Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ಧ್ಯಾನಂ
dhyānaṃ
ವಾಸುದೇವೇನ್ದ್ರಯೋಗೀನ್ದ್ರಂ ನತ್ವಾ ಜ್ಞಾನಪ್ರದಂ ಗುರುಮ್ ।
vāsudevendrayogīndraṃ natvā jñānapradaṃ gurum |
ಮುಮುಕ್ಷೂಣಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ತತ್ತ್ವಬೋಧೋಭಿಧೀಯತೇ ॥
mumukṣūṇāṃ hitārthāya tattvabodhobhidhīyate ||
ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಮ್ಪನ್ನಾಧಿಕಾರಿಣಾಂ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಭೂತಂ
sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṃ mokṣasādhanabhūtaṃ
ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಪ್ರಕಾರಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ।
tattvavivekaprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಮ್
sādhanacatuṣṭayam
ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಂ ಕಿಮ್ ?
sādhanacatuṣṭayaṃ kim ?
ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ।
nityānityavastuvivekaḥ |
ಇಹಾಮುತ್ರಾರ್ಥಫಲಭೋಗವಿರಾಗಃ ।
ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ |
ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಃ ।
śamādiṣaṭkasampattiḥ |
ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ ಚೇತಿ ।
mumukṣutvaṃ ceti |
ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ
nityānityavastuvivekaḥ
ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ಕಃ ?
nityānityavastuvivekaḥ kaḥ ?
ನಿತ್ಯವಸ್ತ್ವೇಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ಸರ್ವಮನಿತ್ಯಮ್ ।
nityavastvekaṃ brahma tadvyatiriktaṃ sarvamanityam |
ಅಯಮೇವ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ।
ayameva nityānityavastuvivekaḥ |
ವಿರಾಗಃ
virāgaḥ
ವಿರಾಗಃ ಕಃ ?
virāgaḥ kaḥ ?
ಇಹಸ್ವರ್ಗಭೋಗೇಷು ಇಚ್ಛಾರಾಹಿತ್ಯಮ್ ।
ihasvargabhogeṣu icchārāhityam |
ಶಮಾದಿಸಾಧನಸಮ್ಪತ್ತಿಃ
śamādisādhanasampattiḥ
ಶಮಾದಿಸಾಧನಸಮ್ಪತ್ತಿಃ ಕಾ ?
śamādisādhanasampattiḥ kā ?
ಶಮೋ ದಮ ಉಪರಮಸ್ತಿತಿಕ್ಷಾ ಶ್ರದ್ಧಾ ಸಮಾಧಾನಂ ಚ ಇತಿ ।ಶಮಃ ಕಃ ?
śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṃ ca iti |śamaḥ kaḥ ?
ಮನೋನಿಗ್ರಹಃ ।
manonigrahaḥ |
ದಮಃ ಕಃ ?
damaḥ kaḥ ?
ಚಕ್ಷುರಾದಿಬಾಹ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಃ ।
cakṣurādibāhyendriyanigrahaḥ |
ಉಪರಮಃ ಕಃ ?
uparamaḥ kaḥ ?
ಸ್ವಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಮೇವ ।
svadharmānuṣṭhānameva |
ತಿತಿಕ್ಷಾ ಕಾ ?
titikṣā kā ?
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖಾದಿಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಮ್ ।
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇutvam |
ಶ್ರದ್ಧಾ ಕೀದೃಶೀ ?
śraddhā kīdṛśī ?
ಗುರುವೇದಾನ್ತವಾಕ್ಯಾದಿಷು ವಿಶ್ವಾಸಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ।
guruvedāntavākyādiṣu viśvāsaḥ śraddhā |
ಸಮಾಧಾನಂ ಕಿಮ್ ?
samādhānaṃ kim ?
ಚಿತ್ತೈಕಾಗ್ರತಾ ।
cittaikāgratā |
ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ
mumukṣutvaṃ
ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ ಕಿಮ್ ?
mumukṣutvaṃ kim ?
ಮೋಕ್ಷೋ ಮೇ ಭೂಯಾದ್ ಇತಿ ಇಚ್ಛಾ ।
mokṣo me bhūyād iti icchā |
ಏತತ್ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।
etat sādhanacatuṣṭayam |
ತತಸ್ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಸ್ಯಾಧಿಕಾರಿಣೋ ಭವನ್ತಿ ।
tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti |
ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಃ
tattvavivekaḥ
ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಃ ಕಃ ?
tattvavivekaḥ kaḥ ?
ಆತ್ಮಾ ಸತ್ಯಂ ತದನ್ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಮಿಥ್ಯೇತಿ ।ಆತ್ಮಾ ಕಃ ?
ātmā satyaṃ tadanyat sarvaṃ mithyeti |ātmā kaḥ ?
ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಕಾರಣಶರೀರಾದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಕೋಶಾತೀತಃ ಸನ್
sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san
ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಸಾಕ್ಷೀ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಃ ಸನ್
avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san
ಯಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸ ಆತ್ಮಾ ।
yastiṣṭhati sa ātmā |
ಶರೀರತ್ರಯಂ (ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್)
śarīratrayaṃ (sthūlaśarīram)
ಸ್ಥೂಲಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?
sthūlaśarīraṃ kim ?
ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೈಃ ಕೃತಂ ಸತ್ಕರ್ಮಜನ್ಯಂ
pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
ಸುಖದುಃಖಾದಿಭೋಗಾಯತನಂ ಶರೀರಮ್
sukhaduḥkhādibhogāyatanaṃ śarīram
ಅಸ್ತಿ ಜಾಯತೇ ವರ್ಧತೇ ವಿಪರಿಣಮತೇ ಅಪಕ್ಷೀಯತೇ ವಿನಶ್ಯತೀತಿ
asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti
ಷಡ್ವಿಕಾರವದೇತತ್ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್ ।
ṣaḍvikāravadetatsthūlaśarīram |
ಶರೀರತ್ರಯಂ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಮ್)
śarīratrayaṃ (sūkṣmaśarīram)
ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?
sūkṣmaśarīraṃ kim ?
ಅಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೈಃ ಕೃತಂ ಸತ್ಕರ್ಮಜನ್ಯಂ
apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ
ಸುಖದುಃಖಾದಿಭೋಗಸಾಧನಂ
sukhaduḥkhādibhogasādhanaṃ
ಪಞ್ಚಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಾದಯಃ
pañcajñānendriyāṇi pañcakarmendriyāṇi pañcaprāṇādayaḥ
ಮನಶ್ಚೈಕಂ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚೈಕಾ
manaścaikaṃ buddhiścaikā
ಏವಂ ಸಪ್ತದಶಾಕಲಾಭಿಃ ಸಹ ಯತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಮ್ ।
evaṃ saptadaśākalābhiḥ saha yattiṣṭhati tatsūkṣmaśarīram |
ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ
jñānendriyāṇi
ಶ್ರೋತ್ರಂ ತ್ವಕ್ ಚಕ್ಷುಃ ರಸನಾ ಘ್ರಾಣಂ ಇತಿ ಪಞ್ಚ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ।
śrotraṃ tvak cakṣuḥ rasanā ghrāṇaṃ iti pañca jñānendriyāṇi |
ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ದಿಗ್ದೇವತಾ ।
śrotrasya digdevatā |
ತ್ವಚೋ ವಾಯುಃ ।
tvaco vāyuḥ |
ಚಕ್ಷುಷಃ ಸೂರ್ಯಃ ।
cakṣuṣaḥ sūryaḥ |
ರಸನಾಯಾ ವರುಣಃ ।
rasanāyā varuṇaḥ |
ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ಅಶ್ವಿನೌ ।
ghrāṇasya aśvinau |
ಇತಿ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯದೇವತಾಃ ।
ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣಮ್ ।
śrotrasya viṣayaḥ śabdagrahaṇam |
ತ್ವಚೋ ವಿಷಯಃ ಸ್ಪರ್ಶಗ್ರಹಣಮ್ ।
tvaco viṣayaḥ sparśagrahaṇam |
ಚಕ್ಷುಷೋ ವಿಷಯಃ ರೂಪಗ್ರಹಣಮ್ ।
cakṣuṣo viṣayaḥ rūpagrahaṇam |
ರಸನಾಯಾ ವಿಷಯಃ ರಸಗ್ರಹಣಮ್ ।
rasanāyā viṣayaḥ rasagrahaṇam |
ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಗನ್ಧಗ್ರಹಣಂ ಇತಿ ।
ghrāṇasya viṣayaḥ gandhagrahaṇaṃ iti |
ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ
pañcakarmendriyāṇi
ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ।
vākpāṇipādapāyūpasthānīti pañcakarmendriyāṇi |
ವಾಚೋ ದೇವತಾ ವಹ್ನಿಃ ।
vāco devatā vahniḥ |
ಹಸ್ತಯೋರಿನ್ದ್ರಃ ।
hastayorindraḥ |
ಪಾದಯೋರ್ವಿಷ್ಣುಃ ।
pādayorviṣṇuḥ |
ಪಾಯೋರ್ಮೃತ್ಯುಃ ।
pāyormṛtyuḥ |
ಉಪಸ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।
upasthasya prajāpatiḥ |
ಇತಿ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯದೇವತಾಃ ।
ವಾಚೋ ವಿಷಯಃ ಭಾಷಣಮ್ ।
vāco viṣayaḥ bhāṣaṇam |
ಪಾಣ್ಯೋರ್ವಿಷಯಃ ವಸ್ತುಗ್ರಹಣಮ್ ।
pāṇyorviṣayaḥ vastugrahaṇam |
ಪಾದಯೋರ್ವಿಷಯಃ ಗಮನಮ್ ।
pādayorviṣayaḥ gamanam |
ಪಾಯೋರ್ವಿಷಯಃ ಮಲತ್ಯಾಗಃ ।
pāyorviṣayaḥ malatyāgaḥ |
ಉಪಸ್ಥಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಆನನ್ದ ಇತಿ ।
upasthasya viṣayaḥ ānanda iti |
ಕಾರಣಶರೀರಮ್
kāraṇaśarīram
ಕಾರಣಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?
kāraṇaśarīraṃ kim ?
ಅನಿರ್ವಾಚ್ಯಾನಾದ್ಯವಿದ್ಯಾರೂಪಂ ಶರೀರದ್ವಯಸ್ಯ ಕಾರಣಮಾತ್ರಂ
anirvācyānādyavidyārūpaṃ śarīradvayasya kāraṇamātraṃ
ಸತ್ಸ್ವರೂಪಾಽಜ್ಞಾನಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕರೂಪಂ ಯದಸ್ತಿ ತತ್ಕಾರಣಶರೀರಮ್ ।
satsvarūpā'jñānaṃ nirvikalpakarūpaṃ yadasti tatkāraṇaśarīram |
ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಮ್
avasthātrayam
ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಂ ಕಿಮ್ ?
avasthātrayaṃ kim ?
ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾಃ ।
jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ |
ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾ
jāgradavasthā
ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾ ಕಾ ?
jāgradavasthā kā ?
ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಶಬ್ದಾದಿವಿಷಯೈಶ್ಚ ಜ್ಞಾಯತೇ ಇತಿ ಯತ್
śrotrādijñānendriyaiḥ śabdādiviṣayaiśca jñāyate iti yat
ಸಾ ಜಾಗ್ರದಾವಸ್ಥಾ ।
sā jāgradāvasthā |
ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ವಿಶ್ವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।
sthūla śarīrābhimānī ātmā viśva ityucyate |
ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ
svapnāvasthā
ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ ಕೇತಿ ಚೇತ್ ?
svapnāvasthā keti cet ?
ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯದ್ದೃಷ್ಟಂ ಯದ್ ಶ್ರುತಮ್
jāgradavasthāyāṃ yaddṛṣṭaṃ yad śrutam
ತಜ್ಜನಿತವಾಸನಯಾ ನಿದ್ರಾಸಮಯೇ ಯಃ ಪ್ರಪಞ್ಚಃ ಪ್ರತೀಯತೇ ಸಾ
tajjanitavāsanayā nidrāsamaye yaḥ prapañcaḥ pratīyate sā
ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ ।
svapnāvasthā |
ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ತೈಜಸ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।
sūkṣmaśarīrābhimānī ātmā taijasa ityucyate |
ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ
suṣuptyavasthā
ಅತಃ ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಾ ?
ataḥ suṣuptyavasthā kā ?
ಅಹಂ ಕಿಮಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ ಸುಖೇನ ಮಯಾ ನಿದ್ರಾಽನುಭೂಯತ ಇತಿ
ahaṃ kimapi na jānāmi sukhena mayā nidrā'nubhūyata iti
ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ ।
suṣuptyavasthā |
ಕಾರಣಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।
kāraṇaśarīrābhimānī ātmā prājña ityucyate |
ಪಞ್ಚ ಕೋಶಾಃ
pañca kośāḥ
ಪಞ್ಚ ಕೋಶಾಃ ಕೇ ?
pañca kośāḥ ke ?
ಅನ್ನಮಯಃ ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಮನೋಮಯಃ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಆನನ್ದಮಯಶ್ಚೇತಿ ।
annamayaḥ prāṇamayaḥ manomayaḥ vijñānamayaḥ ānandamayaśceti |
ಅನ್ನಮಯಕೋಶಃ
annamayakośaḥ
ಅನ್ನಮಯಃ ಕಃ ?
annamayaḥ kaḥ ?
ಅನ್ನರಸೇನೈವ ಭೂತ್ವಾ ಅನ್ನರಸೇನೈವ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಅನ್ನರೂಪಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
annarasenaiva bhūtvā annarasenaiva vṛddhiṃ prāpya annarūpapṛthivyāṃ
ಯದ್ವಿಲೀಯತೇ ತದನ್ನಮಯಃ ಕೋಶಃ ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್ ।
yadvilīyate tadannamayaḥ kośaḥ sthūlaśarīram |
ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶಃ
prāṇamayakośaḥ
ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಕಃ ?
prāṇamayaḥ kaḥ ?
ಪ್ರಾಣಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಾಯವಃ ವಾಗಾದೀನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಕೋಶಃ ।
prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ vāgādīndriyapañcakaṃ prāṇamayaḥ kośaḥ |
ಮನೋಮಯಕೋಶಃ
manomayakośaḥ
ಮನೋಮಯಃ ಕೋಶಃ ಕಃ ?
manomayaḥ kośaḥ kaḥ ?
ಮನಶ್ಚ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಯೋ ಭವತಿ ಸ ಮನೋಮಯಃ ಕೋಶಃ ।
manaśca jñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa manomayaḥ kośaḥ |
ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶಃ
vijñānamayakośaḥ
ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಕಃ ?
vijñānamayaḥ kaḥ ?
ಬುದ್ಧಿಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಯೋ ಭವತಿ ಸ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಕೋಶಃ
buddhijñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa vijñānamayaḥ kośaḥ
ಆನನ್ದಮಯಕೋಶಃ
ānandamayakośaḥ
ಆನನ್ದಮಯಃ ಕಃ ?
ānandamayaḥ kaḥ ?
ಏವಮೇವ ಕಾರಣಶರೀರಭೂತಾವಿದ್ಯಾಸ್ಥಮಲಿನಸತ್ತ್ವಂ
evameva kāraṇaśarīrabhūtāvidyāsthamalinasattvaṃ
ಪ್ರಿಯಾದಿವೃತ್ತಿಸಹಿತಂ ಸತ್ ಆನನ್ದಮಯಃ ಕೋಶಃ ।
priyādivṛttisahitaṃ sat ānandamayaḥ kośaḥ |
ಏತತ್ಕೋಶಪಞ್ಚಕಮ್ ।
etatkośapañcakam |
ಪಞ್ಚಕೋಶಾತೀತ
pañcakośātīta
ಮದೀಯಂ ಶರೀರಂ ಮದೀಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಮದೀಯಂ ಮನಶ್ಚ
madīyaṃ śarīraṃ madīyāḥ prāṇāḥ madīyaṃ manaśca
ಮದೀಯಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮದೀಯಂ ಅಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಸ್ವೇನೈವ ಜ್ಞಾಯತೇ
madīyā buddhirmadīyaṃ ajñānamiti svenaiva jñāyate
ತದ್ಯಥಾ ಮದೀಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾತಂ ಕಟಕಕುಣ್ಡಲ ಗೃಹಾದಿಕಂ
tadyathā madīyatvena jñātaṃ kaṭakakuṇḍala gṛhādikaṃ
ಸ್ವಸ್ಮಾದ್ಭಿನ್ನಂ ತಥಾ ಪಞ್ಚಕೋಶಾದಿಕಂ ಸ್ವಸ್ಮಾದ್ಭಿನ್ನಮ್
svasmādbhinnaṃ tathā pañcakośādikaṃ svasmādbhinnam
ಮದೀಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾತಮಾತ್ಮಾ ನ ಭವತಿ ॥
madīyatvena jñātamātmā na bhavati ||
ಆತ್ಮನ್
ātman
ಆತ್ಮಾ ತರ್ಹಿ ಕಃ ?
ātmā tarhi kaḥ ?
ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಃ ।
saccidānandasvarūpaḥ |
ಸತ್ಕಿಮ್ ?
satkim ?
ಕಾಲತ್ರಯೇಽಪಿ ತಿಷ್ಠತೀತಿ ಸತ್ ।
kālatraye'pi tiṣṭhatīti sat |
ಚಿತ್ಕಿಮ್ ?
citkim ?
ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಃ ।
jñānasvarūpaḥ |
ಆನನ್ದಃ ಕಃ ?
ānandaḥ kaḥ ?
ಸುಖಸ್ವರೂಪಃ ।
sukhasvarūpaḥ |
ಏವಂ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಂ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ।
evaṃ saccidānandasvarūpaṃ svātmānaṃ vijānīyāt |
ಜಗತ್
jagat
ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವೋತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಕಾರಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ।
atha caturviṃśatitattvotpattiprakāraṃ vakṣyāmaḥ |
ಮಾಯಾ
māyā
ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಯಾ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ ಮಾಯಾ ಅಸ್ತಿ ।
brahmāśrayā sattvarajastamoguṇātmikā māyā asti |
ಪಞ್ಚಭೂತಾಃ
pañcabhūtāḥ
ತತಃ ಆಕಾಶಃ ಸಮ್ಭೂತಃ ।
tataḥ ākāśaḥ sambhūtaḥ |
ಆಕಾಶಾದ್ ವಾಯುಃ ।
ākāśād vāyuḥ |
ವಾಯೋಸ್ತೇಜಃ ।
vāyostejaḥ |
ತೇಜಸ ಆಪಃ ।
tejasa āpaḥ |
ಅಭ್ಧಯಃ ಪೃಥಿವೀ ।
abhdhayaḥ pṛthivī |
ಸತ್ತ್ವಗುಣಃ
sattvaguṇaḥ
ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ಆಕಾಶಸ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
ākāśasya sātvikāṃśāt śrotrendriyaṃ sambhūtam |
ವಾಯೋಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ತ್ವಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
vāyoḥ sātvikāṃśāt tvagindriyaṃ sambhūtam |
ಅಗ್ನೇಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಚಕ್ಷುರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
agneḥ sātvikāṃśāt cakṣurindriyaṃ sambhūtam |
ಜಲಸ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ರಸನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
jalasya sātvikāṃśāt rasanendriyaṃ sambhūtam |
ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಘ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
pṛthivyāḥ sātvikāṃśāt ghrāṇendriyaṃ sambhūtam |
ಅನ್ತಃಕರಣ
antaḥkaraṇa
ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಸಮಷ್ಟಿಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ samaṣṭisātvikāṃśāt
ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಙ್ಕಾರ ಚಿತ್ತಾನ್ತಃಕರಣಾನಿ ಸಮ್ಭೂತಾನಿ ।
manobuddhyahaṅkāra cittāntaḥkaraṇāni sambhūtāni |
ಸಙ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಂ ಮನಃ ।
saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |
ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿಃ ।
niścayātmikā buddhiḥ |
ಅಹಙ್ಕರ್ತಾ ಅಹಙ್ಕಾರಃ ।
ahaṅkartā ahaṅkāraḥ |
ಚಿನ್ತನಕರ್ತೃ ಚಿತ್ತಮ್ ।
cintanakartṛ cittam |
ಮನಸೋ ದೇವತಾ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ।
manaso devatā candramāḥ |
ಬುದ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ।
buddhe brahmā |
ಅಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ರುದ್ರಃ ।
ahaṅkārasya rudraḥ |
ಚಿತ್ತಸ್ಯ ವಾಸುದೇವಃ ।
cittasya vāsudevaḥ |
ರಜೋಗುಣಃ
rajoguṇaḥ
ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye
ಆಕಾಶಸ್ಯ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ವಾಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
ākāśasya rājasāṃśāt vāgindriyaṃ sambhūtam |
ವಾಯೋಃ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
vāyoḥ rājasāṃśāt pāṇīndriyaṃ sambhūtam |
ವನ್ಹೇಃ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಾದೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
vanheḥ rājasāṃśāt pādendriyaṃ sambhūtam |
ಜಲಸ್ಯ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಉಪಸ್ಥೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
jalasya rājasāṃśāt upasthendriyaṃ sambhūtam |
ಪೃಥಿವ್ಯಾ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಗುದೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
pṛthivyā rājasāṃśāt gudendriyaṃ sambhūtam |
ಏತೇಷಾಂ ಸಮಷ್ಟಿರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಾಃ ಸಮ್ಭೂತಾಃ ।
eteṣāṃ samaṣṭirājasāṃśāt pañcaprāṇāḥ sambhūtāḥ |
ತಮೋಗುಣಃ
tamoguṇaḥ
ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ತಾಮಸಾಂಶಾತ್
eteṣāṃ pañcatattvānāṃ tāmasāṃśāt
ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಿ ಭವನ್ತಿ ।
pañcīkṛtapañcatattvāni bhavanti |
ಪಞ್ಚೀಕರಣಂ ಕಥಂ ಇತಿ ಚೇತ್ ।
pañcīkaraṇaṃ kathaṃ iti cet |
ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ತಾಮಸಾಂಶಸ್ವರೂಪಮ್
eteṣāṃ pañcamahābhūtānāṃ tāmasāṃśasvarūpam
ಏಕಮೇಕಂ ಭೂತಂ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜ್ಯ ಏಕಮೇಕಮರ್ಧಂ ಪೃಥಕ್
ekamekaṃ bhūtaṃ dvidhā vibhajya ekamekamardhaṃ pṛthak
ತೂಷ್ಣೀಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಅಪರಮಪರಮರ್ಧಂ ಚತುರ್ಧಾಂ ವಿಭಜ್ಯ
tūṣṇīṃ vyavasthāpya aparamaparamardhaṃ caturdhāṃ vibhajya
ಸ್ವಾರ್ಧಮನ್ಯೇಷು ಅರ್ಧೇಷು ಸ್ವಭಾಗಚತುಷ್ಟಯಸಂಯೋಜನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ।
svārdhamanyeṣu ardheṣu svabhāgacatuṣṭayasaṃyojanaṃ kāryam |
ತದಾ ಪಞ್ಚೀಕರಣಂ ಭವತಿ ।
tadā pañcīkaraṇaṃ bhavati |
ಏತೇಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥೂಲಶರೀರಂ ಭವತಿ ।
etebhyaḥ pañcīkṛtapañcamahābhūtebhyaḥ sthūlaśarīraṃ bhavati |
ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಯೋರೈಕ್ಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।
evaṃ piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sambhūtam |
ಜೀವಃ, ಈಶ್ವರಃ ಚ
jīvaḥ, īśvaraḥ ca
ಸ್ಥೂಲಶರೀರಾಭಿಮಾನಿ ಜೀವನಾಮಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಂ ಭವತಿ ।
sthūlaśarīrābhimāni jīvanāmakaṃ brahmapratibimbaṃ bhavati |
ಸ ಏವ ಜೀವಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ಮಾತ್ ಈಶ್ವರಂ ಭಿನ್ನತ್ವೇನ ಜಾನಾತಿ ।
sa eva jīvaḥ prakṛtyā svasmāt īśvaraṃ bhinnatvena jānāti |
ಅವಿದ್ಯೋಪಾಧಿಃ ಸನ್ ಆತ್ಮಾ ಜೀವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।
avidyopādhiḥ san ātmā jīva ityucyate |
ಮಾಯೋಪಾಧಿಃ ಸನ್ ಈಶ್ವರ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।
māyopādhiḥ san īśvara ityucyate |
ಏವಂ ಉಪಾಧಿಭೇದಾತ್ ಜೀವೇಶ್ವರಭೇದದೃಷ್ಟಿಃ ಯಾವತ್ಪರ್ಯನ್ತಂ ತಿಷ್ಠತಿ
evaṃ upādhibhedāt jīveśvarabhedadṛṣṭiḥ yāvatparyantaṃ tiṣṭhati
ತಾವತ್ಪರ್ಯನ್ತಂ ಜನ್ಮಮರಣಾದಿರೂಪಸಂಸಾರೋ ನ ನಿವರ್ತತೇ ।
tāvatparyantaṃ janmamaraṇādirūpasaṃsāro na nivartate |
ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾನ್ನ ಜೀವೇಶ್ವರಯೋರ್ಭೇದಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ವೀಕಾರ್ಯಾ ।
tasmātkāraṇānna jīveśvarayorbhedabuddhiḥ svīkāryā |
ತತ್ ತ್ವಂ ಅಸಿ
tat tvaṃ asi
ನನು ಸಾಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ಜ್ಞಸ್ಯ ಜೀವಸ್ಯ ನಿರಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ಯ
nanu sāhaṅkārasya kiñcijjñasya jīvasya nirahaṅkārasya sarvajñasya
ಈಶ್ವರಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಮಸೀತಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯಾತ್ ಕಥಮಭೇದಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದುಭಯೋಃ
īśvarasya tattvamasīti mahāvākyāt kathamabhedabuddhiḥ syādubhayoḥ
ವಿರುದ್ಧಧರ್ಮಾಕ್ರಾನ್ತತ್ವಾತ್ ।
viruddhadharmākrāntatvāt |
ಇತಿ ಚೇನ್ನ । ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ತ್ವಮ್ಪದವಾಚ್ಯಾರ್ಥಃ ।
ಉಪಾಧಿವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಸಮಾಧಿದಶಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ಶುದ್ಧಂ ಚೈತನ್ಯಂ
upādhivinirmuktaṃ samādhidaśāsampannaṃ śuddhaṃ caitanyaṃ
ತ್ವಮ್ಪದಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಃ ।
tvampadalakṣyārthaḥ |
ಏವಂ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿವಿಶಿಷ್ಟ ಈಶ್ವರಃ ತತ್ಪದವಾಚ್ಯಾರ್ಥಃ ।
evaṃ sarvajñatvādiviśiṣṭa īśvaraḥ tatpadavācyārthaḥ |
ಉಪಾಧಿಶೂನ್ಯಂ ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯಂ ತತ್ಪದಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಃ ।
upādhiśūnyaṃ śuddhacaitanyaṃ tatpadalakṣyārthaḥ |
ಏವಂ ಚ ಜೀವೇಶ್ವರಯೋ ಚೈತನ್ಯರೂಪೇಣಾಽಭೇದೇ ಬಾಧಕಾಭಾವಃ ।
evaṃ ca jīveśvarayo caitanyarūpeṇā'bhede bādhakābhāvaḥ |
ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ
jīvanmuktaḥ
ಏವಂ ಚ ವೇದಾನ್ತವಾಕ್ಯೈಃ ಸದ್ಗುರೂಪದೇಶೇನ ಚ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ
evaṃ ca vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarveṣvapi
ಭೂತೇಷು ಯೇಷಾಂ
bhūteṣu yeṣāṃ
ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧಿರುತ್ಪನ್ನಾ ತೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।ನನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ ಕಃ ?
brahmabuddhirutpannā te jīvanmuktāḥ ityarthaḥ |nanu jīvanmuktaḥ kaḥ ?
ಯಥಾ ದೇಹೋಽಹಂ ಪುರುಷೋಽಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಹಂ ಶೂದ್ರೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ
yathā deho'haṃ puruṣo'haṃ brāhmaṇo'haṃ śūdro'hamasmīti
ದೃಢನಿಶ್ಚಯಸ್ತಥಾ ನಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ನ ಶೂದ್ರಃ ನ ಪುರುಷಃ
dṛḍhaniścayastathā nāhaṃ brāhmaṇaḥ na śūdraḥ na puruṣaḥ
ಕಿನ್ತು ಅಸಙ್ಗಃ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದ ಸ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಕಾಶರೂಪಃ ಸರ್ವಾನ್ತರ್ಯಾಮೀ
kintu asaṅgaḥ saccidānanda svarūpaḥ prakāśarūpaḥ sarvāntaryāmī
ಚಿದಾಕಾಶರೂಪೋಽಸ್ಮೀತಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ
cidākāśarūpo'smīti dṛḍhaniścaya
ರೂಪೋಽಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವಾನ್ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ ॥ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮಸ್ಮೀತ್ಯಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನೇನ ನಿಖಿಲಕರ್ಮಬನ್ಧವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ
rūpo'parokṣajñānavān jīvanmuktaḥ ||brahmaivāhamasmītyaparokṣajñānena nikhilakarmabandhavinirmuktaḥ
ಸ್ಯಾತ್ ।
syāt |
ಕರ್ಮಾಣಿ
karmāṇi
ಕರ್ಮಾಣಿ ಕತಿವಿಧಾನಿ ಸನ್ತೀತಿ ಚೇತ್
karmāṇi katividhāni santīti cet
ಆಗಾಮಿಸಞ್ಚಿತಪ್ರಾರಬ್ಧಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಾನಿ ಸನ್ತಿ ।
āgāmisañcitaprārabdhabhedena trividhāni santi |
ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ
āgāmi karma
ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ಜ್ಞಾನಿದೇಹಕೃತಂ ಪುಣ್ಯಪಾಪರೂಪಂ ಕರ್ಮ
jñānotpattyanantaraṃ jñānidehakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ karma
ಯದಸ್ತಿ ತದಾಗಾಮೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।
yadasti tadāgāmītyabhidhīyate |
ಸಞ್ಚಿತ ಕರ್ಮ
sañcita karma
ಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮ್ ?
sañcitaṃ karma kim ?
ಅನನ್ತಕೋಟಿಜನ್ಮನಾಂ ಬೀಜಭೂತಂ ಸತ್ ಯತ್ಕರ್ಮಜಾತಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತಂ
anantakoṭijanmanāṃ bījabhūtaṃ sat yatkarmajātaṃ pūrvārjitaṃ
ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ ಸಞ್ಚಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್ ।
tiṣṭhati tat sañcitaṃ jñeyam |
ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮ
prārabdha karma
ಪ್ರಾರಬ್ಧಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮಿತಿ ಚೇತ್ ।
prārabdhaṃ karma kimiti cet |
ಇದಂ ಶರೀರಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಇಹ ಲೋಕೇ ಏವಂ ಸುಖದುಃಖಾದಿಪ್ರದಂ ಯತ್ಕರ್ಮ
idaṃ śarīramutpādya iha loke evaṃ sukhaduḥkhādipradaṃ yatkarma
ತತ್ಪ್ರಾರಬ್ಧಂ
tatprārabdhaṃ
ಭೋಗೇನ ನಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಣಾಂ ಭೋಗಾದೇವ ಕ್ಷಯ ಇತಿ ।
bhogena naṣṭaṃ bhavati prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti |
ಕರ್ಮ ಮುಕ್ತಃ
karma muktaḥ
ಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕಜ್ಞಾನೇನ ನಶ್ಯತಿ ।ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ ಅಪಿ ಜ್ಞಾನೇನ ನಶ್ಯತಿ ಕಿಞ್ಚ ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮಣಾಂ
sañcitaṃ karma brahmaivāhamiti niścayātmakajñānena naśyati |āgāmi karma api jñānena naśyati kiñca āgāmi karmaṇāṃ
ನಲಿನೀದಲಗತಜಲವತ್ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಸ್ತಿ ।
nalinīdalagatajalavat jñānināṃ sambandho nāsti |
ಜ್ಞಾನಿಃ
jñāniḥ
ಕಿಞ್ಚ ಯೇ ಜ್ಞಾನಿನಂ ಸ್ತುವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಅರ್ಚಯನ್ತಿ ತಾನ್ಪ್ರತಿ
kiñca ye jñāninaṃ stuvanti bhajanti arcayanti tānprati
ಜ್ಞಾನಿಕೃತಂ ಆಗಾಮಿ ಪುಣ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ।
jñānikṛtaṃ āgāmi puṇyaṃ gacchati |
ಯೇ ಜ್ಞಾನಿನಂ ನಿನ್ದನ್ತಿ ದ್ವಿಷನ್ತಿ ದುಃಖಪ್ರದಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಾನ್ಪ್ರತಿ
ye jñāninaṃ nindanti dviṣanti duḥkhapradānaṃ kurvanti tānprati
ಜ್ಞಾನಿಕೃತಂ ಸರ್ವಮಾಗಾಮಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಯದವಾಚ್ಯಂ ಕರ್ಮ
jñānikṛtaṃ sarvamāgāmi kriyamāṇaṃ yadavācyaṃ karma
ಪಾಪಾತ್ಮಕಂ ತದ್ಗಚ್ಛತಿ ।
pāpātmakaṃ tadgacchati |
ಸುಹೃದಃ ಪುಣ್ಯಕೃತಂ ದುರ್ಹೃದಃ ಪಾಪಕೃತ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ।
suhṛdaḥ puṇyakṛtaṃ durhṛdaḥ pāpakṛtyaṃ gṛhṇanti |
ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ದಮ್
brahmānandam
ತಥಾ ಚಾತ್ಮವಿತ್ಸಂಸಾರಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ದಮಿಹೈವ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ।
tathā cātmavitsaṃsāraṃ tīrtvā brahmānandamihaiva prāpnoti |
ತರತಿ ಶೋಕಮಾತ್ಮವಿತ್ ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ ।
tarati śokamātmavit iti śruteḥ |
ತನುಂ ತ್ಯಜತು ವಾ ಕಾಶ್ಯಾಂ ಶ್ವಪಚಸ್ಯ ಗೃಹೇಽಥ ವಾ ।
tanuṃ tyajatu vā kāśyāṃ śvapacasya gṛhe'tha vā |
ಜ್ಞಾನಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಮಯೇ ಮುಕ್ತಾಽಸೌ ವಿಗತಾಶಯಃ । ಇತಿ ಸ್ಮೃತೇಶ್ಚ ।ಇತಿ ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಭಗವತ್ಪಾದಾಚಾರ್ಯಪ್ರಣೀತಃ ತತ್ತ್ವಬೋಧಪ್ರಕರಣಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ।
jñānasamprāptisamaye muktā'sau vigatāśayaḥ | iti smṛteśca |iti śrīśaṅkarabhagavatpādācāryapraṇītaḥ tattvabodhaprakaraṇaṃ samāptam |
Sanskrit — Devanagari (original)
ध्यानं
वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् ।
मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्त्वबोधोभिधीयते ॥
साधनचतुष्टयसम्पन्नाधिकारिणां मोक्षसाधनभूतं
तत्त्वविवेकप्रकारं वक्ष्यामः ।
साधनचतुष्टयम्
साधनचतुष्टयं किम् ?
नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
इहामुत्रार्थफलभोगविरागः ।
शमादिषट्कसम्पत्तिः ।
मुमुक्षुत्वं चेति ।
नित्यानित्यवस्तुविवेकः
नित्यानित्यवस्तुविवेकः कः ?
नित्यवस्त्वेकं ब्रह्म तद्व्यतिरिक्तं सर्वमनित्यम् ।
अयमेव नित्यानित्यवस्तुविवेकः ।
विरागः
विरागः कः ?
इहस्वर्गभोगेषु इच्छाराहित्यम् ।
शमादिसाधनसम्पत्तिः
शमादिसाधनसम्पत्तिः का ?
शमो दम उपरमस्तितिक्षा श्रद्धा समाधानं च इति ।शमः कः ?
मनोनिग्रहः ।
दमः कः ?
चक्षुरादिबाह्येन्द्रियनिग्रहः ।
उपरमः कः ?
स्वधर्मानुष्ठानमेव ।
तितिक्षा का ?
शीतोष्णसुखदुःखादिसहिष्णुत्वम् ।
श्रद्धा कीदृशी ?
गुरुवेदान्तवाक्यादिषु विश्वासः श्रद्धा ।
समाधानं किम् ?
चित्तैकाग्रता ।
मुमुक्षुत्वं
मुमुक्षुत्वं किम् ?
मोक्षो मे भूयाद् इति इच्छा ।
एतत् साधनचतुष्टयम् ।
ततस्तत्त्वविवेकस्याधिकारिणो भवन्ति ।
तत्त्वविवेकः
तत्त्वविवेकः कः ?
आत्मा सत्यं तदन्यत् सर्वं मिथ्येति ।आत्मा कः ?
स्थूलसूक्ष्मकारणशरीराद्व्यतिरिक्तः पञ्चकोशातीतः सन्
अवस्थात्रयसाक्षी सच्चिदानन्दस्वरूपः सन्
यस्तिष्ठति स आत्मा ।
शरीरत्रयं (स्थूलशरीरम्)
स्थूलशरीरं किम् ?
पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगायतनं शरीरम्
अस्ति जायते वर्धते विपरिणमते अपक्षीयते विनश्यतीति
षड्विकारवदेतत्स्थूलशरीरम् ।
शरीरत्रयं (सूक्ष्मशरीरम्)
सूक्ष्मशरीरं किम् ?
अपञ्चीकृतपञ्चमहाभूतैः कृतं सत्कर्मजन्यं
सुखदुःखादिभोगसाधनं
पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि पञ्चप्राणादयः
मनश्चैकं बुद्धिश्चैका
एवं सप्तदशाकलाभिः सह यत्तिष्ठति तत्सूक्ष्मशरीरम् ।
ज्ञानेन्द्रियाणि
श्रोत्रं त्वक् चक्षुः रसना घ्राणं इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि ।
श्रोत्रस्य दिग्देवता ।
त्वचो वायुः ।
चक्षुषः सूर्यः ।
रसनाया वरुणः ।
घ्राणस्य अश्विनौ ।
इति ज्ञानेन्द्रियदेवताः ।
श्रोत्रस्य विषयः शब्दग्रहणम् ।
त्वचो विषयः स्पर्शग्रहणम् ।
चक्षुषो विषयः रूपग्रहणम् ।
रसनाया विषयः रसग्रहणम् ।
घ्राणस्य विषयः गन्धग्रहणं इति ।
पञ्चकर्मेन्द्रियाणि
वाक्पाणिपादपायूपस्थानीति पञ्चकर्मेन्द्रियाणि ।
वाचो देवता वह्निः ।
हस्तयोरिन्द्रः ।
पादयोर्विष्णुः ।
पायोर्मृत्युः ।
उपस्थस्य प्रजापतिः ।
इति कर्मेन्द्रियदेवताः ।
वाचो विषयः भाषणम् ।
पाण्योर्विषयः वस्तुग्रहणम् ।
पादयोर्विषयः गमनम् ।
पायोर्विषयः मलत्यागः ।
उपस्थस्य विषयः आनन्द इति ।
कारणशरीरम्
कारणशरीरं किम् ?
अनिर्वाच्यानाद्यविद्यारूपं शरीरद्वयस्य कारणमात्रं
सत्स्वरूपाऽज्ञानं निर्विकल्पकरूपं यदस्ति तत्कारणशरीरम् ।
अवस्थात्रयम्
अवस्थात्रयं किम् ?
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः ।
जाग्रदवस्था
जाग्रदवस्था का ?
श्रोत्रादिज्ञानेन्द्रियैः शब्दादिविषयैश्च ज्ञायते इति यत्
सा जाग्रदावस्था ।
स्थूल शरीराभिमानी आत्मा विश्व इत्युच्यते ।
स्वप्नावस्था
स्वप्नावस्था केति चेत् ?
जाग्रदवस्थायां यद्दृष्टं यद् श्रुतम्
तज्जनितवासनया निद्रासमये यः प्रपञ्चः प्रतीयते सा
स्वप्नावस्था ।
सूक्ष्मशरीराभिमानी आत्मा तैजस इत्युच्यते ।
सुषुप्त्यवस्था
अतः सुषुप्त्यवस्था का ?
अहं किमपि न जानामि सुखेन मया निद्राऽनुभूयत इति
सुषुप्त्यवस्था ।
कारणशरीराभिमानी आत्मा प्राज्ञ इत्युच्यते ।
पञ्च कोशाः
पञ्च कोशाः के ?
अन्नमयः प्राणमयः मनोमयः विज्ञानमयः आनन्दमयश्चेति ।
अन्नमयकोशः
अन्नमयः कः ?
अन्नरसेनैव भूत्वा अन्नरसेनैव वृद्धिं प्राप्य अन्नरूपपृथिव्यां
यद्विलीयते तदन्नमयः कोशः स्थूलशरीरम् ।
प्राणमयकोशः
प्राणमयः कः ?
प्राणाद्याः पञ्चवायवः वागादीन्द्रियपञ्चकं प्राणमयः कोशः ।
मनोमयकोशः
मनोमयः कोशः कः ?
मनश्च ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स मनोमयः कोशः ।
विज्ञानमयकोशः
विज्ञानमयः कः ?
बुद्धिज्ञानेन्द्रियपञ्चकं मिलित्वा यो भवति स विज्ञानमयः कोशः
आनन्दमयकोशः
आनन्दमयः कः ?
एवमेव कारणशरीरभूताविद्यास्थमलिनसत्त्वं
प्रियादिवृत्तिसहितं सत् आनन्दमयः कोशः ।
एतत्कोशपञ्चकम् ।
पञ्चकोशातीत
मदीयं शरीरं मदीयाः प्राणाः मदीयं मनश्च
मदीया बुद्धिर्मदीयं अज्ञानमिति स्वेनैव ज्ञायते
तद्यथा मदीयत्वेन ज्ञातं कटककुण्डल गृहादिकं
स्वस्माद्भिन्नं तथा पञ्चकोशादिकं स्वस्माद्भिन्नम्
मदीयत्वेन ज्ञातमात्मा न भवति ॥
आत्मन्
आत्मा तर्हि कः ?
सच्चिदानन्दस्वरूपः ।
सत्किम् ?
कालत्रयेऽपि तिष्ठतीति सत् ।
चित्किम् ?
ज्ञानस्वरूपः ।
आनन्दः कः ?
सुखस्वरूपः ।
एवं सच्चिदानन्दस्वरूपं स्वात्मानं विजानीयात् ।
जगत्
अथ चतुर्विंशतितत्त्वोत्पत्तिप्रकारं वक्ष्यामः ।
माया
ब्रह्माश्रया सत्त्वरजस्तमोगुणात्मिका माया अस्ति ।
पञ्चभूताः
ततः आकाशः सम्भूतः ।
आकाशाद् वायुः ।
वायोस्तेजः ।
तेजस आपः ।
अभ्धयः पृथिवी ।
सत्त्वगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य सात्विकांशात् श्रोत्रेन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः सात्विकांशात् त्वगिन्द्रियं सम्भूतम् ।
अग्नेः सात्विकांशात् चक्षुरिन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य सात्विकांशात् रसनेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्याः सात्विकांशात् घ्राणेन्द्रियं सम्भूतम् ।
अन्तःकरण
एतेषां पञ्चतत्त्वानां समष्टिसात्विकांशात्
मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तान्तःकरणानि सम्भूतानि ।
सङ्कल्पविकल्पात्मकं मनः ।
निश्चयात्मिका बुद्धिः ।
अहङ्कर्ता अहङ्कारः ।
चिन्तनकर्तृ चित्तम् ।
मनसो देवता चन्द्रमाः ।
बुद्धे ब्रह्मा ।
अहङ्कारस्य रुद्रः ।
चित्तस्य वासुदेवः ।
रजोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां मध्ये
आकाशस्य राजसांशात् वागिन्द्रियं सम्भूतम् ।
वायोः राजसांशात् पाणीन्द्रियं सम्भूतम् ।
वन्हेः राजसांशात् पादेन्द्रियं सम्भूतम् ।
जलस्य राजसांशात् उपस्थेन्द्रियं सम्भूतम् ।
पृथिव्या राजसांशात् गुदेन्द्रियं सम्भूतम् ।
एतेषां समष्टिराजसांशात् पञ्चप्राणाः सम्भूताः ।
तमोगुणः
एतेषां पञ्चतत्त्वानां तामसांशात्
पञ्चीकृतपञ्चतत्त्वानि भवन्ति ।
पञ्चीकरणं कथं इति चेत् ।
एतेषां पञ्चमहाभूतानां तामसांशस्वरूपम्
एकमेकं भूतं द्विधा विभज्य एकमेकमर्धं पृथक्
तूष्णीं व्यवस्थाप्य अपरमपरमर्धं चतुर्धां विभज्य
स्वार्धमन्येषु अर्धेषु स्वभागचतुष्टयसंयोजनं कार्यम् ।
तदा पञ्चीकरणं भवति ।
एतेभ्यः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतेभ्यः स्थूलशरीरं भवति ।
एवं पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं सम्भूतम् ।
जीवः, ईश्वरः च
स्थूलशरीराभिमानि जीवनामकं ब्रह्मप्रतिबिम्बं भवति ।
स एव जीवः प्रकृत्या स्वस्मात् ईश्वरं भिन्नत्वेन जानाति ।
अविद्योपाधिः सन् आत्मा जीव इत्युच्यते ।
मायोपाधिः सन् ईश्वर इत्युच्यते ।
एवं उपाधिभेदात् जीवेश्वरभेददृष्टिः यावत्पर्यन्तं तिष्ठति
तावत्पर्यन्तं जन्ममरणादिरूपसंसारो न निवर्तते ।
तस्मात्कारणान्न जीवेश्वरयोर्भेदबुद्धिः स्वीकार्या ।
तत् त्वं असि
ननु साहङ्कारस्य किञ्चिज्ज्ञस्य जीवस्य निरहङ्कारस्य सर्वज्ञस्य
ईश्वरस्य तत्त्वमसीति महावाक्यात् कथमभेदबुद्धिः स्यादुभयोः
विरुद्धधर्माक्रान्तत्वात् ।
इति चेन्न । स्थूलसूक्ष्मशरीराभिमानी त्वम्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिविनिर्मुक्तं समाधिदशासम्पन्नं शुद्धं चैतन्यं
त्वम्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट ईश्वरः तत्पदवाच्यार्थः ।
उपाधिशून्यं शुद्धचैतन्यं तत्पदलक्ष्यार्थः ।
एवं च जीवेश्वरयो चैतन्यरूपेणाऽभेदे बाधकाभावः ।
जीवन्मुक्तः
एवं च वेदान्तवाक्यैः सद्गुरूपदेशेन च सर्वेष्वपि
भूतेषु येषां
ब्रह्मबुद्धिरुत्पन्ना ते जीवन्मुक्ताः इत्यर्थः ।ननु जीवन्मुक्तः कः ?
यथा देहोऽहं पुरुषोऽहं ब्राह्मणोऽहं शूद्रोऽहमस्मीति
दृढनिश्चयस्तथा नाहं ब्राह्मणः न शूद्रः न पुरुषः
किन्तु असङ्गः सच्चिदानन्द स्वरूपः प्रकाशरूपः सर्वान्तर्यामी
चिदाकाशरूपोऽस्मीति दृढनिश्चय
रूपोऽपरोक्षज्ञानवान् जीवन्मुक्तः ॥ब्रह्मैवाहमस्मीत्यपरोक्षज्ञानेन निखिलकर्मबन्धविनिर्मुक्तः
स्यात् ।
कर्माणि
कर्माणि कतिविधानि सन्तीति चेत्
आगामिसञ्चितप्रारब्धभेदेन त्रिविधानि सन्ति ।
आगामि कर्म
ज्ञानोत्पत्त्यनन्तरं ज्ञानिदेहकृतं पुण्यपापरूपं कर्म
यदस्ति तदागामीत्यभिधीयते ।
सञ्चित कर्म
सञ्चितं कर्म किम् ?
अनन्तकोटिजन्मनां बीजभूतं सत् यत्कर्मजातं पूर्वार्जितं
तिष्ठति तत् सञ्चितं ज्ञेयम् ।
प्रारब्ध कर्म
प्रारब्धं कर्म किमिति चेत् ।
इदं शरीरमुत्पाद्य इह लोके एवं सुखदुःखादिप्रदं यत्कर्म
तत्प्रारब्धं
भोगेन नष्टं भवति प्रारब्धकर्मणां भोगादेव क्षय इति ।
कर्म मुक्तः
सञ्चितं कर्म ब्रह्मैवाहमिति निश्चयात्मकज्ञानेन नश्यति ।आगामि कर्म अपि ज्ञानेन नश्यति किञ्च आगामि कर्मणां
नलिनीदलगतजलवत् ज्ञानिनां सम्बन्धो नास्ति ।
ज्ञानिः
किञ्च ये ज्ञानिनं स्तुवन्ति भजन्ति अर्चयन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं आगामि पुण्यं गच्छति ।
ये ज्ञानिनं निन्दन्ति द्विषन्ति दुःखप्रदानं कुर्वन्ति तान्प्रति
ज्ञानिकृतं सर्वमागामि क्रियमाणं यदवाच्यं कर्म
पापात्मकं तद्गच्छति ।
सुहृदः पुण्यकृतं दुर्हृदः पापकृत्यं गृह्णन्ति ।
ब्रह्मानन्दम्
तथा चात्मवित्संसारं तीर्त्वा ब्रह्मानन्दमिहैव प्राप्नोति ।
तरति शोकमात्मवित् इति श्रुतेः ।
तनुं त्यजतु वा काश्यां श्वपचस्य गृहेऽथ वा ।
ज्ञानसम्प्राप्तिसमये मुक्ताऽसौ विगताशयः । इति स्मृतेश्च ।इति श्रीशङ्करभगवत्पादाचार्यप्रणीतः तत्त्वबोधप्रकरणं समाप्तम् ।
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.