Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Dvitiya Kandah — Bengali Script

॥ প্রথমমুণ্ডকে দ্বিতীযঃ খণ্ডঃ ॥

তদেত-থ্সত্য-ম্মন্ত্রেষু কর্মাণি কবযো

যান্যপশ্যংস্তানি ত্রেতাযা-ম্বহুধা সন্ততানি ।

তান্যাচরথ নিযতং সত্যকামা এষ বঃ

পন্থা-স্সুকৃতস্য লোকে ॥ 1॥

যদা লেলাযতে হ্যর্চি-স্সমিদ্ধে হব্যবাহনে ।

তদা-ঽঽজ্যভাগাবন্তরেণা-ঽঽহুতীঃ প্রতিপাদযেত্ ॥ 2॥

যস্যাগ্নিহোত্রমদর্শমপৌর্ণমাস-

মচাতুর্মাস্যমনাগ্রযণমতিথিবর্জিত-ঞ্চ ।

অহুতমবৈশ্বদেবমবিধিনা হুত-

মাসপ্তমাংস্তস্য লোকান্ হিনস্তি ॥ 3॥

কালী করালী চ মনোজবা চ

সুলোহিতা যা চ সুধূম্রবর্ণা ।

স্ফুলিঙ্গিনী বিশ্বরুচী চ দেবী

লেলাযমানা ইতি সপ্ত জিহ্বাঃ ॥ 4॥

এতেষু যশ্চরতে ভ্রাজমানেষু যথাকালং

চাহুতযো হ্যাদদাযন্ন্ ।

ত-ন্নযন্ত্যেতা-স্সূর্যস্য রশ্মযো যত্র

দেবানা-ম্পতিরেকো-ঽধিবাসঃ ॥ 5॥

এহ্যেহীতি তমাহুতয-স্সুবর্চসঃ

সূর্যস্য রশ্মিভির্যজমানং-বঁহন্তি ।

প্রিযাং-বাঁচমভিবদন্ত্যো-ঽর্চযন্ত্য

এষ বঃ পুণ্য-স্সুকৃতো ব্রহ্মলোকঃ ॥ 6॥

প্লবা হ্যেতে অদৃঢা যজ্ঞরূপা

অষ্টাদশোক্তমবরং-যেঁষু কর্ম ।

এতচ্ছ্রেযো যে-ঽভিনন্দন্তি মূঢা

জরামৃত্যু-ন্তে পুনরেবাপি যন্তি ॥ 7॥

অবিদ্যাযামন্তরে বর্তমানাঃ

স্বয-ন্ধীরাঃ পণ্ডিত-ম্মন্যমানাঃ ।

জঙ্ঘন্যমানাঃ পরিযন্তি মূঢা

অন্ধেনৈব নীযমানা যথান্ধাঃ ॥ 8॥

অবিদ্যায-ম্বহুধা বর্তমানা বযং

কৃতার্থা ইত্যভিমন্যন্তি বালাঃ ।

য-ত্কর্মিণো ন প্রবেদযন্তি রাগাত্

তেনাতুরাঃ, ক্ষীণলোকাশ্চ্যবন্তে ॥ 9॥

ইষ্টাপূর্ত-ম্মন্যমানা বরিষ্ঠং

নান্যচ্ছ্রেযো বেদযন্তে প্রমূঢাঃ ।

নাকস্য পৃষ্ঠে তে সুকৃতে-ঽনুভূত্বেমং

লোকং হীনতরং-বাঁ বিশন্তি ॥ 10॥

তপস্শ্রদ্ধে যে হ্যুপবসন্ত্যরণ্যে

শান্তা বিদ্বাংসো ভৈক্ষ্যচর্যা-ঞ্চরন্তঃ ।

সূর্যদ্বারেণ তে বিরজাঃ প্রযান্তি

যত্রামৃত-স্স পুরুষো হ্যব্যযাত্মা ॥ 11॥

পরীক্ষ্য লোকান্ কর্মচিতা-ন্ব্রাহ্মণো

নির্বেদমাযান্নাস্ত্যকৃতঃ কৃতেন ।

তদ্বিজ্ঞানার্থং স গুরুমেবাভিগচ্ছেত্

সমিত্পাণি-শ্শ্রোত্রিয-ম্ব্রহ্মনিষ্ঠম্ ॥ 12॥

তস্মৈ স বিদ্বানুপসন্নায সম্যক্

প্রশান্তচিত্তায শমান্বিতায ।

যেনাক্ষর-ম্পুরুষং-বেঁদ সত্য-ম্প্রোবাচ

তা-ন্তত্ত্বতো ব্রহ্মবিদ্যাম্ ॥ 13॥

॥ ইতি মুণ্ডকোপনিষদি প্রথমমুণ্ডকে দ্বিতীযঃ খণ্ডঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo

yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |

tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ

panthā-ssukṛtasya loke || 1||

yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |

tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||

yasyāgnihotramadarśamapaurṇamāsa-

macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |

ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-

māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||

kālī karālī ca manojavā ca

sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |

sphuliṅginī viśvarucī ca devī

lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||

eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ

cāhutayo hyādadāyann |

ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra

devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||

ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ

sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |

priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya

eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||

plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā

aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |

etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā

jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||

avidyāyāmantare vartamānāḥ

svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |

jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā

andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||

avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ

kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |

ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt

tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||

iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ

nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |

nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ

lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||

tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye

śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |

sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti

yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||

parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo

nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |

tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet

samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||

tasmai sa vidvānupasannāya samyak

praśāntacittāya śamānvitāya |

yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca

tā-ntattvato brahmavidyām || 13||

|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

॥ प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥

तदेत-थ्सत्य-म्मन्त्रेषु कर्माणि कवयो

यान्यपश्यंस्तानि त्रेताया-म्बहुधा सन्ततानि ।

तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः

पन्था-स्सुकृतस्य लोके ॥ 1॥

यदा लेलायते ह्यर्चि-स्समिद्धे हव्यवाहने ।

तदा-ऽऽज्यभागावन्तरेणा-ऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 2॥

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास-

मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जित-ञ्च ।

अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत-

मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ 3॥

काली कराली च मनोजवा च

सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।

स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी

लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ 4॥

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं

चाहुतयो ह्याददायन्न् ।

त-न्नयन्त्येता-स्सूर्यस्य रश्मयो यत्र

देवाना-म्पतिरेको-ऽधिवासः ॥ 5॥

एह्येहीति तमाहुतय-स्सुवर्चसः

सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं-वँहन्ति ।

प्रियां-वाँचमभिवदन्त्यो-ऽर्चयन्त्य

एष वः पुण्य-स्सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ 6॥

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा

अष्टादशोक्तमवरं-येँषु कर्म ।

एतच्छ्रेयो ये-ऽभिनन्दन्ति मूढा

जरामृत्यु-न्ते पुनरेवापि यन्ति ॥ 7॥

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः

स्वय-न्धीराः पण्डित-म्मन्यमानाः ।

जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा

अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ 8॥

अविद्याय-म्बहुधा वर्तमाना वयं

कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।

य-त्कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात्

तेनातुराः, क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ 9॥

इष्टापूर्त-म्मन्यमाना वरिष्ठं

नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।

नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते-ऽनुभूत्वेमं

लोकं हीनतरं-वाँ विशन्ति ॥ 10॥

तपस्श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये

शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्या-ञ्चरन्तः ।

सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति

यत्रामृत-स्स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ 11॥

परीक्ष्य लोकान् कर्मचिता-न्ब्राह्मणो

निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन ।

तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्

समित्पाणि-श्श्रोत्रिय-म्ब्रह्मनिष्ठम् ॥ 12॥

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्

प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।

येनाक्षर-म्पुरुषं-वेँद सत्य-म्प्रोवाच

ता-न्तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ 13॥

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥