নারাযণ উবাচ ।
বাগ্দেবতাযাঃ স্তবনং শ্রূযতাং সর্বকামদম্ ।
মহামুনির্যাজ্ঞবল্ক্যো যেন তুষ্টাব তাং পুরা ॥ 1 ॥
গুরুশাপাচ্চ স মুনির্হতবিদ্যো বভূব হ ।
তদা জগাম দুঃখার্তো রবিস্থানং চ পুণ্যদম্ ॥ 2 ॥
সম্প্রাপ্যতপসা সূর্যং কোণার্কে দৃষ্টিগোচরে ।
তুষ্টাব সূর্যং শোকেন রুরোদ চ পুনঃ পুনঃ ॥ 3 ॥
সূর্যস্তং পাঠযামাস বেদবেদাঙ্গমীশ্বরঃ ।
উবাচ স্তুহি বাগ্দেবীং ভক্ত্যা চ স্মৃতিহেতবে ॥ 4 ॥
তমিত্যুক্ত্বা দীননাথো হ্যন্তর্ধানং জগাম সঃ ।
মুনিঃ স্নাত্বা চ তুষ্টাব ভক্তিনম্রাত্মকন্ধরঃ ॥ 5 ॥
যাজ্ঞবল্ক্য উবাচ ।
কৃপাং কুরু জগন্মাতর্মামেবং হততেজসম্ ।
গুরুশাপাত্স্মৃতিভ্রষ্টং বিদ্যাহীনং চ দুঃখিতম্ ॥ 6 ॥
জ্ঞানং দেহি স্মৃতিং দেহি বিদ্যাং বিদ্যাধিদেবতে ।
প্রতিষ্ঠাং কবিতাং দেহি শক্তিং শিষ্যপ্রবোধিকাম্ ॥ 7 ॥
গ্রন্থনির্মিতিশক্তিং চ সচ্ছিষ্যং সুপ্রতিষ্ঠিতম্ ।
প্রতিভাং সত্সভাযাং চ বিচারক্ষমতাং শুভাম্ ॥ 8 ॥
লুপ্তাং সর্বাং দৈববশান্নবং কুরু পুনঃ পুনঃ ।
যথাঙ্কুরং জনযতি ভগবান্যোগমাযযা ॥ 9 ॥
ব্রহ্মস্বরূপা পরমা জ্যোতিরূপা সনাতনী ।
সর্ববিদ্যাধিদেবী যা তস্যৈ বাণ্যৈ নমো নমঃ ॥ 10 ॥
যযা বিনা জগত্সর্বং শশ্বজ্জীবন্মৃতং সদা ।
জ্ঞানাধিদেবী যা তস্যৈ সরস্বত্যৈ নমো নমঃ ॥ 11 ॥
যযা বিনা জগত্সর্বং মূকমুন্মত্তবত্সদা ।
বাগধিষ্ঠাতৃদেবী যা তস্যৈ বাণ্যৈ নমো নমঃ ॥ 12 ॥
হিমচন্দনকুন্দেন্দুকুমুদাম্ভোজসন্নিভা ।
বর্ণাধিদেবী যা তস্যৈ চাক্ষরাযৈ নমো নমঃ ॥ 13 ॥
বিসর্গ বিন্দুমাত্রাণাং যদধিষ্ঠানমেব চ ।
ইত্থং ত্বং গীযসে সদ্ভির্ভারত্যৈ তে নমো নমঃ ॥ 14 ॥
যযা বিনাঽত্র সঙ্খ্যাকৃত্সঙ্খ্যাং কর্তুং ন শক্নুতে ।
কালসঙ্খ্যাস্বরূপা যা তস্যৈ দেব্যৈ নমো নমঃ ॥ 15 ॥
ব্যাখ্যাস্বরূপা যা দেবী ব্যাখ্যাধিষ্ঠাতৃদেবতা ।
ভ্রমসিদ্ধান্তরূপা যা তস্যৈ দেব্যৈ নমো নমঃ ॥ 16 ॥
স্মৃতিশক্তির্জ্ঞানশক্তির্বুদ্ধিশক্তিস্বরূপিণী ।
প্রতিভা কল্পনাশক্তির্যা চ তস্যৈ নমো নমঃ ॥ 17 ॥
সনত্কুমারো ব্রহ্মাণং জ্ঞানং পপ্রচ্ছ যত্র বৈ ।
বভূব জডবত্সোঽপি সিদ্ধান্তং কর্তুমক্ষমঃ ॥ 18 ॥
তদাজগাম ভগবানাত্মা শ্রীকৃষ্ণ ঈশ্বরঃ ।
উবাচ সত্তমং স্তোত্রং বাণ্যা ইতি বিধিং তদা ॥ 19 ॥
স চ তুষ্টাব তাং ব্রহ্মা চাজ্ঞযা পরমাত্মনঃ ।
চকার তত্প্রসাদেন তদা সিদ্ধান্তমুত্তমম্ ॥ 20 ॥
যদাপ্যনন্তং পপ্রচ্ছ জ্ঞানমেকং বসুন্ধরা ।
বভূব মূকবত্সোঽপি সিদ্ধান্তং কর্তুমক্ষমঃ ॥ 21 ॥
তদা ত্বাং চ স তুষ্টাব সন্ত্রস্তঃ কশ্যপাজ্ঞযা ।
ততশ্চকার সিদ্ধান্তং নির্মলং ভ্রমভঞ্জনম্ ॥ 22 ॥
ব্যাসঃ পুরাণসূত্রং চ সমপৃচ্ছত বাল্মিকিম্ ।
মৌনীভূতঃ স সস্মার ত্বামেব জগদম্বিকাম্ ॥ 23 ॥
তদা চকার সিদ্ধান্তং ত্বদ্বরেণ মুনীশ্বরঃ ।
স প্রাপ নির্মলং জ্ঞানং প্রমাদধ্বংসকারণম্ ॥ 24 ॥
পুরাণ সূত্রং শ্রুত্বা স ব্যাসঃ কৃষ্ণকলোদ্ভবঃ ।
ত্বাং সিষেবে চ দধ্যৌ চ শতবর্ষং চ পুষ্করে ॥ 25 ॥
তদা ত্বত্তো বরং প্রাপ্য স কবীন্দ্রো বভূব হ ।
তদা বেদবিভাগং চ পুরাণানি চকার হ ॥ 26 ॥
যদা মহেন্দ্রে পপ্রচ্ছ তত্ত্বজ্ঞানং শিবা শিবম্ ।
ক্ষণং ত্বামেব সঞ্চিন্ত্য তস্যৈ জ্ঞানং দধৌ বিভুঃ ॥ 27 ॥
পপ্রচ্ছ শব্দশাস্ত্রং চ মহেন্দ্রশ্চ বৃহস্পতিম্ ।
দিব্যং বর্ষসহস্রং চ স ত্বাং দধ্যৌ চ পুষ্করে ॥ 28 ॥
তদা ত্বত্তো বরং প্রাপ্য দিব্যং বর্ষসহস্রকম্ ।
উবাচ শব্দশাস্ত্রং চ তদর্থং চ সুরেশ্বরম্ ॥ 29 ॥
অধ্যাপিতাশ্চ যৈঃ শিষ্যাঃ যৈরধীতং মুনীশ্বরৈঃ ।
তে চ ত্বাং পরিসঞ্চিন্ত্য প্রবর্তন্তে সুরেশ্বরি ॥ 30 ॥
ত্বং সংস্তুতা পূজিতা চ মুনীন্দ্রমনুমানবৈঃ ।
দৈত্যেন্দ্রৈশ্চ সুরৈশ্চাপি ব্রহ্মবিষ্ণুশিবাদিভিঃ ॥ 31 ॥
জডীভূতঃ সহস্রাস্যঃ পঞ্চবক্ত্রশ্চতুর্মুখঃ ।
যাং স্তোতুং কিমহং স্তৌমি তামেকাস্যেন মানবঃ ॥ 32 ॥
ইত্যুক্ত্বা যাজ্ঞবল্ক্যশ্চ ভক্তিনম্রাত্মকন্ধরঃ ।
প্রণনাম নিরাহারো রুরোদ চ মুহুর্মুহুঃ ॥ 33 ॥
তদা জ্যোতিস্স্বরূপা সা তেনাদৃষ্টাপ্যুবাচ তম্ ।
সুকবীন্দ্রো ভবেত্যুক্ত্বা বৈকুণ্ঠং চ জগাম হ ॥ 34 ॥
যাজ্ঞবল্ক্য কৃতং বাণীস্তোত্রং যঃ সংযতঃ পঠেত্ ।
স কবীন্দ্রো মহাবাগ্মী বৃহস্পতি সমো ভবেত্ ॥ 35 ॥
মহামূর্খশ্চ দুর্মেধা বর্ষমেকং চ যঃ পঠেত্ ।
স পণ্ডিতশ্চ মেধাবী সুকবিশ্চ ভবেদ্ধ্রুবম্ ॥ 35 ॥
ইতি শ্রী ব্রহ্মবৈবর্তে মহাপুরাণে প্রকৃতি খণ্ডে নারদ নারাযণ সংবাদে যাজ্ঞবল্ক্যোক্ত বাণী স্তবনং নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
nārāyaṇa uvāca |
vāgdevatāyāḥ stavanaṃ śrūyatāṃ sarvakāmadam |
mahāmuniryājñavalkyo yena tuṣṭāva tāṃ purā || 1 ||
guruśāpācca sa munirhatavidyo babhūva ha |
tadā jagāma duḥkhārto ravisthānaṃ ca puṇyadam || 2 ||
samprāpyatapasā sūryaṃ koṇārke dṛṣṭigocare |
tuṣṭāva sūryaṃ śokena ruroda ca punaḥ punaḥ || 3 ||
sūryastaṃ pāṭhayāmāsa vedavedāṅgamīśvaraḥ |
uvāca stuhi vāgdevīṃ bhaktyā ca smṛtihetave || 4 ||
tamityuktvā dīnanātho hyantardhānaṃ jagāma saḥ |
muniḥ snātvā ca tuṣṭāva bhaktinamrātmakandharaḥ || 5 ||
yājñavalkya uvāca |
kṛpāṃ kuru jaganmātarmāmevaṃ hatatejasam |
guruśāpātsmṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam || 6 ||
jñānaṃ dehi smṛtiṃ dehi vidyāṃ vidyādhidevate |
pratiṣṭhāṃ kavitāṃ dehi śaktiṃ śiṣyaprabodhikām || 7 ||
granthanirmitiśaktiṃ ca sacchiṣyaṃ supratiṣṭhitam |
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām || 8 ||
luptāṃ sarvāṃ daivavaśānnavaṃ kuru punaḥ punaḥ |
yathāṅkuraṃ janayati bhagavānyogamāyayā || 9 ||
brahmasvarūpā paramā jyotirūpā sanātanī |
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ || 10 ||
yayā vinā jagatsarvaṃ śaśvajjīvanmṛtaṃ sadā |
jñānādhidevī yā tasyai sarasvatyai namo namaḥ || 11 ||
yayā vinā jagatsarvaṃ mūkamunmattavatsadā |
vāgadhiṣṭhātṛdevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ || 12 ||
himacandanakundendukumudāmbhojasannibhā |
varṇādhidevī yā tasyai cākṣarāyai namo namaḥ || 13 ||
visarga bindumātrāṇāṃ yadadhiṣṭhānameva ca |
itthaṃ tvaṃ gīyase sadbhirbhāratyai te namo namaḥ || 14 ||
yayā vinā'tra saṅkhyākṛtsaṅkhyāṃ kartuṃ na śaknute |
kālasaṅkhyāsvarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 15 ||
vyākhyāsvarūpā yā devī vyākhyādhiṣṭhātṛdevatā |
bhramasiddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 16 ||
smṛtiśaktirjñānaśaktirbuddhiśaktisvarūpiṇī |
pratibhā kalpanāśaktiryā ca tasyai namo namaḥ || 17 ||
sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai |
babhūva jaḍavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ || 18 ||
tadājagāma bhagavānātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ |
uvāca sattamaṃ stotraṃ vāṇyā iti vidhiṃ tadā || 19 ||
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ |
cakāra tatprasādena tadā siddhāntamuttamam || 20 ||
yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā |
babhūva mūkavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ || 21 ||
tadā tvāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā |
tataścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhramabhañjanam || 22 ||
vyāsaḥ purāṇasūtraṃ ca samapṛcchata vālmikim |
maunībhūtaḥ sa sasmāra tvāmeva jagadambikām || 23 ||
tadā cakāra siddhāntaṃ tvadvareṇa munīśvaraḥ |
sa prāpa nirmalaṃ jñānaṃ pramādadhvaṃsakāraṇam || 24 ||
purāṇa sūtraṃ śrutvā sa vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ |
tvāṃ siṣeve ca dadhyau ca śatavarṣaṃ ca puṣkare || 25 ||
tadā tvatto varaṃ prāpya sa kavīndro babhūva ha |
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇāni cakāra ha || 26 ||
yadā mahendre papraccha tattvajñānaṃ śivā śivam |
kṣaṇaṃ tvāmeva sañcintya tasyai jñānaṃ dadhau vibhuḥ || 27 ||
papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendraśca bṛhaspatim |
divyaṃ varṣasahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare || 28 ||
tadā tvatto varaṃ prāpya divyaṃ varṣasahasrakam |
uvāca śabdaśāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram || 29 ||
adhyāpitāśca yaiḥ śiṣyāḥ yairadhītaṃ munīśvaraiḥ |
te ca tvāṃ parisañcintya pravartante sureśvari || 30 ||
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndramanumānavaiḥ |
daityendraiśca suraiścāpi brahmaviṣṇuśivādibhiḥ || 31 ||
jaḍībhūtaḥ sahasrāsyaḥ pañcavaktraścaturmukhaḥ |
yāṃ stotuṃ kimahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ || 32 ||
ityuktvā yājñavalkyaśca bhaktinamrātmakandharaḥ |
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ || 33 ||
tadā jyotissvarūpā sā tenādṛṣṭāpyuvāca tam |
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha || 34 ||
yājñavalkya kṛtaṃ vāṇīstotraṃ yaḥ saṃyataḥ paṭhet |
sa kavīndro mahāvāgmī bṛhaspati samo bhavet || 35 ||
mahāmūrkhaśca durmedhā varṣamekaṃ ca yaḥ paṭhet |
sa paṇḍitaśca medhāvī sukaviśca bhaveddhruvam || 35 ||
iti śrī brahmavaivarte mahāpurāṇe prakṛti khaṇḍe nārada nārāyaṇa saṃvāde yājñavalkyokta vāṇī stavanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
नारायण उवाच ।
वाग्देवतायाः स्तवनं श्रूयतां सर्वकामदम् ।
महामुनिर्याज्ञवल्क्यो येन तुष्टाव तां पुरा ॥ 1 ॥
गुरुशापाच्च स मुनिर्हतविद्यो बभूव ह ।
तदा जगाम दुःखार्तो रविस्थानं च पुण्यदम् ॥ 2 ॥
सम्प्राप्यतपसा सूर्यं कोणार्के दृष्टिगोचरे ।
तुष्टाव सूर्यं शोकेन रुरोद च पुनः पुनः ॥ 3 ॥
सूर्यस्तं पाठयामास वेदवेदाङ्गमीश्वरः ।
उवाच स्तुहि वाग्देवीं भक्त्या च स्मृतिहेतवे ॥ 4 ॥
तमित्युक्त्वा दीननाथो ह्यन्तर्धानं जगाम सः ।
मुनिः स्नात्वा च तुष्टाव भक्तिनम्रात्मकन्धरः ॥ 5 ॥
याज्ञवल्क्य उवाच ।
कृपां कुरु जगन्मातर्मामेवं हततेजसम् ।
गुरुशापात्स्मृतिभ्रष्टं विद्याहीनं च दुःखितम् ॥ 6 ॥
ज्ञानं देहि स्मृतिं देहि विद्यां विद्याधिदेवते ।
प्रतिष्ठां कवितां देहि शक्तिं शिष्यप्रबोधिकाम् ॥ 7 ॥
ग्रन्थनिर्मितिशक्तिं च सच्छिष्यं सुप्रतिष्ठितम् ।
प्रतिभां सत्सभायां च विचारक्षमतां शुभाम् ॥ 8 ॥
लुप्तां सर्वां दैववशान्नवं कुरु पुनः पुनः ।
यथाङ्कुरं जनयति भगवान्योगमायया ॥ 9 ॥
ब्रह्मस्वरूपा परमा ज्योतिरूपा सनातनी ।
सर्वविद्याधिदेवी या तस्यै वाण्यै नमो नमः ॥ 10 ॥
यया विना जगत्सर्वं शश्वज्जीवन्मृतं सदा ।
ज्ञानाधिदेवी या तस्यै सरस्वत्यै नमो नमः ॥ 11 ॥
यया विना जगत्सर्वं मूकमुन्मत्तवत्सदा ।
वागधिष्ठातृदेवी या तस्यै वाण्यै नमो नमः ॥ 12 ॥
हिमचन्दनकुन्देन्दुकुमुदाम्भोजसन्निभा ।
वर्णाधिदेवी या तस्यै चाक्षरायै नमो नमः ॥ 13 ॥
विसर्ग बिन्दुमात्राणां यदधिष्ठानमेव च ।
इत्थं त्वं गीयसे सद्भिर्भारत्यै ते नमो नमः ॥ 14 ॥
यया विनाऽत्र सङ्ख्याकृत्सङ्ख्यां कर्तुं न शक्नुते ।
कालसङ्ख्यास्वरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः ॥ 15 ॥
व्याख्यास्वरूपा या देवी व्याख्याधिष्ठातृदेवता ।
भ्रमसिद्धान्तरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः ॥ 16 ॥
स्मृतिशक्तिर्ज्ञानशक्तिर्बुद्धिशक्तिस्वरूपिणी ।
प्रतिभा कल्पनाशक्तिर्या च तस्यै नमो नमः ॥ 17 ॥
सनत्कुमारो ब्रह्माणं ज्ञानं पप्रच्छ यत्र वै ।
बभूव जडवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः ॥ 18 ॥
तदाजगाम भगवानात्मा श्रीकृष्ण ईश्वरः ।
उवाच सत्तमं स्तोत्रं वाण्या इति विधिं तदा ॥ 19 ॥
स च तुष्टाव तां ब्रह्मा चाज्ञया परमात्मनः ।
चकार तत्प्रसादेन तदा सिद्धान्तमुत्तमम् ॥ 20 ॥
यदाप्यनन्तं पप्रच्छ ज्ञानमेकं वसुन्धरा ।
बभूव मूकवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः ॥ 21 ॥
तदा त्वां च स तुष्टाव सन्त्रस्तः कश्यपाज्ञया ।
ततश्चकार सिद्धान्तं निर्मलं भ्रमभञ्जनम् ॥ 22 ॥
व्यासः पुराणसूत्रं च समपृच्छत वाल्मिकिम् ।
मौनीभूतः स सस्मार त्वामेव जगदम्बिकाम् ॥ 23 ॥
तदा चकार सिद्धान्तं त्वद्वरेण मुनीश्वरः ।
स प्राप निर्मलं ज्ञानं प्रमादध्वंसकारणम् ॥ 24 ॥
पुराण सूत्रं श्रुत्वा स व्यासः कृष्णकलोद्भवः ।
त्वां सिषेवे च दध्यौ च शतवर्षं च पुष्करे ॥ 25 ॥
तदा त्वत्तो वरं प्राप्य स कवीन्द्रो बभूव ह ।
तदा वेदविभागं च पुराणानि चकार ह ॥ 26 ॥
यदा महेन्द्रे पप्रच्छ तत्त्वज्ञानं शिवा शिवम् ।
क्षणं त्वामेव सञ्चिन्त्य तस्यै ज्ञानं दधौ विभुः ॥ 27 ॥
पप्रच्छ शब्दशास्त्रं च महेन्द्रश्च बृहस्पतिम् ।
दिव्यं वर्षसहस्रं च स त्वां दध्यौ च पुष्करे ॥ 28 ॥
तदा त्वत्तो वरं प्राप्य दिव्यं वर्षसहस्रकम् ।
उवाच शब्दशास्त्रं च तदर्थं च सुरेश्वरम् ॥ 29 ॥
अध्यापिताश्च यैः शिष्याः यैरधीतं मुनीश्वरैः ।
ते च त्वां परिसञ्चिन्त्य प्रवर्तन्ते सुरेश्वरि ॥ 30 ॥
त्वं संस्तुता पूजिता च मुनीन्द्रमनुमानवैः ।
दैत्येन्द्रैश्च सुरैश्चापि ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः ॥ 31 ॥
जडीभूतः सहस्रास्यः पञ्चवक्त्रश्चतुर्मुखः ।
यां स्तोतुं किमहं स्तौमि तामेकास्येन मानवः ॥ 32 ॥
इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यश्च भक्तिनम्रात्मकन्धरः ।
प्रणनाम निराहारो रुरोद च मुहुर्मुहुः ॥ 33 ॥
तदा ज्योतिस्स्वरूपा सा तेनादृष्टाप्युवाच तम् ।
सुकवीन्द्रो भवेत्युक्त्वा वैकुण्ठं च जगाम ह ॥ 34 ॥
याज्ञवल्क्य कृतं वाणीस्तोत्रं यः संयतः पठेत् ।
स कवीन्द्रो महावाग्मी बृहस्पति समो भवेत् ॥ 35 ॥
महामूर्खश्च दुर्मेधा वर्षमेकं च यः पठेत् ।
स पण्डितश्च मेधावी सुकविश्च भवेद्ध्रुवम् ॥ 35 ॥
इति श्री ब्रह्मवैवर्ते महापुराणे प्रकृति खण्डे नारद नारायण संवादे याज्ञवल्क्योक्त वाणी स्तवनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥
nārāyaṇa uvāca |
vāgdevatāyāḥ stavanaṃ śrūyatāṃ sarvakāmadam |
mahāmuniryājñavalkyo yena tuṣṭāva tāṃ purā || 1 ||
guruśāpācca sa munirhatavidyo babhūva ha |
tadā jagāma duḥkhārto ravisthānaṃ ca puṇyadam || 2 ||
samprāpyatapasā sūryaṃ koṇārke dṛṣṭigocare |
tuṣṭāva sūryaṃ śokena ruroda ca punaḥ punaḥ || 3 ||
sūryastaṃ pāṭhayāmāsa vedavedāṅgamīśvaraḥ |
uvāca stuhi vāgdevīṃ bhaktyā ca smṛtihetave || 4 ||
tamityuktvā dīnanātho hyantardhānaṃ jagāma saḥ |
muniḥ snātvā ca tuṣṭāva bhaktinamrātmakandharaḥ || 5 ||
yājñavalkya uvāca |
kṛpāṃ kuru jaganmātarmāmevaṃ hatatejasam |
guruśāpātsmṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam || 6 ||
jñānaṃ dehi smṛtiṃ dehi vidyāṃ vidyādhidevate |
pratiṣṭhāṃ kavitāṃ dehi śaktiṃ śiṣyaprabodhikām || 7 ||
granthanirmitiśaktiṃ ca sacchiṣyaṃ supratiṣṭhitam |
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām || 8 ||
luptāṃ sarvāṃ daivavaśānnavaṃ kuru punaḥ punaḥ |
yathāṅkuraṃ janayati bhagavānyogamāyayā || 9 ||
brahmasvarūpā paramā jyotirūpā sanātanī |
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ || 10 ||
yayā vinā jagatsarvaṃ śaśvajjīvanmṛtaṃ sadā |
jñānādhidevī yā tasyai sarasvatyai namo namaḥ || 11 ||
yayā vinā jagatsarvaṃ mūkamunmattavatsadā |
vāgadhiṣṭhātṛdevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ || 12 ||
himacandanakundendukumudāmbhojasannibhā |
varṇādhidevī yā tasyai cākṣarāyai namo namaḥ || 13 ||
visarga bindumātrāṇāṃ yadadhiṣṭhānameva ca |
itthaṃ tvaṃ gīyase sadbhirbhāratyai te namo namaḥ || 14 ||
yayā vinā'tra saṅkhyākṛtsaṅkhyāṃ kartuṃ na śaknute |
kālasaṅkhyāsvarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 15 ||
vyākhyāsvarūpā yā devī vyākhyādhiṣṭhātṛdevatā |
bhramasiddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 16 ||
smṛtiśaktirjñānaśaktirbuddhiśaktisvarūpiṇī |
pratibhā kalpanāśaktiryā ca tasyai namo namaḥ || 17 ||
sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai |
babhūva jaḍavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ || 18 ||
tadājagāma bhagavānātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ |
uvāca sattamaṃ stotraṃ vāṇyā iti vidhiṃ tadā || 19 ||
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ |
cakāra tatprasādena tadā siddhāntamuttamam || 20 ||
yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā |
babhūva mūkavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ || 21 ||
tadā tvāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā |
tataścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhramabhañjanam || 22 ||
vyāsaḥ purāṇasūtraṃ ca samapṛcchata vālmikim |
maunībhūtaḥ sa sasmāra tvāmeva jagadambikām || 23 ||
tadā cakāra siddhāntaṃ tvadvareṇa munīśvaraḥ |
sa prāpa nirmalaṃ jñānaṃ pramādadhvaṃsakāraṇam || 24 ||
purāṇa sūtraṃ śrutvā sa vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ |
tvāṃ siṣeve ca dadhyau ca śatavarṣaṃ ca puṣkare || 25 ||
tadā tvatto varaṃ prāpya sa kavīndro babhūva ha |
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇāni cakāra ha || 26 ||
yadā mahendre papraccha tattvajñānaṃ śivā śivam |
kṣaṇaṃ tvāmeva sañcintya tasyai jñānaṃ dadhau vibhuḥ || 27 ||
papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendraśca bṛhaspatim |
divyaṃ varṣasahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare || 28 ||
tadā tvatto varaṃ prāpya divyaṃ varṣasahasrakam |
uvāca śabdaśāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram || 29 ||
adhyāpitāśca yaiḥ śiṣyāḥ yairadhītaṃ munīśvaraiḥ |
te ca tvāṃ parisañcintya pravartante sureśvari || 30 ||
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndramanumānavaiḥ |
daityendraiśca suraiścāpi brahmaviṣṇuśivādibhiḥ || 31 ||
jaḍībhūtaḥ sahasrāsyaḥ pañcavaktraścaturmukhaḥ |
yāṃ stotuṃ kimahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ || 32 ||
ityuktvā yājñavalkyaśca bhaktinamrātmakandharaḥ |
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ || 33 ||
tadā jyotissvarūpā sā tenādṛṣṭāpyuvāca tam |
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha || 34 ||
yājñavalkya kṛtaṃ vāṇīstotraṃ yaḥ saṃyataḥ paṭhet |
sa kavīndro mahāvāgmī bṛhaspati samo bhavet || 35 ||
mahāmūrkhaśca durmedhā varṣamekaṃ ca yaḥ paṭhet |
sa paṇḍitaśca medhāvī sukaviśca bhaveddhruvam || 35 ||
iti śrī brahmavaivarte mahāpurāṇe prakṛti khaṇḍe nārada nārāyaṇa saṃvāde yājñavalkyokta vāṇī stavanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.