(শ্রীমহাভারতে ভীষ্মপর্বণি পঞ্চষষ্টিতমোঽধ্যাযে শ্লো: 47)
বিশ্বাবসুর্বিশ্বমূর্তির্বিশ্বেশো
বিষ্বক্সেনো বিশ্বকর্মা বশী চ ।
বিশ্বেশ্বরো বাসুদেবোঽসি তস্মা-
-দ্যোগাত্মানং দৈবতং ত্বামুপৈমি ॥ 47 ॥
জয বিশ্ব মহাদেব জয লোকহিতেরত ।
জয যোগীশ্বর বিভো জয যোগপরাবর ॥ 48 ॥
পদ্মগর্ভ বিশালাক্ষ জয লোকেশ্বরেশ্বর ।
ভূতভব্যভবন্নাথ জয সৌম্যাত্মজাত্মজ ॥ 49 ॥
অসঙ্খ্যেযগুণাধার জয সর্বপরাযণ ।
নারাযণ সুদুষ্পার জয শার্ঙ্গধনুর্ধর ॥ 50 ॥
জয সর্বগুণোপেত বিশ্বমূর্তে নিরাময ।
বিশ্বেশ্বর মহাবাহো জয লোকার্থতত্পর ॥ 51 ॥
মহোরগবরাহাদ্য হরিকেশ বিভো জয ।
হরিবাস দিশামীশ বিশ্বাবাসামিতাব্যয ॥ 52 ॥
ব্যক্তাব্যক্তামিতস্থান নিযতেন্দ্রিয সত্ক্রিয ।
অসঙ্খ্যেযাত্মভাবজ্ঞ জয গম্ভীরকামদ ॥ 53 ॥
অনন্তবিদিত ব্রহ্মন্ নিত্যভূতবিভাবন ।
কৃতকার্য কৃতপ্রজ্ঞ ধর্মজ্ঞ বিজযাবহ ॥ 54 ॥
গুহ্যাত্মন্ সর্বযোগাত্মন্ স্ফুট সম্ভূত সম্ভব ।
ভূতাদ্য লোকতত্ত্বেশ জয ভূতবিভাবন ॥ 55 ॥
আত্মযোনে মহাভাগ কল্পসঙ্ক্ষেপতত্পর ।
উদ্ভাবনমনোভাব জয ব্রহ্মজনপ্রিয ॥ 56 ॥
নিসর্গসর্গনিরত কামেশ পরমেশ্বর ।
অমৃতোদ্ভব সদ্ভাব মুক্তাত্মন্ বিজযপ্রদ ॥ 57 ॥
প্রজাপতিপতে দেব পদ্মনাভ মহাবল ।
আত্মভূত মহাভূত সত্বাত্মন্ জয সর্বদা ॥ 58 ॥
পাদৌ তব ধরা দেবী দিশো বাহু দিবং শিরঃ ।
মূর্তিস্তেঽহং সুরাঃ কাযশ্চন্দ্রাদিত্যৌ চ চক্ষুষী ॥ 59 ॥
বলং তপশ্চ সত্যং চ কর্ম ধর্মাত্মজং তব ।
তেজোঽগ্নিঃ পবনঃ শ্বাস আপস্তে স্বেদসম্ভবাঃ ॥ 60 ॥
অশ্বিনৌ শ্রবণৌ নিত্যং দেবী জিহ্বা সরস্বতী ।
বেদাঃ সংস্কারনিষ্ঠা হি ত্বযীদং জগদাশ্রিতম্ ॥ 61 ॥
ন সঙ্খ্যা ন পরীমাণং ন তেজো ন পরাক্রমম্ ।
ন বলং যোগযোগীশ জানীমস্তে ন সম্ভবম্ ॥ 62 ॥
ত্বদ্ভক্তিনিরতা দেব নিযমৈস্ত্বাং সমাশ্রিতাঃ ।
অর্চযামঃ সদা বিষ্ণো পরমেশং মহেশ্বরম্ ॥ 63 ॥
ঋষযো দেবগন্ধর্বা যক্ষরাক্ষসপন্নগাঃ ।
পিশাচা মানুষাশ্চৈব মৃগপক্ষিসরীসৃপাঃ ॥ 64 ॥
এবমাদি মযা সৃষ্টং পৃথিব্যাং ত্বত্প্রসাদজম্ ।
পদ্মনাভ বিশালাক্ষ কৃষ্ণ দুঃখপ্রণাশন ॥ 65 ॥
ত্বং গতিঃ সর্বভূতানাং ত্বং নেতা ত্বং জগদ্গুরুঃ ।
ত্বত্প্রসাদেন দেবেশ সুখিনো বিবুধাঃ সদা ॥ 66 ॥
পৃথিবী নির্ভযা দেব ত্বত্প্রসাদাত্সদাঽভবত্ ।
তস্মাদ্ভব বিশালাক্ষ যদুবংশবিবর্ধনঃ ॥ 67 ॥
ধর্মসংস্থাপনার্থায দৈত্যানাং চ বধায চ ।
জগতো ধারণার্থায বিজ্ঞাপ্যং কুরু মে প্রভো ॥ 68 ॥
যত্তত্পরমকং গুহ্যং ত্বত্প্রসাদাদিদং বিভো ।
বাসুদেব তদেতত্তে মযোদ্গীতং যথাতথম্ ॥ 69 ॥
সৃষ্ট্বা সঙ্কর্ষণং দেবং স্বযমাত্মানমাত্মনা ।
কৃষ্ণ ত্বমাত্মনো সাক্ষী প্রদ্যুম্নং চাত্মসম্ভবম্ ॥ 70 ॥
প্রদ্যুম্নাদনিরুদ্ধং ত্বং যং বিদুর্বিষ্ণুমব্যযম্ ।
অনিরুদ্ধোঽসৃজন্মাং বৈ ব্রহ্মাণং লোকধারিণম্ ॥ 71 ॥
বাসুদেবমযঃ সোঽহং ত্বযৈবাস্মি বিনির্মিতঃ ।
[তস্মাদ্যাচামি লোকেশ চতুরাত্মানমাত্মনা।]
বিভজ্য ভাগশোঽঽত্মানং ব্রজ মানুষতাং বিভো ॥ 72 ॥
তত্রাসুরবধং কৃত্বা সর্বলোকসুখায বৈ ।
ধর্মং প্রাপ্য যশঃ প্রাপ্য যোগং প্রাপ্স্যসি তত্ত্বতঃ ॥ 73 ॥
ত্বাং হি ব্রহ্মর্ষযো লোকে দেবাশ্চামিতবিক্রম ।
তৈস্তৈর্হি নামভির্যুক্তা গাযন্তি পরমাত্মকম্ ॥ 74 ॥
স্থিতাশ্চ সর্বে ত্বযি ভূতসঙ্ঘাঃ
কৃত্বাশ্রযং ত্বাং বরদং সুবাহো ।
অনাদিমধ্যান্তমপারযোগং
লোকস্য সেতুং প্রবদন্তি বিপ্রাঃ ॥ 75 ॥
ইতি শ্রীমহাভারতে ভীষ্মপর্বণি পঞ্চষষ্টিতমোঽধ্যাযে বাসুদেব স্তোত্রম্ ।
Roman (IAST) Transliteration
(śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāye ślo: 47)
viśvāvasurviśvamūrtirviśveśo
viṣvakseno viśvakarmā vaśī ca |
viśveśvaro vāsudevo'si tasmā-
-dyogātmānaṃ daivataṃ tvāmupaimi || 47 ||
jaya viśva mahādeva jaya lokahiterata |
jaya yogīśvara vibho jaya yogaparāvara || 48 ||
padmagarbha viśālākṣa jaya lokeśvareśvara |
bhūtabhavyabhavannātha jaya saumyātmajātmaja || 49 ||
asaṅkhyeyaguṇādhāra jaya sarvaparāyaṇa |
nārāyaṇa suduṣpāra jaya śārṅgadhanurdhara || 50 ||
jaya sarvaguṇopeta viśvamūrte nirāmaya |
viśveśvara mahābāho jaya lokārthatatpara || 51 ||
mahoragavarāhādya harikeśa vibho jaya |
harivāsa diśāmīśa viśvāvāsāmitāvyaya || 52 ||
vyaktāvyaktāmitasthāna niyatendriya satkriya |
asaṅkhyeyātmabhāvajña jaya gambhīrakāmada || 53 ||
anantavidita brahman nityabhūtavibhāvana |
kṛtakārya kṛtaprajña dharmajña vijayāvaha || 54 ||
guhyātman sarvayogātman sphuṭa sambhūta sambhava |
bhūtādya lokatattveśa jaya bhūtavibhāvana || 55 ||
ātmayone mahābhāga kalpasaṅkṣepatatpara |
udbhāvanamanobhāva jaya brahmajanapriya || 56 ||
nisargasarganirata kāmeśa parameśvara |
amṛtodbhava sadbhāva muktātman vijayaprada || 57 ||
prajāpatipate deva padmanābha mahābala |
ātmabhūta mahābhūta satvātman jaya sarvadā || 58 ||
pādau tava dharā devī diśo bāhu divaṃ śiraḥ |
mūrtiste'haṃ surāḥ kāyaścandrādityau ca cakṣuṣī || 59 ||
balaṃ tapaśca satyaṃ ca karma dharmātmajaṃ tava |
tejo'gniḥ pavanaḥ śvāsa āpaste svedasambhavāḥ || 60 ||
aśvinau śravaṇau nityaṃ devī jihvā sarasvatī |
vedāḥ saṃskāraniṣṭhā hi tvayīdaṃ jagadāśritam || 61 ||
na saṅkhyā na parīmāṇaṃ na tejo na parākramam |
na balaṃ yogayogīśa jānīmaste na sambhavam || 62 ||
tvadbhaktiniratā deva niyamaistvāṃ samāśritāḥ |
arcayāmaḥ sadā viṣṇo parameśaṃ maheśvaram || 63 ||
ṛṣayo devagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ |
piśācā mānuṣāścaiva mṛgapakṣisarīsṛpāḥ || 64 ||
evamādi mayā sṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ tvatprasādajam |
padmanābha viśālākṣa kṛṣṇa duḥkhapraṇāśana || 65 ||
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ netā tvaṃ jagadguruḥ |
tvatprasādena deveśa sukhino vibudhāḥ sadā || 66 ||
pṛthivī nirbhayā deva tvatprasādātsadā'bhavat |
tasmādbhava viśālākṣa yaduvaṃśavivardhanaḥ || 67 ||
dharmasaṃsthāpanārthāya daityānāṃ ca vadhāya ca |
jagato dhāraṇārthāya vijñāpyaṃ kuru me prabho || 68 ||
yattatparamakaṃ guhyaṃ tvatprasādādidaṃ vibho |
vāsudeva tadetatte mayodgītaṃ yathātatham || 69 ||
sṛṣṭvā saṅkarṣaṇaṃ devaṃ svayamātmānamātmanā |
kṛṣṇa tvamātmano sākṣī pradyumnaṃ cātmasambhavam || 70 ||
pradyumnādaniruddhaṃ tvaṃ yaṃ vidurviṣṇumavyayam |
aniruddho'sṛjanmāṃ vai brahmāṇaṃ lokadhāriṇam || 71 ||
vāsudevamayaḥ so'haṃ tvayaivāsmi vinirmitaḥ |
[tasmādyācāmi lokeśa caturātmānamātmanā|]
vibhajya bhāgaśo''tmānaṃ vraja mānuṣatāṃ vibho || 72 ||
tatrāsuravadhaṃ kṛtvā sarvalokasukhāya vai |
dharmaṃ prāpya yaśaḥ prāpya yogaṃ prāpsyasi tattvataḥ || 73 ||
tvāṃ hi brahmarṣayo loke devāścāmitavikrama |
taistairhi nāmabhiryuktā gāyanti paramātmakam || 74 ||
sthitāśca sarve tvayi bhūtasaṅghāḥ
kṛtvāśrayaṃ tvāṃ varadaṃ subāho |
anādimadhyāntamapārayogaṃ
lokasya setuṃ pravadanti viprāḥ || 75 ||
iti śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāye vāsudeva stotram |
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्याये श्लो: 47)
विश्वावसुर्विश्वमूर्तिर्विश्वेशो
विष्वक्सेनो विश्वकर्मा वशी च ।
विश्वेश्वरो वासुदेवोऽसि तस्मा-
-द्योगात्मानं दैवतं त्वामुपैमि ॥ 47 ॥
जय विश्व महादेव जय लोकहितेरत ।
जय योगीश्वर विभो जय योगपरावर ॥ 48 ॥
पद्मगर्भ विशालाक्ष जय लोकेश्वरेश्वर ।
भूतभव्यभवन्नाथ जय सौम्यात्मजात्मज ॥ 49 ॥
असङ्ख्येयगुणाधार जय सर्वपरायण ।
नारायण सुदुष्पार जय शार्ङ्गधनुर्धर ॥ 50 ॥
जय सर्वगुणोपेत विश्वमूर्ते निरामय ।
विश्वेश्वर महाबाहो जय लोकार्थतत्पर ॥ 51 ॥
महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो जय ।
हरिवास दिशामीश विश्वावासामिताव्यय ॥ 52 ॥
व्यक्ताव्यक्तामितस्थान नियतेन्द्रिय सत्क्रिय ।
असङ्ख्येयात्मभावज्ञ जय गम्भीरकामद ॥ 53 ॥
अनन्तविदित ब्रह्मन् नित्यभूतविभावन ।
कृतकार्य कृतप्रज्ञ धर्मज्ञ विजयावह ॥ 54 ॥
गुह्यात्मन् सर्वयोगात्मन् स्फुट सम्भूत सम्भव ।
भूताद्य लोकतत्त्वेश जय भूतविभावन ॥ 55 ॥
आत्मयोने महाभाग कल्पसङ्क्षेपतत्पर ।
उद्भावनमनोभाव जय ब्रह्मजनप्रिय ॥ 56 ॥
निसर्गसर्गनिरत कामेश परमेश्वर ।
अमृतोद्भव सद्भाव मुक्तात्मन् विजयप्रद ॥ 57 ॥
प्रजापतिपते देव पद्मनाभ महाबल ।
आत्मभूत महाभूत सत्वात्मन् जय सर्वदा ॥ 58 ॥
पादौ तव धरा देवी दिशो बाहु दिवं शिरः ।
मूर्तिस्तेऽहं सुराः कायश्चन्द्रादित्यौ च चक्षुषी ॥ 59 ॥
बलं तपश्च सत्यं च कर्म धर्मात्मजं तव ।
तेजोऽग्निः पवनः श्वास आपस्ते स्वेदसम्भवाः ॥ 60 ॥
अश्विनौ श्रवणौ नित्यं देवी जिह्वा सरस्वती ।
वेदाः संस्कारनिष्ठा हि त्वयीदं जगदाश्रितम् ॥ 61 ॥
न सङ्ख्या न परीमाणं न तेजो न पराक्रमम् ।
न बलं योगयोगीश जानीमस्ते न सम्भवम् ॥ 62 ॥
त्वद्भक्तिनिरता देव नियमैस्त्वां समाश्रिताः ।
अर्चयामः सदा विष्णो परमेशं महेश्वरम् ॥ 63 ॥
ऋषयो देवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
पिशाचा मानुषाश्चैव मृगपक्षिसरीसृपाः ॥ 64 ॥
एवमादि मया सृष्टं पृथिव्यां त्वत्प्रसादजम् ।
पद्मनाभ विशालाक्ष कृष्ण दुःखप्रणाशन ॥ 65 ॥
त्वं गतिः सर्वभूतानां त्वं नेता त्वं जगद्गुरुः ।
त्वत्प्रसादेन देवेश सुखिनो विबुधाः सदा ॥ 66 ॥
पृथिवी निर्भया देव त्वत्प्रसादात्सदाऽभवत् ।
तस्माद्भव विशालाक्ष यदुवंशविवर्धनः ॥ 67 ॥
धर्मसंस्थापनार्थाय दैत्यानां च वधाय च ।
जगतो धारणार्थाय विज्ञाप्यं कुरु मे प्रभो ॥ 68 ॥
यत्तत्परमकं गुह्यं त्वत्प्रसादादिदं विभो ।
वासुदेव तदेतत्ते मयोद्गीतं यथातथम् ॥ 69 ॥
सृष्ट्वा सङ्कर्षणं देवं स्वयमात्मानमात्मना ।
कृष्ण त्वमात्मनो साक्षी प्रद्युम्नं चात्मसम्भवम् ॥ 70 ॥
प्रद्युम्नादनिरुद्धं त्वं यं विदुर्विष्णुमव्ययम् ।
अनिरुद्धोऽसृजन्मां वै ब्रह्माणं लोकधारिणम् ॥ 71 ॥
वासुदेवमयः सोऽहं त्वयैवास्मि विनिर्मितः ।
[तस्माद्याचामि लोकेश चतुरात्मानमात्मना।]
विभज्य भागशोऽऽत्मानं व्रज मानुषतां विभो ॥ 72 ॥
तत्रासुरवधं कृत्वा सर्वलोकसुखाय वै ।
धर्मं प्राप्य यशः प्राप्य योगं प्राप्स्यसि तत्त्वतः ॥ 73 ॥
त्वां हि ब्रह्मर्षयो लोके देवाश्चामितविक्रम ।
तैस्तैर्हि नामभिर्युक्ता गायन्ति परमात्मकम् ॥ 74 ॥
स्थिताश्च सर्वे त्वयि भूतसङ्घाः
कृत्वाश्रयं त्वां वरदं सुबाहो ।
अनादिमध्यान्तमपारयोगं
लोकस्य सेतुं प्रवदन्ति विप्राः ॥ 75 ॥
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्याये वासुदेव स्तोत्रम् ।
(śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāye ślo: 47)
viśvāvasurviśvamūrtirviśveśo
viṣvakseno viśvakarmā vaśī ca |
viśveśvaro vāsudevo'si tasmā-
-dyogātmānaṃ daivataṃ tvāmupaimi || 47 ||
jaya viśva mahādeva jaya lokahiterata |
jaya yogīśvara vibho jaya yogaparāvara || 48 ||
padmagarbha viśālākṣa jaya lokeśvareśvara |
bhūtabhavyabhavannātha jaya saumyātmajātmaja || 49 ||
asaṅkhyeyaguṇādhāra jaya sarvaparāyaṇa |
nārāyaṇa suduṣpāra jaya śārṅgadhanurdhara || 50 ||
jaya sarvaguṇopeta viśvamūrte nirāmaya |
viśveśvara mahābāho jaya lokārthatatpara || 51 ||
mahoragavarāhādya harikeśa vibho jaya |
harivāsa diśāmīśa viśvāvāsāmitāvyaya || 52 ||
vyaktāvyaktāmitasthāna niyatendriya satkriya |
asaṅkhyeyātmabhāvajña jaya gambhīrakāmada || 53 ||
anantavidita brahman nityabhūtavibhāvana |
kṛtakārya kṛtaprajña dharmajña vijayāvaha || 54 ||
guhyātman sarvayogātman sphuṭa sambhūta sambhava |
bhūtādya lokatattveśa jaya bhūtavibhāvana || 55 ||
ātmayone mahābhāga kalpasaṅkṣepatatpara |
udbhāvanamanobhāva jaya brahmajanapriya || 56 ||
nisargasarganirata kāmeśa parameśvara |
amṛtodbhava sadbhāva muktātman vijayaprada || 57 ||
prajāpatipate deva padmanābha mahābala |
ātmabhūta mahābhūta satvātman jaya sarvadā || 58 ||
pādau tava dharā devī diśo bāhu divaṃ śiraḥ |
mūrtiste'haṃ surāḥ kāyaścandrādityau ca cakṣuṣī || 59 ||
balaṃ tapaśca satyaṃ ca karma dharmātmajaṃ tava |
tejo'gniḥ pavanaḥ śvāsa āpaste svedasambhavāḥ || 60 ||
aśvinau śravaṇau nityaṃ devī jihvā sarasvatī |
vedāḥ saṃskāraniṣṭhā hi tvayīdaṃ jagadāśritam || 61 ||
na saṅkhyā na parīmāṇaṃ na tejo na parākramam |
na balaṃ yogayogīśa jānīmaste na sambhavam || 62 ||
tvadbhaktiniratā deva niyamaistvāṃ samāśritāḥ |
arcayāmaḥ sadā viṣṇo parameśaṃ maheśvaram || 63 ||
ṛṣayo devagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ |
piśācā mānuṣāścaiva mṛgapakṣisarīsṛpāḥ || 64 ||
evamādi mayā sṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ tvatprasādajam |
padmanābha viśālākṣa kṛṣṇa duḥkhapraṇāśana || 65 ||
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ netā tvaṃ jagadguruḥ |
tvatprasādena deveśa sukhino vibudhāḥ sadā || 66 ||
pṛthivī nirbhayā deva tvatprasādātsadā'bhavat |
tasmādbhava viśālākṣa yaduvaṃśavivardhanaḥ || 67 ||
dharmasaṃsthāpanārthāya daityānāṃ ca vadhāya ca |
jagato dhāraṇārthāya vijñāpyaṃ kuru me prabho || 68 ||
yattatparamakaṃ guhyaṃ tvatprasādādidaṃ vibho |
vāsudeva tadetatte mayodgītaṃ yathātatham || 69 ||
sṛṣṭvā saṅkarṣaṇaṃ devaṃ svayamātmānamātmanā |
kṛṣṇa tvamātmano sākṣī pradyumnaṃ cātmasambhavam || 70 ||
pradyumnādaniruddhaṃ tvaṃ yaṃ vidurviṣṇumavyayam |
aniruddho'sṛjanmāṃ vai brahmāṇaṃ lokadhāriṇam || 71 ||
vāsudevamayaḥ so'haṃ tvayaivāsmi vinirmitaḥ |
[tasmādyācāmi lokeśa caturātmānamātmanā|]
vibhajya bhāgaśo''tmānaṃ vraja mānuṣatāṃ vibho || 72 ||
tatrāsuravadhaṃ kṛtvā sarvalokasukhāya vai |
dharmaṃ prāpya yaśaḥ prāpya yogaṃ prāpsyasi tattvataḥ || 73 ||
tvāṃ hi brahmarṣayo loke devāścāmitavikrama |
taistairhi nāmabhiryuktā gāyanti paramātmakam || 74 ||
sthitāśca sarve tvayi bhūtasaṅghāḥ
kṛtvāśrayaṃ tvāṃ varadaṃ subāho |
anādimadhyāntamapārayogaṃ
lokasya setuṃ pravadanti viprāḥ || 75 ||
iti śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāye vāsudeva stotram |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.