॥ দ্বিতীযঃ সর্গঃ ॥
॥ অক্লেশকেশবঃ ॥
বিহরতি বনে রাধা সাধারণপ্রণযে হরৌ বিগলিতনিজোত্কর্ষাদীর্ষ্যাবশেন গতান্যতঃ ।
ক্বচিদপি লতাকুঞ্জে গুঞ্জন্মধুব্রতমণ্ডলী-মুখরশিখরে লীনা দীনাপ্যুবাচ রহঃ সখীম্ ॥ 14 ॥
॥ গীতং 5 ॥
সঞ্চরদধরসুধামধুরধ্বনিমুখরিতমোহনবংশম্ ।
চলিতদৃগঞ্চলচঞ্চলমৌলিকপোলবিলোলবতংসম্ ॥
রাসে হরিমিহ বিহিতবিলাসং স্মরতি মনো মম কৃতপরিহাসম্ ॥ 1 ॥
চন্দ্রকচারুমযূরশিখণ্ডকমণ্ডলবলযিতকেশম্ ।
প্রচুরপুরন্দরধনুরনুরঞ্জিতমেদুরমুদিরসুবেশম্ ॥ 2 ॥
গোপকদম্বনিতম্ববতীমুখচুম্বনলম্ভিতলোভম্ ।
বন্ধুজীবমধুরাধরপল্লবমুল্লসিতস্মিতশোভম্ ॥ 3 ॥
বিপুলপুলকভুজপল্লববলযিতবল্লবযুবতিসহস্রম্ ।
করচরণোরসি মণিগণভূষণকিরণবিভিন্নতমিস্রম্ ॥ 4 ॥
জলদপটলবলদিন্দুবিনন্দকচন্দনতিলকললাটম্ ।
পীনপযোধরপরিসরমর্দননির্দযহৃদযকবাটম্ ॥ 5 ॥
মণিমযমকরমনোহরকুণ্ডলমণ্ডিতগণ্ডমুদারম্ ।
পীতবসনমনুগতমুনিমনুজসুরাসুরবরপরিবারম্ ॥ 6 ॥
বিশদকদম্বতলে মিলিতং কলিকলুষভযং শমযন্তম্ ।
মামপি কিমপি তরঙ্গদনঙ্গদৃশা মনসা রমযন্তম্ ॥ 7 ॥
শ্রীজযদেবভণিতমতিসুন্দরমোহনমধুরিপুরূপম্ ।
হরিচরণস্মরণং প্রতি সম্প্রতি পুণ্যবতামনুরূপম্ ॥ 8 ॥
গণযতি গুণগ্রামং ভামং ভ্রমাদপি নেহতে বহতি চ পরিতোষং দোষং বিমুঞ্চতি দূরতঃ ।
যুবতিষু বলস্তৃষ্ণে কৃষ্ণে বিহারিণি মাং বিনা পুনরপি মনো বামং কামং করোতি করোমি কিম্ ॥ 15 ॥
॥ গীতং 6 ॥
নিভৃতনিকুঞ্জগৃহং গতযা নিশি রহসি নিলীয বসন্তম্ ।
চকিতবিলোকিতসকলদিশা রতিরভসরসেন হসন্তম্ ॥
সখি হে কেশিমথনমুদারং রময মযা সহ মদনমনোরথভাবিতযা সবিকারম্ ॥ 1 ॥
প্রথমসমাগমলজ্জিতযা পটুচাটুশতৈরনুকূলম্ ।
মৃদুমধুরস্মিতভাষিতযা শিথিলীকৃতজঘনদুকূলম্ ॥ 2 ॥
কিসলযশযননিবেশিতযা চিরমুরসি মমৈব শযানম্ ।
কৃতপরিরম্ভণচুম্বনযা পরিরভ্য কৃতাধরপানম্ ॥ 3 ॥
অলসনিমীলিতলোচনযা পুলকাবলিললিতকপোলম্ ।
শ্রমজলসকলকলেবরযা বরমদনমদাদতিলোলম্ ॥ 4 ॥
কোকিলকলরবকূজিতযা জিতমনসিজতন্ত্রবিচারম্ ।
শ্লথকুসুমাকুলকুন্তলযা নখলিখিতঘনস্তনভারম্ ॥ 5 ॥
চরণরণিতমনিনূপুরযা পরিপূরিতসুরতবিতানম্ ।
মুখরবিশৃঙ্খলমেখলযা সকচগ্রহচুম্বনদানম্ ॥ 6 ॥
রতিসুখসমযরসালসযা দরমুকুলিতনযনসরোজম্ ।
নিঃসহনিপতিততনুলতযা মধুসূদনমুদিতমনোজম্ ॥ 7 ॥
শ্রীজযদেবভণিতমিদমতিশযমধুরিপুনিধুবনশীলম্ ।
সুখমুত্কণ্ঠিতগোপবধূকথিতং বিতনোতু সলীলম্ ॥ 8 ॥
হস্তস্রস্তবিলাসবংশমনৃজুভ্রূবল্লিমদ্বল্লবী-বৃন্দোত্সারিদৃগন্তবীক্ষিতমতিস্বেদার্দ্রগণ্ডস্থলম্ ।
মামুদ্বীক্ষ্য বিলক্ষিতং স্মিতসুধামুগ্ধাননং কাননে গোবিন্দং ব্রজসুন্দরীগণবৃতং পশ্যামি হৃষ্যামি চ ॥ 16 ॥
দুরালোকস্তোকস্তবকনবকাশোকলতিকা-বিকাসঃ কাসারোপবনপবনোঽপি ব্যথযতি ।
অপি ভ্রাম্যদ্ভৃঙ্গীরণিতরমণীযা ন মুকুল-প্রসূতিশ্চূতানাং সখি শিখরিণীযং সুখযতি ॥ 17 ॥
॥ ইতি গীতগোবিন্দে অক্লেশকেশবো নাম দ্বিতীযঃ সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīyaḥ sargaḥ ||
|| akleśakeśavaḥ ||
viharati vane rādhā sādhāraṇapraṇaye harau vigalitanijotkarṣādīrṣyāvaśena gatānyataḥ |
kvacidapi latākuñje guñjanmadhuvratamaṇḍalī-mukharaśikhare līnā dīnāpyuvāca rahaḥ sakhīm || 14 ||
|| gītaṃ 5 ||
sañcaradadharasudhāmadhuradhvanimukharitamohanavaṃśam |
calitadṛgañcalacañcalamaulikapolavilolavataṃsam ||
rāse harimiha vihitavilāsaṃ smarati mano mama kṛtaparihāsam || 1 ||
candrakacārumayūraśikhaṇḍakamaṇḍalavalayitakeśam |
pracurapurandaradhanuranurañjitameduramudirasuveśam || 2 ||
gopakadambanitambavatīmukhacumbanalambhitalobham |
bandhujīvamadhurādharapallavamullasitasmitaśobham || 3 ||
vipulapulakabhujapallavavalayitavallavayuvatisahasram |
karacaraṇorasi maṇigaṇabhūṣaṇakiraṇavibhinnatamisram || 4 ||
jaladapaṭalavaladinduvinandakacandanatilakalalāṭam |
pīnapayodharaparisaramardananirdayahṛdayakavāṭam || 5 ||
maṇimayamakaramanoharakuṇḍalamaṇḍitagaṇḍamudāram |
pītavasanamanugatamunimanujasurāsuravaraparivāram || 6 ||
viśadakadambatale militaṃ kalikaluṣabhayaṃ śamayantam |
māmapi kimapi taraṅgadanaṅgadṛśā manasā ramayantam || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamatisundaramohanamadhuripurūpam |
haricaraṇasmaraṇaṃ prati samprati puṇyavatāmanurūpam || 8 ||
gaṇayati guṇagrāmaṃ bhāmaṃ bhramādapi nehate vahati ca paritoṣaṃ doṣaṃ vimuñcati dūrataḥ |
yuvatiṣu valastṛṣṇe kṛṣṇe vihāriṇi māṃ vinā punarapi mano vāmaṃ kāmaṃ karoti karomi kim || 15 ||
|| gītaṃ 6 ||
nibhṛtanikuñjagṛhaṃ gatayā niśi rahasi nilīya vasantam |
cakitavilokitasakaladiśā ratirabhasarasena hasantam ||
sakhi he keśimathanamudāraṃ ramaya mayā saha madanamanorathabhāvitayā savikāram || 1 ||
prathamasamāgamalajjitayā paṭucāṭuśatairanukūlam |
mṛdumadhurasmitabhāṣitayā śithilīkṛtajaghanadukūlam || 2 ||
kisalayaśayananiveśitayā ciramurasi mamaiva śayānam |
kṛtaparirambhaṇacumbanayā parirabhya kṛtādharapānam || 3 ||
alasanimīlitalocanayā pulakāvalilalitakapolam |
śramajalasakalakalevarayā varamadanamadādatilolam || 4 ||
kokilakalaravakūjitayā jitamanasijatantravicāram |
ślathakusumākulakuntalayā nakhalikhitaghanastanabhāram || 5 ||
caraṇaraṇitamaninūpurayā paripūritasuratavitānam |
mukharaviśṛṅkhalamekhalayā sakacagrahacumbanadānam || 6 ||
ratisukhasamayarasālasayā daramukulitanayanasarojam |
niḥsahanipatitatanulatayā madhusūdanamuditamanojam || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamidamatiśayamadhuripunidhuvanaśīlam |
sukhamutkaṇṭhitagopavadhūkathitaṃ vitanotu salīlam || 8 ||
hastasrastavilāsavaṃśamanṛjubhrūvallimadballavī-vṛndotsāridṛgantavīkṣitamatisvedārdragaṇḍasthalam |
māmudvīkṣya vilakṣitaṃ smitasudhāmugdhānanaṃ kānane govindaṃ vrajasundarīgaṇavṛtaṃ paśyāmi hṛṣyāmi ca || 16 ||
durālokastokastabakanavakāśokalatikā-vikāsaḥ kāsāropavanapavano'pi vyathayati |
api bhrāmyadbhṛṅgīraṇitaramaṇīyā na mukula-prasūtiścūtānāṃ sakhi śikhariṇīyaṃ sukhayati || 17 ||
|| iti gītagovinde akleśakeśavo nāma dvitīyaḥ sargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ द्वितीयः सर्गः ॥
॥ अक्लेशकेशवः ॥
विहरति वने राधा साधारणप्रणये हरौ विगलितनिजोत्कर्षादीर्ष्यावशेन गतान्यतः ।
क्वचिदपि लताकुञ्जे गुञ्जन्मधुव्रतमण्डली-मुखरशिखरे लीना दीनाप्युवाच रहः सखीम् ॥ 14 ॥
॥ गीतं 5 ॥
सञ्चरदधरसुधामधुरध्वनिमुखरितमोहनवंशम् ।
चलितदृगञ्चलचञ्चलमौलिकपोलविलोलवतंसम् ॥
रासे हरिमिह विहितविलासं स्मरति मनो मम कृतपरिहासम् ॥ 1 ॥
चन्द्रकचारुमयूरशिखण्डकमण्डलवलयितकेशम् ।
प्रचुरपुरन्दरधनुरनुरञ्जितमेदुरमुदिरसुवेशम् ॥ 2 ॥
गोपकदम्बनितम्बवतीमुखचुम्बनलम्भितलोभम् ।
बन्धुजीवमधुराधरपल्लवमुल्लसितस्मितशोभम् ॥ 3 ॥
विपुलपुलकभुजपल्लववलयितवल्लवयुवतिसहस्रम् ।
करचरणोरसि मणिगणभूषणकिरणविभिन्नतमिस्रम् ॥ 4 ॥
जलदपटलवलदिन्दुविनन्दकचन्दनतिलकललाटम् ।
पीनपयोधरपरिसरमर्दननिर्दयहृदयकवाटम् ॥ 5 ॥
मणिमयमकरमनोहरकुण्डलमण्डितगण्डमुदारम् ।
पीतवसनमनुगतमुनिमनुजसुरासुरवरपरिवारम् ॥ 6 ॥
विशदकदम्बतले मिलितं कलिकलुषभयं शमयन्तम् ।
मामपि किमपि तरङ्गदनङ्गदृशा मनसा रमयन्तम् ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितमतिसुन्दरमोहनमधुरिपुरूपम् ।
हरिचरणस्मरणं प्रति सम्प्रति पुण्यवतामनुरूपम् ॥ 8 ॥
गणयति गुणग्रामं भामं भ्रमादपि नेहते वहति च परितोषं दोषं विमुञ्चति दूरतः ।
युवतिषु वलस्तृष्णे कृष्णे विहारिणि मां विना पुनरपि मनो वामं कामं करोति करोमि किम् ॥ 15 ॥
॥ गीतं 6 ॥
निभृतनिकुञ्जगृहं गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम् ।
चकितविलोकितसकलदिशा रतिरभसरसेन हसन्तम् ॥
सखि हे केशिमथनमुदारं रमय मया सह मदनमनोरथभावितया सविकारम् ॥ 1 ॥
प्रथमसमागमलज्जितया पटुचाटुशतैरनुकूलम् ।
मृदुमधुरस्मितभाषितया शिथिलीकृतजघनदुकूलम् ॥ 2 ॥
किसलयशयननिवेशितया चिरमुरसि ममैव शयानम् ।
कृतपरिरम्भणचुम्बनया परिरभ्य कृताधरपानम् ॥ 3 ॥
अलसनिमीलितलोचनया पुलकावलिललितकपोलम् ।
श्रमजलसकलकलेवरया वरमदनमदादतिलोलम् ॥ 4 ॥
कोकिलकलरवकूजितया जितमनसिजतन्त्रविचारम् ।
श्लथकुसुमाकुलकुन्तलया नखलिखितघनस्तनभारम् ॥ 5 ॥
चरणरणितमनिनूपुरया परिपूरितसुरतवितानम् ।
मुखरविशृङ्खलमेखलया सकचग्रहचुम्बनदानम् ॥ 6 ॥
रतिसुखसमयरसालसया दरमुकुलितनयनसरोजम् ।
निःसहनिपतिततनुलतया मधुसूदनमुदितमनोजम् ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितमिदमतिशयमधुरिपुनिधुवनशीलम् ।
सुखमुत्कण्ठितगोपवधूकथितं वितनोतु सलीलम् ॥ 8 ॥
हस्तस्रस्तविलासवंशमनृजुभ्रूवल्लिमद्बल्लवी-वृन्दोत्सारिदृगन्तवीक्षितमतिस्वेदार्द्रगण्डस्थलम् ।
मामुद्वीक्ष्य विलक्षितं स्मितसुधामुग्धाननं कानने गोविन्दं व्रजसुन्दरीगणवृतं पश्यामि हृष्यामि च ॥ 16 ॥
दुरालोकस्तोकस्तबकनवकाशोकलतिका-विकासः कासारोपवनपवनोऽपि व्यथयति ।
अपि भ्राम्यद्भृङ्गीरणितरमणीया न मुकुल-प्रसूतिश्चूतानां सखि शिखरिणीयं सुखयति ॥ 17 ॥
॥ इति गीतगोविन्दे अक्लेशकेशवो नाम द्वितीयः सर्गः ॥
|| dvitīyaḥ sargaḥ ||
|| akleśakeśavaḥ ||
viharati vane rādhā sādhāraṇapraṇaye harau vigalitanijotkarṣādīrṣyāvaśena gatānyataḥ |
kvacidapi latākuñje guñjanmadhuvratamaṇḍalī-mukharaśikhare līnā dīnāpyuvāca rahaḥ sakhīm || 14 ||
|| gītaṃ 5 ||
sañcaradadharasudhāmadhuradhvanimukharitamohanavaṃśam |
calitadṛgañcalacañcalamaulikapolavilolavataṃsam ||
rāse harimiha vihitavilāsaṃ smarati mano mama kṛtaparihāsam || 1 ||
candrakacārumayūraśikhaṇḍakamaṇḍalavalayitakeśam |
pracurapurandaradhanuranurañjitameduramudirasuveśam || 2 ||
gopakadambanitambavatīmukhacumbanalambhitalobham |
bandhujīvamadhurādharapallavamullasitasmitaśobham || 3 ||
vipulapulakabhujapallavavalayitavallavayuvatisahasram |
karacaraṇorasi maṇigaṇabhūṣaṇakiraṇavibhinnatamisram || 4 ||
jaladapaṭalavaladinduvinandakacandanatilakalalāṭam |
pīnapayodharaparisaramardananirdayahṛdayakavāṭam || 5 ||
maṇimayamakaramanoharakuṇḍalamaṇḍitagaṇḍamudāram |
pītavasanamanugatamunimanujasurāsuravaraparivāram || 6 ||
viśadakadambatale militaṃ kalikaluṣabhayaṃ śamayantam |
māmapi kimapi taraṅgadanaṅgadṛśā manasā ramayantam || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamatisundaramohanamadhuripurūpam |
haricaraṇasmaraṇaṃ prati samprati puṇyavatāmanurūpam || 8 ||
gaṇayati guṇagrāmaṃ bhāmaṃ bhramādapi nehate vahati ca paritoṣaṃ doṣaṃ vimuñcati dūrataḥ |
yuvatiṣu valastṛṣṇe kṛṣṇe vihāriṇi māṃ vinā punarapi mano vāmaṃ kāmaṃ karoti karomi kim || 15 ||
|| gītaṃ 6 ||
nibhṛtanikuñjagṛhaṃ gatayā niśi rahasi nilīya vasantam |
cakitavilokitasakaladiśā ratirabhasarasena hasantam ||
sakhi he keśimathanamudāraṃ ramaya mayā saha madanamanorathabhāvitayā savikāram || 1 ||
prathamasamāgamalajjitayā paṭucāṭuśatairanukūlam |
mṛdumadhurasmitabhāṣitayā śithilīkṛtajaghanadukūlam || 2 ||
kisalayaśayananiveśitayā ciramurasi mamaiva śayānam |
kṛtaparirambhaṇacumbanayā parirabhya kṛtādharapānam || 3 ||
alasanimīlitalocanayā pulakāvalilalitakapolam |
śramajalasakalakalevarayā varamadanamadādatilolam || 4 ||
kokilakalaravakūjitayā jitamanasijatantravicāram |
ślathakusumākulakuntalayā nakhalikhitaghanastanabhāram || 5 ||
caraṇaraṇitamaninūpurayā paripūritasuratavitānam |
mukharaviśṛṅkhalamekhalayā sakacagrahacumbanadānam || 6 ||
ratisukhasamayarasālasayā daramukulitanayanasarojam |
niḥsahanipatitatanulatayā madhusūdanamuditamanojam || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamidamatiśayamadhuripunidhuvanaśīlam |
sukhamutkaṇṭhitagopavadhūkathitaṃ vitanotu salīlam || 8 ||
hastasrastavilāsavaṃśamanṛjubhrūvallimadballavī-vṛndotsāridṛgantavīkṣitamatisvedārdragaṇḍasthalam |
māmudvīkṣya vilakṣitaṃ smitasudhāmugdhānanaṃ kānane govindaṃ vrajasundarīgaṇavṛtaṃ paśyāmi hṛṣyāmi ca || 16 ||
durālokastokastabakanavakāśokalatikā-vikāsaḥ kāsāropavanapavano'pi vyathayati |
api bhrāmyadbhṛṅgīraṇitaramaṇīyā na mukula-prasūtiścūtānāṃ sakhi śikhariṇīyaṃ sukhayati || 17 ||
|| iti gītagovinde akleśakeśavo nāma dvitīyaḥ sargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.