधरामाबद्धकाञ्चीस्रजं
ये त्वां चेतसि तद्गते क्षणमपि ध्यायन्ति कृत्वा स्थिराम् ।
तेषां वेश्मसु विभ्रमादहरहः स्फारीभवन्त्यश्चिरं
माद्यत्कुञ्जरकर्णतालतरलाः स्थैर्यं भजन्ते श्रियः ॥ 10 ॥
आर्भट्या शशिखण्डमण्डितजटाजूटां नृमुण्डस्रजं
बन्धूकप्रसवारुणाम्बरधरां प्रेतासनाध्यासिनीम् ।
त्वां ध्यायन्ति चतुर्भुजां त्रिनयनामापीनतुङ्गस्तनीं
मध्ये निम्नवलित्रयाङ्किततनुं त्वद्रूपसंवित्तये ॥ 11 ॥
जातोऽप्यल्पपरिच्छदे क्षितिभुजां सामान्यमात्रे कुले
निःशेषावनिचक्रवर्तिपदवीं लब्ध्वा प्रतापोन्नतः ।
यद्विद्याधर बृन्दवन्दितपदः श्रीवत्सराजोऽभवत्
देवि त्वच्चरणाम्बुज प्रणतिजः सोऽयं प्रसादोदयः ॥ 12 ॥
चण्डि त्वच्चरणाम्बुजार्चनकृते बिल्वादिलोल्लुण्ठन-
-त्रुट्यत्कण्टककोटिभिः परिचयं येषां न जग्मुः कराः ।
ते दण्डाङ्कुशचक्रचापकुलिशश्रीवत्समत्स्याङ्कितैः
जायन्ते पृथिवीभुजः कथमिवाम्भोजप्रभैः पाणिभिः ॥ 13 ॥
विप्राः क्षोणिभुजो विशस्तदितरे क्षीराज्यमध्वासवैः ।
त्वां देवि त्रिपुरे परापरमयीं सन्तर्प्य पूजाविधौ ।
यां यां प्रार्थयते मनः स्थिरधियां तेषां त एव ध्रुवं
तां तां सिद्धिमवाप्नुवन्ति तरसा विघ्नैरविघ्नीकृताः ॥ 14 ॥
शब्दानां जननी त्वमत्र भुवने वाग्वादिनीत्युच्यसे
त्वत्तः केशववासव प्रभृतयोऽप्याविर्भवन्ति स्फुटम् ।
लीयन्ते खलु यत्र कल्पविरमे ब्रह्मादयस्तेऽप्यमी
सा त्वं काचिदचिन्त्यरूपमहिमा शक्तिः परा गीयसे ॥ 15 ॥
देवानां त्रितयं त्रयी हुतभुजां शक्तित्रयं त्रिः स्वराः
त्रैलोक्यं त्रिपदी त्रिपुष्करमथो त्रिब्रह्म वर्णास्त्रयः ।
यत्किञ्चिज्जगति त्रिधा नियमितं वस्तु त्रिवर्गादिकं
तत्सर्वं त्रिपुरेति नाम भगवत्यन्वेति ते तत्त्वतः ॥ 16 ॥
लक्ष्मीं राजकुले जयां रणभुवि क्षेमङ्करीमध्वनि
क्रव्यादद्विपसर्पभाजि शबरीं कान्तारदुर्गे गिरौ ।
भूतप्रेतपिशाचजम्बुकभये स्मृत्वा महाभैरवीं
व्यामोहे त्रिपुरां तरन्ति विपदस्तारां च तोयप्लवे ॥ 17 ॥
माया कुण्डलिनी क्रिया मधुमती काली कलामालिनी
मातङ्गी विजया जया भगवती देवी शिवा शाम्भवी ।
शक्तिः शङ्करवल्लभा त्रिनयना वाग्वादिनी भैरवी
ह्रीङ्कारी त्रिपुरा परापरमयी माता कुमारीत्यसि ॥ 18 ॥
आईपल्लवितैः परस्परयुतैर्द्वित्रिक्रमाद्यक्षरै
काद्यैः क्षान्तगतैः स्वरादिभिरथ क्षान्तैश्च तैः सस्वरैः ।
नामानि त्रिपुरे भवन्ति खलु यान्यत्यन्तगुह्यानि ते
तेभ्यो भैरवपत्नि विंशतिसहस्रेभ्यः परेभ्यो नमः ॥ 19 ॥
बोद्धव्या निपुणं बुधैः स्तुतिरियं कृत्वा मनस्तद्गतं
भारत्यास्त्रिपुरेत्यनन्यमनसा यत्राद्यवृत्ते स्फुटम् ।
एकद्वित्रिपदक्रमेण कथितस्तत्पादसङ्ख्याक्षरैः
मन्त्रोद्धार विधिर्विशेषसहितः सत्सम्प्रदायान्वितः ॥ 20 ॥
सावद्यं निरवद्यमस्तु यदि वा किं वानया चिन्तया
नूनं स्तोत्रमिदं पठिष्यति जनो यस्यास्ति भक्तिस्त्वयि ।
सञ्चिन्त्यापि लघुत्वमात्मनि दृढं सञ्जायमानं हठात्
त्वद्भक्त्या मुखरीकृतेन रचितं यस्मान्मयापि धृवम् ॥ 21 ॥
इति श्रीकालिदास विरचित पञ्चस्तव्यां प्रथमः लघुस्तवः ।
aindrasyeva śarāsanasya dadhatī madhyelalāṭaṃ prabhāṃ
śauklīṃ kāntimanuṣṇagoriva śirasyātanvatī sarvataḥ |
eṣāsau tripurā hṛdi dyutirivoṣṇāṃśoḥ sadāhaḥ sthitāt
chindyānnaḥ sahasā padaistribhiraghaṃ jyotirmayī vāṅmayī || 1 ||
yā mātrā trapusīlatātanulasattantūtthitispardhinī
vāgbīje prathame sthitā tava sadā tāṃ manmahe te vayam |
śaktiḥ kuṇḍalinīti viśvajananavyāpārabaddhodyamāḥ
jñātvetthaṃ na punaḥ spṛśanti jananīgarbhe'rbhakatvaṃ narāḥ || 2 ||
dṛṣṭvā sambhramakāri vastu sahasā ai ai iti vyāhṛtaṃ
yenākūtavaśādapīha varade binduṃ vināpyakṣaram |
tasyāpi dhruvameva devi tarasā jāte tavānugrahe
vācaḥsūktisudhārasadravamuco niryānti vaktrāmbujāt || 3 ||
yannitye tava kāmarājamaparaṃ mantrākṣaraṃ niṣkalaṃ
tatsārasvatamityavaiti viralaḥ kaścidbudhaścedbhuvi |
ākhyānaṃ pratiparva satyatapaso yatkīrtayanto dvijāḥ
prārambhe praṇavāspadapraṇayitāṃ nītvoccaranti sphuṭam || 4 ||
yatsadyo vacasāṃ pravṛttikaraṇe dṛṣṭaprabhāvaṃ budhaiḥ
tārtīyaṃ tadahaṃ namāmi manasā tvadbījaminduprabham |
astyaurvo'pi sarasvatīmanugato jāḍyāmbuvicchittaye
gośabdo giri vartate saniyataṃ yogaṃ vinā siddhidaḥ || 5 ||
ekaikaṃ tava devi bījamanaghaṃ savyañjanāvyañjanaṃ
kūṭasthaṃ yadi vā pṛthak kramagataṃ yadvā sthitaṃ vyutkramāt |
yaṃ yaṃ kāmamapekṣya yena vidhinā kenāpi vā cintitaṃ
japtaṃ vā saphalīkaroti satataṃ taṃ taṃ samastaṃ nṛṇām || 6 ||
vāme pustakadhāriṇīmabhayadāṃ sākṣasrajaṃ dakṣiṇe
bhaktebhyo varadānapeśalakarāṃ karpūrakundojjvalām |
ujjṛmbhāmbujapatrakāntinayanasnigdhaprabhālokinīṃ
ye tvāmamba na śīlayanti manasā teṣāṃ kavitvaṃ kutaḥ || 7 ||
ye tvāṃ pāṇḍurapuṇḍarīkapaṭalaspaṣṭābhirāmaprabhāṃ
siñcantīmamṛtadravairiva śiro dhyāyanti mūrdhni sthitām |
aśrāntā vikaṭasphuṭākṣarapadā niryāti vaktrāmbujāt
teṣāṃ bhārati bhāratī surasaritkallolalolormivat || 8 ||
ye sindūraparāgapiñjapihitāṃ tvattejasādyāmimāṃ
urvīṃ cāpi vilīnayāvakarasaprastāramagnāmiva |
paśyanti kṣaṇamapyananyamanasasteṣāmanaṅgajvara-
-klāntasrastakuraṅgaśābakadṛśo vaśyā bhavanti sphuṭam || 9 ||
cañcatkāñcanakuṇḍalāṅgadadharāmābaddhakāñcīsrajaṃ
ye tvāṃ cetasi tadgate kṣaṇamapi dhyāyanti kṛtvā sthirām |
teṣāṃ veśmasu vibhramādaharahaḥ sphārībhavantyaściraṃ
mādyatkuñjarakarṇatālataralāḥ sthairyaṃ bhajante śriyaḥ || 10 ||
ārbhaṭyā śaśikhaṇḍamaṇḍitajaṭājūṭāṃ nṛmuṇḍasrajaṃ
bandhūkaprasavāruṇāmbaradharāṃ pretāsanādhyāsinīm |
tvāṃ dhyāyanti caturbhujāṃ trinayanāmāpīnatuṅgastanīṃ
madhye nimnavalitrayāṅkitatanuṃ tvadrūpasaṃvittaye || 11 ||
jāto'pyalpaparicchade kṣitibhujāṃ sāmānyamātre kule
niḥśeṣāvanicakravartipadavīṃ labdhvā pratāponnataḥ |
yadvidyādhara bṛndavanditapadaḥ śrīvatsarājo'bhavat
devi tvaccaraṇāmbuja praṇatijaḥ so'yaṃ prasādodayaḥ || 12 ||
caṇḍi tvaccaraṇāmbujārcanakṛte bilvādilolluṇṭhana-
-truṭyatkaṇṭakakoṭibhiḥ paricayaṃ yeṣāṃ na jagmuḥ karāḥ |
te daṇḍāṅkuśacakracāpakuliśaśrīvatsamatsyāṅkitaiḥ
jāyante pṛthivībhujaḥ kathamivāmbhojaprabhaiḥ pāṇibhiḥ || 13 ||
viprāḥ kṣoṇibhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvāsavaiḥ |
tvāṃ devi tripure parāparamayīṃ santarpya pūjāvidhau |
yāṃ yāṃ prārthayate manaḥ sthiradhiyāṃ teṣāṃ ta eva dhruvaṃ
tāṃ tāṃ siddhimavāpnuvanti tarasā vighnairavighnīkṛtāḥ || 14 ||
śabdānāṃ jananī tvamatra bhuvane vāgvādinītyucyase
tvattaḥ keśavavāsava prabhṛtayo'pyāvirbhavanti sphuṭam |
līyante khalu yatra kalpavirame brahmādayaste'pyamī
sā tvaṃ kācidacintyarūpamahimā śaktiḥ parā gīyase || 15 ||
devānāṃ tritayaṃ trayī hutabhujāṃ śaktitrayaṃ triḥ svarāḥ
trailokyaṃ tripadī tripuṣkaramatho tribrahma varṇāstrayaḥ |
yatkiñcijjagati tridhā niyamitaṃ vastu trivargādikaṃ
tatsarvaṃ tripureti nāma bhagavatyanveti te tattvataḥ || 16 ||
lakṣmīṃ rājakule jayāṃ raṇabhuvi kṣemaṅkarīmadhvani
kravyādadvipasarpabhāji śabarīṃ kāntāradurge girau |
bhūtapretapiśācajambukabhaye smṛtvā mahābhairavīṃ
vyāmohe tripurāṃ taranti vipadastārāṃ ca toyaplave || 17 ||
māyā kuṇḍalinī kriyā madhumatī kālī kalāmālinī
mātaṅgī vijayā jayā bhagavatī devī śivā śāmbhavī |
śaktiḥ śaṅkaravallabhā trinayanā vāgvādinī bhairavī
hrīṅkārī tripurā parāparamayī mātā kumārītyasi || 18 ||
āīpallavitaiḥ parasparayutairdvitrikramādyakṣarai
kādyaiḥ kṣāntagataiḥ svarādibhiratha kṣāntaiśca taiḥ sasvaraiḥ |
nāmāni tripure bhavanti khalu yānyatyantaguhyāni te
tebhyo bhairavapatni viṃśatisahasrebhyaḥ parebhyo namaḥ || 19 ||
boddhavyā nipuṇaṃ budhaiḥ stutiriyaṃ kṛtvā manastadgataṃ
bhāratyāstripuretyananyamanasā yatrādyavṛtte sphuṭam |
ekadvitripadakrameṇa kathitastatpādasaṅkhyākṣaraiḥ
mantroddhāra vidhirviśeṣasahitaḥ satsampradāyānvitaḥ || 20 ||
sāvadyaṃ niravadyamastu yadi vā kiṃ vānayā cintayā
nūnaṃ stotramidaṃ paṭhiṣyati jano yasyāsti bhaktistvayi |
sañcintyāpi laghutvamātmani dṛḍhaṃ sañjāyamānaṃ haṭhāt
tvadbhaktyā mukharīkṛtena racitaṃ yasmānmayāpi dhṛvam || 21 ||
iti śrīkālidāsa viracita pañcastavyāṃ prathamaḥ laghustavaḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.