Vayu

শ্রী হরি বাযু স্তুতি

Shri Hari Vayu Stuti

🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
অথ নখস্তুতিঃ
পান্ত্বস্মান্ পুরুহূতবৈরিবলবন্মাতঙ্গমাদ্যদ্ঘটা-
-কুম্ভোচ্চাদ্রিবিপাটনাধিকপটু প্রত্যেক বজ্রাযিতাঃ ।
শ্রীমত্কণ্ঠীরবাস্যপ্রততসুনখরা দারিতারাতিদূর-
-প্রধ্বস্তধ্বান্তশান্তপ্রবিততমনসা ভাবিতা ভূরিভাগৈঃ ॥ 1 ॥
লক্ষ্মীকান্ত সমন্ততোঽপি কলযন্ নৈবেশিতুস্তে সমং
পশ্যাম্যুত্তমবস্তু দূরতরতোপাস্তং রসো যোঽষ্টমঃ ।
যদ্রোষোত্কর দক্ষ নেত্র কুটিল প্রান্তোত্থিতাগ্নি স্ফুরত্
খদ্যোতোপম বিস্ফুলিঙ্গভসিতা ব্রহ্মেশশক্রোত্করাঃ ॥ 2 ॥
অথ বাযুস্তুতিঃ
শ্রীমদ্বিষ্ণ্বঙ্ঘ্রিনিষ্ঠাতিগুণগুরুতমশ্রীমদানন্দতীর্থ-
-ত্রৈলোক্যাচার্যপাদোজ্জ্বলজলজলসত্পাংসবোঽস্মান্ পুনন্তু ।
বাচাং যত্র প্রণেত্রী ত্রিভুবনমহিতা শারদা শারদেন্দু-
-জ্যোত্স্নাভদ্রস্মিতশ্রীধবলিতককুভা প্রেমভারং বভার ॥ 1 ॥
উত্কণ্ঠাকুণ্ঠকোলাহলজববিজিতাজস্রসেবানুবৃদ্ধ-
-প্রাজ্ঞাত্মজ্ঞানধূতান্ধতমসসুমনোমৌলিরত্নাবলীনাম্ ।
ভক্ত্যুদ্রেকাবগাঢপ্রঘটনসধটাত্কারসঙ্ঘৃষ্যমাণ-
প্রান্তপ্রাগ্র্যাঙ্ঘ্রিপীঠোত্থিতকনকরজঃপিঞ্জরারঞ্জিতাশাঃ ॥ 2 ॥
জন্মাধিব্যাধ্যুপাধিপ্রতিহতিবিরহপ্রাপকাণাং গুণানাং
অগ্র্যাণামর্পকাণাং চিরমুদিতচিদানন্দসন্দোহদানাম্ ।
এতেষামেষ দোষপ্রমুষিতমনসাং দ্বেষিণাং দূষকাণাং
দৈত্যানামার্তিমন্ধে তমসি বিদধতাং সংস্তবে নাস্মি শক্তঃ ॥ 3 ॥
অস্যাবিষ্কর্তুকামং কলিমলকলুষেঽস্মিন্ জনে জ্ঞানমার্গং
বন্দ্যং চন্দ্রেন্দ্ররুদ্রদ্যুমণিফণিবযোনাযকাদ্যৈরিহাদ্য ।
মধ্বাখ্যং মন্ত্রসিদ্ধং কিমুত কৃতবতো মারুতস্যাবতারং
পাতারং পারমেষ্ট্যং পদমপবিপদঃ প্রাপ্তুরাপন্নপুংসাম্ ॥ 4 ॥
উদ্যদ্বিদ্যুত্প্রচণ্ডাং নিজরুচিনিকরব্যাপ্তলোকাবকাশো
বিভ্রদ্ভীমো ভুজে যোঽভ্যুদিতদিনকরাভাঙ্গদাঢ্য প্রকাণ্ডে ।
বীর্যোদ্ধার্যাং গদাগ্র্যামযমিহ সুমতিং বাযুদেবো বিদধ্যাত্
অধ্যাত্মজ্ঞাননেতা যতিবরমহিতো ভূমিভূষামণির্মে ॥ 5 ॥
সংসারোত্তাপনিত্যোপশমদসদযস্নেহহাসাম্বুপূর-
-প্রোদ্যদ্বিদ্যানবদ্যদ্যুতিমণিকিরণশ্রেণিসম্পূরিতাশঃ ।
শ্রীবত্সাঙ্কাধিবাসোচিততরসরলশ্রীমদানন্দতীর্থ-
-ক্ষীরাম্ভোধির্বিভিন্দ্যাদ্ভবদনভিমতং ভূরি মে ভূতিহেতুঃ ॥ 6 ॥
মূর্ধন্যেষোঽঞ্জলির্মে দৃঢতরমিহ তে বধ্যতে বন্ধপাশ-
-চ্ছেত্রে দাত্রে সুখানাং ভজতি ভুবি ভবিষ্যদ্বিধাত্রে দ্যুভর্ত্রে ।
অত্যন্তং সন্ততং ত্বং প্রদিশ পদযুগে হন্ত সন্তাপভাজা-
-মস্মাকং ভক্তিমেকাং ভগবত উত তে মাধবস্যাথ বাযোঃ ॥ 7 ॥
সাভ্রোষ্ণাভীশুশুভ্রপ্রভমভয নভো ভূরিভূভৃদ্বিভূতি-
-ভ্রাজিষ্ণুর্ভূরৃভূণাং ভবনমপি বিভোঽভেদি বভ্রে বভূবে ।
যেন ভ্রূবিভ্রমস্তে ভ্রমযতু সুভৃশং বভ্রুবদ্দুর্ভৃতাশান্
ভ্রান্তির্ভেদাবভাসস্ত্বিতি ভযমভিভূর্ভোক্ষ্যতো মাযিভিক্ষূন্ ॥ 8 ॥
যেঽমুং ভাবং ভজন্তে সুরমুখসুজনারাধিতং তে তৃতীযং
ভাসন্তে ভাসুরৈস্তে সহচরচলিতৈশ্চামরৈশ্চারুবেষাঃ ।
বৈকুণ্ঠে কণ্ঠলগ্নস্থিরশুচিবিলসত্কান্তিতারুণ্যলীলা-
লাবণ্যাপূর্ণকান্তাকুচভরসুলভাশ্লেষসম্মোদসান্দ্রাঃ ॥ 9 ॥
আনন্দান্মন্দমন্দা দদতি হি মরুতঃ কুন্দমন্দারনন্দ্যা-
-বর্তামোদান্ দধানা মৃদুপদমুদিতোদ্গীতকৈঃ সুন্দরীণাম্ ।
বৃন্দৈরাবন্দ্যমুক্তেন্দ্বহিমগুমদনাহীন্দ্রদেবেন্দ্রসেব্যে
মৌকুন্দে মন্দিরেঽস্মিন্নবিরতমুদযন্মোদিনাং দেবদেব ॥ 10 ॥
উত্তপ্তাঽত্যুত্কটত্বিট্ প্রকটকটকটধ্বানসঙ্ঘট্টনোদ্য-
-দ্বিদ্যুদ্ব্যূঢস্ফুলিঙ্গপ্রকরবিকিরণোত্ক্বাথিতে বাধিতাঙ্গান্ ।
উদ্গাঢং পাত্যমানা তমসি তত ইতঃ কিঙ্করৈঃ পঙ্কিলে তে
পঙ্ক্তির্গ্রাব্ণাং গরিম্ণা গ্লপযতি হি ভবদ্বেষিণো বিদ্বদাদ্য ॥ 11 ॥
অস্মিন্নস্মদ্গুরূণাং হরিচরণচিরধ্যানসন্মঙ্গলানাং
যুষ্মাকং পার্শ্বভূমিং ধৃতরণরণিকস্বর্গিসেব্যাং প্রপন্নঃ ।
যস্তূদাস্তে স আস্তেঽধিভবমসুলভক্লেশনির্মূকমস্ত-
-প্রাযানন্দং কথঞ্চিন্ন বসতি সততং পঞ্চকষ্টেঽতিকষ্টে ॥ 12 ॥
ক্ষুত্ ক্ষামান্ রূক্ষরক্ষোরদখরনখরক্ষুণ্ণবিক্ষোভিতাক্ষা-
-নামগ্নানান্ধকূপে ক্ষুরমুখমুখরৈঃ পক্ষিভির্বিক্ষতাঙ্গান্ ।
পূযাসৃঙ্মূত্রবিষ্ঠাকৃমিকুলকলিলে তত্ক্ষণক্ষিপ্তশক্ত্যা-
-দ্যস্ত্রব্রাতার্দিতাংস্ত্বদ্দ্বিষ উপজিহতে বজ্রকল্পা জলূকাঃ ॥ 13 ॥
মাতর্মে মাতরিশ্বন্ পিতরতুলগুরো ভ্রাতরিষ্টাপ্তবন্ধো
স্বামিন্ সর্বান্তরাত্মন্নজর জরযিতর্জন্মমৃত্যামযানাম্ ।
গোবিন্দে দেহি ভক্তিং ভবতি চ ভগবন্নূর্জিতাং নির্নিমিত্তাং
নির্ব্যাজাং নিশ্চলাং সদ্গুণগণবৃহতীং শাশ্বতীমাশু দেব ॥ 14 ॥
বিষ্ণোরত্ত্যুত্তমত্বাদখিলগুণগণৈস্তত্র ভক্তিং গরিষ্ঠাং
আশ্লিষ্টে শ্রীধরাভ্যামমুমথ পরিবারাত্মনা সেবকেষু ।
যঃ সন্ধত্তে বিরিঞ্চশ্বসনবিহগপানন্তরুদ্রেন্দ্রপূর্বে-
-ষ্বাধ্যাযংস্তারতম্যং স্ফুটমবতি সদা বাযুরস্মদ্গুরুস্তম্ ॥ 15 ॥
তত্ত্বজ্ঞান্ মুক্তিভাজঃ সুখযিসি হি গুরো যোগ্যতাতারতম্যা-
-দাধত্সে মিশ্রবুদ্ধিংস্ত্রিদিবনিরযভূগোচরান্ নিত্যবদ্ধান্ ।
তামিস্রান্ধাদিকাখ্যে তমসি সুবহুলং দুঃখযস্যন্যথাজ্ঞান্
বিষ্ণোরাজ্ঞাভিরিত্থং শৃতিশতমিতিহাসাদি চাকর্ণযামঃ ॥ 16 ॥
বন্দেঽহং তং হনূমানিতি মহিতমহাপৌরুষো বাহুশালী
খ্যাতস্তেঽগ্র্যোঽবতারঃ সহিত ইহ বহুব্রহ্মচর্যাদিধর্মৈঃ ।
সস্নেহানাং সহস্বানহরহরহিতং নির্দহন্ দেহভাজাং
অংহোমোহাপহো যঃ স্পৃহযতি মহতীং ভক্তিমদ্যাপি রামে ॥ 17 ॥
প্রাক্পঞ্চাশত্সহস্রৈর্ব্যবহিতমহিতং যোজনৈঃ পর্বতং ত্বং
যাবত্সঞ্জীবনাদ্যৌষধনিধিমধিকপ্রাণ লঙ্কামনৈষিঃ ।
অদ্রাক্ষীদুত্পতন্তং তত উত গিরিমুত্পাটযন্তং গৃহীত্বা
যান্তং খে রাঘবাঙ্ঘ্রৌ প্রণতমপি তদৈকক্ষণে ত্বাং হি লোকঃ ॥ 18 ॥
ক্ষিপ্তঃ পশ্চাত্সত্সলীলং শতমতুলমতে যোজনানাং স উচ্চ-
-স্তাবদ্বিস্তারবংশ্চাপ্যুপললব ইব ব্যগ্রবুদ্ধ্যা ত্বযাঽতঃ ।
স্বস্বস্থানস্থিতাতিস্থিরশকলশিলাজালসংশ্লেষনষ্ট-
-ছ্ছেদাঙ্কঃ প্রাগিবাভূত্ কপিবরবপুষস্তে নমঃ কৌশলায ॥ 19 ॥
দৃষ্ট্বা দুষ্টাধিপোরঃ স্ফুটিতকনকসদ্বর্ম ঘৃষ্টাস্থিকূটং
নিষ্পিষ্টং হাটকাদ্রিপ্রকটতটতটাকাতিশঙ্কো জনোঽভূত্ ।
যেনাঽজৌ রাবণারিপ্রিযনটনপটুর্মুষ্টিরিষ্টং প্রদেষ্টুং
কিং নেষ্টে মে স তেঽষ্টাপদকটকতটিত্কোটিভামৃষ্টকাষ্ঠঃ ॥ 20 ॥
দেব্যাদেশপ্রণীতিদৃহিণহরবরাবধ্যরক্ষোবিঘাতা-
-দ্যাসেবোদ্যদ্দযার্দ্রঃ সহভুজমকরোদ্রামনামা মুকুন্দঃ ।
দুষ্প্রাপে পারমেষ্ঠ্যে করতলমতুলং মূর্ধিবিন্যস্য ধন্যং
তন্বন্ভূযঃ প্রভূতপ্রণযবিকসিতাব্জেক্ষণস্ত্বেক্ষমাণঃ ॥ 21 ॥
জঘ্নে নিঘ্নেন বিঘ্নো বহুলবলবকধ্বংসনাদ্যেন শোচ-
-দ্বিপ্রানুক্রোশপাশৈরসুবিধৃতিসুখস্যৈকচক্রাজনানাম্ ।
তস্মৈ তে দেব কুর্মঃ কুরুকুলপতযে কর্মণা চ প্রণামান্
কির্মীরং দুর্মতীনাং প্রথমমথ চ যো নর্মণা নির্মমাথ ॥ 22 ॥
নির্মৃদ্নন্নত্যযত্নং বিজরবর জরাসন্ধকাযাস্থিসন্ধীন্
যুদ্ধে ত্বং স্বধ্বরে বা পশুমিব দমযন্ বিষ্ণুপক্ষদ্বিডীশম্ ।
যাবত্প্রত্যক্ষভূতং নিখিলমখভুজং তর্পযামাসিথাসৌ
তাবত্যাঽযোজি তৃপ্ত্যা কিমু বদ ভগবন্ রাজসূযাশ্বমেধে ॥ 23 ॥
ক্ষ্বেলাক্ষীণাট্টহাসং তব রণমরিহন্নুদ্গদোদ্দামবাহোঃ
বহ্বক্ষৌহিণ্যনীকক্ষপণসুনিপুণং যস্য সর্বোত্তমস্য ।
শুশ্রূষার্থং চকর্থ স্বযমযমথ সংবক্তুমানন্দতীর্থ-
-শ্রীমন্নামন্সমর্থস্ত্বমপি হি যুবযোঃ পাদপদ্মং প্রপদ্যে ॥ 24 ॥
দৃহ্যন্তীং হৃদৃহং মাং দৃতমনিল বলাদ্দ্রাবযন্তীমবিদ্যা-
-নিদ্রাং বিদ্রাব্য সদ্যোরচনপটুমথাঽপাদ্য বিদ্যাসমুদ্র ।
বাগ্দেবী সা সুবিদ্যাদ্রবিণদ বিদিতা দ্রৌপদী রুদ্রপত্ন্যা-
-দুদ্রিক্তা দ্রাগভদ্রাদ্রহযতু দযিতা পূর্বভীমাঽজ্ঞযা তে ॥ 25 ॥
যাভ্যাং শুশ্রূষুরাসীঃ কুরুকুলজননে ক্ষত্রবিপ্রোদিতাভ্যাং
ব্রহ্মভ্যাং বৃংহিতাভ্যাং চিতসুখবপুষা কৃষ্ণনামাস্পদাভ্যাম্ ।
নির্ভেদাভ্যাং বিশেষাদ্বিবচনবিষযাভ্যামমূভ্যামুভাভ্যাং
তুভ্যং চ ক্ষেমদেভ্যঃ সরিসিজবিলসল্লোচনেভ্যো নমোঽস্তু ॥ 26 ॥
গচ্ছন্ সৌগন্ধিকার্থং পথি স হনুমতঃ পুচ্ছমচ্ছস্য ভীমঃ
প্রোদ্ধর্তুং নাশকত্স ত্বমুমুরুবপুষা ভীষযামাস চেতি ।
পূর্ণজ্ঞানৌজসোস্তে গুরুতম বপুষোঃ শ্রীমদানন্দতীর্থ
ক্রীডামাত্রং তদেতত্ প্রমদদ সুধিযাং মোহক দ্বেষভাজাম্ ॥ 27 ॥
বহ্বীঃ কোটীরটীকঃ কুটলকটুমতীনুত্কটাটোপকোপান্
দ্রাক্চ ত্বং সত্বরত্বাচ্চরণদ গদযা পোথযামাসিথারীন্ ।
উন্মথ্যাতথ্যমিথ্যাত্ববচনবচনানুত্পথস্থাংস্তথাঽন্যান্
প্রাযচ্ছঃ স্বপ্রিযাযৈ প্রিযতমকুসুমং প্রাণ তস্মৈ নমস্তে ॥ 28 ॥
দেহাদুত্ক্রামিতানামধিপতিরসতামক্রমাদ্বক্রবুদ্ধিঃ
ক্রুদ্ধঃ ক্রোধৈকবশ্যঃ ক্রিমিরিব মণিমান্ দুষ্কৃতী নিষ্ক্রিযার্থম্ ।
চক্রে ভূচক্রমেত্য ক্রকচমিব সতাং চেতসঃ কষ্টশাস্ত্রং
দুস্তর্কং চক্রপাণের্গুণগণবিরহং জীবতাং চাধিকৃত্য ॥ 29 ॥
তদ্দুষ্প্রেক্ষানুসারাত্কতিপযকুনরৈরাদৃতোঽন্যৈর্বিসৃষ্টো
ব্রহ্মাঽহং নির্গুণোঽহং বিতথমিদমিতি হ্যেষ পাষণ্ডবাদঃ ।
তদ্যুক্ত্যাভাসজালপ্রসরবিষতরূদ্দাহদক্ষপ্রমাণ-
-জ্বালামালাধরাগ্নিঃ পবন বিজযতে তেঽবতারস্তৃতীযঃ ॥ 30 ॥
আক্রোশন্তো নিরাশা ভযভরবিবশস্বাশযাশ্ছিন্নদর্পা
বাশন্তো দেশনাশস্বিতি বত কুধিযাং নাশমাশাদশাঽশু ।
ধাবন্তোঽশ্লীলশীলা বিতথশপথশাপাশিবাঃ শান্তশৌর্যা-
-স্ত্বদ্ব্যাখ্যাসিংহনাদে সপদি দদৃশিরে মাযিগোমাযবস্তে ॥ 31 ॥
ত্রিষ্বপ্যেবাবতারেষ্বরিভিরপঘৃণং হিংসিতো নির্বিকারঃ
সর্বজ্ঞঃ সর্বশক্তিঃ সকলগুণগণাপূর্ণরূপপ্রগল্ভঃ ।
স্বচ্ছঃ স্বচ্ছন্দমৃত্যুঃ সুখযসি সুজনং দেব কিং চিত্রমত্র
ত্রাতা যস্য ত্রিধামা জগদুত বশগং কিঙ্করাঃ শঙ্করাদ্যাঃ ॥ 32 ॥
উদ্যন্মন্দস্মিতশ্রীমৃদু মধুমধুরালাপপীযূষধারা-
-পূরাসেকোপশান্তাসুখসুজনমনোলোচনাপীযমানম্ ।
সন্দ্রক্ষ্যে সুন্দরং সন্দুহদিহ মহদানন্দমানন্দতীর্থ
শ্রীমদ্বক্ত্রেন্দুবিম্বং দুরতনুদুদিতং নিত্যদাঽহং কদা নু ॥ 33 ॥
প্রাচীনাচীর্ণপুণ্যোচ্চযচতুরতরাচারতশ্চারুচিত্তা-
-নত্যুচ্চাং রোচযন্তীং শ্রুতিচিতবচনাং শ্রাবকাংশ্চোদ্যচুঞ্চূন্ ।
ব্যাখ্যামুত্খাতদুঃখাং চিরমুচিতমহাচার্য চিন্তারতাংস্তে
চিত্রাং সচ্ছাস্ত্রকর্তাশ্চরণপরিচরাঞ্ছ্রাবযাস্মাংশ্চ কিঞ্চিত্ ॥ 34 ॥
পীঠে রত্নোকপক্লৃপ্তে রুচিররুচিমণিজ্যোতিষা সন্নিষণ্ণং
ব্রহ্মাণং ভাবিনং ত্বাং জ্বলতি নিজপদে বৈদিকাদ্যা হি বিদ্যাঃ ।
সেবন্তে মূর্তিমত্যঃ সুচরিত চরিতং ভাতি গন্ধর্ব গীতং
প্রত্যেকং দেবসংসত্স্বপি তব ভগবন্নর্তিতদ্যোবধূষু ॥ 35 ॥
সানুক্রোশৈরজস্রং জনিমৃতিনিরযাদ্যূর্মিমালাবিলেঽস্মিন্
সংসারাব্ধৌ নিমগ্নান্ শরণমশরণানিচ্ছতো বীক্ষ্য জন্তূন্ ।
যুষ্মাভিঃ প্রার্থিতঃ সন্ জলনিধিশযনঃ সত্যবত্যাং মহর্ষে-
-র্ব্যক্তশ্চিন্মাত্রমূর্তির্ন খলু ভগবতঃ প্রাকৃতো জাতু দেহঃ ॥ 36 ॥
অস্তব্যস্তং সমস্তশ্রুতিগতমধমৈ রত্নপূগং যথাঽন্ধৈ-
-রর্থং লোকোপকৃত্যৈ গুণগণনিলযঃ সূত্রযামাস কৃত্স্নম্ ।
যোঽসৌ ব্যাসাভিধানস্তমহমহরহর্ভক্তিতস্ত্বত্প্রসাদাত্
সদ্যো বিদ্যোপলব্ধ্যৈ গুরুতমমগুরুং দেবদেবং নমামি ॥ 37 ॥
আজ্ঞামন্যৈরধার্যাং শিরসি পরিসরদ্রশ্মিকোটীরকোটৌ
কৃষ্ণস্যাক্লিষ্টকর্মা দধদনুসরাণাদর্থিতো দেবসঙ্ঘৈঃ ।
ভূমাবাগত্য ভূমন্নসুকরমকরোর্ব্রহ্মসূত্রস্য ভাষ্যং
দুর্ভাষ্যং ব্যস্য দস্যোর্মণিমত উদিতং বেদসদ্যুক্তিভিস্ত্বম্ ॥ 38 ॥
ভূত্বা ক্ষেত্রে বিশুদ্ধে দ্বিজগণনিলযে রৌপ্যপীঠাভিধানে
তত্রাপি ব্রহ্মজাতিস্ত্রিভুবনবিশদে মধ্যগেহাখ্যগেহে ।
পারিব্রাজ্যাধিরাজঃ পুনরপি বদরীং প্রাপ্য কৃষ্ণং চ নত্বা
কৃত্বা ভাষ্যাণি সম্যগ্ ব্যতনুত চ ভবান্ ভারতার্থপ্রকাশম্ ॥ 39 ॥
বন্দে তং ত্বাং সুপূর্ণপ্রমতিমনুদিনাসেবিতং দেববৃন্দৈঃ
বন্দে বন্দারুমীশে শ্রিয উত নিযতং শ্রীমদানন্দতীর্থম্ ।
বন্দে মন্দাকিনীসত্সরিদমলজলাসেকসাধিক্যসঙ্গং
বন্দেঽহং দেব ভক্ত্যা ভবভযদহনং সজ্জনান্মোদযন্তম্ ॥ 40 ॥
সুব্রহ্মণ্যাখ্যসূরেঃ সুত ইতি সুভৃশং কেশবানন্দতীর্থ-
শ্রীমত্পাদাব্জভক্তঃ স্তুতিমকৃত হরের্বাযুদেবস্য চাস্য ।
তত্পাদার্চাদরেণ গ্রথিতপদলসন্মালযা ত্বেতযা যে
সংরাধ্যামূ নমন্তি প্রততমতিগুণা মুক্তিমেতে ব্রজন্তি ॥ 41 ॥
অথ শ্রীনখস্তুতিঃ
পান্ত্বস্মান্ পুরুহূতবৈরিবলবন্মাতঙ্গমাদ্যদ্ঘটা
কুম্ভোচ্চাদ্রিবিপাটনাধিকপটুপ্রত্যেকবজ্রাযিতাঃ ।
শ্রীমত্কণ্ঠীরবাস্য প্রতত সুনখরা দারিতারাতিদূর-
প্রধ্বস্তধ্বান্তশান্তপ্রবিততমনসা ভাবিতা নাকিবৃন্দৈঃ ॥ 1 ॥
লক্ষ্মীকান্ত সমন্ততোঽবিকলযন্ নৈবেশিতুস্তে সমং
পশ্যাম্যুত্তমবস্তু দূরতরতোঽপাস্তং রসো যোঽষ্টমঃ ।
যদ্রোষোত্করদক্ষনেত্রকুটিলপ্রান্তোত্থিতাগ্নিস্ফুরত্
খদ্যোতোপমবিস্ফুলিঙ্গভসিতা ব্রহ্মেশশক্রোত্করাঃ ॥ 2 ॥
ইতি শ্রীত্রিবিক্রমপণ্ডিতাচার্য বিরচিতা বাযুস্তুতিঃ সমাপ্তা ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha nakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā-
-kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭu pratyeka vajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsyapratatasunakharā dāritārātidūra-
-pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā bhūribhāgaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'pi kalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūrataratopāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkara dakṣa netra kuṭila prāntotthitāgni sphurat
khadyotopama visphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
atha vāyustutiḥ
śrīmadviṣṇvaṅghriniṣṭhātiguṇagurutamaśrīmadānandatīrtha-
-trailokyācāryapādojjvalajalajalasatpāṃsavo'smān punantu |
vācāṃ yatra praṇetrī tribhuvanamahitā śāradā śāradendu-
-jyotsnābhadrasmitaśrīdhavalitakakubhā premabhāraṃ babhāra || 1 ||
utkaṇṭhākuṇṭhakolāhalajavavijitājasrasevānuvṛddha-
-prājñātmajñānadhūtāndhatamasasumanomauliratnāvalīnām |
bhaktyudrekāvagāḍhapraghaṭanasadhaṭātkārasaṅghṛṣyamāṇa-
prāntaprāgryāṅghripīṭhotthitakanakarajaḥpiñjarārañjitāśāḥ || 2 ||
janmādhivyādhyupādhipratihativirahaprāpakāṇāṃ guṇānāṃ
agryāṇāmarpakāṇāṃ ciramuditacidānandasandohadānām |
eteṣāmeṣa doṣapramuṣitamanasāṃ dveṣiṇāṃ dūṣakāṇāṃ
daityānāmārtimandhe tamasi vidadhatāṃ saṃstave nāsmi śaktaḥ || 3 ||
asyāviṣkartukāmaṃ kalimalakaluṣe'smin jane jñānamārgaṃ
vandyaṃ candrendrarudradyumaṇiphaṇivayonāyakādyairihādya |
madhvākhyaṃ mantrasiddhaṃ kimuta kṛtavato mārutasyāvatāraṃ
pātāraṃ pārameṣṭyaṃ padamapavipadaḥ prāpturāpannapuṃsām || 4 ||
udyadvidyutpracaṇḍāṃ nijarucinikaravyāptalokāvakāśo
bibhradbhīmo bhuje yo'bhyuditadinakarābhāṅgadāḍhya prakāṇḍe |
vīryoddhāryāṃ gadāgryāmayamiha sumatiṃ vāyudevo vidadhyāt
adhyātmajñānanetā yativaramahito bhūmibhūṣāmaṇirme || 5 ||
saṃsārottāpanityopaśamadasadayasnehahāsāmbupūra-
-prodyadvidyānavadyadyutimaṇikiraṇaśreṇisampūritāśaḥ |
śrīvatsāṅkādhivāsocitatarasaralaśrīmadānandatīrtha-
-kṣīrāmbhodhirvibhindyādbhavadanabhimataṃ bhūri me bhūtihetuḥ || 6 ||
mūrdhanyeṣo'ñjalirme dṛḍhataramiha te badhyate bandhapāśa-
-cchetre dātre sukhānāṃ bhajati bhuvi bhaviṣyadvidhātre dyubhartre |
atyantaṃ santataṃ tvaṃ pradiśa padayuge hanta santāpabhājā-
-masmākaṃ bhaktimekāṃ bhagavata uta te mādhavasyātha vāyoḥ || 7 ||
sābhroṣṇābhīśuśubhraprabhamabhaya nabho bhūribhūbhṛdvibhūti-
-bhrājiṣṇurbhūrṛbhūṇāṃ bhavanamapi vibho'bhedi babhre babhūve |
yena bhrūvibhramaste bhramayatu subhṛśaṃ babhruvaddurbhṛtāśān
bhrāntirbhedāvabhāsastviti bhayamabhibhūrbhokṣyato māyibhikṣūn || 8 ||
ye'muṃ bhāvaṃ bhajante suramukhasujanārādhitaṃ te tṛtīyaṃ
bhāsante bhāsuraiste sahacaracalitaiścāmaraiścāruveṣāḥ |
vaikuṇṭhe kaṇṭhalagnasthiraśucivilasatkāntitāruṇyalīlā-
lāvaṇyāpūrṇakāntākucabharasulabhāśleṣasammodasāndrāḥ || 9 ||
ānandānmandamandā dadati hi marutaḥ kundamandāranandyā-
-vartāmodān dadhānā mṛdupadamuditodgītakaiḥ sundarīṇām |
vṛndairāvandyamuktendvahimagumadanāhīndradevendrasevye
maukunde mandire'sminnaviratamudayanmodināṃ devadeva || 10 ||
uttaptā'tyutkaṭatviṭ prakaṭakaṭakaṭadhvānasaṅghaṭṭanodya-
-dvidyudvyūḍhasphuliṅgaprakaravikiraṇotkvāthite bādhitāṅgān |
udgāḍhaṃ pātyamānā tamasi tata itaḥ kiṅkaraiḥ paṅkile te
paṅktirgrāvṇāṃ garimṇā glapayati hi bhavadveṣiṇo vidvadādya || 11 ||
asminnasmadgurūṇāṃ haricaraṇaciradhyānasanmaṅgalānāṃ
yuṣmākaṃ pārśvabhūmiṃ dhṛtaraṇaraṇikasvargisevyāṃ prapannaḥ |
yastūdāste sa āste'dhibhavamasulabhakleśanirmūkamasta-
-prāyānandaṃ kathañcinna vasati satataṃ pañcakaṣṭe'tikaṣṭe || 12 ||
kṣut kṣāmān rūkṣarakṣoradakharanakharakṣuṇṇavikṣobhitākṣā-
-nāmagnānāndhakūpe kṣuramukhamukharaiḥ pakṣibhirvikṣatāṅgān |
pūyāsṛṅmūtraviṣṭhākṛmikulakalile tatkṣaṇakṣiptaśaktyā-
-dyastravrātārditāṃstvaddviṣa upajihate vajrakalpā jalūkāḥ || 13 ||
mātarme mātariśvan pitaratulaguro bhrātariṣṭāptabandho
svāmin sarvāntarātmannajara jarayitarjanmamṛtyāmayānām |
govinde dehi bhaktiṃ bhavati ca bhagavannūrjitāṃ nirnimittāṃ
nirvyājāṃ niścalāṃ sadguṇagaṇabṛhatīṃ śāśvatīmāśu deva || 14 ||
viṣṇorattyuttamatvādakhilaguṇagaṇaistatra bhaktiṃ gariṣṭhāṃ
āśliṣṭe śrīdharābhyāmamumatha parivārātmanā sevakeṣu |
yaḥ sandhatte viriñcaśvasanavihagapānantarudrendrapūrve-
-ṣvādhyāyaṃstāratamyaṃ sphuṭamavati sadā vāyurasmadgurustam || 15 ||
tattvajñān muktibhājaḥ sukhayisi hi guro yogyatātāratamyā-
-dādhatse miśrabuddhiṃstridivanirayabhūgocarān nityabaddhān |
tāmisrāndhādikākhye tamasi subahulaṃ duḥkhayasyanyathājñān
viṣṇorājñābhiritthaṃ śṛtiśatamitihāsādi cākarṇayāmaḥ || 16 ||
vande'haṃ taṃ hanūmāniti mahitamahāpauruṣo bāhuśālī
khyātaste'gryo'vatāraḥ sahita iha bahubrahmacaryādidharmaiḥ |
sasnehānāṃ sahasvānaharaharahitaṃ nirdahan dehabhājāṃ
aṃhomohāpaho yaḥ spṛhayati mahatīṃ bhaktimadyāpi rāme || 17 ||
prākpañcāśatsahasrairvyavahitamahitaṃ yojanaiḥ parvataṃ tvaṃ
yāvatsañjīvanādyauṣadhanidhimadhikaprāṇa laṅkāmanaiṣiḥ |
adrākṣīdutpatantaṃ tata uta girimutpāṭayantaṃ gṛhītvā
yāntaṃ khe rāghavāṅghrau praṇatamapi tadaikakṣaṇe tvāṃ hi lokaḥ || 18 ||
kṣiptaḥ paścātsatsalīlaṃ śatamatulamate yojanānāṃ sa ucca-
-stāvadvistāravaṃścāpyupalalava iva vyagrabuddhyā tvayā'taḥ |
svasvasthānasthitātisthiraśakalaśilājālasaṃśleṣanaṣṭa-
-chchedāṅkaḥ prāgivābhūt kapivaravapuṣaste namaḥ kauśalāya || 19 ||
dṛṣṭvā duṣṭādhiporaḥ sphuṭitakanakasadvarma ghṛṣṭāsthikūṭaṃ
niṣpiṣṭaṃ hāṭakādriprakaṭataṭataṭākātiśaṅko jano'bhūt |
yenā'jau rāvaṇāripriyanaṭanapaṭurmuṣṭiriṣṭaṃ pradeṣṭuṃ
kiṃ neṣṭe me sa te'ṣṭāpadakaṭakataṭitkoṭibhāmṛṣṭakāṣṭhaḥ || 20 ||
devyādeśapraṇītidṛhiṇaharavarāvadhyarakṣovighātā-
-dyāsevodyaddayārdraḥ sahabhujamakarodrāmanāmā mukundaḥ |
duṣprāpe pārameṣṭhye karatalamatulaṃ mūrdhivinyasya dhanyaṃ
tanvanbhūyaḥ prabhūtapraṇayavikasitābjekṣaṇastvekṣamāṇaḥ || 21 ||
jaghne nighnena vighno bahulabalabakadhvaṃsanādyena śoca-
-dviprānukrośapāśairasuvidhṛtisukhasyaikacakrājanānām |
tasmai te deva kurmaḥ kurukulapataye karmaṇā ca praṇāmān
kirmīraṃ durmatīnāṃ prathamamatha ca yo narmaṇā nirmamātha || 22 ||
nirmṛdnannatyayatnaṃ vijaravara jarāsandhakāyāsthisandhīn
yuddhe tvaṃ svadhvare vā paśumiva damayan viṣṇupakṣadviḍīśam |
yāvatpratyakṣabhūtaṃ nikhilamakhabhujaṃ tarpayāmāsithāsau
tāvatyā'yoji tṛptyā kimu vada bhagavan rājasūyāśvamedhe || 23 ||
kṣvelākṣīṇāṭṭahāsaṃ tava raṇamarihannudgadoddāmabāhoḥ
bahvakṣauhiṇyanīkakṣapaṇasunipuṇaṃ yasya sarvottamasya |
śuśrūṣārthaṃ cakartha svayamayamatha saṃvaktumānandatīrtha-
-śrīmannāmansamarthastvamapi hi yuvayoḥ pādapadmaṃ prapadye || 24 ||
dṛhyantīṃ hṛdṛhaṃ māṃ dṛtamanila balāddrāvayantīmavidyā-
-nidrāṃ vidrāvya sadyoracanapaṭumathā'pādya vidyāsamudra |
vāgdevī sā suvidyādraviṇada viditā draupadī rudrapatnyā-
-dudriktā drāgabhadrādrahayatu dayitā pūrvabhīmā'jñayā te || 25 ||
yābhyāṃ śuśrūṣurāsīḥ kurukulajanane kṣatraviproditābhyāṃ
brahmabhyāṃ bṛṃhitābhyāṃ citasukhavapuṣā kṛṣṇanāmāspadābhyām |
nirbhedābhyāṃ viśeṣādvivacanaviṣayābhyāmamūbhyāmubhābhyāṃ
tubhyaṃ ca kṣemadebhyaḥ sarisijavilasallocanebhyo namo'stu || 26 ||
gacchan saugandhikārthaṃ pathi sa hanumataḥ pucchamacchasya bhīmaḥ
proddhartuṃ nāśakatsa tvamumuruvapuṣā bhīṣayāmāsa ceti |
pūrṇajñānaujasoste gurutama vapuṣoḥ śrīmadānandatīrtha
krīḍāmātraṃ tadetat pramadada sudhiyāṃ mohaka dveṣabhājām || 27 ||
bahvīḥ koṭīraṭīkaḥ kuṭalakaṭumatīnutkaṭāṭopakopān
drākca tvaṃ satvaratvāccaraṇada gadayā pothayāmāsithārīn |
unmathyātathyamithyātvavacanavacanānutpathasthāṃstathā'nyān
prāyacchaḥ svapriyāyai priyatamakusumaṃ prāṇa tasmai namaste || 28 ||
dehādutkrāmitānāmadhipatirasatāmakramādvakrabuddhiḥ
kruddhaḥ krodhaikavaśyaḥ krimiriva maṇimān duṣkṛtī niṣkriyārtham |
cakre bhūcakrametya krakacamiva satāṃ cetasaḥ kaṣṭaśāstraṃ
dustarkaṃ cakrapāṇerguṇagaṇavirahaṃ jīvatāṃ cādhikṛtya || 29 ||
tadduṣprekṣānusārātkatipayakunarairādṛto'nyairvisṛṣṭo
brahmā'haṃ nirguṇo'haṃ vitathamidamiti hyeṣa pāṣaṇḍavādaḥ |
tadyuktyābhāsajālaprasaraviṣatarūddāhadakṣapramāṇa-
-jvālāmālādharāgniḥ pavana vijayate te'vatārastṛtīyaḥ || 30 ||
ākrośanto nirāśā bhayabharavivaśasvāśayāśchinnadarpā
vāśanto deśanāśasviti bata kudhiyāṃ nāśamāśādaśā'śu |
dhāvanto'ślīlaśīlā vitathaśapathaśāpāśivāḥ śāntaśauryā-
-stvadvyākhyāsiṃhanāde sapadi dadṛśire māyigomāyavaste || 31 ||
triṣvapyevāvatāreṣvaribhirapaghṛṇaṃ hiṃsito nirvikāraḥ
sarvajñaḥ sarvaśaktiḥ sakalaguṇagaṇāpūrṇarūpapragalbhaḥ |
svacchaḥ svacchandamṛtyuḥ sukhayasi sujanaṃ deva kiṃ citramatra
trātā yasya tridhāmā jagaduta vaśagaṃ kiṅkarāḥ śaṅkarādyāḥ || 32 ||
udyanmandasmitaśrīmṛdu madhumadhurālāpapīyūṣadhārā-
-pūrāsekopaśāntāsukhasujanamanolocanāpīyamānam |
sandrakṣye sundaraṃ sanduhadiha mahadānandamānandatīrtha
śrīmadvaktrendubimbaṃ duratanududitaṃ nityadā'haṃ kadā nu || 33 ||
prācīnācīrṇapuṇyoccayacaturatarācārataścārucittā-
-natyuccāṃ rocayantīṃ śruticitavacanāṃ śrāvakāṃścodyacuñcūn |
vyākhyāmutkhātaduḥkhāṃ ciramucitamahācārya cintāratāṃste
citrāṃ sacchāstrakartāścaraṇaparicarāñchrāvayāsmāṃśca kiñcit || 34 ||
pīṭhe ratnokapaklṛpte rucirarucimaṇijyotiṣā sanniṣaṇṇaṃ
brahmāṇaṃ bhāvinaṃ tvāṃ jvalati nijapade vaidikādyā hi vidyāḥ |
sevante mūrtimatyaḥ sucarita caritaṃ bhāti gandharva gītaṃ
pratyekaṃ devasaṃsatsvapi tava bhagavannartitadyovadhūṣu || 35 ||
sānukrośairajasraṃ janimṛtinirayādyūrmimālāvile'smin
saṃsārābdhau nimagnān śaraṇamaśaraṇānicchato vīkṣya jantūn |
yuṣmābhiḥ prārthitaḥ san jalanidhiśayanaḥ satyavatyāṃ maharṣe-
-rvyaktaścinmātramūrtirna khalu bhagavataḥ prākṛto jātu dehaḥ || 36 ||
astavyastaṃ samastaśrutigatamadhamai ratnapūgaṃ yathā'ndhai-
-rarthaṃ lokopakṛtyai guṇagaṇanilayaḥ sūtrayāmāsa kṛtsnam |
yo'sau vyāsābhidhānastamahamaharaharbhaktitastvatprasādāt
sadyo vidyopalabdhyai gurutamamaguruṃ devadevaṃ namāmi || 37 ||
ājñāmanyairadhāryāṃ śirasi parisaradraśmikoṭīrakoṭau
kṛṣṇasyākliṣṭakarmā dadhadanusarāṇādarthito devasaṅghaiḥ |
bhūmāvāgatya bhūmannasukaramakarorbrahmasūtrasya bhāṣyaṃ
durbhāṣyaṃ vyasya dasyormaṇimata uditaṃ vedasadyuktibhistvam || 38 ||
bhūtvā kṣetre viśuddhe dvijagaṇanilaye raupyapīṭhābhidhāne
tatrāpi brahmajātistribhuvanaviśade madhyagehākhyagehe |
pārivrājyādhirājaḥ punarapi badarīṃ prāpya kṛṣṇaṃ ca natvā
kṛtvā bhāṣyāṇi samyag vyatanuta ca bhavān bhāratārthaprakāśam || 39 ||
vande taṃ tvāṃ supūrṇapramatimanudināsevitaṃ devavṛndaiḥ
vande vandārumīśe śriya uta niyataṃ śrīmadānandatīrtham |
vande mandākinīsatsaridamalajalāsekasādhikyasaṅgaṃ
vande'haṃ deva bhaktyā bhavabhayadahanaṃ sajjanānmodayantam || 40 ||
subrahmaṇyākhyasūreḥ suta iti subhṛśaṃ keśavānandatīrtha-
śrīmatpādābjabhaktaḥ stutimakṛta harervāyudevasya cāsya |
tatpādārcādareṇa grathitapadalasanmālayā tvetayā ye
saṃrādhyāmū namanti pratatamatiguṇā muktimete vrajanti || 41 ||
atha śrīnakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā
kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭupratyekavajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsya pratata sunakharā dāritārātidūra-
pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā nākivṛndaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'vikalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūratarato'pāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkaradakṣanetrakuṭilaprāntotthitāgnisphurat
khadyotopamavisphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
iti śrītrivikramapaṇḍitācārya viracitā vāyustutiḥ samāptā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ नखस्तुतिः
पान्त्वस्मान् पुरुहूतवैरिबलवन्मातङ्गमाद्यद्घटा-
-कुम्भोच्चाद्रिविपाटनाधिकपटु प्रत्येक वज्रायिताः ।
श्रीमत्कण्ठीरवास्यप्रततसुनखरा दारितारातिदूर-
-प्रध्वस्तध्वान्तशान्तप्रविततमनसा भाविता भूरिभागैः ॥ 1 ॥
लक्ष्मीकान्त समन्ततोऽपि कलयन् नैवेशितुस्ते समं
पश्याम्युत्तमवस्तु दूरतरतोपास्तं रसो योऽष्टमः ।
यद्रोषोत्कर दक्ष नेत्र कुटिल प्रान्तोत्थिताग्नि स्फुरत्
खद्योतोपम विस्फुलिङ्गभसिता ब्रह्मेशशक्रोत्कराः ॥ 2 ॥
अथ वायुस्तुतिः
श्रीमद्विष्ण्वङ्घ्रिनिष्ठातिगुणगुरुतमश्रीमदानन्दतीर्थ-
-त्रैलोक्याचार्यपादोज्ज्वलजलजलसत्पांसवोऽस्मान् पुनन्तु ।
वाचां यत्र प्रणेत्री त्रिभुवनमहिता शारदा शारदेन्दु-
-ज्योत्स्नाभद्रस्मितश्रीधवलितककुभा प्रेमभारं बभार ॥ 1 ॥
उत्कण्ठाकुण्ठकोलाहलजवविजिताजस्रसेवानुवृद्ध-
-प्राज्ञात्मज्ञानधूतान्धतमससुमनोमौलिरत्नावलीनाम् ।
भक्त्युद्रेकावगाढप्रघटनसधटात्कारसङ्घृष्यमाण-
प्रान्तप्राग्र्याङ्घ्रिपीठोत्थितकनकरजःपिञ्जरारञ्जिताशाः ॥ 2 ॥
जन्माधिव्याध्युपाधिप्रतिहतिविरहप्रापकाणां गुणानां
अग्र्याणामर्पकाणां चिरमुदितचिदानन्दसन्दोहदानाम् ।
एतेषामेष दोषप्रमुषितमनसां द्वेषिणां दूषकाणां
दैत्यानामार्तिमन्धे तमसि विदधतां संस्तवे नास्मि शक्तः ॥ 3 ॥
अस्याविष्कर्तुकामं कलिमलकलुषेऽस्मिन् जने ज्ञानमार्गं
वन्द्यं चन्द्रेन्द्ररुद्रद्युमणिफणिवयोनायकाद्यैरिहाद्य ।
मध्वाख्यं मन्त्रसिद्धं किमुत कृतवतो मारुतस्यावतारं
पातारं पारमेष्ट्यं पदमपविपदः प्राप्तुरापन्नपुंसाम् ॥ 4 ॥
उद्यद्विद्युत्प्रचण्डां निजरुचिनिकरव्याप्तलोकावकाशो
बिभ्रद्भीमो भुजे योऽभ्युदितदिनकराभाङ्गदाढ्य प्रकाण्डे ।
वीर्योद्धार्यां गदाग्र्यामयमिह सुमतिं वायुदेवो विदध्यात्
अध्यात्मज्ञाननेता यतिवरमहितो भूमिभूषामणिर्मे ॥ 5 ॥
संसारोत्तापनित्योपशमदसदयस्नेहहासाम्बुपूर-
-प्रोद्यद्विद्यानवद्यद्युतिमणिकिरणश्रेणिसम्पूरिताशः ।
श्रीवत्साङ्काधिवासोचिततरसरलश्रीमदानन्दतीर्थ-
-क्षीराम्भोधिर्विभिन्द्याद्भवदनभिमतं भूरि मे भूतिहेतुः ॥ 6 ॥
मूर्धन्येषोऽञ्जलिर्मे दृढतरमिह ते बध्यते बन्धपाश-
-च्छेत्रे दात्रे सुखानां भजति भुवि भविष्यद्विधात्रे द्युभर्त्रे ।
अत्यन्तं सन्ततं त्वं प्रदिश पदयुगे हन्त सन्तापभाजा-
-मस्माकं भक्तिमेकां भगवत उत ते माधवस्याथ वायोः ॥ 7 ॥
साभ्रोष्णाभीशुशुभ्रप्रभमभय नभो भूरिभूभृद्विभूति-
-भ्राजिष्णुर्भूरृभूणां भवनमपि विभोऽभेदि बभ्रे बभूवे ।
येन भ्रूविभ्रमस्ते भ्रमयतु सुभृशं बभ्रुवद्दुर्भृताशान्
भ्रान्तिर्भेदावभासस्त्विति भयमभिभूर्भोक्ष्यतो मायिभिक्षून् ॥ 8 ॥
येऽमुं भावं भजन्ते सुरमुखसुजनाराधितं ते तृतीयं
भासन्ते भासुरैस्ते सहचरचलितैश्चामरैश्चारुवेषाः ।
वैकुण्ठे कण्ठलग्नस्थिरशुचिविलसत्कान्तितारुण्यलीला-
लावण्यापूर्णकान्ताकुचभरसुलभाश्लेषसम्मोदसान्द्राः ॥ 9 ॥
आनन्दान्मन्दमन्दा ददति हि मरुतः कुन्दमन्दारनन्द्या-
-वर्तामोदान् दधाना मृदुपदमुदितोद्गीतकैः सुन्दरीणाम् ।
वृन्दैरावन्द्यमुक्तेन्द्वहिमगुमदनाहीन्द्रदेवेन्द्रसेव्ये
मौकुन्दे मन्दिरेऽस्मिन्नविरतमुदयन्मोदिनां देवदेव ॥ 10 ॥
उत्तप्ताऽत्युत्कटत्विट् प्रकटकटकटध्वानसङ्घट्टनोद्य-
-द्विद्युद्व्यूढस्फुलिङ्गप्रकरविकिरणोत्क्वाथिते बाधिताङ्गान् ।
उद्गाढं पात्यमाना तमसि तत इतः किङ्करैः पङ्किले ते
पङ्क्तिर्ग्राव्णां गरिम्णा ग्लपयति हि भवद्वेषिणो विद्वदाद्य ॥ 11 ॥
अस्मिन्नस्मद्गुरूणां हरिचरणचिरध्यानसन्मङ्गलानां
युष्माकं पार्श्वभूमिं धृतरणरणिकस्वर्गिसेव्यां प्रपन्नः ।
यस्तूदास्ते स आस्तेऽधिभवमसुलभक्लेशनिर्मूकमस्त-
-प्रायानन्दं कथञ्चिन्न वसति सततं पञ्चकष्टेऽतिकष्टे ॥ 12 ॥
क्षुत् क्षामान् रूक्षरक्षोरदखरनखरक्षुण्णविक्षोभिताक्षा-
-नामग्नानान्धकूपे क्षुरमुखमुखरैः पक्षिभिर्विक्षताङ्गान् ।
पूयासृङ्मूत्रविष्ठाकृमिकुलकलिले तत्क्षणक्षिप्तशक्त्या-
-द्यस्त्रव्रातार्दितांस्त्वद्द्विष उपजिहते वज्रकल्पा जलूकाः ॥ 13 ॥
मातर्मे मातरिश्वन् पितरतुलगुरो भ्रातरिष्टाप्तबन्धो
स्वामिन् सर्वान्तरात्मन्नजर जरयितर्जन्ममृत्यामयानाम् ।
गोविन्दे देहि भक्तिं भवति च भगवन्नूर्जितां निर्निमित्तां
निर्व्याजां निश्चलां सद्गुणगणबृहतीं शाश्वतीमाशु देव ॥ 14 ॥
विष्णोरत्त्युत्तमत्वादखिलगुणगणैस्तत्र भक्तिं गरिष्ठां
आश्लिष्टे श्रीधराभ्याममुमथ परिवारात्मना सेवकेषु ।
यः सन्धत्ते विरिञ्चश्वसनविहगपानन्तरुद्रेन्द्रपूर्वे-
-ष्वाध्यायंस्तारतम्यं स्फुटमवति सदा वायुरस्मद्गुरुस्तम् ॥ 15 ॥
तत्त्वज्ञान् मुक्तिभाजः सुखयिसि हि गुरो योग्यतातारतम्या-
-दाधत्से मिश्रबुद्धिंस्त्रिदिवनिरयभूगोचरान् नित्यबद्धान् ।
तामिस्रान्धादिकाख्ये तमसि सुबहुलं दुःखयस्यन्यथाज्ञान्
विष्णोराज्ञाभिरित्थं शृतिशतमितिहासादि चाकर्णयामः ॥ 16 ॥
वन्देऽहं तं हनूमानिति महितमहापौरुषो बाहुशाली
ख्यातस्तेऽग्र्योऽवतारः सहित इह बहुब्रह्मचर्यादिधर्मैः ।
सस्नेहानां सहस्वानहरहरहितं निर्दहन् देहभाजां
अंहोमोहापहो यः स्पृहयति महतीं भक्तिमद्यापि रामे ॥ 17 ॥
प्राक्पञ्चाशत्सहस्रैर्व्यवहितमहितं योजनैः पर्वतं त्वं
यावत्सञ्जीवनाद्यौषधनिधिमधिकप्राण लङ्कामनैषिः ।
अद्राक्षीदुत्पतन्तं तत उत गिरिमुत्पाटयन्तं गृहीत्वा
यान्तं खे राघवाङ्घ्रौ प्रणतमपि तदैकक्षणे त्वां हि लोकः ॥ 18 ॥
क्षिप्तः पश्चात्सत्सलीलं शतमतुलमते योजनानां स उच्च-
-स्तावद्विस्तारवंश्चाप्युपललव इव व्यग्रबुद्ध्या त्वयाऽतः ।
स्वस्वस्थानस्थितातिस्थिरशकलशिलाजालसंश्लेषनष्ट-
-छ्छेदाङ्कः प्रागिवाभूत् कपिवरवपुषस्ते नमः कौशलाय ॥ 19 ॥
दृष्ट्वा दुष्टाधिपोरः स्फुटितकनकसद्वर्म घृष्टास्थिकूटं
निष्पिष्टं हाटकाद्रिप्रकटतटतटाकातिशङ्को जनोऽभूत् ।
येनाऽजौ रावणारिप्रियनटनपटुर्मुष्टिरिष्टं प्रदेष्टुं
किं नेष्टे मे स तेऽष्टापदकटकतटित्कोटिभामृष्टकाष्ठः ॥ 20 ॥
देव्यादेशप्रणीतिदृहिणहरवरावध्यरक्षोविघाता-
-द्यासेवोद्यद्दयार्द्रः सहभुजमकरोद्रामनामा मुकुन्दः ।
दुष्प्रापे पारमेष्ठ्ये करतलमतुलं मूर्धिविन्यस्य धन्यं
तन्वन्भूयः प्रभूतप्रणयविकसिताब्जेक्षणस्त्वेक्षमाणः ॥ 21 ॥
जघ्ने निघ्नेन विघ्नो बहुलबलबकध्वंसनाद्येन शोच-
-द्विप्रानुक्रोशपाशैरसुविधृतिसुखस्यैकचक्राजनानाम् ।
तस्मै ते देव कुर्मः कुरुकुलपतये कर्मणा च प्रणामान्
किर्मीरं दुर्मतीनां प्रथममथ च यो नर्मणा निर्ममाथ ॥ 22 ॥
निर्मृद्नन्नत्ययत्नं विजरवर जरासन्धकायास्थिसन्धीन्
युद्धे त्वं स्वध्वरे वा पशुमिव दमयन् विष्णुपक्षद्विडीशम् ।
यावत्प्रत्यक्षभूतं निखिलमखभुजं तर्पयामासिथासौ
तावत्याऽयोजि तृप्त्या किमु वद भगवन् राजसूयाश्वमेधे ॥ 23 ॥
क्ष्वेलाक्षीणाट्टहासं तव रणमरिहन्नुद्गदोद्दामबाहोः
बह्वक्षौहिण्यनीकक्षपणसुनिपुणं यस्य सर्वोत्तमस्य ।
शुश्रूषार्थं चकर्थ स्वयमयमथ संवक्तुमानन्दतीर्थ-
-श्रीमन्नामन्समर्थस्त्वमपि हि युवयोः पादपद्मं प्रपद्ये ॥ 24 ॥
दृह्यन्तीं हृदृहं मां दृतमनिल बलाद्द्रावयन्तीमविद्या-
-निद्रां विद्राव्य सद्योरचनपटुमथाऽपाद्य विद्यासमुद्र ।
वाग्देवी सा सुविद्याद्रविणद विदिता द्रौपदी रुद्रपत्न्या-
-दुद्रिक्ता द्रागभद्राद्रहयतु दयिता पूर्वभीमाऽज्ञया ते ॥ 25 ॥
याभ्यां शुश्रूषुरासीः कुरुकुलजनने क्षत्रविप्रोदिताभ्यां
ब्रह्मभ्यां बृंहिताभ्यां चितसुखवपुषा कृष्णनामास्पदाभ्याम् ।
निर्भेदाभ्यां विशेषाद्विवचनविषयाभ्याममूभ्यामुभाभ्यां
तुभ्यं च क्षेमदेभ्यः सरिसिजविलसल्लोचनेभ्यो नमोऽस्तु ॥ 26 ॥
गच्छन् सौगन्धिकार्थं पथि स हनुमतः पुच्छमच्छस्य भीमः
प्रोद्धर्तुं नाशकत्स त्वमुमुरुवपुषा भीषयामास चेति ।
पूर्णज्ञानौजसोस्ते गुरुतम वपुषोः श्रीमदानन्दतीर्थ
क्रीडामात्रं तदेतत् प्रमदद सुधियां मोहक द्वेषभाजाम् ॥ 27 ॥
बह्वीः कोटीरटीकः कुटलकटुमतीनुत्कटाटोपकोपान्
द्राक्च त्वं सत्वरत्वाच्चरणद गदया पोथयामासिथारीन् ।
उन्मथ्यातथ्यमिथ्यात्ववचनवचनानुत्पथस्थांस्तथाऽन्यान्
प्रायच्छः स्वप्रियायै प्रियतमकुसुमं प्राण तस्मै नमस्ते ॥ 28 ॥
देहादुत्क्रामितानामधिपतिरसतामक्रमाद्वक्रबुद्धिः
क्रुद्धः क्रोधैकवश्यः क्रिमिरिव मणिमान् दुष्कृती निष्क्रियार्थम् ।
चक्रे भूचक्रमेत्य क्रकचमिव सतां चेतसः कष्टशास्त्रं
दुस्तर्कं चक्रपाणेर्गुणगणविरहं जीवतां चाधिकृत्य ॥ 29 ॥
तद्दुष्प्रेक्षानुसारात्कतिपयकुनरैरादृतोऽन्यैर्विसृष्टो
ब्रह्माऽहं निर्गुणोऽहं वितथमिदमिति ह्येष पाषण्डवादः ।
तद्युक्त्याभासजालप्रसरविषतरूद्दाहदक्षप्रमाण-
-ज्वालामालाधराग्निः पवन विजयते तेऽवतारस्तृतीयः ॥ 30 ॥
आक्रोशन्तो निराशा भयभरविवशस्वाशयाश्छिन्नदर्पा
वाशन्तो देशनाशस्विति बत कुधियां नाशमाशादशाऽशु ।
धावन्तोऽश्लीलशीला वितथशपथशापाशिवाः शान्तशौर्या-
-स्त्वद्व्याख्यासिंहनादे सपदि ददृशिरे मायिगोमायवस्ते ॥ 31 ॥
त्रिष्वप्येवावतारेष्वरिभिरपघृणं हिंसितो निर्विकारः
सर्वज्ञः सर्वशक्तिः सकलगुणगणापूर्णरूपप्रगल्भः ।
स्वच्छः स्वच्छन्दमृत्युः सुखयसि सुजनं देव किं चित्रमत्र
त्राता यस्य त्रिधामा जगदुत वशगं किङ्कराः शङ्कराद्याः ॥ 32 ॥
उद्यन्मन्दस्मितश्रीमृदु मधुमधुरालापपीयूषधारा-
-पूरासेकोपशान्तासुखसुजनमनोलोचनापीयमानम् ।
सन्द्रक्ष्ये सुन्दरं सन्दुहदिह महदानन्दमानन्दतीर्थ
श्रीमद्वक्त्रेन्दुबिम्बं दुरतनुदुदितं नित्यदाऽहं कदा नु ॥ 33 ॥
प्राचीनाचीर्णपुण्योच्चयचतुरतराचारतश्चारुचित्ता-
-नत्युच्चां रोचयन्तीं श्रुतिचितवचनां श्रावकांश्चोद्यचुञ्चून् ।
व्याख्यामुत्खातदुःखां चिरमुचितमहाचार्य चिन्तारतांस्ते
चित्रां सच्छास्त्रकर्ताश्चरणपरिचराञ्छ्रावयास्मांश्च किञ्चित् ॥ 34 ॥
पीठे रत्नोकपक्लृप्ते रुचिररुचिमणिज्योतिषा सन्निषण्णं
ब्रह्माणं भाविनं त्वां ज्वलति निजपदे वैदिकाद्या हि विद्याः ।
सेवन्ते मूर्तिमत्यः सुचरित चरितं भाति गन्धर्व गीतं
प्रत्येकं देवसंसत्स्वपि तव भगवन्नर्तितद्योवधूषु ॥ 35 ॥
सानुक्रोशैरजस्रं जनिमृतिनिरयाद्यूर्मिमालाविलेऽस्मिन्
संसाराब्धौ निमग्नान् शरणमशरणानिच्छतो वीक्ष्य जन्तून् ।
युष्माभिः प्रार्थितः सन् जलनिधिशयनः सत्यवत्यां महर्षे-
-र्व्यक्तश्चिन्मात्रमूर्तिर्न खलु भगवतः प्राकृतो जातु देहः ॥ 36 ॥
अस्तव्यस्तं समस्तश्रुतिगतमधमै रत्नपूगं यथाऽन्धै-
-रर्थं लोकोपकृत्यै गुणगणनिलयः सूत्रयामास कृत्स्नम् ।
योऽसौ व्यासाभिधानस्तमहमहरहर्भक्तितस्त्वत्प्रसादात्
सद्यो विद्योपलब्ध्यै गुरुतममगुरुं देवदेवं नमामि ॥ 37 ॥
आज्ञामन्यैरधार्यां शिरसि परिसरद्रश्मिकोटीरकोटौ
कृष्णस्याक्लिष्टकर्मा दधदनुसराणादर्थितो देवसङ्घैः ।
भूमावागत्य भूमन्नसुकरमकरोर्ब्रह्मसूत्रस्य भाष्यं
दुर्भाष्यं व्यस्य दस्योर्मणिमत उदितं वेदसद्युक्तिभिस्त्वम् ॥ 38 ॥
भूत्वा क्षेत्रे विशुद्धे द्विजगणनिलये रौप्यपीठाभिधाने
तत्रापि ब्रह्मजातिस्त्रिभुवनविशदे मध्यगेहाख्यगेहे ।
पारिव्राज्याधिराजः पुनरपि बदरीं प्राप्य कृष्णं च नत्वा
कृत्वा भाष्याणि सम्यग् व्यतनुत च भवान् भारतार्थप्रकाशम् ॥ 39 ॥
वन्दे तं त्वां सुपूर्णप्रमतिमनुदिनासेवितं देववृन्दैः
वन्दे वन्दारुमीशे श्रिय उत नियतं श्रीमदानन्दतीर्थम् ।
वन्दे मन्दाकिनीसत्सरिदमलजलासेकसाधिक्यसङ्गं
वन्देऽहं देव भक्त्या भवभयदहनं सज्जनान्मोदयन्तम् ॥ 40 ॥
सुब्रह्मण्याख्यसूरेः सुत इति सुभृशं केशवानन्दतीर्थ-
श्रीमत्पादाब्जभक्तः स्तुतिमकृत हरेर्वायुदेवस्य चास्य ।
तत्पादार्चादरेण ग्रथितपदलसन्मालया त्वेतया ये
संराध्यामू नमन्ति प्रततमतिगुणा मुक्तिमेते व्रजन्ति ॥ 41 ॥
अथ श्रीनखस्तुतिः
पान्त्वस्मान् पुरुहूतवैरिबलवन्मातङ्गमाद्यद्घटा
कुम्भोच्चाद्रिविपाटनाधिकपटुप्रत्येकवज्रायिताः ।
श्रीमत्कण्ठीरवास्य प्रतत सुनखरा दारितारातिदूर-
प्रध्वस्तध्वान्तशान्तप्रविततमनसा भाविता नाकिवृन्दैः ॥ 1 ॥
लक्ष्मीकान्त समन्ततोऽविकलयन् नैवेशितुस्ते समं
पश्याम्युत्तमवस्तु दूरतरतोऽपास्तं रसो योऽष्टमः ।
यद्रोषोत्करदक्षनेत्रकुटिलप्रान्तोत्थिताग्निस्फुरत्
खद्योतोपमविस्फुलिङ्गभसिता ब्रह्मेशशक्रोत्कराः ॥ 2 ॥
इति श्रीत्रिविक्रमपण्डिताचार्य विरचिता वायुस्तुतिः समाप्ता ॥
atha nakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā-
-kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭu pratyeka vajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsyapratatasunakharā dāritārātidūra-
-pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā bhūribhāgaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'pi kalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūrataratopāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkara dakṣa netra kuṭila prāntotthitāgni sphurat
khadyotopama visphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
atha vāyustutiḥ
śrīmadviṣṇvaṅghriniṣṭhātiguṇagurutamaśrīmadānandatīrtha-
-trailokyācāryapādojjvalajalajalasatpāṃsavo'smān punantu |
vācāṃ yatra praṇetrī tribhuvanamahitā śāradā śāradendu-
-jyotsnābhadrasmitaśrīdhavalitakakubhā premabhāraṃ babhāra || 1 ||
utkaṇṭhākuṇṭhakolāhalajavavijitājasrasevānuvṛddha-
-prājñātmajñānadhūtāndhatamasasumanomauliratnāvalīnām |
bhaktyudrekāvagāḍhapraghaṭanasadhaṭātkārasaṅghṛṣyamāṇa-
prāntaprāgryāṅghripīṭhotthitakanakarajaḥpiñjarārañjitāśāḥ || 2 ||
janmādhivyādhyupādhipratihativirahaprāpakāṇāṃ guṇānāṃ
agryāṇāmarpakāṇāṃ ciramuditacidānandasandohadānām |
eteṣāmeṣa doṣapramuṣitamanasāṃ dveṣiṇāṃ dūṣakāṇāṃ
daityānāmārtimandhe tamasi vidadhatāṃ saṃstave nāsmi śaktaḥ || 3 ||
asyāviṣkartukāmaṃ kalimalakaluṣe'smin jane jñānamārgaṃ
vandyaṃ candrendrarudradyumaṇiphaṇivayonāyakādyairihādya |
madhvākhyaṃ mantrasiddhaṃ kimuta kṛtavato mārutasyāvatāraṃ
pātāraṃ pārameṣṭyaṃ padamapavipadaḥ prāpturāpannapuṃsām || 4 ||
udyadvidyutpracaṇḍāṃ nijarucinikaravyāptalokāvakāśo
bibhradbhīmo bhuje yo'bhyuditadinakarābhāṅgadāḍhya prakāṇḍe |
vīryoddhāryāṃ gadāgryāmayamiha sumatiṃ vāyudevo vidadhyāt
adhyātmajñānanetā yativaramahito bhūmibhūṣāmaṇirme || 5 ||
saṃsārottāpanityopaśamadasadayasnehahāsāmbupūra-
-prodyadvidyānavadyadyutimaṇikiraṇaśreṇisampūritāśaḥ |
śrīvatsāṅkādhivāsocitatarasaralaśrīmadānandatīrtha-
-kṣīrāmbhodhirvibhindyādbhavadanabhimataṃ bhūri me bhūtihetuḥ || 6 ||
mūrdhanyeṣo'ñjalirme dṛḍhataramiha te badhyate bandhapāśa-
-cchetre dātre sukhānāṃ bhajati bhuvi bhaviṣyadvidhātre dyubhartre |
atyantaṃ santataṃ tvaṃ pradiśa padayuge hanta santāpabhājā-
-masmākaṃ bhaktimekāṃ bhagavata uta te mādhavasyātha vāyoḥ || 7 ||
sābhroṣṇābhīśuśubhraprabhamabhaya nabho bhūribhūbhṛdvibhūti-
-bhrājiṣṇurbhūrṛbhūṇāṃ bhavanamapi vibho'bhedi babhre babhūve |
yena bhrūvibhramaste bhramayatu subhṛśaṃ babhruvaddurbhṛtāśān
bhrāntirbhedāvabhāsastviti bhayamabhibhūrbhokṣyato māyibhikṣūn || 8 ||
ye'muṃ bhāvaṃ bhajante suramukhasujanārādhitaṃ te tṛtīyaṃ
bhāsante bhāsuraiste sahacaracalitaiścāmaraiścāruveṣāḥ |
vaikuṇṭhe kaṇṭhalagnasthiraśucivilasatkāntitāruṇyalīlā-
lāvaṇyāpūrṇakāntākucabharasulabhāśleṣasammodasāndrāḥ || 9 ||
ānandānmandamandā dadati hi marutaḥ kundamandāranandyā-
-vartāmodān dadhānā mṛdupadamuditodgītakaiḥ sundarīṇām |
vṛndairāvandyamuktendvahimagumadanāhīndradevendrasevye
maukunde mandire'sminnaviratamudayanmodināṃ devadeva || 10 ||
uttaptā'tyutkaṭatviṭ prakaṭakaṭakaṭadhvānasaṅghaṭṭanodya-
-dvidyudvyūḍhasphuliṅgaprakaravikiraṇotkvāthite bādhitāṅgān |
udgāḍhaṃ pātyamānā tamasi tata itaḥ kiṅkaraiḥ paṅkile te
paṅktirgrāvṇāṃ garimṇā glapayati hi bhavadveṣiṇo vidvadādya || 11 ||
asminnasmadgurūṇāṃ haricaraṇaciradhyānasanmaṅgalānāṃ
yuṣmākaṃ pārśvabhūmiṃ dhṛtaraṇaraṇikasvargisevyāṃ prapannaḥ |
yastūdāste sa āste'dhibhavamasulabhakleśanirmūkamasta-
-prāyānandaṃ kathañcinna vasati satataṃ pañcakaṣṭe'tikaṣṭe || 12 ||
kṣut kṣāmān rūkṣarakṣoradakharanakharakṣuṇṇavikṣobhitākṣā-
-nāmagnānāndhakūpe kṣuramukhamukharaiḥ pakṣibhirvikṣatāṅgān |
pūyāsṛṅmūtraviṣṭhākṛmikulakalile tatkṣaṇakṣiptaśaktyā-
-dyastravrātārditāṃstvaddviṣa upajihate vajrakalpā jalūkāḥ || 13 ||
mātarme mātariśvan pitaratulaguro bhrātariṣṭāptabandho
svāmin sarvāntarātmannajara jarayitarjanmamṛtyāmayānām |
govinde dehi bhaktiṃ bhavati ca bhagavannūrjitāṃ nirnimittāṃ
nirvyājāṃ niścalāṃ sadguṇagaṇabṛhatīṃ śāśvatīmāśu deva || 14 ||
viṣṇorattyuttamatvādakhilaguṇagaṇaistatra bhaktiṃ gariṣṭhāṃ
āśliṣṭe śrīdharābhyāmamumatha parivārātmanā sevakeṣu |
yaḥ sandhatte viriñcaśvasanavihagapānantarudrendrapūrve-
-ṣvādhyāyaṃstāratamyaṃ sphuṭamavati sadā vāyurasmadgurustam || 15 ||
tattvajñān muktibhājaḥ sukhayisi hi guro yogyatātāratamyā-
-dādhatse miśrabuddhiṃstridivanirayabhūgocarān nityabaddhān |
tāmisrāndhādikākhye tamasi subahulaṃ duḥkhayasyanyathājñān
viṣṇorājñābhiritthaṃ śṛtiśatamitihāsādi cākarṇayāmaḥ || 16 ||
vande'haṃ taṃ hanūmāniti mahitamahāpauruṣo bāhuśālī
khyātaste'gryo'vatāraḥ sahita iha bahubrahmacaryādidharmaiḥ |
sasnehānāṃ sahasvānaharaharahitaṃ nirdahan dehabhājāṃ
aṃhomohāpaho yaḥ spṛhayati mahatīṃ bhaktimadyāpi rāme || 17 ||
prākpañcāśatsahasrairvyavahitamahitaṃ yojanaiḥ parvataṃ tvaṃ
yāvatsañjīvanādyauṣadhanidhimadhikaprāṇa laṅkāmanaiṣiḥ |
adrākṣīdutpatantaṃ tata uta girimutpāṭayantaṃ gṛhītvā
yāntaṃ khe rāghavāṅghrau praṇatamapi tadaikakṣaṇe tvāṃ hi lokaḥ || 18 ||
kṣiptaḥ paścātsatsalīlaṃ śatamatulamate yojanānāṃ sa ucca-
-stāvadvistāravaṃścāpyupalalava iva vyagrabuddhyā tvayā'taḥ |
svasvasthānasthitātisthiraśakalaśilājālasaṃśleṣanaṣṭa-
-chchedāṅkaḥ prāgivābhūt kapivaravapuṣaste namaḥ kauśalāya || 19 ||
dṛṣṭvā duṣṭādhiporaḥ sphuṭitakanakasadvarma ghṛṣṭāsthikūṭaṃ
niṣpiṣṭaṃ hāṭakādriprakaṭataṭataṭākātiśaṅko jano'bhūt |
yenā'jau rāvaṇāripriyanaṭanapaṭurmuṣṭiriṣṭaṃ pradeṣṭuṃ
kiṃ neṣṭe me sa te'ṣṭāpadakaṭakataṭitkoṭibhāmṛṣṭakāṣṭhaḥ || 20 ||
devyādeśapraṇītidṛhiṇaharavarāvadhyarakṣovighātā-
-dyāsevodyaddayārdraḥ sahabhujamakarodrāmanāmā mukundaḥ |
duṣprāpe pārameṣṭhye karatalamatulaṃ mūrdhivinyasya dhanyaṃ
tanvanbhūyaḥ prabhūtapraṇayavikasitābjekṣaṇastvekṣamāṇaḥ || 21 ||
jaghne nighnena vighno bahulabalabakadhvaṃsanādyena śoca-
-dviprānukrośapāśairasuvidhṛtisukhasyaikacakrājanānām |
tasmai te deva kurmaḥ kurukulapataye karmaṇā ca praṇāmān
kirmīraṃ durmatīnāṃ prathamamatha ca yo narmaṇā nirmamātha || 22 ||
nirmṛdnannatyayatnaṃ vijaravara jarāsandhakāyāsthisandhīn
yuddhe tvaṃ svadhvare vā paśumiva damayan viṣṇupakṣadviḍīśam |
yāvatpratyakṣabhūtaṃ nikhilamakhabhujaṃ tarpayāmāsithāsau
tāvatyā'yoji tṛptyā kimu vada bhagavan rājasūyāśvamedhe || 23 ||
kṣvelākṣīṇāṭṭahāsaṃ tava raṇamarihannudgadoddāmabāhoḥ
bahvakṣauhiṇyanīkakṣapaṇasunipuṇaṃ yasya sarvottamasya |
śuśrūṣārthaṃ cakartha svayamayamatha saṃvaktumānandatīrtha-
-śrīmannāmansamarthastvamapi hi yuvayoḥ pādapadmaṃ prapadye || 24 ||
dṛhyantīṃ hṛdṛhaṃ māṃ dṛtamanila balāddrāvayantīmavidyā-
-nidrāṃ vidrāvya sadyoracanapaṭumathā'pādya vidyāsamudra |
vāgdevī sā suvidyādraviṇada viditā draupadī rudrapatnyā-
-dudriktā drāgabhadrādrahayatu dayitā pūrvabhīmā'jñayā te || 25 ||
yābhyāṃ śuśrūṣurāsīḥ kurukulajanane kṣatraviproditābhyāṃ
brahmabhyāṃ bṛṃhitābhyāṃ citasukhavapuṣā kṛṣṇanāmāspadābhyām |
nirbhedābhyāṃ viśeṣādvivacanaviṣayābhyāmamūbhyāmubhābhyāṃ
tubhyaṃ ca kṣemadebhyaḥ sarisijavilasallocanebhyo namo'stu || 26 ||
gacchan saugandhikārthaṃ pathi sa hanumataḥ pucchamacchasya bhīmaḥ
proddhartuṃ nāśakatsa tvamumuruvapuṣā bhīṣayāmāsa ceti |
pūrṇajñānaujasoste gurutama vapuṣoḥ śrīmadānandatīrtha
krīḍāmātraṃ tadetat pramadada sudhiyāṃ mohaka dveṣabhājām || 27 ||
bahvīḥ koṭīraṭīkaḥ kuṭalakaṭumatīnutkaṭāṭopakopān
drākca tvaṃ satvaratvāccaraṇada gadayā pothayāmāsithārīn |
unmathyātathyamithyātvavacanavacanānutpathasthāṃstathā'nyān
prāyacchaḥ svapriyāyai priyatamakusumaṃ prāṇa tasmai namaste || 28 ||
dehādutkrāmitānāmadhipatirasatāmakramādvakrabuddhiḥ
kruddhaḥ krodhaikavaśyaḥ krimiriva maṇimān duṣkṛtī niṣkriyārtham |
cakre bhūcakrametya krakacamiva satāṃ cetasaḥ kaṣṭaśāstraṃ
dustarkaṃ cakrapāṇerguṇagaṇavirahaṃ jīvatāṃ cādhikṛtya || 29 ||
tadduṣprekṣānusārātkatipayakunarairādṛto'nyairvisṛṣṭo
brahmā'haṃ nirguṇo'haṃ vitathamidamiti hyeṣa pāṣaṇḍavādaḥ |
tadyuktyābhāsajālaprasaraviṣatarūddāhadakṣapramāṇa-
-jvālāmālādharāgniḥ pavana vijayate te'vatārastṛtīyaḥ || 30 ||
ākrośanto nirāśā bhayabharavivaśasvāśayāśchinnadarpā
vāśanto deśanāśasviti bata kudhiyāṃ nāśamāśādaśā'śu |
dhāvanto'ślīlaśīlā vitathaśapathaśāpāśivāḥ śāntaśauryā-
-stvadvyākhyāsiṃhanāde sapadi dadṛśire māyigomāyavaste || 31 ||
triṣvapyevāvatāreṣvaribhirapaghṛṇaṃ hiṃsito nirvikāraḥ
sarvajñaḥ sarvaśaktiḥ sakalaguṇagaṇāpūrṇarūpapragalbhaḥ |
svacchaḥ svacchandamṛtyuḥ sukhayasi sujanaṃ deva kiṃ citramatra
trātā yasya tridhāmā jagaduta vaśagaṃ kiṅkarāḥ śaṅkarādyāḥ || 32 ||
udyanmandasmitaśrīmṛdu madhumadhurālāpapīyūṣadhārā-
-pūrāsekopaśāntāsukhasujanamanolocanāpīyamānam |
sandrakṣye sundaraṃ sanduhadiha mahadānandamānandatīrtha
śrīmadvaktrendubimbaṃ duratanududitaṃ nityadā'haṃ kadā nu || 33 ||
prācīnācīrṇapuṇyoccayacaturatarācārataścārucittā-
-natyuccāṃ rocayantīṃ śruticitavacanāṃ śrāvakāṃścodyacuñcūn |
vyākhyāmutkhātaduḥkhāṃ ciramucitamahācārya cintāratāṃste
citrāṃ sacchāstrakartāścaraṇaparicarāñchrāvayāsmāṃśca kiñcit || 34 ||
pīṭhe ratnokapaklṛpte rucirarucimaṇijyotiṣā sanniṣaṇṇaṃ
brahmāṇaṃ bhāvinaṃ tvāṃ jvalati nijapade vaidikādyā hi vidyāḥ |
sevante mūrtimatyaḥ sucarita caritaṃ bhāti gandharva gītaṃ
pratyekaṃ devasaṃsatsvapi tava bhagavannartitadyovadhūṣu || 35 ||
sānukrośairajasraṃ janimṛtinirayādyūrmimālāvile'smin
saṃsārābdhau nimagnān śaraṇamaśaraṇānicchato vīkṣya jantūn |
yuṣmābhiḥ prārthitaḥ san jalanidhiśayanaḥ satyavatyāṃ maharṣe-
-rvyaktaścinmātramūrtirna khalu bhagavataḥ prākṛto jātu dehaḥ || 36 ||
astavyastaṃ samastaśrutigatamadhamai ratnapūgaṃ yathā'ndhai-
-rarthaṃ lokopakṛtyai guṇagaṇanilayaḥ sūtrayāmāsa kṛtsnam |
yo'sau vyāsābhidhānastamahamaharaharbhaktitastvatprasādāt
sadyo vidyopalabdhyai gurutamamaguruṃ devadevaṃ namāmi || 37 ||
ājñāmanyairadhāryāṃ śirasi parisaradraśmikoṭīrakoṭau
kṛṣṇasyākliṣṭakarmā dadhadanusarāṇādarthito devasaṅghaiḥ |
bhūmāvāgatya bhūmannasukaramakarorbrahmasūtrasya bhāṣyaṃ
durbhāṣyaṃ vyasya dasyormaṇimata uditaṃ vedasadyuktibhistvam || 38 ||
bhūtvā kṣetre viśuddhe dvijagaṇanilaye raupyapīṭhābhidhāne
tatrāpi brahmajātistribhuvanaviśade madhyagehākhyagehe |
pārivrājyādhirājaḥ punarapi badarīṃ prāpya kṛṣṇaṃ ca natvā
kṛtvā bhāṣyāṇi samyag vyatanuta ca bhavān bhāratārthaprakāśam || 39 ||
vande taṃ tvāṃ supūrṇapramatimanudināsevitaṃ devavṛndaiḥ
vande vandārumīśe śriya uta niyataṃ śrīmadānandatīrtham |
vande mandākinīsatsaridamalajalāsekasādhikyasaṅgaṃ
vande'haṃ deva bhaktyā bhavabhayadahanaṃ sajjanānmodayantam || 40 ||
subrahmaṇyākhyasūreḥ suta iti subhṛśaṃ keśavānandatīrtha-
śrīmatpādābjabhaktaḥ stutimakṛta harervāyudevasya cāsya |
tatpādārcādareṇa grathitapadalasanmālayā tvetayā ye
saṃrādhyāmū namanti pratatamatiguṇā muktimete vrajanti || 41 ||
atha śrīnakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā
kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭupratyekavajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsya pratata sunakharā dāritārātidūra-
pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā nākivṛndaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'vikalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūratarato'pāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkaradakṣanetrakuṭilaprāntotthitāgnisphurat
khadyotopamavisphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
iti śrītrivikramapaṇḍitācārya viracitā vāyustutiḥ samāptā ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in