Bhagavad Gita Gita Saram — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ ગ્રંથ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાના સાર રૂપે ગીતાસારમ્ પ્રસ્તુત કરે છે, જે અર્જુનના વિષાદયોગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા સંશયને દૂર કરવા માટે ગાવામાં આવ્યો છે. તેમાં સાંખ્ય જ્ઞાન, શરણાગતિ, ફળોમાં આસક્તિ વિના કર્તવ્યકર્મ, સમબુદ્ધિ અને અહંકારના ત્યાગનો ઉપદેશ આપવામાં આવ્યો છે. ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞ, ત્રણ ગુણોના બંધન, સંસારરૂપી વૃક્ષને કાપવા તથા દૈવી-આસુરી સૃષ્ટિનું વર્ણન પણ તેમાં છે. અંતે સર્વ ધર્મોનો ત્યાગ કરી પરમાત્માને શરણે જવાનો ઉપદેશ આપીને ગીતાસાર સદા સાંભળવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Sanskrit (simple prose explanation) meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

The Sanskrit (simple prose explanation) meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

पल्लवि (कीरवाणि)

गीतासारं शृणुत सदा

मनसि विकासं वहतमुदा

कामं क्रोधं त्यजत हृदा

भूयात् संवित् परसुखदा

चरणं

Shloka 1

विषाद योगात् पार्थेन
भणितं किञ्चिन्मोह धिया
तं सन्दिग्धं मोचयितुं
गीताशास्त्रं गीतमिदं ॥ 1 ॥

viṣāda yogāt pārthena
bhaṇitaṃ kiñcinmoha dhiyā
taṃ sandigdhaṃ mocayituṃ
gītāśāstraṃ gītamidaṃ || 1 ||

વિષાદયોગથી અર્જુને મોહબુદ્ધિથી જે કંઈ કહ્યું, તે સંદિગ્ધ (સંશયગ્રસ્ત) થયેલા તેને મુક્ત કરવા માટે આ ગીતાશાસ્ત્ર ગાવામાં આવ્યું છે. ^AI

विषादयोगात् पार्थेन मोहबुद्ध्या किञ्चित् भणितम्। तत् सन्दिग्धं मोचयितुं गीताशास्त्रम् इदं गीतम्। ^AI

Shloka 2

साङ्ख्यं ज्ञानं जानीहि
शरणागति पथ मवाप्नुहि
आत्म नित्य स्सर्वगतो
नैनं किञ्चित् क्लेदयति ॥ 2 ॥

sāṅkhyaṃ jñānaṃ jānīhi
śaraṇāgati patha mavāpnuhi
ātma nitya ssarvagato
nainaṃ kiñcit kledayati || 2 ||

સાંખ્ય જ્ઞાનને જાણ; શરણાગતિના માર્ગને પ્રાપ્ત કર. આત્મા નિત્ય અને સર્વવ્યાપી છે; તેને કંઈ પણ કલેશ પહોંચાડતું નથી. ^AI

साङ्ख्यज्ञानं जानीहि। शरणागतिपथम् अवाप्नुहि। आत्मा नित्यः सर्वगतः। एनं किञ्चित् न क्लेदयति। ^AI

(मोहन)

Shloka 3

फलेषु सक्तिं मैव कुरु
कार्यं कर्म तु समाचर
कर्माबद्धः परमेति
कर्मणि सङ्गः पातयति ॥ 3 ॥

phaleṣu saktiṃ maiva kuru
kāryaṃ karma tu samācara
karmābaddhaḥ parameti
karmaṇi saṅgaḥ pātayati || 3 ||

ફળોમાં આસક્તિ ન કર; કર્તવ્યકર્મ તો કર. કર્મથી અબદ્ધ (અસંગ) થયેલો મનુષ્ય પરમને પામે છે; કર્મમાં સંગ (આસક્તિ) મનુષ્યને પાડી નાખે છે. ^AI

फलेषु सक्तिं मा कुरु। कार्यं कर्म तु समाचर। कर्मणा अबद्धः परं गच्छति। कर्मणि सङ्गः पातयति। ^AI

Shloka 4

कर्माकर्म विकर्मत्वं
चिन्तय चात्मनि कर्मगतिं
नास्ति ज्ञानसमं लोके
त्यज चाहङ्कृति मिह देहे ॥ 4 ॥

karmākarma vikarmatvaṃ
cintaya cātmani karmagatiṃ
nāsti jñānasamaṃ loke
tyaja cāhaṅkṛti miha dehe || 4 ||

કર્મ, અકર્મ અને વિકર્મનું સ્વરૂપ તથા આત્મામાં કર્મની ગતિનું ચિંતન કર. લોકમાં જ્ઞાન સમાન કંઈ નથી; આ દેહમાં અહંકારનો ત્યાગ કર. ^AI

कर्माकर्मविकर्मत्वं चिन्तय। आत्मनि कर्मगतिं चिन्तय। लोके ज्ञानसमं नास्ति। इह देहे अहङ्कृतिं त्यज। ^AI

(कापि)

Shloka 5

वह समबुद्धिं सर्वत्र
भव समदर्शी त्वं हि सखे
योननुरक्तो न द्वेष्टि
योगी योगं जानाति ॥ 5 ॥

vaha samabuddhiṃ sarvatra
bhava samadarśī tvaṃ hi sakhe
yonanurakto na dveṣṭi
yogī yogaṃ jānāti || 5 ||

હે સખા, સર્વત્ર સમબુદ્ધિ ધરાવ; તું સમદર્શી બન. જે અનુરાગથી યુક્ત નથી અને દ્વેષ કરતો નથી, તે યોગી યોગને જાણે છે. ^AI

हे सखे, सर्वत्र समबुद्धिं वह। त्वं समदर्शी भव। यः अननुरक्तः न द्वेष्टि, सः योगी योगं जानाति। ^AI

Shloka 6

मित्रं तव ते शत्रुरपि
त्वमेव नान्यो जन्तुरयि!
युक्तस्त्वं भव चेष्टासु
आहारादिषु विविधासु ॥ 6 ॥

mitraṃ tava te śatrurapi
tvameva nānyo janturayi!
yuktastvaṃ bhava ceṣṭāsu
āhārādiṣu vividhāsu || 6 ||

હે જીવ, તારો મિત્ર અને શત્રુ પણ તું જ છે; બીજો કોઈ જંતુ નથી. તું વિવિધ આહાર વગેરે પ્રવૃત્તિઓમાં યુક્ત (સાવધાન) બન. ^AI

हे मित्र, तव मित्रं शत्रुरपि त्वमेव, न अन्यः जन्तुः। त्वं विविधासु चेष्टासु आहारादिषु युक्तः भव। ^AI

(कल्याणि)

Shloka 7

अनात्मरूपा मष्टविधां
प्रकृति मविद्यां जानीहि
जीव स्सैव हि परमात्मा
यस्मिन् प्रोतं सर्वमिदं ॥ 7 ॥

anātmarūpā maṣṭavidhāṃ
prakṛti mavidyāṃ jānīhi
jīva ssaiva hi paramātmā
yasmin protaṃ sarvamidaṃ || 7 ||

અનાત્મસ્વરૂપા આઠ પ્રકારની પ્રકૃતિને અવિદ્યા જાણ. જીવ તે જ છે અને પરમાત્મા પણ તે જ છે, જેમાં આ સર્વ ઓતપ્રોત છે. ^AI

अनात्मरूपाम् अष्टविधां प्रकृतिम् अविद्यां जानीहि। जीवः सा एव। परमात्मा यस्मिन् सर्वम् इदं प्रोतम्। ^AI

Shloka 8

अक्षर पर वर पुरुषं तं
ध्यायन् प्रेतो याति परं
तत स्तमेव ध्यायन् त्वं
कालं यापय नश्यन्तं ॥ 8 ॥

akṣara para vara puruṣaṃ taṃ
dhyāyan preto yāti paraṃ
tata stameva dhyāyan tvaṃ
kālaṃ yāpaya naśyantaṃ || 8 ||

અક્ષરથી પર અને શ્રેષ્ઠ એવા તે પુરુષનું ધ્યાન કરતો મનુષ્ય મૃત્યુ પામીને પરમને પામે છે. તેથી તું તેનું જ ધ્યાન કરતો, નષ્ટ થતો કાળ વિતાવ. ^AI

तं परम् अक्षरं वरं पुरुषं ध्यायन् प्रेतः परं याति। ततः तम् एव ध्यायन् त्वं नश्यन्तं कालं यापय। ^AI

(हिन्दोल)

Shloka 9

सर्वं ब्रह्मार्पण बुद्ध्या
कर्म क्रियतां समबुद्ध्या
भक्त्या दत्तं पत्रमपि
फलमपि तेन स्वीक्रियते ॥ 9 ॥

sarvaṃ brahmārpaṇa buddhyā
karma kriyatāṃ samabuddhyā
bhaktyā dattaṃ patramapi
phalamapi tena svīkriyate || 9 ||

બધું બ્રહ્મને અર્પણ કરવાની બુદ્ધિથી, સમબુદ્ધિથી કર્મ કરવું; ભક્તિથી આપેલું પત્ર પણ અને ફળ પણ તેના દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે. ^AI

Shloka 10

यत्र विभूति श्श्री युक्ता
यत्र विभूति स्सत्त्वयुता
तत्र तमीशं पश्यन्तं
नेर्ष्या द्वेषौ सज्जेते ॥ 10 ॥

yatra vibhūti śśrī yuktā
yatra vibhūti ssattvayutā
tatra tamīśaṃ paśyantaṃ
nerṣyā dveṣau sajjete || 10 ||

જ્યાં વિભૂતિ શ્રીથી યુક્ત છે, જ્યાં વિભૂતિ સત્ત્વથી યુક્ત છે, ત્યાં તે ઈશ્વરને જોતાં ઈર્ષ્યા અને દ્વેષ રહેતાં નથી. ^AI

(अमृतवर्षिणि)

Shloka 11

कालस्तस्य महान् रूपो
लोकान् सर्वान् सङ्ग्रसति
भक्त्या भगवद्रूपं तं
प्रभवति लोक स्सन्द्रष्टुं ॥ 11 ॥

kālastasya mahān rūpo
lokān sarvān saṅgrasati
bhaktyā bhagavadrūpaṃ taṃ
prabhavati loka ssandraṣṭuṃ || 11 ||

તેનું મહાન રૂપ કાળ છે, જે બધા લોકોને ગળી જાય છે; ભક્તિથી ભગવાનના તે રૂપને લોકો જોઈ શકે છે. ^AI

Shloka 12

भक्ति स्तस्मिन् रतिरूपा
सैव हि भक्तोद्धरणचणा
भावं तस्या माधाय
बुद्धिं तस्मि न्निवेशय ॥ 12 ॥

bhakti stasmin ratirūpā
saiva hi bhaktoddharaṇacaṇā
bhāvaṃ tasyā mādhāya
buddhiṃ tasmi nniveśaya || 12 ||

તેમાં ભક્તિ રતિરૂપ છે, તે જ ભક્તોનું ઉદ્ધાર કરવામાં ચતુર છે; તેનો ભાવ ધારણ કરીને બુદ્ધિને તેમાં સ્થિર કર. ^AI

(चारुकेशि)

Shloka 13

क्षेत्रं तद्‍ज्ञं जानीहि
क्षेत्रे ममतां मा कुरु च
आत्मानं यो जानाति
आत्मनि सोयं ननु रमते ॥ 13 ॥

kṣetraṃ tad‍jñaṃ jānīhi
kṣetre mamatāṃ mā kuru ca
ātmānaṃ yo jānāti
ātmani soyaṃ nanu ramate || 13 ||

તે ક્ષેત્રને અને તેને જાણનારને જાણ; ક્ષેત્રમાં મમતા ન કર. જે આત્માને જાણે છે, તે આત્મામાં જ રમે છે. ^AI

Shloka 14

सात्त्विक राजस तामसिका
बन्धन हेतव अथवर्ज्यः
त्रयं गुणानां योतीत-
स्सैव ब्राह्मं सुखमेति ॥ 14 ॥

sāttvika rājasa tāmasikā
bandhana hetava athavarjyaḥ
trayaṃ guṇānāṃ yotīta-
ssaiva brāhmaṃ sukhameti || 14 ||

સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ—આ ત્રણ ગુણ બંધનના હેતુ છે, તેથી તેમને છોડવા જોઈએ; જે ત્રણ ગુણોથી પર છે, તે જ બ્રાહ્મ સુખને પ્રાપ્ત કરે છે. ^AI

(हंसानन्दि)

Shloka 15

छित्वा सांसारिकवृक्षं
पदं गवेषय मुनिलक्ष्यं
तत्किल सर्वं तेजो यत्
वेदै स्सर्वै स्संवेद्यं ॥ 15 ॥

chitvā sāṃsārikavṛkṣaṃ
padaṃ gaveṣaya munilakṣyaṃ
tatkila sarvaṃ tejo yat
vedai ssarvai ssaṃvedyaṃ || 15 ||

સંસારરૂપી વૃક્ષને કાપીને, મુનિઓના લક્ષ્યરૂપ પદને શોધ; તે જ સર્વ તેતે (તેજ) છે, જે સર્વ વેદોથી જાણવા યોગ્ય છે. ^AI

Shloka 16

सृष्टि र्दैवी चासुरिका
द्विविधा प्रोक्ता लोकेस्मिन्
दैवे सक्ता यान्ति परं
आसुरसक्ता असुरगतिं ॥ 16 ॥

sṛṣṭi rdaivī cāsurikā
dvividhā proktā lokesmin
daive saktā yānti paraṃ
āsurasaktā asuragatiṃ || 16 ||

આ લોકમાં સૃષ્ટિ દૈવી અને આસુરી એમ બે પ્રકારની કહેવાઈ છે; દૈવીમાં આસક્ત લોકો પરમને પામે છે, આસુરીમાં આસક્ત લોકો અસુરગતિને પામે છે. ^AI

(श्री)

Shloka 17

निष्ठा यज्ञे दाने च
तपसि प्रोक्ता सदिति परा
सत्किल सफलं सश्रद्धं
तत्किल निष्फल मश्रद्धं ॥ 17 ॥

niṣṭhā yajñe dāne ca
tapasi proktā saditi parā
satkila saphalaṃ saśraddhaṃ
tatkila niṣphala maśraddhaṃ || 17 ||

યજ્ઞમાં, દાનમાં અને તપમાં નિષ્ઠાને 'સત્' કહેવામાં આવી છે — એ શ્રેષ્ઠ છે. શ્રદ્ધા સાથે કરેલું કાર્ય ખરેખર સફળ થાય છે, અને શ્રદ્ધા વિનાનું કાર્ય ખરેખર નિષ્ફળ થાય છે. ^AI

Shloka 18

धर्मान् सर्वान् त्यक्त्वा त्वं
शरणं व्रज पर-मात्मानं
मोक्षं प्राप्स्यसि सत्यं त्वं
सन्तत सच्चिदानन्द घनं ॥ 18 ॥

dharmān sarvān tyaktvā tvaṃ
śaraṇaṃ vraja para-mātmānaṃ
mokṣaṃ prāpsyasi satyaṃ tvaṃ
santata saccidānanda ghanaṃ || 18 ||

તું સર્વ ધર્મોનો ત્યાગ કરીને પરમાત્માને શરણે જા; તું સત્યરૂપે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરીશ — નિત્ય સચ્ચિદાનંદઘનને પ્રાપ્ત કરીશ. ^AI

॥ गीतासारं शृणुत सदा ॥

|| gītāsāraṃ śṛṇuta sadā ||

ગીતાસાર સદા સાંભળો. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

पल्लवि (कीरवाणि)

गीतासारं शृणुत सदा

मनसि विकासं वहतमुदा

कामं क्रोधं त्यजत हृदा

भूयात् संवित् परसुखदा

चरणं

विषाद योगात् पार्थेन

भणितं किञ्चिन्मोह धिया

तं सन्दिग्धं मोचयितुं

गीताशास्त्रं गीतमिदं ॥ 1 ॥

साङ्ख्यं ज्ञानं जानीहि

शरणागति पथ मवाप्नुहि

आत्म नित्य स्सर्वगतो

नैनं किञ्चित् क्लेदयति ॥ 2 ॥

(मोहन)

फलेषु सक्तिं मैव कुरु

कार्यं कर्म तु समाचर

कर्माबद्धः परमेति

कर्मणि सङ्गः पातयति ॥ 3 ॥

कर्माकर्म विकर्मत्वं

चिन्तय चात्मनि कर्मगतिं

नास्ति ज्ञानसमं लोके

त्यज चाहङ्कृति मिह देहे ॥ 4 ॥

(कापि)

वह समबुद्धिं सर्वत्र

भव समदर्शी त्वं हि सखे

योननुरक्तो न द्वेष्टि

योगी योगं जानाति ॥ 5 ॥

मित्रं तव ते शत्रुरपि

त्वमेव नान्यो जन्तुरयि!

युक्तस्त्वं भव चेष्टासु

आहारादिषु विविधासु ॥ 6 ॥

(कल्याणि)

अनात्मरूपा मष्टविधां

प्रकृति मविद्यां जानीहि

जीव स्सैव हि परमात्मा

यस्मिन् प्रोतं सर्वमिदं ॥ 7 ॥

अक्षर पर वर पुरुषं तं

ध्यायन् प्रेतो याति परं

तत स्तमेव ध्यायन् त्वं

कालं यापय नश्यन्तं ॥ 8 ॥

(हिन्दोल)

सर्वं ब्रह्मार्पण बुद्ध्या

कर्म क्रियतां समबुद्ध्या

भक्त्या दत्तं पत्रमपि

फलमपि तेन स्वीक्रियते ॥ 9 ॥

यत्र विभूति श्श्री युक्ता

यत्र विभूति स्सत्त्वयुता

तत्र तमीशं पश्यन्तं

नेर्ष्या द्वेषौ सज्जेते ॥ 10 ॥

(अमृतवर्षिणि)

कालस्तस्य महान् रूपो

लोकान् सर्वान् सङ्ग्रसति

भक्त्या भगवद्रूपं तं

प्रभवति लोक स्सन्द्रष्टुं ॥ 11 ॥

भक्ति स्तस्मिन् रतिरूपा

सैव हि भक्तोद्धरणचणा

भावं तस्या माधाय

बुद्धिं तस्मि न्निवेशय ॥ 12 ॥

(चारुकेशि)

क्षेत्रं तद्‍ज्ञं जानीहि

क्षेत्रे ममतां मा कुरु च

आत्मानं यो जानाति

आत्मनि सोयं ननु रमते ॥ 13 ॥

सात्त्विक राजस तामसिका

बन्धन हेतव अथवर्ज्यः

त्रयं गुणानां योतीत-

स्सैव ब्राह्मं सुखमेति ॥ 14 ॥

(हंसानन्दि)

छित्वा सांसारिकवृक्षं

पदं गवेषय मुनिलक्ष्यं

तत्किल सर्वं तेजो यत्

वेदै स्सर्वै स्संवेद्यं ॥ 15 ॥

सृष्टि र्दैवी चासुरिका

द्विविधा प्रोक्ता लोकेस्मिन्

दैवे सक्ता यान्ति परं

आसुरसक्ता असुरगतिं ॥ 16 ॥

(श्री)

निष्ठा यज्ञे दाने च

तपसि प्रोक्ता सदिति परा

सत्किल सफलं सश्रद्धं

तत्किल निष्फल मश्रद्धं ॥ 17 ॥

धर्मान् सर्वान् त्यक्त्वा त्वं

शरणं व्रज पर-मात्मानं

मोक्षं प्राप्स्यसि सत्यं त्वं

सन्तत सच्चिदानन्द घनं ॥ 18 ॥

॥ गीतासारं शृणुत सदा ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

श्रीमद्भगवद्गीता पारायण - गीता सारम्