Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 16 — Malayalam Script

⚠️ AI-generated translation — the Kannada meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Kannada

ವಾಲಿಯು ತಾರೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಸುಗ್ರೀವನ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ವಾನರರ ನಡುವೆ ಮರಗಳು, ಮುಷ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ವಾಲಿಯು ಬಲದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಲುತ್ತಿರುವ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕಂಡ ರಾಮನು ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬಾಣದಿಂದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತನಾದ ವಾಲಿಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.

AI-generated · not yet verified

The Kannada meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।

Shloka 1

താമേവം ബ്രുവതീം താരാം താരാധിപനിഭാനനാമ് ।
വാലീ നിര്ഭര്ത്സയാമാസ വചനം ചേദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥

tāmevaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām |
vālī nirbhartsayāmāsa vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||

ತಾರಾಧಿಪನಂತೆ ಮುಖವುಳ್ಳ ತಾರೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ವಾಲಿಯು ಅವಳನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ^AI

Shloka 2

ഗര്ജതോഽസ്യ ച സുസമ്ഭ്രശ്ച ഭ്രാതുഃ ശത്രോര്വിശേഷതഃ ।
മര്ഷയിഷ്യാമ്യഹം കേന കാരണേന വരാനനേ ॥ 2 ॥

garjato'sya ca susambhraśca bhrātuḥ śatrorviśeṣataḥ |
marṣayiṣyāmyahaṃ kena kāraṇena varānane || 2 ||

ಎಲೈ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ, ಸಹೋದರನಾದರೂ ಶತ್ರುವಾದ ಅವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ? ^AI

Shloka 3

അധര്ഷിതാനാം ശൂരാണാം സമരേഷ്വനിവര്തിനാമ് ।
ധര്ഷണാമര്ഷണം ഭീരു മരണാദതിരിച്യതേ ॥ 3 ॥

adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣvanivartinām |
dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇādatiricyate || 3 ||

ಎಲೈ ಭೀರುಕೆಯೇ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡದ ಶೂರರಿಗೂ, ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗದವರಿಗೂ, ಅವಮಾನದ ಸಹನೆಯು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದುದು. ^AI

Shloka 4

സോഢും ന ച സമര്ഥോഽഹം യുദ്ധകാമസ്യ സംയുഗേ ।
സുഗ്രീവസ്യ ച സമ്രമ്ഭം ഹീനഗ്രീവസ്യ ഗര്ജതഃ ॥ 4 ॥

soḍhuṃ na ca samartho'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge |
sugrīvasya ca samrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ || 4 ||

ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸಿ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವ, ಕುತ್ತಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿದ ಸುಗ್ರೀವನ ಈ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. ^AI

Shloka 5

ന ച കാര്യോ വിഷാദസ്തേ രാഘവം പ്രതി മത്കൃതേ ।
ധര്മജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച കഥം പാപം കരിഷ്യതി ॥ 5 ॥

na ca kāryo viṣādaste rāghavaṃ prati matkṛte |
dharmajñaśca kṛtajñaśca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati || 5 ||

ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಘವನ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಡ; ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಕೃತಜ್ಞನೂ ಆದ ಅವನು ಹೇಗೆ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಯಾನು? ^AI

Shloka 6

നിവര്തസ്വ സഹ സ്ത്രീഭിഃ കഥം ഭൂയോഽനുഗച്ഛസി ।
സൌഹൃദം ദര്ശിതം താരേ മയി ഭക്തിഃ കൃതാ ത്വയാ ॥ 6 ॥

nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo'nugacchasi |
sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā || 6 ||

ಎಲೈ ತಾರೆಯೇ, ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು; ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿ? ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೀನು ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ^AI

Shloka 7

പ്രതിയോത്സ്യാമ്യഹം ഗത്വാ സുഗ്രീവം ജഹി സമ്ഭ്രമമ് ।
ദര്പമാത്രം വിനേഷ്യാമി ന ച പ്രാണൈര്വിമോക്ഷ്യതേ ॥ 7 ॥

pratiyotsyāmyahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi sambhramam |
darpamātraṃ vineṣyāmi na ca prāṇairvimokṣyate || 7 ||

ನಾನು ಹೋಗಿ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವೆನು; ನಿನ್ನ ಆತಂಕವನ್ನು ಬಿಡು. ಅವನ ದರ್ಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾಶ ಮಾಡುವೆನು, ಅವನು ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ^AI

Shloka 8

അഹം ഹ്യാജൌസ്ഥിതസ്യാസ്യ കരിഷ്യാമി യഥേപ്സിതമ് ।
വൃക്ഷൈര്മുഷ്ടിപ്രഹാരൈശ്ച പീഡിതഃ പ്രതിയാസ്യതി ॥ 8 ॥

ahaṃ hyājausthitasyāsya kariṣyāmi yathepsitam |
vṛkṣairmuṣṭiprahāraiśca pīḍitaḥ pratiyāsyati || 8 ||

ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುವೆನು; ಮರಗಳಿಂದಲೂ ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವನು. ^AI

Shloka 9

ന മേ ഗര്വിതമായസ്തം സഹിഷ്യതി ദുരാത്മവാന് ।
കൃതം താരേ സഹാംയത്വം സൌഹൃദം ദര്ശിതം മയി ॥ 9 ॥

na me garvitamāyastaṃ sahiṣyati durātmavān |
kṛtaṃ tāre sahāṃyatvaṃ sauhṛdaṃ darśitaṃ mayi || 9 ||

ಆ ದುರಾತ್ಮನು ನನ್ನ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲೈ ತಾರೆಯೇ, ನೀನು ನನಗೆ ನೀಡಿದ ಸಹಾಯವೂ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ಸ್ನೇಹವೂ ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ^AI

Shloka 10

ശാപിതാഽപി മമ പ്രാണൈര്നിവര്തസ്വ ജയേന ച ।
അഹം ജിത്വാ നിവര്തിഷ്യേ തമഹം ഭ്രാതരം രണേ ॥ 10 ॥

śāpitā'pi mama prāṇairnivartasva jayena ca |
ahaṃ jitvā nivartiṣye tamahaṃ bhrātaraṃ raṇe || 10 ||

ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಜಯದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಾ. ನಾನು ಅವನನ್ನು ಗೆದ್ದು ಆ ಸಹೋದರನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗುವೆನು. ^AI

Shloka 11

തം തു താരാ പരിഷ്വജ്യ വാലിനം പ്രിയവാദിനീ ।
ചകാര രുദതീ മന്ദം ദക്ഷിണാ സാ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 11 ॥

taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī |
cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam || 11 ||

ಆಗ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವ ತಾರೆಯು ಅಳುತ್ತಾ ವಾಲಿಯನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ^AI

Shloka 12

തതഃ സ്വസ്ത്യയനം കൃത്വാ മന്ത്രവിദ്വിജയൈഷിണീ ।
അന്തഃപുരം സഹ സ്ത്രീഭിഃ പ്രവിഷ്ടാ ശോകമോഹിതാ ॥ 12 ॥

tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravidvijayaiṣiṇī |
antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā || 12 ||

ಬಳಿಕ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದ ಆ ವಿಜಯಾಕಾಂಕ್ಷಿಣಿಯು ಅವನಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ^AI

Shloka 13

പ്രവിഷ്ടായാം തു താരായാം സഹ സ്ത്രീഭിസ്സ്വമാലയമ് ।
നഗരാന്നിര്യയൌ ക്രുദ്ധോ മഹാസര്പ ഇവ ശ്വസന് ॥ 13 ॥

praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhissvamālayam |
nagarānniryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan || 13 ||

ತಾರೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರಲು, ವಾಲಿಯು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಪದಂತೆ ಉಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟನು. ^AI

Shloka 14

സ നിശ്ശ്വസ്യ മഹാതേജാ വാലീ പരമരോഷണഃ ।
സര്വതശ്ചാരയന് ദൃഷ്ടിം ശത്രുദര്ശനകാങ്ക്ഷയാ ॥ 14 ॥

sa niśśvasya mahātejā vālī paramaroṣaṇaḥ |
sarvataścārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā || 14 ||

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಪರಮ ಕೋಪಗೊಂಡವನೂ ಆದ ವಾಲಿಯು ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಾಣುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟನು. ^AI

Shloka 15

സ ദദര്ശ തതശ്ശ്രീമാന് സുഗ്രീവം ഹേമപിങ്ഗലമ് ।
സുസംവീതമവഷ്ടബ്ധം ദീപ്യമാനമിവാനലമ് ॥ 15 ॥

sa dadarśa tataśśrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam |
susaṃvītamavaṣṭabdhaṃ dīpyamānamivānalam || 15 ||

ಆಗ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತನಾದ ಅವನು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಂತು, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ^AI

Shloka 16

സ തം ദൃഷ്ട്വാ മഹാവീര്യം സുഗ്രീവം പര്യവസ്ഥിതമ് ।
ഗാഢം പരിദധേ വാസോ വാലീ പരമരോഷണഃ ॥ 16 ॥

sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam |
gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ || 16 ||

ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಎದುರಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪರಮ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾಲಿಯು ತನ್ನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡನು. ^AI

Shloka 17

സ വാലീ ഗാഢസംവീതോ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ വീര്യവാന് ।
സുഗ്രീവമേവാഭിമുഖോ യയൌ യോദ്ധും കൃതക്ഷണഃ ॥ 17 ॥

sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭimudyamya vīryavān |
sugrīvamevābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ || 17 ||

ಆ ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ವಾಲಿಯು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಕಡೆಗೇ ಮುಖಮಾಡಿ ಹೊರಟನು. ^AI

Shloka 18

ശ്ലിഷ്ടം മുഷ്ടിം സമുദ്യമ്യ സംരബ്ധതരമാഗതഃ ।
സുഗ്രീവോഽപി സമുദ്ദിശ്യ വാലിനം ഹേമമാലിനമ് ॥ 18 ॥

śliṣṭaṃ muṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataramāgataḥ |
sugrīvo'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam || 18 ||

ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದನು; ಸುಗ್ರೀವನೂ ಸಹ ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಾಲಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದನು. ^AI

Shloka 19

തം വാലീ ക്രോധതാമ്രാക്ഷസ്സുഗ്രീവം രണപണ്ഡിതമ് ।
ആപതന്തം മഹാവേഗമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 19 ॥

taṃ vālī krodhatāmrākṣassugrīvaṃ raṇapaṇḍitam |
āpatantaṃ mahāvegamidaṃ vacanamabravīt || 19 ||

ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ವಾಲಿಯು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ, ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ^AI

Shloka 20

ഏഷ മുഷ്ടിര്മയാബദ്ധോ ഗാഢസ്സന്നിഹിതാങ്ഗുലിഃ ।
മയാ വേഗവിമുക്തസ്തേ പ്രാണാനാദായ യാസ്യതി ॥ 20 ॥

eṣa muṣṭirmayābaddho gāḍhassannihitāṅguliḥ |
mayā vegavimuktaste prāṇānādāya yāsyati || 20 ||

ನಾನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ, ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಈ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನಿಂದ ವೇಗದಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು. ^AI

Shloka 21

ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവഃ ക്രുദ്ധോ വാലിനമബ്രവീത് ।
തവൈവ ചാ ഹരന്പ്രാണാന്മുഷ്ടിഃ പതതു മൂര്ധനി ॥ 21 ॥

evamuktastu sugrīvaḥ kruddho vālinamabravīt |
tavaiva cā haranprāṇānmuṣṭiḥ patatu mūrdhani || 21 ||

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಗ್ರೀವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ವಾಲಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಿದನು: ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೇ ಅಪಹರಿಸುವ ನನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯು ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಲಿ. ^AI

Shloka 22

താഡിതസ്തേന സങ്കൃദ്ധസ്സമഭിക്രമ്യ വേഗിതഃ ।
അഭവച്ഛോണിതോദ്ഗാരീ സോത്പീഡ ഇവ പര്വതഃ ॥ 22 ॥

tāḍitastena saṅkṛddhassamabhikramya vegitaḥ |
abhavacchoṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ || 22 ||

ಅವನಿಂದ (ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ) ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಬಹಳ ಕೋಪಗೊಂಡು, ವೇಗದಿಂದ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದ ವಾಲಿಯು ರಕ್ತವನ್ನು ಕಾರುತ್ತಾ, ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಆದನು. ^AI

Shloka 23

സുഗ്രീവേണ തു നിസ്സങ്ഗം സാലമുത്പാട്യ തേജസാ ।
ഗാത്രേഷ്വഭിഹതോ വാലീ വജ്രേണേവ മഹാഗിരിഃ ॥ 23 ॥

sugrīveṇa tu nissaṅgaṃ sālamutpāṭya tejasā |
gātreṣvabhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ || 23 ||

ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಸಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಮುರಿದು, ಅದರಿಂದ ಮಹಾಪರ್ವತವು ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ವಾಲಿಯು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ^AI

Shloka 24

സ തു വാലീ പ്രചലിതസ്സാലതാഡനവിഹ്വലഃ ।
ഗുരുഭാരസമാക്രാന്തോ നൌ സാര്ഥ ഇവ സാഗരേ ॥ 24 ॥

sa tu vālī pracalitassālatāḍanavihvalaḥ |
gurubhārasamākrānto nau sārtha iva sāgare || 24 ||

ಸಾಲವೃಕ್ಷದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾದ, ಅಲುಗಾಡಿದ ಆ ವಾಲಿಯು, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರದಿಂದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾದ ಹಡಗಿನಂತೆ ಆದನು. ^AI

Shloka 25

തൌ ഭീമബലവിക്രാന്തൌ സുപര്ണസമവേഗിനൌ ।
പ്രവൃദ്ധൌ ഘോരവപുഷൌ ചന്ദ്രസൂര്യാവിവാമ്ബരേ ।
പരസ്പരമമിത്രഘ്നൌ ച്ഛിദ്രാന്വേഷണതത്പരൌ ॥ 25 ॥

tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau |
pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāvivāmbare |
parasparamamitraghnau cchidrānveṣaṇatatparau || 25 ||

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಭಯಂಕರ ಬಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳವರೂ, ಸುಪರ್ಣ (ಗರುಡ) ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ವೇಗವುಳ್ಳವರೂ, ಪ್ರಬಲರೂ, ಘೋರವಾದ ದೇಹವುಳ್ಳವರೂ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಇದ್ದವರೂ, ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕರೂ, ಪರಸ್ಪರರ ಛಿದ್ರವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ತತ್ಪರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ^AI

Shloka 26

തതോഽവര്ധത വാലീ തു ബലവീര്യസമന്വിതഃ ।
സൂര്യപുത്രോ മഹാവീര്യസ്സുഗ്രീവഃ പരിഹീയതേ ॥ 26 ॥

tato'vardhata vālī tu balavīryasamanvitaḥ |
sūryaputro mahāvīryassugrīvaḥ parihīyate || 26 ||

ಆಗ ಬಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ವಾಲಿಯು ಬೆಳೆದನು; ಸುಗ್ರೀವನು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದನು. ^AI

Shloka 27

വാലിനാ ഭഗ്നദര്പസ്തു സുഗ്രീവോ മന്ദവിക്രമഃ ।
വാലിനം പ്രതി സാമര്ഷോ ദര്ശയാമാസ ലാഘവമ് ॥ 27 ॥

vālinā bhagnadarpastu sugrīvo mandavikramaḥ |
vālinaṃ prati sāmarṣo darśayāmāsa lāghavam || 27 ||

ವಾಲಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಗರ್ವವು ಭಗ್ನವಾದ ಸುಗ್ರೀವನು, ಮಂದವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳವನಾಗಿ, ವಾಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪವುಳ್ಳವನಾಗಿ ತನ್ನ ಲಾಘವವನ್ನು (ಚುರುಕುತನವನ್ನು) ತೋರಿಸಿದನು. ^AI

Shloka 28

വൃക്ഷൈഃ സ്സശാഖൈ സ്സശിഖൈര്വജ്രകോടിനിഭൈര്നഖൈഃ ॥ 28 ॥

vṛkṣaiḥ ssaśākhai ssaśikhairvajrakoṭinibhairnakhaiḥ || 28 ||

ವಜ್ರದ ಕೊನೆಗಳಂತಿರುವ ಮೊನಚಾದ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಕೊಂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ತುದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮರಗಳಿಂದ (ಹೊಡೆದನು). ^AI

Shloka 29

മുഷ്ടിഭിര്ജാനുഭിഃ പദ്ഭിര്ബാഹുഭിശ്ച പുനഃ പുനഃ ।
തയോര്യുദ്ധമഭൂദ്ഘോരം വൃത്രവാസവയോരിവ ॥ 29 ॥

muṣṭibhirjānubhiḥ padbhirbāhubhiśca punaḥ punaḥ |
tayoryuddhamabhūdghoraṃ vṛtravāsavayoriva || 29 ||

ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ, ಮಂಡಿಗಳಿಂದ, ಪಾದಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ವೃತ್ರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರಿಗೆ ನಡೆದಂತೆ ಘೋರವಾದ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು. ^AI

Shloka 30

തൌ ശോണിതാക്തൌ യുധ്യേതാം വാനരൌ വനചാരിണൌ ।
മേഘാവിവ മഹാശബ്ദൈ സ്തര്ജമാനൌ പരസ്പരമ് ॥ 30 ॥

tau śoṇitāktau yudhyetāṃ vānarau vanacāriṇau |
meghāviva mahāśabdai starjamānau parasparam || 30 ||

ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾನರರು, ಮೇಘಗಳಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಬೆದರಿಸುತ್ತಾ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು. ^AI

Shloka 31

ഹീയമാനമഥോഽപശ്യത്സുഗ്രീവം വാനരേശ്വരമ് ।
വീക്ഷമാണം ദിശശ്ചൈവ രാഘവസ്സ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 31 ॥

hīyamānamatho'paśyatsugrīvaṃ vānareśvaram |
vīkṣamāṇaṃ diśaścaiva rāghavassa muhurmuhuḥ || 31 ||

ಆಗ ರಾಮನು, ಸೋಲುತ್ತಿರುವ ವಾನರೇಶ್ವರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ^AI

Shloka 32

തതോ രാമോ മഹാതേജാ ആര്തം ദൃഷ്ട്വാ ഹരീശ്വരമ് ।
ശരം ച വീക്ഷതേ വീരോ വാലിനോ വധകാരണാത് ॥ 32 ॥

tato rāmo mahātejā ārtaṃ dṛṣṭvā harīśvaram |
śaraṃ ca vīkṣate vīro vālino vadhakāraṇāt || 32 ||

ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವೀರ ರಾಮನು, ಆರ್ತನಾದ ವಾನರೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ^AI

Shloka 33

തതോ ധനുഷി സന്ധായ ശരമാശീവിഷോപമമ് ।
പുരയാമാസ തച്ചാപം കാലചക്രമിവാന്തകഃ ॥ 33 ॥

tato dhanuṣi sandhāya śaramāśīviṣopamam |
purayāmāsa taccāpaṃ kālacakramivāntakaḥ || 33 ||

ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು ವಿಷಸರ್ಪದಂತಿರುವ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿ, ಕಾಲಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಳೆದನು. ^AI

Shloka 34

തസ്യ ജ്യാതലഘോഷേണ ത്രസ്താഃ പത്രരഥേശ്വരാഃ ।
പ്രദുദ്രുവുര്മൃഗാശ്ചൈവ യുഗാന്ത ഇവ മോഹിതാഃ ॥ 34 ॥

tasya jyātalaghoṣeṇa trastāḥ patraratheśvarāḥ |
pradudruvurmṛgāścaiva yugānta iva mohitāḥ || 34 ||

ಅವನ ಹೆದೆಯ ತಳದ ಘೋಷದಿಂದ ಹೆದರಿದ ಪಕ್ಷಿರಾಜರಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳು, ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಮೋಹಗೊಂಡವುಗಳಂತೆ ಚದುರಿ ಓಡಿಹೋದವು. ^AI

Shloka 35

മുക്തസ്തു വജ്രനിര്ഘോഷഃ പ്രദീപ്താശനിസന്നിഭഃ ।
രാഘവേണ മഹാബാണോ വാലിവക്ഷസി പാതിതഃ ॥ 35 ॥

muktastu vajranirghoṣaḥ pradīptāśanisannibhaḥ |
rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ || 35 ||

ರಾಘವನಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ, ವಜ್ರದ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ, ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಸಿಡಿಲಿನಂತಿರುವ ಮಹಾಬಾಣವು ವಾಲಿಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು. ^AI

Shloka 36

തതസ്തേന മഹാതേജാ വീയൌടത്സിക്തഃ കപീശ്വരഃ ।
വേഗേനാഭിഹതോ വാലീ നിപപാത മഹീതലേ ॥ 36 ॥

tatastena mahātejā vīyauṭatsiktaḥ kapīśvaraḥ |
vegenābhihato vālī nipapāta mahītale || 36 ||

ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕಪೀಶ್ವರನಾದ ವಾಲಿಯು ಆ ಬಾಣದಿಂದ ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದು, ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ^AI

Shloka 37

ഇന്ദ്രധ്വജ ഇവോദ്ധൂതഃ പൌര്ണമാസ്യാം മഹീതലേ ।
ആശ്വയുക്സമയേ മാസി ഗതശ്രീകോ വിചേതനഃ ॥ 37 ॥

indradhvaja ivoddhūtaḥ paurṇamāsyāṃ mahītale |
āśvayuksamaye māsi gataśrīko vicetanaḥ || 37 ||

ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತೆ, ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಗುಂದಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದನು. ^AI

Shloka 38

നരോത്തമഃ കാലയുഗാന്തകോപമം ശരോത്തമം കാഞ്ചനരൂപ്യഭുഷിതമ് ।
സസര്ജ ദീപ്തം തമമിത്രമര്ദനം സധൂമമഗ്നിം മുഖതോ യഥാ ഹരഃ ॥ 38 ॥

narottamaḥ kālayugāntakopamaṃ śarottamaṃ kāñcanarūpyabhuṣitam |
sasarja dīptaṃ tamamitramardanaṃ sadhūmamagniṃ mukhato yathā haraḥ || 38 ||

ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಕಾಲಯುಗಾಂತದ ಕೋಪದಂತಿರುವ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣವನ್ನು, ಹರನು ತನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊಗೆಯುಳ್ಳ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ^AI

Shloka 39

അഥോക്ഷിതശ്ശോണിതതോയവിസ്രവൈ സ്സുപുഷ്പിതാശോക ഇവാനിലോദ്ധതഃ ।
വിചേതനോ വാസവസൂനുരാഹവേ വിഭ്രംശിതേന്ദ്രധ്വജവത്ക്ഷിതിം ഗതഃ ॥ 39 ॥

athokṣitaśśoṇitatoyavisravai ssupuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |
vicetano vāsavasūnurāhave vibhraṃśitendradhvajavatkṣitiṃ gataḥ || 39 ||

ಆಗ ರಕ್ತದ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ತೊಯ್ದ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡುವ ಪುಷ್ಪಿತ ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷದಂತೆ, ಇಂದ್ರನ ಮಗನಾದ ವಾಲಿಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ, ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. ^AI

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ षोडशस्सर्गः ।

तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम् ।

वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

गर्जतोऽस्य च सुसम्भ्रश्च भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः ।

मर्षयिष्याम्यहं केन कारणेन वरानने ॥ 2 ॥

अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ।

धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते ॥ 3 ॥

सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे ।

सुग्रीवस्य च सम्रम्भं हीनग्रीवस्य गर्जतः ॥ 4 ॥

न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते ।

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति ॥ 5 ॥

निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि ।

सौहृदं दर्शितं तारे मयि भक्तिः कृता त्वया ॥ 6 ॥

प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम् ।

दर्पमात्रं विनेष्यामि न च प्राणैर्विमोक्ष्यते ॥ 7 ॥

अहं ह्याजौस्थितस्यास्य करिष्यामि यथेप्सितम् ।

वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति ॥ 8 ॥

न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति दुरात्मवान् ।

कृतं तारे सहांयत्वं सौहृदं दर्शितं मयि ॥ 9 ॥

शापिताऽपि मम प्राणैर्निवर्तस्व जयेन च ।

अहं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे ॥ 10 ॥

तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी ।

चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम् ॥ 11 ॥

ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रविद्विजयैषिणी ।

अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता ॥ 12 ॥

प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिस्स्वमालयम् ।

नगरान्निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥ 13 ॥

स निश्श्वस्य महातेजा वाली परमरोषणः ।

सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकाङ्क्षया ॥ 14 ॥

स ददर्श ततश्श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम् ।

सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम् ॥ 15 ॥

स तं दृष्ट्वा महावीर्यं सुग्रीवं पर्यवस्थितम् ।

गाढं परिदधे वासो वाली परमरोषणः ॥ 16 ॥

स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान् ।

सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः ॥ 17 ॥

श्लिष्टं मुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः ।

सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम् ॥ 18 ॥

तं वाली क्रोधताम्राक्षस्सुग्रीवं रणपण्डितम् ।

आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 19 ॥

एष मुष्टिर्मयाबद्धो गाढस्सन्निहिताङ्गुलिः ।

मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति ॥ 20 ॥

एवमुक्तस्तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनमब्रवीत् ।

तवैव चा हरन्प्राणान्मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥ 21 ॥

ताडितस्तेन सङ्कृद्धस्समभिक्रम्य वेगितः ।

अभवच्छोणितोद्गारी सोत्पीड इव पर्वतः ॥ 22 ॥

सुग्रीवेण तु निस्सङ्गं सालमुत्पाट्य तेजसा ।

गात्रेष्वभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः ॥ 23 ॥

स तु वाली प्रचलितस्सालताडनविह्वलः ।

गुरुभारसमाक्रान्तो नौ सार्थ इव सागरे ॥ 24 ॥

तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगिनौ ।

प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ।

परस्परममित्रघ्नौ च्छिद्रान्वेषणतत्परौ ॥ 25 ॥

ततोऽवर्धत वाली तु बलवीर्यसमन्वितः ।

सूर्यपुत्रो महावीर्यस्सुग्रीवः परिहीयते ॥ 26 ॥

वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः ।

वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास लाघवम् ॥ 27 ॥

वृक्षैः स्सशाखै स्सशिखैर्वज्रकोटिनिभैर्नखैः ॥ 28 ॥

मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिर्बाहुभिश्च पुनः पुनः ।

तयोर्युद्धमभूद्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ 29 ॥

तौ शोणिताक्तौ युध्येतां वानरौ वनचारिणौ ।

मेघाविव महाशब्दै स्तर्जमानौ परस्परम् ॥ 30 ॥

हीयमानमथोऽपश्यत्सुग्रीवं वानरेश्वरम् ।

वीक्षमाणं दिशश्चैव राघवस्स मुहुर्मुहुः ॥ 31 ॥

ततो रामो महातेजा आर्तं दृष्ट्वा हरीश्वरम् ।

शरं च वीक्षते वीरो वालिनो वधकारणात् ॥ 32 ॥

ततो धनुषि सन्धाय शरमाशीविषोपमम् ।

पुरयामास तच्चापं कालचक्रमिवान्तकः ॥ 33 ॥

तस्य ज्यातलघोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः ।

प्रदुद्रुवुर्मृगाश्चैव युगान्त इव मोहिताः ॥ 34 ॥

मुक्तस्तु वज्रनिर्घोषः प्रदीप्ताशनिसन्निभः ।

राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः ॥ 35 ॥

ततस्तेन महातेजा वीयौटत्सिक्तः कपीश्वरः ।

वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले ॥ 36 ॥

इन्द्रध्वज इवोद्धूतः पौर्णमास्यां महीतले ।

आश्वयुक्समये मासि गतश्रीको विचेतनः ॥ 37 ॥

नरोत्तमः कालयुगान्तकोपमं शरोत्तमं काञ्चनरूप्यभुषितम् ।

ससर्ज दीप्तं तममित्रमर्दनं सधूममग्निं मुखतो यथा हरः ॥ 38 ॥

अथोक्षितश्शोणिततोयविस्रवै स्सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः ।

विचेतनो वासवसूनुराहवे विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः ॥ 39 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.16 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ഷോഡശ സര്ഗഃ