ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಾಮೇವಂ ಬ್ರುವತೀಂ ತಾರಾಂ ತಾರಾಧಿಪನಿಭಾನನಾಮ್ ।
ವಾಲೀ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಯಾಮಾಸ ವಚನಂ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥
ಗರ್ಜತೋಽಸ್ಯ ಚ ಸುಸಮ್ಭ್ರಶ್ಚ ಭ್ರಾತುಃ ಶತ್ರೋರ್ವಿಶೇಷತಃ ।
ಮರ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ವರಾನನೇ ॥ 2 ॥
ಅಧರ್ಷಿತಾನಾಂ ಶೂರಾಣಾಂ ಸಮರೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಾಮ್ ।
ಧರ್ಷಣಾಮರ್ಷಣಂ ಭೀರು ಮರಣಾದತಿರಿಚ್ಯತೇ ॥ 3 ॥
ಸೋಢುಂ ನ ಚ ಸಮರ್ಥೋಽಹಂ ಯುದ್ಧಕಾಮಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ।
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಚ ಸಮ್ರಮ್ಭಂ ಹೀನಗ್ರೀವಸ್ಯ ಗರ್ಜತಃ ॥ 4 ॥
ನ ಚ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಷಾದಸ್ತೇ ರಾಘವಂ ಪ್ರತಿ ಮತ್ಕೃತೇ ।
ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚ ಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ಕಥಂ ಪಾಪಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 5 ॥
ನಿವರ್ತಸ್ವ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಕಥಂ ಭೂಯೋಽನುಗಚ್ಛಸಿ ।
ಸೌಹೃದಂ ದರ್ಶಿತಂ ತಾರೇ ಮಯಿ ಭಕ್ತಿಃ ಕೃತಾ ತ್ವಯಾ ॥ 6 ॥
ಪ್ರತಿಯೋತ್ಸ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಗತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಂ ಜಹಿ ಸಮ್ಭ್ರಮಮ್ ।
ದರ್ಪಮಾತ್ರಂ ವಿನೇಷ್ಯಾಮಿ ನ ಚ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 7 ॥
ಅಹಂ ಹ್ಯಾಜೌಸ್ಥಿತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥೇಪ್ಸಿತಮ್ ।
ವೃಕ್ಷೈರ್ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರೈಶ್ಚ ಪೀಡಿತಃ ಪ್ರತಿಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 8 ॥
ನ ಮೇ ಗರ್ವಿತಮಾಯಸ್ತಂ ಸಹಿಷ್ಯತಿ ದುರಾತ್ಮವಾನ್ ।
ಕೃತಂ ತಾರೇ ಸಹಾಂಯತ್ವಂ ಸೌಹೃದಂ ದರ್ಶಿತಂ ಮಯಿ ॥ 9 ॥
ಶಾಪಿತಾಽಪಿ ಮಮ ಪ್ರಾಣೈರ್ನಿವರ್ತಸ್ವ ಜಯೇನ ಚ ।
ಅಹಂ ಜಿತ್ವಾ ನಿವರ್ತಿಷ್ಯೇ ತಮಹಂ ಭ್ರಾತರಂ ರಣೇ ॥ 10 ॥
ತಂ ತು ತಾರಾ ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ವಾಲಿನಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನೀ ।
ಚಕಾರ ರುದತೀ ಮನ್ದಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ॥ 11 ॥
ತತಃ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಕೃತ್ವಾ ಮನ್ತ್ರವಿದ್ವಿಜಯೈಷಿಣೀ ।
ಅನ್ತಃಪುರಂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಶೋಕಮೋಹಿತಾ ॥ 12 ॥
ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ತಾರಾಯಾಂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿಸ್ಸ್ವಮಾಲಯಮ್ ।
ನಗರಾನ್ನಿರ್ಯಯೌ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಮಹಾಸರ್ಪ ಇವ ಶ್ವಸನ್ ॥ 13 ॥
ಸ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ಮಹಾತೇಜಾ ವಾಲೀ ಪರಮರೋಷಣಃ ।
ಸರ್ವತಶ್ಚಾರಯನ್ ದೃಷ್ಟಿಂ ಶತ್ರುದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 14 ॥
ಸ ದದರ್ಶ ತತಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸುಗ್ರೀವಂ ಹೇಮಪಿಙ್ಗಲಮ್ ।
ಸುಸಂವೀತಮವಷ್ಟಬ್ಧಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಮಿವಾನಲಮ್ ॥ 15 ॥
ಸ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ।
ಗಾಢಂ ಪರಿದಧೇ ವಾಸೋ ವಾಲೀ ಪರಮರೋಷಣಃ ॥ 16 ॥
ಸ ವಾಲೀ ಗಾಢಸಂವೀತೋ ಮುಷ್ಟಿಮುದ್ಯಮ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಸುಗ್ರೀವಮೇವಾಭಿಮುಖೋ ಯಯೌ ಯೋದ್ಧುಂ ಕೃತಕ್ಷಣಃ ॥ 17 ॥
ಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮುಷ್ಟಿಂ ಸಮುದ್ಯಮ್ಯ ಸಂರಬ್ಧತರಮಾಗತಃ ।
ಸುಗ್ರೀವೋಽಪಿ ಸಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಾಲಿನಂ ಹೇಮಮಾಲಿನಮ್ ॥ 18 ॥
ತಂ ವಾಲೀ ಕ್ರೋಧತಾಮ್ರಾಕ್ಷಸ್ಸುಗ್ರೀವಂ ರಣಪಣ್ಡಿತಮ್ ।
ಆಪತನ್ತಂ ಮಹಾವೇಗಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 19 ॥
ಏಷ ಮುಷ್ಟಿರ್ಮಯಾಬದ್ಧೋ ಗಾಢಸ್ಸನ್ನಿಹಿತಾಙ್ಗುಲಿಃ ।
ಮಯಾ ವೇಗವಿಮುಕ್ತಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾನಾದಾಯ ಯಾಸ್ಯತಿ ॥ 20 ॥
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸುಗ್ರೀವಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಲಿನಮಬ್ರವೀತ್ ।
ತವೈವ ಚಾ ಹರನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮುಷ್ಟಿಃ ಪತತು ಮೂರ್ಧನಿ ॥ 21 ॥
ತಾಡಿತಸ್ತೇನ ಸಙ್ಕೃದ್ಧಸ್ಸಮಭಿಕ್ರಮ್ಯ ವೇಗಿತಃ ।
ಅಭವಚ್ಛೋಣಿತೋದ್ಗಾರೀ ಸೋತ್ಪೀಡ ಇವ ಪರ್ವತಃ ॥ 22 ॥
ಸುಗ್ರೀವೇಣ ತು ನಿಸ್ಸಙ್ಗಂ ಸಾಲಮುತ್ಪಾಟ್ಯ ತೇಜಸಾ ।
ಗಾತ್ರೇಷ್ವಭಿಹತೋ ವಾಲೀ ವಜ್ರೇಣೇವ ಮಹಾಗಿರಿಃ ॥ 23 ॥
ಸ ತು ವಾಲೀ ಪ್ರಚಲಿತಸ್ಸಾಲತಾಡನವಿಹ್ವಲಃ ।
ಗುರುಭಾರಸಮಾಕ್ರಾನ್ತೋ ನೌ ಸಾರ್ಥ ಇವ ಸಾಗರೇ ॥ 24 ॥
ತೌ ಭೀಮಬಲವಿಕ್ರಾನ್ತೌ ಸುಪರ್ಣಸಮವೇಗಿನೌ ।
ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಘೋರವಪುಷೌ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾವಿವಾಮ್ಬರೇ ।
ಪರಸ್ಪರಮಮಿತ್ರಘ್ನೌ ಚ್ಛಿದ್ರಾನ್ವೇಷಣತತ್ಪರೌ ॥ 25 ॥
ತತೋಽವರ್ಧತ ವಾಲೀ ತು ಬಲವೀರ್ಯಸಮನ್ವಿತಃ ।
ಸೂರ್ಯಪುತ್ರೋ ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ಸುಗ್ರೀವಃ ಪರಿಹೀಯತೇ ॥ 26 ॥
ವಾಲಿನಾ ಭಗ್ನದರ್ಪಸ್ತು ಸುಗ್ರೀವೋ ಮನ್ದವಿಕ್ರಮಃ ।
ವಾಲಿನಂ ಪ್ರತಿ ಸಾಮರ್ಷೋ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಲಾಘವಮ್ ॥ 27 ॥
ವೃಕ್ಷೈಃ ಸ್ಸಶಾಖೈ ಸ್ಸಶಿಖೈರ್ವಜ್ರಕೋಟಿನಿಭೈರ್ನಖೈಃ ॥ 28 ॥
ಮುಷ್ಟಿಭಿರ್ಜಾನುಭಿಃ ಪದ್ಭಿರ್ಬಾಹುಭಿಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ।
ತಯೋರ್ಯುದ್ಧಮಭೂದ್ಘೋರಂ ವೃತ್ರವಾಸವಯೋರಿವ ॥ 29 ॥
ತೌ ಶೋಣಿತಾಕ್ತೌ ಯುಧ್ಯೇತಾಂ ವಾನರೌ ವನಚಾರಿಣೌ ।
ಮೇಘಾವಿವ ಮಹಾಶಬ್ದೈ ಸ್ತರ್ಜಮಾನೌ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 30 ॥
ಹೀಯಮಾನಮಥೋಽಪಶ್ಯತ್ಸುಗ್ರೀವಂ ವಾನರೇಶ್ವರಮ್ ।
ವೀಕ್ಷಮಾಣಂ ದಿಶಶ್ಚೈವ ರಾಘವಸ್ಸ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 31 ॥
ತತೋ ರಾಮೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಆರ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹರೀಶ್ವರಮ್ ।
ಶರಂ ಚ ವೀಕ್ಷತೇ ವೀರೋ ವಾಲಿನೋ ವಧಕಾರಣಾತ್ ॥ 32 ॥
ತತೋ ಧನುಷಿ ಸನ್ಧಾಯ ಶರಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್ ।
ಪುರಯಾಮಾಸ ತಚ್ಚಾಪಂ ಕಾಲಚಕ್ರಮಿವಾನ್ತಕಃ ॥ 33 ॥
ತಸ್ಯ ಜ್ಯಾತಲಘೋಷೇಣ ತ್ರಸ್ತಾಃ ಪತ್ರರಥೇಶ್ವರಾಃ ।
ಪ್ರದುದ್ರುವುರ್ಮೃಗಾಶ್ಚೈವ ಯುಗಾನ್ತ ಇವ ಮೋಹಿತಾಃ ॥ 34 ॥
ಮುಕ್ತಸ್ತು ವಜ್ರನಿರ್ಘೋಷಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಶನಿಸನ್ನಿಭಃ ।
ರಾಘವೇಣ ಮಹಾಬಾಣೋ ವಾಲಿವಕ್ಷಸಿ ಪಾತಿತಃ ॥ 35 ॥
ತತಸ್ತೇನ ಮಹಾತೇಜಾ ವೀಯೌಟತ್ಸಿಕ್ತಃ ಕಪೀಶ್ವರಃ ।
ವೇಗೇನಾಭಿಹತೋ ವಾಲೀ ನಿಪಪಾತ ಮಹೀತಲೇ ॥ 36 ॥
ಇನ್ದ್ರಧ್ವಜ ಇವೋದ್ಧೂತಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಮಹೀತಲೇ ।
ಆಶ್ವಯುಕ್ಸಮಯೇ ಮಾಸಿ ಗತಶ್ರೀಕೋ ವಿಚೇತನಃ ॥ 37 ॥
ನರೋತ್ತಮಃ ಕಾಲಯುಗಾನ್ತಕೋಪಮಂ ಶರೋತ್ತಮಂ ಕಾಞ್ಚನರೂಪ್ಯಭುಷಿತಮ್ ।
ಸಸರ್ಜ ದೀಪ್ತಂ ತಮಮಿತ್ರಮರ್ದನಂ ಸಧೂಮಮಗ್ನಿಂ ಮುಖತೋ ಯಥಾ ಹರಃ ॥ 38 ॥
ಅಥೋಕ್ಷಿತಶ್ಶೋಣಿತತೋಯವಿಸ್ರವೈ ಸ್ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಶೋಕ ಇವಾನಿಲೋದ್ಧತಃ ।
ವಿಚೇತನೋ ವಾಸವಸೂನುರಾಹವೇ ವಿಭ್ರಂಶಿತೇನ್ದ್ರಧ್ವಜವತ್ಕ್ಷಿತಿಂ ಗತಃ ॥ 39 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಷೋಡಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tāmevaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām |
vālī nirbhartsayāmāsa vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
garjato'sya ca susambhraśca bhrātuḥ śatrorviśeṣataḥ |
marṣayiṣyāmyahaṃ kena kāraṇena varānane || 2 ||
adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣvanivartinām |
dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇādatiricyate || 3 ||
soḍhuṃ na ca samartho'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge |
sugrīvasya ca samrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ || 4 ||
na ca kāryo viṣādaste rāghavaṃ prati matkṛte |
dharmajñaśca kṛtajñaśca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati || 5 ||
nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo'nugacchasi |
sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā || 6 ||
pratiyotsyāmyahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi sambhramam |
darpamātraṃ vineṣyāmi na ca prāṇairvimokṣyate || 7 ||
ahaṃ hyājausthitasyāsya kariṣyāmi yathepsitam |
vṛkṣairmuṣṭiprahāraiśca pīḍitaḥ pratiyāsyati || 8 ||
na me garvitamāyastaṃ sahiṣyati durātmavān |
kṛtaṃ tāre sahāṃyatvaṃ sauhṛdaṃ darśitaṃ mayi || 9 ||
śāpitā'pi mama prāṇairnivartasva jayena ca |
ahaṃ jitvā nivartiṣye tamahaṃ bhrātaraṃ raṇe || 10 ||
taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī |
cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam || 11 ||
tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravidvijayaiṣiṇī |
antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā || 12 ||
praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhissvamālayam |
nagarānniryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan || 13 ||
sa niśśvasya mahātejā vālī paramaroṣaṇaḥ |
sarvataścārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā || 14 ||
sa dadarśa tataśśrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam |
susaṃvītamavaṣṭabdhaṃ dīpyamānamivānalam || 15 ||
sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam |
gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ || 16 ||
sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭimudyamya vīryavān |
sugrīvamevābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ || 17 ||
śliṣṭaṃ muṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataramāgataḥ |
sugrīvo'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam || 18 ||
taṃ vālī krodhatāmrākṣassugrīvaṃ raṇapaṇḍitam |
āpatantaṃ mahāvegamidaṃ vacanamabravīt || 19 ||
eṣa muṣṭirmayābaddho gāḍhassannihitāṅguliḥ |
mayā vegavimuktaste prāṇānādāya yāsyati || 20 ||
evamuktastu sugrīvaḥ kruddho vālinamabravīt |
tavaiva cā haranprāṇānmuṣṭiḥ patatu mūrdhani || 21 ||
tāḍitastena saṅkṛddhassamabhikramya vegitaḥ |
abhavacchoṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ || 22 ||
sugrīveṇa tu nissaṅgaṃ sālamutpāṭya tejasā |
gātreṣvabhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ || 23 ||
sa tu vālī pracalitassālatāḍanavihvalaḥ |
gurubhārasamākrānto nau sārtha iva sāgare || 24 ||
tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau |
pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāvivāmbare |
parasparamamitraghnau cchidrānveṣaṇatatparau || 25 ||
tato'vardhata vālī tu balavīryasamanvitaḥ |
sūryaputro mahāvīryassugrīvaḥ parihīyate || 26 ||
vālinā bhagnadarpastu sugrīvo mandavikramaḥ |
vālinaṃ prati sāmarṣo darśayāmāsa lāghavam || 27 ||
vṛkṣaiḥ ssaśākhai ssaśikhairvajrakoṭinibhairnakhaiḥ || 28 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhirbāhubhiśca punaḥ punaḥ |
tayoryuddhamabhūdghoraṃ vṛtravāsavayoriva || 29 ||
tau śoṇitāktau yudhyetāṃ vānarau vanacāriṇau |
meghāviva mahāśabdai starjamānau parasparam || 30 ||
hīyamānamatho'paśyatsugrīvaṃ vānareśvaram |
vīkṣamāṇaṃ diśaścaiva rāghavassa muhurmuhuḥ || 31 ||
tato rāmo mahātejā ārtaṃ dṛṣṭvā harīśvaram |
śaraṃ ca vīkṣate vīro vālino vadhakāraṇāt || 32 ||
tato dhanuṣi sandhāya śaramāśīviṣopamam |
purayāmāsa taccāpaṃ kālacakramivāntakaḥ || 33 ||
tasya jyātalaghoṣeṇa trastāḥ patraratheśvarāḥ |
pradudruvurmṛgāścaiva yugānta iva mohitāḥ || 34 ||
muktastu vajranirghoṣaḥ pradīptāśanisannibhaḥ |
rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ || 35 ||
tatastena mahātejā vīyauṭatsiktaḥ kapīśvaraḥ |
vegenābhihato vālī nipapāta mahītale || 36 ||
indradhvaja ivoddhūtaḥ paurṇamāsyāṃ mahītale |
āśvayuksamaye māsi gataśrīko vicetanaḥ || 37 ||
narottamaḥ kālayugāntakopamaṃ śarottamaṃ kāñcanarūpyabhuṣitam |
sasarja dīptaṃ tamamitramardanaṃ sadhūmamagniṃ mukhato yathā haraḥ || 38 ||
athokṣitaśśoṇitatoyavisravai ssupuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |
vicetano vāsavasūnurāhave vibhraṃśitendradhvajavatkṣitiṃ gataḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षोडशस्सर्गः ।
तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम् ।
वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
गर्जतोऽस्य च सुसम्भ्रश्च भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः ।
मर्षयिष्याम्यहं केन कारणेन वरानने ॥ 2 ॥
अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ।
धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते ॥ 3 ॥
सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे ।
सुग्रीवस्य च सम्रम्भं हीनग्रीवस्य गर्जतः ॥ 4 ॥
न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति ॥ 5 ॥
निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि ।
सौहृदं दर्शितं तारे मयि भक्तिः कृता त्वया ॥ 6 ॥
प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम् ।
दर्पमात्रं विनेष्यामि न च प्राणैर्विमोक्ष्यते ॥ 7 ॥
अहं ह्याजौस्थितस्यास्य करिष्यामि यथेप्सितम् ।
वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति ॥ 8 ॥
न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति दुरात्मवान् ।
कृतं तारे सहांयत्वं सौहृदं दर्शितं मयि ॥ 9 ॥
शापिताऽपि मम प्राणैर्निवर्तस्व जयेन च ।
अहं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे ॥ 10 ॥
तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी ।
चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम् ॥ 11 ॥
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रविद्विजयैषिणी ।
अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता ॥ 12 ॥
प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिस्स्वमालयम् ।
नगरान्निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥ 13 ॥
स निश्श्वस्य महातेजा वाली परमरोषणः ।
सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकाङ्क्षया ॥ 14 ॥
स ददर्श ततश्श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम् ।
सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम् ॥ 15 ॥
स तं दृष्ट्वा महावीर्यं सुग्रीवं पर्यवस्थितम् ।
गाढं परिदधे वासो वाली परमरोषणः ॥ 16 ॥
स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान् ।
सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः ॥ 17 ॥
श्लिष्टं मुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः ।
सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम् ॥ 18 ॥
तं वाली क्रोधताम्राक्षस्सुग्रीवं रणपण्डितम् ।
आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 19 ॥
एष मुष्टिर्मयाबद्धो गाढस्सन्निहिताङ्गुलिः ।
मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति ॥ 20 ॥
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनमब्रवीत् ।
तवैव चा हरन्प्राणान्मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥ 21 ॥
ताडितस्तेन सङ्कृद्धस्समभिक्रम्य वेगितः ।
अभवच्छोणितोद्गारी सोत्पीड इव पर्वतः ॥ 22 ॥
सुग्रीवेण तु निस्सङ्गं सालमुत्पाट्य तेजसा ।
गात्रेष्वभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः ॥ 23 ॥
स तु वाली प्रचलितस्सालताडनविह्वलः ।
गुरुभारसमाक्रान्तो नौ सार्थ इव सागरे ॥ 24 ॥
तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगिनौ ।
प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ।
परस्परममित्रघ्नौ च्छिद्रान्वेषणतत्परौ ॥ 25 ॥
ततोऽवर्धत वाली तु बलवीर्यसमन्वितः ।
सूर्यपुत्रो महावीर्यस्सुग्रीवः परिहीयते ॥ 26 ॥
वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः ।
वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास लाघवम् ॥ 27 ॥
वृक्षैः स्सशाखै स्सशिखैर्वज्रकोटिनिभैर्नखैः ॥ 28 ॥
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिर्बाहुभिश्च पुनः पुनः ।
तयोर्युद्धमभूद्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ 29 ॥
तौ शोणिताक्तौ युध्येतां वानरौ वनचारिणौ ।
मेघाविव महाशब्दै स्तर्जमानौ परस्परम् ॥ 30 ॥
हीयमानमथोऽपश्यत्सुग्रीवं वानरेश्वरम् ।
वीक्षमाणं दिशश्चैव राघवस्स मुहुर्मुहुः ॥ 31 ॥
ततो रामो महातेजा आर्तं दृष्ट्वा हरीश्वरम् ।
शरं च वीक्षते वीरो वालिनो वधकारणात् ॥ 32 ॥
ततो धनुषि सन्धाय शरमाशीविषोपमम् ।
पुरयामास तच्चापं कालचक्रमिवान्तकः ॥ 33 ॥
तस्य ज्यातलघोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः ।
प्रदुद्रुवुर्मृगाश्चैव युगान्त इव मोहिताः ॥ 34 ॥
मुक्तस्तु वज्रनिर्घोषः प्रदीप्ताशनिसन्निभः ।
राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः ॥ 35 ॥
ततस्तेन महातेजा वीयौटत्सिक्तः कपीश्वरः ।
वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले ॥ 36 ॥
इन्द्रध्वज इवोद्धूतः पौर्णमास्यां महीतले ।
आश्वयुक्समये मासि गतश्रीको विचेतनः ॥ 37 ॥
नरोत्तमः कालयुगान्तकोपमं शरोत्तमं काञ्चनरूप्यभुषितम् ।
ससर्ज दीप्तं तममित्रमर्दनं सधूममग्निं मुखतो यथा हरः ॥ 38 ॥
अथोक्षितश्शोणिततोयविस्रवै स्सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः ।
विचेतनो वासवसूनुराहवे विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tāmevaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām |
vālī nirbhartsayāmāsa vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
garjato'sya ca susambhraśca bhrātuḥ śatrorviśeṣataḥ |
marṣayiṣyāmyahaṃ kena kāraṇena varānane || 2 ||
adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣvanivartinām |
dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇādatiricyate || 3 ||
soḍhuṃ na ca samartho'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge |
sugrīvasya ca samrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ || 4 ||
na ca kāryo viṣādaste rāghavaṃ prati matkṛte |
dharmajñaśca kṛtajñaśca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati || 5 ||
nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo'nugacchasi |
sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā || 6 ||
pratiyotsyāmyahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi sambhramam |
darpamātraṃ vineṣyāmi na ca prāṇairvimokṣyate || 7 ||
ahaṃ hyājausthitasyāsya kariṣyāmi yathepsitam |
vṛkṣairmuṣṭiprahāraiśca pīḍitaḥ pratiyāsyati || 8 ||
na me garvitamāyastaṃ sahiṣyati durātmavān |
kṛtaṃ tāre sahāṃyatvaṃ sauhṛdaṃ darśitaṃ mayi || 9 ||
śāpitā'pi mama prāṇairnivartasva jayena ca |
ahaṃ jitvā nivartiṣye tamahaṃ bhrātaraṃ raṇe || 10 ||
taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī |
cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam || 11 ||
tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravidvijayaiṣiṇī |
antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā || 12 ||
praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhissvamālayam |
nagarānniryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan || 13 ||
sa niśśvasya mahātejā vālī paramaroṣaṇaḥ |
sarvataścārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā || 14 ||
sa dadarśa tataśśrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam |
susaṃvītamavaṣṭabdhaṃ dīpyamānamivānalam || 15 ||
sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam |
gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ || 16 ||
sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭimudyamya vīryavān |
sugrīvamevābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ || 17 ||
śliṣṭaṃ muṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataramāgataḥ |
sugrīvo'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam || 18 ||
taṃ vālī krodhatāmrākṣassugrīvaṃ raṇapaṇḍitam |
āpatantaṃ mahāvegamidaṃ vacanamabravīt || 19 ||
eṣa muṣṭirmayābaddho gāḍhassannihitāṅguliḥ |
mayā vegavimuktaste prāṇānādāya yāsyati || 20 ||
evamuktastu sugrīvaḥ kruddho vālinamabravīt |
tavaiva cā haranprāṇānmuṣṭiḥ patatu mūrdhani || 21 ||
tāḍitastena saṅkṛddhassamabhikramya vegitaḥ |
abhavacchoṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ || 22 ||
sugrīveṇa tu nissaṅgaṃ sālamutpāṭya tejasā |
gātreṣvabhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ || 23 ||
sa tu vālī pracalitassālatāḍanavihvalaḥ |
gurubhārasamākrānto nau sārtha iva sāgare || 24 ||
tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau |
pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāvivāmbare |
parasparamamitraghnau cchidrānveṣaṇatatparau || 25 ||
tato'vardhata vālī tu balavīryasamanvitaḥ |
sūryaputro mahāvīryassugrīvaḥ parihīyate || 26 ||
vālinā bhagnadarpastu sugrīvo mandavikramaḥ |
vālinaṃ prati sāmarṣo darśayāmāsa lāghavam || 27 ||
vṛkṣaiḥ ssaśākhai ssaśikhairvajrakoṭinibhairnakhaiḥ || 28 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhirbāhubhiśca punaḥ punaḥ |
tayoryuddhamabhūdghoraṃ vṛtravāsavayoriva || 29 ||
tau śoṇitāktau yudhyetāṃ vānarau vanacāriṇau |
meghāviva mahāśabdai starjamānau parasparam || 30 ||
hīyamānamatho'paśyatsugrīvaṃ vānareśvaram |
vīkṣamāṇaṃ diśaścaiva rāghavassa muhurmuhuḥ || 31 ||
tato rāmo mahātejā ārtaṃ dṛṣṭvā harīśvaram |
śaraṃ ca vīkṣate vīro vālino vadhakāraṇāt || 32 ||
tato dhanuṣi sandhāya śaramāśīviṣopamam |
purayāmāsa taccāpaṃ kālacakramivāntakaḥ || 33 ||
tasya jyātalaghoṣeṇa trastāḥ patraratheśvarāḥ |
pradudruvurmṛgāścaiva yugānta iva mohitāḥ || 34 ||
muktastu vajranirghoṣaḥ pradīptāśanisannibhaḥ |
rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ || 35 ||
tatastena mahātejā vīyauṭatsiktaḥ kapīśvaraḥ |
vegenābhihato vālī nipapāta mahītale || 36 ||
indradhvaja ivoddhūtaḥ paurṇamāsyāṃ mahītale |
āśvayuksamaye māsi gataśrīko vicetanaḥ || 37 ||
narottamaḥ kālayugāntakopamaṃ śarottamaṃ kāñcanarūpyabhuṣitam |
sasarja dīptaṃ tamamitramardanaṃ sadhūmamagniṃ mukhato yathā haraḥ || 38 ||
athokṣitaśśoṇitatoyavisravai ssupuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |
vicetano vāsavasūnurāhave vibhraṃśitendradhvajavatkṣitiṃ gataḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.