4.6 - Ashmannurjam Parvate - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থকাণ্ডে ষষ্ঠঃ প্রশ্নঃ - পরিষেচন-সংস্কারাভিধানং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

অশ্ম॒ন্নূর্জ॒-ম্পর্ব॑তে শিশ্রিযা॒ণাং-বাঁতে॑ প॒র্জন্যে॒ বরু॑ণস্য॒ শুষ্মে᳚ । অ॒দ্ভ্য ওষ॑ধীভ্যো॒ বন॒স্পতি॒ভ্যো-ঽধি॒ সম্ভৃ॑তা॒-ন্তা-ন্ন॒ ইষ॒মূর্জ॑-ন্ধত্ত মরুত-স্সগ্ং ররা॒ণাঃ ॥ অশ্মগ্গ্॑স্তে॒ ক্ষুদ॒মু-ন্তে॒ শুগৃ॑চ্ছতু॒ য-ন্দ্বি॒ষ্মঃ ॥ স॒মু॒দ্রস্য॑ ত্বা॒-ঽবাক॒যা-ঽগ্নে॒ পরি॑ ব্যযামসি । পা॒ব॒কো অ॒স্মভ্যগ্ং॑ শি॒বো ভ॑ব ॥ হি॒মস্য॑ ত্বা জ॒রাযু॒ণা-ঽগ্নে॒ পরি॑ ব্যযামসি । পা॒ব॒কো অ॒স্মভ্যগ্ং॑ শি॒বো ভ॑ব ॥ উপ॒- [উপ॑, জ্মন্নুপ॑] 1

-জ্মন্নুপ॑ বেত॒সে-ঽব॑ত্তর-ন্ন॒দীষ্বা । অগ্নে॑ পি॒ত্তম॒পাম॑সি ॥ মণ্ডূ॑কি॒ তাভি॒রা গ॑হি॒ সেম-ন্নো॑ য॒জ্ঞম্ । পা॒ব॒কব॑র্ণগ্ং শি॒ব-ঙ্কৃ॑ধি ॥ পা॒ব॒ক আ চি॒তয॑ন্ত্যা কৃ॒পা । ক্ষাম॑-ন্রুরু॒চ উ॒ষসো॒ ন ভা॒নুনা᳚ ॥ তূর্ব॒-ন্ন যাম॒ন্নেত॑শস্য॒ নূ রণ॒ আ যো ঘৃ॒ণে । ন ত॑তৃষা॒ণো অ॒জরঃ॑ ॥ অগ্নে॑ পাবক রো॒চিষা॑ ম॒ন্দ্রযা॑ দেব জি॒হ্বযা᳚ । আ দে॒বান্ [আ দে॒বান্, ব॒ক্ষি॒ যক্ষি॑ চ ।] 2

ব॑ক্ষি॒ যক্ষি॑ চ ॥ স নঃ॑ পাবক দীদি॒বো-ঽগ্নে॑ দে॒বাগ্ং ই॒হা-ঽঽ ব॑হ । উপ॑ য॒জ্ঞগ্ং হ॒বিশ্চ॑ নঃ ॥ অ॒পামি॒দ-ন্ন্যয॑নগ্ং সমু॒দ্রস্য॑ নি॒বেশ॑নম্ । অ॒ন্য-ন্তে॑ অ॒স্ম-ত্ত॑পন্তু হে॒তযঃ॑ পাব॒কো অ॒স্মভ্যগ্ং॑ শি॒বো ভ॑ব ॥ নম॑স্তে॒ হর॑সে শো॒চিষে॒ নম॑স্তে অস্ত্ব॒র্চিষে᳚ । অ॒ন্য-ন্তে॑ অ॒স্ম-ত্ত॑পন্তু হে॒তযঃ॑ পাব॒কো অ॒স্মভ্যগ্ং॑ শি॒বো ভ॑ব ॥ নৃ॒ষদে॒ ব- [নৃ॒ষদে॒ বট্, অ॒ফ্সু॒ষদে॒ ব-ড্ব॑ন॒সদে॒] 3

-ড॑ফ্সু॒ষদে॒ ব-ড্ব॑ন॒সদে॒ ব-ড্ব॑র্হি॒ষদে॒ বট্-থ্সু॑ব॒র্বিদে॒ বট্ ॥ যে দে॒বা দে॒বানাং᳚-যঁ॒জ্ঞিযা॑ য॒জ্ঞিযা॑নাগ্ং সংবঁ-থ্স॒রীণ॒মুপ॑ ভা॒গমাস॑তে । অ॒হু॒তাদো॑ হ॒বিষো॑ য॒জ্ঞে অ॒স্মিন্-থ্স্ব॒য-ঞ্জু॑হুদ্ধ্ব॒-ম্মধু॑নো ঘৃ॒তস্য॑ ॥ যে দে॒বা দে॒বেষ্বধি॑ দেব॒ত্বমায॒ন্॒ যে ব্রহ্ম॑ণঃ পুর এ॒তারো॑ অ॒স্য । যেভ্যো॒ নর্তে পব॑তে॒ ধাম॒ কি-ঞ্চ॒ন ন তে দি॒বো ন পৃ॑থি॒ব্যা অধি॒ স্নুষু॑ ॥ প্রা॒ণ॒দা [প্রা॒ণ॒দাঃ, অ॒পা॒ন॒দা ব্যা॑ন॒দা-] 4

অ॑পান॒দা ব্যা॑ন॒দা-শ্চ॑ক্ষু॒র্দা ব॑র্চো॒দা ব॑রিবো॒দাঃ । অ॒ন্য-ন্তে॑ অ॒স্ম-ত্ত॑পন্তু হে॒তযঃ॑ পাব॒কো অ॒স্মভ্যগ্ং॑ শি॒বো ভ॑ব ॥ অ॒গ্নিস্তি॒গ্মেন॑ শো॒চিষা॒ যগ্ংস॒দ্বিশ্ব॒-ন্ন্য॑ত্রিণ᳚ম্ । অ॒গ্নির্নো॑ বগ্ংসতে র॒যিম্ ॥ সৈনা-ঽনী॑কেন সুবি॒দত্রো॑ অ॒স্মে যষ্টা॑ দে॒বাগ্ং আয॑জিষ্ঠ-স্স্ব॒স্তি । অদ॑ব্ধো গো॒পা উ॒ত নঃ॑ পর॒স্পা অগ্নে᳚ দ্যু॒মদু॒ত রে॒ব-দ্দি॑দীহি ॥ 5 ॥

(উপ॑-দে॒বান্-বট্-প্রা॑ণ॒দা-শ্চতু॑শ্চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)

য ই॒মা বিশ্বা॒ ভুব॑নানি॒ জুহ্ব॒দৃষি॒র্॒হোতা॑ নিষ॒সাদা॑ পি॒তা নঃ॑ । স আ॒শিষা॒ দ্রবি॑ণমি॒চ্ছমা॑নঃ পরম॒চ্ছদো॒ বর॒ আ বি॑বেশ ॥ বি॒শ্বক॑র্মা॒ মন॑সা॒ যদ্বিহা॑যা ধা॒তা বি॑ধা॒তা প॑র॒মোত স॒ন্দৃক্ । তেষা॑মি॒ষ্টানি॒ সমি॒ষা ম॑দন্তি॒ যত্র॑ সপ্ত॒র্॒ষী-ন্প॒র এক॑মা॒হুঃ ॥ যো নঃ॑ পি॒তা জ॑নি॒তা যো বি॑ধা॒তা যো নঃ॑ স॒তো অ॒ভ্যা সজ্জ॒জান॑ । 6

যো দে॒বানা᳚-ন্নাম॒ধা এক॑ এ॒ব তগ্ং স॑ম্প্র॒শ্ঞ-ম্ভুব॑না যন্ত্য॒ন্যা ॥ ত আ-ঽয॑জন্ত॒ দ্রবি॑ণ॒গ্ং॒ সম॑স্মা॒ ঋষ॑যঃ॒ পূর্বে॑ জরি॒তারো॒ ন ভূ॒না । অ॒সূর্তা॒ সূর্তা॒ রজ॑সো বি॒মানে॒ যে ভূ॒তানি॑ স॒মকৃ॑ণ্বন্নি॒মানি॑ ॥ ন তং-বিঁ॑দাথ॒ য ই॒দ-ঞ্জ॒জানা॒ন্য-দ্যু॒ষ্মাক॒মন্ত॑র-ম্ভবাতি । নী॒হা॒রেণ॒ প্রাবৃ॑তা॒ জল্প্যা॑ চাসু॒তৃপ॑ উক্থ॒ শাস॑শ্চরন্তি ॥ প॒রো দি॒বা প॒র এ॒না [প॒র এ॒না, পৃ॒থি॒ব্যা প॒রো] 7

পৃ॑থি॒ব্যা প॒রো দে॒বেভি॒রসু॑রৈ॒র্গুহা॒ যত্ । কগ্গ্ স্বি॒দ্গর্ভ॑-ম্প্রথ॒ম-ন্দ॑দ্ধ্র॒ আপো॒ যত্র॑ দে॒বা-স্স॒মগ॑চ্ছন্ত॒ বিশ্বে᳚ ॥ তমিদ্গর্ভ॑-ম্প্রথ॒ম-ন্দ॑দ্ধ্র॒ আপো॒ যত্র॑ দে॒বা-স্স॒মগ॑চ্ছন্ত॒ বিশ্বে᳚ । অ॒জস্য॒ নাভা॒বদ্ধ্যেক॒-মর্পি॑তং॒-যঁস্মি॑ন্নি॒দং-বিঁশ্ব॒-ম্ভুব॑ন॒মধি॑ শ্রি॒তম্ ॥ বি॒শ্বক॑র্মা॒ হ্যজ॑নিষ্ট দে॒ব আদি-দ্গ॑ন্ধ॒র্বো অ॑ভব-দ্দ্বি॒তীযঃ॑ । তৃ॒তীযঃ॑ পি॒তা জ॑নি॒তৌষ॑ধীনা- [পি॒তা জ॑নি॒তৌষ॑ধীনাম্, অ॒পা-ঙ্গর্ভং॒-ব্যঁ॑দধা-ত্পুরু॒ত্রা ।] 8

-ম॒পা-ঙ্গর্ভং॒-ব্যঁ॑দধা-ত্পুরু॒ত্রা ॥ চক্ষু॑ষঃ পি॒তা মন॑সা॒ হি ধীরো॑ ঘৃ॒তমে॑নে অজন॒ন্ন॑মানে । য॒দেদন্তা॒ অদ॑দৃগ্ংহন্ত॒ পূর্ব॒ আদি-দ্দ্যাবা॑পৃথি॒বী অ॑প্রথেতাম্ ॥ বি॒শ্বত॑-শ্চক্ষুরু॒ত বি॒শ্বতো॑মুখো বি॒শ্বতো॑হস্ত উ॒ত বি॒শ্বত॑স্পাত্ । স-ম্বা॒হুভ্যা॒-ন্নম॑তি॒ স-ম্পত॑ত্রৈ॒ র্দ্যাবা॑পৃথি॒বী জ॒নয॑-ন্দে॒ব একঃ॑ ॥ কিগ্গ্ স্বি॑দাসী-দধি॒ষ্ঠান॑-মা॒রম্ভ॑ণ-ঙ্কত॒ম-থ্স্বি॒-ত্কিমা॑সীত্ । যদী॒ ভূমি॑-ঞ্জ॒নয॑- [যদী॒ ভূমি॑-ঞ্জ॒নযন্ন্॑, বি॒শ্বক॑র্মা॒] 9

-ন্বি॒শ্বক॑র্মা॒ বি দ্যামৌর্ণো᳚-ন্মহি॒না বি॒শ্বচ॑ক্ষাঃ ॥ কিগ্গ্ স্বি॒দ্বন॒-ঙ্ক উ॒ স বৃ॒ক্ষ আ॑সী॒দ্যতো॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী নি॑ষ্টত॒ক্ষুঃ । মনী॑ষিণো॒ মন॑সা পৃ॒চ্ছতেদু॒ তদ্যদ॒দ্ধ্যতি॑ষ্ঠ॒-দ্ভুব॑নানি ধা॒রযন্ন্॑ ॥ যা তে॒ ধামা॑নি পর॒মাণি॒ যা-ঽব॒মা যা ম॑দ্ধ্য॒মা বি॑শ্বকর্মন্নু॒তেমা । শিক্ষা॒ সখি॑ভ্যো হ॒বিষি॑ স্বধাব-স্স্ব॒যং-যঁ॑জস্ব ত॒নুব॑-ঞ্জুষা॒ণঃ ॥ বা॒চস্পতিং॑-বিঁ॒শ্বক॑র্মাণ-মূ॒তযে॑ [-মূ॒তযে᳚, ম॒নো॒যুজং॒-বাঁজে॑] 10

মনো॒যুজং॒-বাঁজে॑ অ॒দ্যা হু॑বেম । স নো॒ নেদি॑ষ্ঠা॒ হব॑নানি জোষতে বি॒শ্বশ॑ভূং॒রব॑সে সা॒ধুক॑র্মা ॥ বিশ্ব॑কর্মন্. হ॒বিষা॑ বাবৃধা॒ন-স্স্ব॒যং-যঁ॑জস্ব ত॒নুব॑-ঞ্জুষা॒ণঃ । মুহ্য॑ন্ত্ব॒ন্যে অ॒ভিতঃ॑ স॒পত্না॑ ই॒হাস্মাক॑-ম্ম॒ঘবা॑ সূ॒রির॑স্তু ॥ বিশ্ব॑কর্মন্. হ॒বিষা॒ বর্ধ॑নেন ত্রা॒তার॒মিন্দ্র॑-মকৃণোরব॒দ্ধ্যম্ । তস্মৈ॒ বিশ॒-স্সম॑নমন্ত পূ॒র্বীর॒যমু॒গ্রো বি॑হ॒ব্যো॑ যথা-ঽস॑ত্ ॥ স॒মু॒দ্রায॑ ব॒যুনা॑য॒ সিন্ধূ॑না॒-ম্পত॑যে॒ নমঃ॑ । ন॒দীনা॒গ্ং॒ সর্বা॑সা-ম্পি॒ত্রে জু॑হু॒তা বি॒শ্বক॑র্মণে॒ বিশ্বা-ঽহাম॑র্ত্যগ্ং হ॒বিঃ ॥ 11 ॥

(জ॒জানৈ॒ - নৌ - ষ॑ধীনাং॒ - ভূমি॑-ঞ্জ॒নয॑ - ন্নূ॒তযে॒ - নমো॒ - নব॑ চ) (অ. 2)

উদে॑নমুত্ত॒রা-ন্ন॒যাগ্নে॑ ঘৃতেনা-ঽঽহুত । রা॒যস্পোষে॑ণ॒ সগ্ং সৃ॑জ প্র॒জযা॑ চ॒ ধনে॑ন চ ॥ ইন্দ্রে॒ম-ম্প্র॑ত॒রা-ঙ্কৃ॑ধি সজা॒তানা॑-মসদ্ব॒শী । সমে॑নং॒-বঁর্চ॑সা সৃজ দে॒বেভ্যো॑ ভাগ॒ধা অ॑সত্ ॥ যস্য॑ কু॒র্মো হ॒বির্গৃ॒হে তম॑গ্নে বর্ধযা॒ ত্বম্ । তস্ম॑ দে॒বা অধি॑ ব্রবন্ন॒য-ঞ্চ॒ ব্রহ্ম॑ণ॒স্পতিঃ॑ ॥ উদু॑ ত্বা॒ বিশ্বে॑ দে॒বা [বিশ্বে॑ দে॒বাঃ, অগ্নে॒ ভর॑ন্তু॒ চিত্তি॑ভিঃ ।] 12

অগ্নে॒ ভর॑ন্তু॒ চিত্তি॑ভিঃ । স নো॑ ভব শি॒বত॑ম-স্সু॒প্রতী॑কো বি॒ভাব॑সুঃ ॥ পঞ্চ॒ দিশো॒ দৈবী᳚র্য॒জ্ঞম॑বন্তু দে॒বীরপাম॑তি-ন্দুর্ম॒তি-ম্বাধ॑মানাঃ । রা॒যস্পোষে॑ য॒জ্ঞপ॑তি-মা॒ভজ॑ন্তীঃ ॥ রা॒যস্পোষে॒ অধি॑ য॒জ্ঞো অ॑স্থা॒-থ্সমি॑দ্ধে অ॒গ্নাবধি॑ মামহা॒নঃ । উ॒ক্থপ॑ত্র॒ ঈড্যো॑ গৃভী॒তস্ত॒প্ত-ঙ্ঘ॒র্ম-ম্প॑রি॒গৃহ্যা॑যজন্ত ॥ ঊ॒র্জা য-দ্য॒জ্ঞমশ॑মন্ত দে॒বা দৈব্যা॑য ধ॒র্ত্রে জোষ্ট্রে᳚ । দে॒ব॒শ্রী-শ্শ্রীম॑ণা-শ্শ॒তপ॑যাঃ [দে॒ব॒শ্রী-শ্শ্রীম॑ণা-শ্শ॒তপ॑যাঃ, প॒রি॒গৃহ্য॑] 13

পরি॒গৃহ্য॑ দে॒বা য॒জ্ঞমা॑যন্ন্ ॥ সূর্য॑রশ্মি॒র্॒হরি॑কেশঃ পু॒রস্তা᳚-থ্সবি॒তা জ্যোতি॒রুদ॑যা॒গ্ং॒ অজ॑স্রম্ । তস্য॑ পূ॒ষা প্র॑স॒বং-যাঁ॑তি দে॒ব-স্স॒পংশ্য॒ন্ বিশ্বা॒ ভুব॑নানি গো॒পাঃ ॥ দে॒বা দে॒বেভ্যো॑ অদ্ধ্ব॒র্যন্তো॑ অস্থুর্বী॒তগ্ং শ॑মি॒ত্রে শ॑মি॒তা য॒জদ্ধ্যৈ᳚ । তু॒রীযো॑ য॒জ্ঞো যত্র॑ হ॒ব্যমেতি॒ ততঃ॑ পাব॒কা আ॒শিষো॑ নো জুষন্তাম্ ॥ বি॒মান॑ এ॒ষ দি॒বো মদ্ধ্য॑ আস্ত আপপ্রি॒বা-ন্রোদ॑সী অ॒ন্তরি॑ক্ষম্ । স বি॒শ্বাচী॑র॒ভি- [স বি॒শ্বাচী॑র॒ভি, চ॒ষ্টে॒ ঘৃ॒তাচী॑রন্ত॒রা] 14

-চ॑ষ্টে ঘৃ॒তাচী॑রন্ত॒রা পূর্ব॒মপ॑র-ঞ্চ কে॒তুম্ ॥ উ॒ক্ষা স॑মু॒দ্রো অ॑রু॒ণ-স্সু॑প॒র্ণঃ পূর্ব॑স্য॒ যোনি॑-ম্পি॒তুরা বি॑বেশ । মদ্ধ্যে॑ দি॒বো নিহি॑তঃ॒ পৃশ্ঞি॒রশ্মা॒ বি চ॑ক্রমে॒ রজ॑সঃ পা॒ত্যন্তৌ᳚ ॥ ইন্দ্রং॒-বিঁশ্বা॑ অবীবৃধন্-থ্সমু॒দ্রব্য॑চস॒-ঙ্গিরঃ॑ । র॒থীত॑মগ্ং রথী॒নাং-বাঁজা॑না॒গ্ং॒ সত্প॑তি॒-ম্পতি᳚ম্ ॥ সু॒ম্ন॒হূর্য॒জ্ঞো দে॒বাগ্ং আ চ॑ বক্ষ॒দ্যক্ষ॑দ॒গ্নির্দে॒বো দে॒বাগ্ং আ চ॑ বক্ষত্ ॥ বাজ॑স্য মা প্রস॒বেনো᳚-দ্গ্রা॒ভেণো-দ॑গ্রভীত্ । অথা॑ স॒পত্না॒গ্ং॒ ইন্দ্রো॑ মে নিগ্রা॒ভেণাধ॑রাগ্ং অকঃ ॥ উ॒দ্গ্রা॒ভ-ঞ্চ॑ নিগ্রা॒ভ-ঞ্চ॒ ব্রহ্ম॑ দে॒বা অ॑বীবৃধন্ন্ । অথা॑ স॒পত্না॑নিন্দ্রা॒গ্নী মে॑ বিষূ॒চীনা॒ন্ ব্য॑স্যতাম্ ॥ 15 ॥

(দে॒বাঃ - শ॒তপ॑যা - অ॒ভি - বাজ॑স্য॒ - ষড্বিগ্ং॑শতিশ্চ ) (অ. 3)

আ॒শু-শ্শিশা॑নো বৃষ॒ভো ন যু॒দ্ধ্মো ঘ॑নাঘ॒নঃ, ক্ষোভ॑ণ-শ্চর্ষণী॒নাম্ । স॒ঙ্ক্রন্দ॑নো-ঽনিমি॒ষ এ॑ক বী॒র-শ্শ॒তগ্ং সেনা॑ অজয-থ্সা॒কমিন্দ্রঃ॑ ॥ স॒ঙ্ক্রন্দ॑নেনা নিমি॒ষেণ॑ জি॒ষ্ণুনা॑ যুত্কা॒রেণ॑ দুশ্চ্যব॒নেন॑ ধৃ॒ষ্ণুনা᳚ । তদিন্দ্রে॑ণ জযত॒ ত-থ্স॑হদ্ধ্বং॒-যুঁধো॑ নর॒ ইষু॑হস্তেন॒ বৃষ্ণা᳚ ॥ স ইষু॑হস্তৈ॒-স্স নি॑ষ॒ঙ্গিভি॑র্ব॒শী সগ্গ্স্র॑ষ্টা॒ স যুধ॒ ইন্দ্রো॑ গ॒ণেন॑ । স॒গ্ং॒সৃ॒ষ্ট॒জি-থ্সো॑ম॒পা বা॑হুশ॒র্ধ্যূ᳚র্ধ্বধ॑ন্বা॒ প্রতি॑হিতাভি॒রস্তা᳚ ॥ বৃহ॑স্পতে॒ পরি॑ দীযা॒ [পরি॑ দীয, রথে॑ন] 16

রথে॑ন রক্ষো॒হা ঽমিত্রাগ্ং॑ অপ॒ বাধ॑মানঃ । প্র॒ভ॒ঞ্জন্-থ্সেনাঃ᳚ প্রমৃ॒ণো যু॒ধা জয॑ন্ন॒স্মাক॑-মেদ্ধ্যবি॒তা রথা॑নাম্ ॥ গো॒ত্র॒ভিদ॑-ঙ্গো॒বিদং॒-বঁজ্র॑বাহু॒-ঞ্জয॑ন্ত॒মজ্ম॑ প্রমৃ॒ণন্ত॒-মোজ॑সা । ই॒মগ্ং স॑জাতা॒ অনু॑বীর-যদ্ধ্ব॒মিন্দ্রগ্ং॑ সখা॒যো-ঽনু॒ সগ্ং র॑ভদ্ধ্বম্ ॥ ব॒ল॒বি॒জ্ঞা॒যঃ-স্থবি॑রঃ॒ প্রবী॑র॒-স্সহ॑স্বান্. বা॒জী সহ॑মান উ॒গ্রঃ । অ॒ভিবী॑রো অ॒ভিস॑ত্বা সহো॒জা জৈত্র॑মিন্দ্র॒ রথ॒মাতি॑ষ্ঠ গো॒বিত্ ॥ অ॒ভি গো॒ত্রাণি॒ সহ॑সা॒ গাহ॑মানো-ঽদা॒যো [গাহ॑মানো-ঽদা॒যঃ, বী॒র-শ্শ॒তম॑ন্যু॒রিন্দ্রঃ॑ ।] 17

বী॒র-শ্শ॒তম॑ন্যু॒রিন্দ্রঃ॑ । দু॒শ্চ্য॒ব॒নঃ পৃ॑তনা॒ষাড॑ যু॒দ্ধ্যো᳚-স্মাক॒গ্ং॒ সেনা॑ অবতু॒ প্র যু॒থ্সু ॥ ইন্দ্র॑ আসাং-নে॒তা বৃহ॒স্পতি॒ র্দক্ষি॑ণা য॒জ্ঞঃ পু॒র এ॑তু॒ সোমঃ॑ । দে॒ব॒সে॒নানা॑-মভিভঞ্জতী॒না-ঞ্জয॑ন্তীনা-ম্ম॒রুতো॑ য॒ন্ত্বগ্রে᳚ ॥ ইন্দ্র॑স্য॒ বৃষ্ণো॒ বরু॑ণস্য॒ রাজ্ঞ॑ আদি॒ত্যানা᳚-ম্ম॒রুতা॒গ্ং॒ শর্ধ॑ উ॒গ্রম্ । ম॒হাম॑নসা-ম্ভুবনচ্য॒বানা॒-ঙ্ঘোষো॑ দে॒বানা॒-ঞ্জয॑তা॒ মুদ॑স্থাত্ ॥ অ॒স্মাক॒-মিন্দ্র॒-স্সমৃ॑তেষু ধ্ব॒জেষ্ব॒স্মাকং॒-যাঁ ইষ॑ব॒স্তা জ॑যন্তু । 18

অ॒স্মাকং॑-বীঁ॒রা উত্ত॑রে ভবন্ত্ব॒স্মানু॑ দেবা অবতা॒ হবে॑ষু ॥ উদ্ধ॑র্ষয মঘব॒ন্না-যু॑ধা॒-ন্যুথ্সত্ব॑না-ম্মাম॒কানা॒-ম্মহাগ্ং॑সি । উদ্বৃ॑ত্রহন্ বা॒জিনাং॒-বাঁজি॑না॒ন্যু-দ্রথা॑না॒-ঞ্জয॑তামেতু॒ ঘোষঃ॑ ॥ উপ॒ প্রেত॒ জয॑তা নরস্স্থি॒রা বঃ॑ সন্তু বা॒হবঃ॑ । ইন্দ্রো॑ ব॒-শ্শর্ম॑ যচ্ছ ত্বনা-ধৃ॒ষ্যা যথাস॑থ ॥ অব॑সৃষ্টা॒ পরা॑ পত॒ শর॑ব্যে॒ ব্রহ্ম॑ সগ্ংশিতা । গচ্ছা॒-ঽমিত্রা॒-ন্প্র- [গচ্ছা॒-ঽমিত্রা॒-ন্প্র, বি॒শ॒ মৈষা॒-] 19

-বি॑শ॒ মৈষা॒-ঙ্কঞ্চ॒নোচ্ছি॑ষঃ ॥ মর্মা॑ণি তে॒ বর্ম॑ভিশ্ছাদযামি॒ সোম॑স্ত্বা॒ রাজা॒ ঽমৃতে॑না॒ভি-ব॑স্তাম্ । উ॒রোর্বরী॑যো॒ বরি॑বস্তে অস্তু॒ জয॑ন্ত॒-ন্ত্বামনু॑ মদন্তু দে॒বাঃ ॥ যত্র॑ বা॒ণা-স্স॒ম্পত॑ন্তি কুমা॒রা বি॑শি॒খা ই॑ব । ইন্দ্রো॑ ন॒স্তত্র॑ বৃত্র॒হা বি॑শ্বা॒হা শর্ম॑ যচ্ছতু ॥ 20 ॥

(দী॒যা॒ - ঽদা॒যো - জ॑যন্ত্ব॒ - মিত্রা॒-ন্প্র - চ॑ত্বারি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 4)

প্রাচী॒মনু॑ প্র॒দিশ॒-ম্প্রেহি॑ বি॒দ্বান॒গ্নের॑গ্নে পু॒রো অ॑গ্নির্ভবে॒হ । বিশ্বা॒ আশা॒ দীদ্যা॑নো॒ বি ভা॒হ্যূর্জ॑-ন্নো ধেহি দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদে ॥ ক্রম॑দ্ধ্বম॒গ্নিনা॒ নাক॒মুখ্য॒গ্ং॒ হস্তে॑ষু॒ বিভ্র॑তঃ । দি॒বঃ পৃ॒ষ্ঠগ্ং সুব॑র্গ॒ত্বা মি॒শ্রা দে॒বেভি॑রাদ্ধ্বম্ ॥ পৃ॒থি॒ব্যা অ॒হমুদ॒ন্তরি॑ক্ষ॒-মা-ঽরু॑হ-ম॒ন্তরি॑ক্ষা॒-দ্দিব॒মা-ঽরু॑হম্ । দি॒বো নাক॑স্য পৃ॒ষ্ঠা-থ্সুব॒র্জ্যোতি॑রগা- [পৃ॒ষ্ঠা-থ্সুব॒র্জ্যোতি॑রগাম্, অ॒হম্ ।] 21

-ম॒হম্ ॥ সুব॒র্যন্তো॒ নাপে᳚ক্ষন্ত॒ আ দ্যাগ্ং রো॑হন্তি॒ রোদ॑সী । য॒জ্ঞং-যেঁ বি॒শ্বতো॑ধার॒গ্ং॒ সুবি॑দ্বাগ্ংসো বিতেনি॒রে ॥ অগ্নে॒ প্রেহি॑ প্রথ॒মো দে॑বয॒তা-ঞ্চক্ষু॑র্দে॒বানা॑মু॒ত মর্ত্যা॑নাম্ । ইয॑ক্ষমাণা॒ ভৃগু॑ভি-স্স॒জোষা॒-স্সুব॑র্যন্তু॒ যজ॑মানা-স্স্ব॒স্তি ॥ নক্তো॒ষাসা॒ সম॑নসা॒ বিরূ॑পে ধা॒পযে॑তে॒ শিশু॒মেকগ্ং॑ সমী॒চী । দ্যাবা॒ ক্ষামা॑ রু॒ক্মো অ॒ন্তর্বি ভা॑তি দে॒বা অ॒গ্নি-ন্ধা॑রয-ন্দ্রবিণো॒দাঃ ॥ অগ্নে॑ সহস্রাক্ষ [অগ্নে॑ সহস্রাক্ষ, শ॒ত॒মূ॒র্ধ॒ঞ্ছ॒ত-ন্তে᳚] 22

শতমূর্ধঞ্ছ॒ত-ন্তে᳚ প্রা॒ণা-স্স॒হস্র॑মপা॒নাঃ । ত্বগ্ং সা॑হ॒স্রস্য॑ রা॒য ঈ॑শিষে॒ তস্মৈ॑ তে বিধেম॒ বাজা॑য॒ স্বাহা᳚ ॥ সু॒প॒র্ণো॑-ঽসি গ॒রুত্মা᳚-ন্পৃথি॒ব্যাগ্ং সী॑দ পৃ॒ষ্ঠে পৃ॑থি॒ব্যা-স্সী॑দ ভা॒সা-ঽন্তরি॑ক্ষ॒মা পৃ॑ণ॒ জ্যোতি॑ষা॒ দিব॒মুত্ত॑ভান॒ তেজ॑সা॒ দিশ॒ উ-দ্দৃগ্ং॑হ ॥ আ॒জুহ্বা॑ন-স্সু॒প্রতী॑কঃ পু॒রস্তা॒দগ্নে॒ স্বাং-যোঁনি॒মা সী॑দ সা॒দ্ধ্যা । অ॒স্মিন্-থ্স॒ধস্থে॒ অদ্ধ্যুত্ত॑রস্মি॒ন্ বিশ্বে॑ দেবা॒ [অদ্ধ্যুত্ত॑রস্মি॒ন্ বিশ্বে॑ দেবাঃ, যজ॑মানশ্চ সীদত ।] 23

যজ॑মানশ্চ সীদত ॥ প্রেদ্ধো॑ অগ্নে দীদিহি পু॒রো নো-ঽজ॑স্রযা সূ॒র্ম্যা॑ যবিষ্ঠ । ত্বাগ্ং শশ্ব॑ন্ত॒ উপ॑ যন্তি॒ বাজাঃ᳚ ॥ বি॒ধেম॑ তে পর॒মে জন্ম॑ন্নগ্নে বি॒ধেম॒ স্তোমৈ॒রব॑রে স॒ধস্থে᳚ । যস্মা॒-দ্যোনে॑রু॒দারি॑থা॒ যজে॒ ত-ম্প্রত্বে হ॒বীগ্ংষি॑ জুহুরে॒ সমি॑দ্ধে ॥ তাগ্ং স॑বি॒তুর্বরে᳚ণ্যস্য চি॒ত্রামা-ঽহং-বৃঁ॑ণে সুম॒তিং-বিঁ॒শ্বজ॑ন্যাম্ । যাম॑স্য॒ কণ্বো॒ অদু॑হ॒-ত্প্রপী॑নাগ্ং স॒হস্র॑ধারা॒- [স॒হস্র॑ধারাম্, পয॑সা ম॒হী-ঙ্গাম্ ।] 24

-ম্পয॑সা ম॒হী-ঙ্গাম্ ॥ স॒প্ত তে॑ অগ্নে স॒মিধঃ॑ স॒প্ত জি॒হ্বা-স্স॒প্তর্ষ॑য-স্স॒প্ত ধাম॑ প্রি॒যাণি॑ । স॒প্ত হোত্রা᳚-স্সপ্ত॒ধা ত্বা॑ যজন্তি স॒প্ত যোনী॒রা পৃ॑ণস্বা ঘৃ॒তেন॑ ॥ ঈ॒দৃ-ঞ্চা᳚ন্যা॒দৃ-ঞ্চৈ॑তা॒দৃঞ্চ॑ প্রতি॒দৃ-ঞ্চ॑ মি॒তশ্চ॒ সম্মি॑তশ্চ॒ সভ॑রাঃ ॥ শু॒ক্রজ্যো॑তিশ্চ চি॒ত্রজ্যো॑তিশ্চ স॒ত্যজ্যো॑তিশ্চ॒ জ্যোতি॑ষ্মাগ্শ্চ স॒ত্যশ্চ॑র্ত॒পাশ্চাত্যগ্ং॑হাঃ । 25

ঋ॒ত॒জিচ্চ॑ সত্য॒জিচ্চ॑ সেন॒জিচ্চ॑ সু॒ষেণ॒শ্চান্ত্য॑মিত্রশ্চ দূ॒রে অ॑মিত্রশ্চ গ॒ণঃ ॥ ঋ॒তশ্চ॑ স॒ত্যশ্চ॑ ধ্রু॒বশ্চ॑ ধ॒রুণ॑শ্চ ধ॒র্তা চ॑ বিধ॒র্তা চ॑ বিধার॒যঃ ॥ ঈ॒দৃক্ষা॑স এতা॒দৃক্ষা॑স ঊ॒ ষুণঃ॑ স॒দৃক্ষা॑সঃ॒ প্রতি॑সদৃক্ষাস॒ এত॑ন । মি॒তাস॑শ্চ॒ সম্মি॑তাসশ্চ ন ঊ॒তযে॒ সভ॑রসো মরুতো য॒জ্ঞে অ॒স্মিন্নিন্দ্র॒-ন্দৈবী॒র্বিশো॑ ম॒রুতো-ঽনু॑বর্ত্মানো॒ যথেন্দ্র॒-ন্দৈবী॒র্বিশো॑ ম॒রুতো-ঽনু॑বর্ত্মান এ॒বমি॒মং-যঁজ॑মান॒-ন্দৈবী᳚শ্চ॒ বিশো॒ মানু॑ষী॒শ্চানু॑বর্ত্মানো ভবন্তু ॥ 26 ॥

(অ॒গা॒গ্ং॒ - স॒হ॒স্রা॒ক্ষ॒ - দে॒বাঃ॒ - স॒হস্র॑ধারা॒ - মত্যগ্ং॑হা॒ - অনু॑বর্ত্মানঃ॒ - ষোড॑শ চ) (অ. 5)

জী॒মূত॑স্যেব ভবতি॒ প্রতী॑কং॒-যঁদ্ব॒র্মী যাতি॑ স॒মদা॑মু॒পস্থে᳚ । অনা॑বিদ্ধযা ত॒নুবা॑ জয॒ ত্বগ্ং স ত্বা॒ বর্ম॑ণো মহি॒মা পি॑পর্তু ॥ ধন্ব॑না॒ গা ধন্ব॑না॒-ঽঽজি-ঞ্জ॑যেম॒ ধন্ব॑না তী॒ব্রা-স্স॒মদো॑ জযেম । ধনু॒-শ্শত্রো॑রপকা॒ম-ঙ্কৃ॑ণোতি॒ ধন্ব॑না॒ সর্বাঃ᳚ প্র॒দিশো॑ জযেম ॥ ব॒ক্ষ্যন্তী॒বেদা গ॑নীগন্তি॒ কর্ণ॑-ম্প্রি॒যগ্ং সখা॑য-ম্পরিষস্বজা॒না । যোষে॑ব শিঙ্ক্তে॒ বিত॒তা-ঽধি॒ ধন্ব॒- [ধন্বন্ন্॑, জ্যা ই॒যগ্ং] 27

-ঞ্জ্যা ই॒যগ্ং সম॑নে পা॒রয॑ন্তী ॥ তে আ॒চর॑ন্তী॒ সম॑নেব॒ যোষা॑ মা॒তেব॑ পু॒ত্র-ম্বি॑ভৃতামু॒পস্থে᳚ । অপ॒ শত্রূন্॑ বিদ্ধ্যতাগ্ং সংবিঁদা॒নে আর্ত্নী॑ ই॒মে বি॑ষ্ফু॒রন্তী॑ অ॒মিত্রান্॑ ॥ ব॒হ্বী॒না-ম্পি॒তা ব॒হুর॑স্য পু॒ত্রশ্চি॒শ্চা কৃ॑ণোতি॒ সম॑না-ঽব॒গত্য॑ । ই॒ষু॒ধি-স্সঙ্কাঃ॒ পৃত॑নাশ্চ॒ সর্বাঃ᳚ পৃ॒ষ্ঠে নিন॑দ্ধো জযতি॒ প্রসূ॑তঃ ॥ রথে॒ তিষ্ঠ॑-ন্নযতি বা॒জিনঃ॑ পু॒রো যত্র॑যত্র কা॒ময॑তে সুষার॒থিঃ । অ॒ভীশূ॑না-ম্মহি॒মান॑- [মহি॒মান᳚ম্, প॒না॒য॒ত॒ মনঃ॑] 28

-ম্পনাযত॒ মনঃ॑ প॒শ্চাদনু॑ যচ্ছন্তি র॒শ্মযঃ॑ ॥ তী॒ব্রা-ন্ঘোষা᳚ন্ কৃণ্বতে॒ বৃষ॑পাণ॒যো-ঽশ্বা॒ রথে॑ভি-স্স॒হ বা॒জয॑ন্তঃ । অ॒ব॒ক্রাম॑ন্তঃ॒ প্রপ॑দৈর॒মিত্রা᳚ন্ ক্ষি॒ণন্তি॒ শত্রূ॒গ্ং॒রন॑পব্যযন্তঃ ॥ র॒থ॒বাহ॑নগ্ং হ॒বির॑স্য॒ নাম॒ যত্রা-ঽঽযু॑ধ॒-ন্নিহি॑তমস্য॒ বর্ম॑ । তত্রা॒ রথ॒মুপ॑ শ॒গ্মগ্ং স॑দেম বি॒শ্বাহা॑ ব॒যগ্ং সু॑মন॒স্যমা॑নাঃ ॥ স্বা॒দু॒ষ॒গ্ং॒ সদঃ॑ পি॒তরো॑ বযো॒ধাঃ কৃ॑চ্ছ্রে॒শ্রিত॒-শ্শক্তী॑বন্তো গভী॒রাঃ । চি॒ত্রসে॑না॒ ইষু॑বলা॒ অমৃ॑দ্ধ্রা-স্স॒তোবী॑রা উ॒রবো᳚ ব্রাতসা॒হাঃ ॥ ব্রাহ্ম॑ণাসঃ॒ [ব্রাহ্ম॑ণাসঃ, পিত॑র॒-] 29

পিত॑র॒-স্সোম্যা॑স-শ্শি॒বে নো॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী অ॑নে॒হসা᳚ । পূ॒ষা নঃ॑ পাতু দুরি॒তাদৃ॑তাবৃধো॒ রক্ষা॒ মাকি॑র্নো অ॒ঘশগ্ং॑স ঈশত ॥ সু॒প॒র্ণং-বঁ॑স্তে মৃ॒গো অ॑স্যা॒ দন্তো॒ গোভি॒-স্সন্ন॑দ্ধা পততি॒ প্রসূ॑তা । যত্রা॒ নর॒-স্স-ঞ্চ॒ বি চ॒ দ্রব॑ন্তি॒ তত্রা॒স্মভ্য॒মিষ॑ব॒-শ্শর্ম॑ যগ্ংসন্ন্ ॥ ঋজী॑তে॒ পরি॑ বৃঙ্গ্ধি॒ নো-ঽশ্মা॑ ভবতু নস্ত॒নূঃ । সোমো॒ অধি॑ ব্রবীতু॒ নো-ঽদি॑তি॒- [নো-ঽদি॑তিঃ, শর্ম॑ যচ্ছতু ।] 30

-শ্শর্ম॑ যচ্ছতু ॥ আ জ॑ঙ্ঘন্তি॒ সান্বে॑ষা-ঞ্জ॒ঘনা॒গ্ং॒ উপ॑ জিঘ্নতে । অশ্বা॑জনি॒ প্রচে॑ত॒সো-ঽশ্বা᳚ন্-থ্স॒মথ্সু॑ চোদয ॥ অহি॑রিব ভো॒গৈঃ পর্যে॑তি বা॒হু-ঞ্জ্যাযা॑ হে॒তি-ম্প॑রি॒বাধ॑মানঃ । হ॒স্ত॒ঘ্নো বিশ্বা॑ ব॒যুনা॑নি বি॒দ্বা-ন্পুমা॒-ন্পুমাগ্ং॑স॒-ম্পরি॑ পাতু বি॒শ্বতঃ॑ ॥ বন॑স্পতে বী॒ড্ব॑ঙ্গো॒ হি ভূ॒যা অ॒স্ম-থ্স॑খা প্র॒তর॑ণ-স্সু॒বীরঃ॑ । গোভি॒-স্সন্ন॑দ্ধো অসি বী॒ডয॑স্বা-ঽঽস্থা॒তা তে॑ জযতু॒ জেত্বা॑নি ॥ দি॒বঃ পৃ॑থি॒ব্যাঃ প- [পরি॑, ওজ॒ উ-দ্ভৃ॑তং॒-] 31

-র্যোজ॒ উ-দ্ভৃ॑তং॒-বঁন॒স্পতি॑ভ্যঃ॒ পর্যাভৃ॑ত॒গ্ং॒ সহঃ॑ । অ॒পামো॒জ্মান॒-ম্পরি॒ গোভি॒রাবৃ॑ত॒মিন্দ্র॑স্য॒ বজ্রগ্ং॑ হ॒বিষা॒ রথং॑-যঁজ ॥ ইন্দ্র॑স্য॒ বজ্রো॑ ম॒রুতা॒মনী॑ক-ম্মি॒ত্রস্য॒ গর্ভো॒ বরু॑ণস্য॒ নাভিঃ॑ । সেমা-ন্নো॑ হ॒ব্যদা॑তি-ঞ্জুষা॒ণো দেব॑ রথ॒ প্রতি॑ হ॒ব্যা গৃ॑ভায ॥ উপ॑ শ্বাসয পৃথি॒বীমু॒ত দ্যা-ম্পু॑রু॒ত্রা তে॑ মনুতাং॒-বিঁষ্ঠি॑ত॒-ঞ্জগ॑ত্ । স দু॑ন্দুভে স॒জূরিন্দ্রে॑ণ দে॒বৈর্দূ॒রা- [দে॒বৈর্দূ॒রাত্, দবী॑যো॒] 32

-দ্দবী॑যো॒ অপ॑সেধ॒ শত্রূন্॑ ॥ আ ক্র॑ন্দয॒ বল॒মোজো॑ ন॒ আ ধা॒ নিষ্ট॑নিহি দুরি॒তা বাধ॑মানঃ । অপ॑ প্রোথ দুন্দুভে দু॒চ্ছুনাগ্ং॑ ই॒ত ইন্দ্র॑স্য মু॒ষ্টির॑সি বী॒ডয॑স্ব ॥ আ-ঽমূর॑জ প্র॒ত্যাব॑র্তযে॒মাঃ কে॑তু॒ম-দ্দু॑ন্দু॒ভি র্বা॑বদীতি । সমশ্ব॑পর্ণা॒শ্চর॑ন্তি নো॒ নরো॒-ঽস্মাক॑মিন্দ্র র॒থিনো॑ জযন্তু ॥ 33 ॥

(ধন্ব॑ন্ - মহি॒মানং॒ - ব্রাহ্ম॑ণা॒সো - ঽদি॑তিঃ - পৃথি॒ব্যাঃ পরি॑ - দূ॒রা - দেক॑চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 6)

যদক্র॑ন্দঃ প্রথ॒ম-ঞ্জায॑মান উ॒দ্যন্-থ্স॑মু॒দ্রাদু॒ত বা॒ পুরী॑ষাত্ । শ্যে॒নস্য॑ প॒ক্ষা হ॑রি॒ণস্য॑ বা॒হূ উ॑প॒স্তুত্য॒-ম্মহি॑ জা॒ত-ন্তে॑ অর্বন্ন্ ॥ য॒মেন॑ দ॒ত্ত-ন্ত্রি॒ত এ॑নমাযুন॒গিন্দ্র॑ এণ-ম্প্রথ॒মো অদ্ধ্য॑তিষ্ঠত্ । গ॒ন্ধ॒র্বো অ॑স্য রশ॒নাম॑-গৃভ্ণা॒-থ্সূরা॒দশ্বং॑-বঁসবো॒ নির॑তষ্ট ॥ অসি॑ য॒মো অস্যা॑দি॒ত্যো অ॑র্ব॒ন্নসি॑ ত্রি॒তো গুহ্যে॑ন ব্র॒তেন॑ । অসি॒ সোমে॑ন স॒মযা॒ বিপৃ॑ক্ত [বিপৃ॑ক্তঃ, আ॒হুস্তে॒ ত্রীণি॑ দি॒বি বন্ধ॑নানি ।] 34

আ॒হুস্তে॒ ত্রীণি॑ দি॒বি বন্ধ॑নানি ॥ ত্রীণি॑ ত আহুর্দি॒বি বন্ধ॑নানি॒ ত্রীণ্য॒ফ্সু ত্রীণ্য॒ন্ত-স্স॑মু॒দ্রে । উ॒তেব॑ মে॒ বরু॑ণশ্ছন্-থ্স্যর্ব॒ন্॒. যত্রা॑ ত আ॒হুঃ প॑র॒ম-ঞ্জ॒নিত্র᳚ম্ ॥ ই॒মা তে॑ বাজিন্নব॒মার্জ॑নানী॒মা শ॒ফানাগ্ং॑ সনি॒তুর্নি॒ধানা᳚ । অত্রা॑ তে ভ॒দ্রা র॑শ॒না অ॑পশ্যমৃ॒তস্য॒ যা অ॑ভি॒রক্ষ॑ন্তি গো॒পাঃ ॥ আ॒ত্মান॑-ন্তে॒ মন॑সা॒-ঽঽরাদ॑জানাম॒বো দি॒বা [ ] 35

প॒তয॑ন্ত-ম্পত॒ঙ্গম্ । শিরো॑ অপশ্য-ম্প॒থিভিঃ॑ সু॒গেভি॑ররে॒ণুভি॒র্জেহ॑মান-ম্পত॒ত্রি ॥ অত্রা॑ তে রূ॒পমু॑ত্ত॒মম॑পশ্য॒-ঞ্জিগী॑ষমাণমি॒ষ আ প॒দে গোঃ । য॒দা তে॒ মর্তো॒ অনু॒ ভোগ॒মান॒ডাদি-দ্গ্রসি॑ষ্ঠ॒ ওষ॑ধীরজীগঃ ॥ অনু॑ ত্বা॒ রথো॒ অনু॒ মর্যো॑ অর্ব॒ন্ননু॒ গাবো-ঽনু॒ ভগঃ॑ ক॒নীনা᳚ম্ । অনু॒ ব্রাতা॑স॒স্তব॑ স॒খ্যমী॑যু॒রনু॑ দে॒বা ম॑মিরে বী॒র্য॑- [বী॒র্য᳚ম্, তে ।] 36

-ন্তে ॥ হির॑ণ্যশৃ॒ঙ্গো-ঽযো॑ অস্য॒ পাদা॒ মনো॑জবা॒ অব॑র॒ ইন্দ্র॑ আসীত্ । দে॒বা ইদ॑স্য হবি॒রদ্য॑মায॒ন্॒. যো অর্ব॑ন্ত-ম্প্রথ॒মো অ॒দ্ধ্যতি॑ষ্ঠত্ ॥ ঈ॒র্মান্তা॑স॒-স্সিলি॑কমদ্ধ্যমাস॒-স্সগ্ং শূর॑ণাসো দি॒ব্যাসো॒ অত্যাঃ᳚ । হ॒গ্ং॒সা ই॑ব শ্রেণি॒শো য॑তন্তে॒ যদাক্ষি॑ষুর্দি॒ব্য-মজ্ম॒মশ্বাঃ᳚ ॥ তব॒ শরী॑র-ম্পতযি॒ষ্ণ্ব॑র্ব॒-ন্তব॑ চি॒ত্তং-বাঁত॑ ইব॒ ধ্রজী॑মান্ । তব॒ শৃঙ্গা॑ণি॒ বিষ্ঠি॑তা পুরু॒ত্রা-ঽর॑ণ্যেষু॒ জর্ভু॑রাণা চরন্তি ॥ উপ॒ [উপ॑, প্রাগা॒চ্ছস॑নং-] 37

প্রাগা॒চ্ছস॑নং-বাঁ॒জ্যর্বা॑ দেব॒দ্রীচা॒ মন॑সা॒ দীদ্ধ্যা॑নঃ । অ॒জঃ পু॒রো নী॑যতে॒ নাভি॑র॒স্যানু॑ প॒শ্চা-ত্ক॒বযো॑ যন্তি রে॒ভাঃ ॥ উপ॒ প্রাগা᳚-ত্পর॒মং-যঁ-থ্স॒ধস্থ॒মর্বা॒গ্ং॒ অচ্ছা॑ পি॒তর॑-ম্মা॒তর॑-ঞ্চ । অ॒দ্যা দে॒বান্ জুষ্ট॑তমো॒ হি গ॒ম্যা অথা-ঽঽশা᳚স্তে দা॒শুষে॒ বার্যা॑ণি ॥ 38 ॥

(বিপৃ॑ক্তো - দি॒বা - বী॒র্য॑ - মুপৈ - কা॒ন্নচ॑ত্বারি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 7)

মা নো॑ মি॒ত্রো বরু॑ণো অর্য॒মা-ঽঽযুরিন্দ্র॑ ঋভু॒ক্ষা ম॒রুতঃ॒ পরি॑ খ্যন্ন্ । য-দ্বা॒জিনো॑ দে॒বজা॑তস্য॒ সপ্তেঃ᳚ প্রব॒ক্ষ্যামো॑ বি॒দথে॑ বী॒র্যা॑ণি ॥ যন্নি॒র্ণিজা॒ রেক্ণ॑সা॒ প্রাবৃ॑তস্য রা॒তি-ঙ্গৃ॑ভী॒তা-ম্মু॑খ॒তো নয॑ন্তি । সুপ্রা॑ঙ॒জো মেম্য॑-দ্বি॒শ্বরূ॑প ইন্দ্রাপূ॒ষ্ণোঃ প্রি॒যমপ্যে॑তি॒ পাথঃ॑ ॥ এ॒ষ চ্ছাগঃ॑ পু॒রো অশ্বে॑ন বা॒জিনা॑ পূ॒ষ্ণো ভা॒গো নী॑যতে বি॒শ্বদে᳚ব্যঃ । অ॒ভি॒প্রিযং॒-যঁ-ত্পু॑রো॒ডাশ॒মর্ব॑তা॒ ত্বষ্টে- [ত্বষ্টেত্, এ॒ন॒গ্ং॒ সৌ॒শ্র॒ব॒সায॑ জিন্বতি ।] 39

-দে॑নগ্ং সৌশ্রব॒সায॑ জিন্বতি ॥ যদ্ধ॒বিষ্য॑মৃতু॒শো দে॑ব॒যান॒-ন্ত্রির্মানু॑ষাঃ॒ পর্যশ্ব॒-ন্নয॑ন্তি । অত্রা॑ পূ॒ষ্ণঃ প্র॑থ॒মো ভা॒গ এ॑তি য॒জ্ঞ-ন্দে॒বেভ্যঃ॑ প্রতিবে॒দয॑ন্ন॒জঃ ॥ হোতা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুরাব॑যা অগ্নিমি॒ন্ধো গ্রা॑বগ্রা॒ভ উ॒ত শগ্গ্স্তা॒ সুবি॑প্রঃ । তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ স্ব॑রঙ্কৃতেন॒ স্বি॑ষ্টেন ব॒ক্ষণা॒ আ পৃ॑ণদ্ধ্বম্ ॥ যূ॒প॒ব্র॒স্কা উ॒ত যে যূ॑পবা॒হাশ্চ॒ষালং॒-যেঁ অ॑শ্বযূ॒পায॒ তক্ষ॑তি । যে চার্ব॑তে॒ পচ॑নগ্ং স॒ভংর॑ন্ত্যু॒তো [ ] 40

তেষা॑-ম॒ভিগূ᳚র্তির্ন ইন্বতু ॥ উপ॒ প্রাগা᳚-থ্সু॒মন্মে॑-ঽধাযি॒ মন্ম॑ দে॒বানা॒মাশা॒ উপ॑ বী॒তপৃ॑ষ্ঠঃ । অন্বে॑নং॒-বিঁপ্রা॒ ঋষ॑যো মদন্তি দে॒বানা᳚-ম্পু॒ষ্টে চ॑কৃমা সু॒বন্ধু᳚ম্ ॥ য-দ্বা॒জিনো॒ দাম॑ স॒দান্ন॒মর্ব॑তো॒ যা শী॑র্ষ॒ণ্যা॑ রশ॒না রজ্জু॑রস্য । যদ্বা॑ ঘাস্য॒ প্রভৃ॑তমা॒স্যে॑ তৃণ॒গ্ং॒ সর্বা॒ তা তে॒ অপি॑ দে॒বেষ্ব॑স্তু ॥ যদশ্ব॑স্য ক্র॒বিষো॒ [যদশ্ব॑স্য ক্র॒বিষঃ॑, মক্ষি॒কা-ঽঽশ॒] 41

মক্ষি॒কা-ঽঽশ॒ যদ্বা॒ স্বরৌ॒ স্বধি॑তৌ রি॒প্তমস্তি॑ । যদ্ধস্ত॑যো-শ্শমি॒তুর্যন্ন॒খেষু॒ সর্বা॒ তা তে॒ অপি॑ দে॒বেষ্ব॑স্তু ॥ যদূব॑দ্ধ্যমু॒দর॑স্যাপ॒বাতি॒ য আ॒মস্য॑ ক্র॒বিষো॑ গ॒ন্ধো অস্তি॑ । সু॒কৃ॒তা তচ্ছ॑মি॒তারঃ॑ কৃণ্বন্তূ॒ত মেধগ্ং॑ শৃত॒পাক॑-ম্পচন্তু ॥ য-ত্তে॒ গাত্রা॑দ॒গ্নিনা॑ প॒চ্যমা॑নাদ॒ভি শূল॒-ন্নিহ॑তস্যাব॒ধাব॑তি । মা ত-দ্ভূম্যা॒মা শ্রি॑ষ॒ ( )-ন্মা তৃণে॑ষু দে॒বেভ্য॒স্তদু॒শদ্ভ্যো॑ রা॒তম॑স্তু ॥ 42 ॥

(ই - দু॒তো - ক্র॒বিষঃ॑ - শ্রিষথ্ - স॒প্ত চ॑) (অ. 8)

যে বা॒জিন॑-ম্পরি॒পশ্য॑ন্তি প॒ক্বং-যঁ ঈ॑মা॒হু-স্সু॑র॒ভির্নির্হ॒রেতি॑ । যে চার্ব॑তো মাগ্ংসভি॒ক্ষামু॒পাস॑ত উ॒তো তেষা॑ম॒ভিগূ᳚র্তির্ন ইন্বতু ॥ যন্নীক্ষ॑ণ-ম্মা॒গ্॒স্পচ॑ন্যা উ॒খাযা॒ যা পাত্রা॑ণি যূ॒ষ্ণ আ॒সেচ॑নানি । ঊ॒ষ্ম॒ণ্যা॑-ঽপি॒ধানা॑ চরূ॒ণাম॒ঙ্কা-স্সূ॒নাঃ পরি॑ ভূষ॒ন্ত্যশ্ব᳚ম্ ॥ নি॒ক্রম॑ণ-ন্নি॒ষদ॑নং-বিঁ॒বর্ত॑নং॒-যঁচ্চ॒ পড্বী॑শ॒মর্ব॑তঃ । যচ্চ॑ প॒পৌ যচ্চ॑ ঘা॒সি- [ঘা॒সিম্, জ॒ঘাস॒ সর্বা॒ তা] 43

-ঞ্জ॒ঘাস॒ সর্বা॒ তা তে॒ অপি॑ দে॒বেষ্ব॑স্তু ॥ মা ত্বা॒-ঽগ্নি-র্ধ্ব॑নযি-দ্ধূ॒মগ॑ন্ধি॒র্মোখা ভ্রাজ॑ন্ত্য॒ভি বি॑ক্ত॒ জঘ্রিঃ॑ । ই॒ষ্টং-বীঁ॒তম॒ভিগূ᳚র্তং॒-বঁষ॑ট্কৃত॒-ন্ত-ন্দে॒বাসঃ॒ প্রতি॑ গৃভ্ণ॒ন্ত্যশ্ব᳚ম্ ॥ যদশ্বা॑য॒ বাস॑ উপস্তৃ॒ণন্ত্য॑ধীবা॒সং-যাঁ হির॑ণ্যান্যস্মৈ । স॒ন্দান॒মর্ব॑ন্ত॒-ম্পড্বী॑শ-ম্প্রি॒যা দে॒বেষ্বা যা॑মযন্তি ॥ য-ত্তে॑ সা॒দে মহ॑সা॒ শূকৃ॑তস্য॒ পার্ষ্ণি॑যা বা॒ কশ॑যা [বা॒ কশ॑যা, বা॒ তু॒তোদ॑ ।] 44

বা তু॒তোদ॑ । স্রু॒চেব॒ তা হ॒বিষো॑ অদ্ধ্ব॒রেষু॒ সর্বা॒ তা তে॒ ব্রহ্ম॑ণা সূদযামি ॥ চতু॑স্ত্রিগ্ংশ-দ্বা॒জিনো॑ দে॒বব॑ন্ধো॒-র্বঙ্ক্রী॒-রশ্ব॑স্য॒ স্বধি॑তি॒-স্সমে॑তি । অচ্ছি॑দ্রা॒ গাত্রা॑ ব॒যুনা॑ কৃণোত॒ পরু॑ষ্পরুরনু॒ঘুষ্যা॒ বি শ॑স্ত ॥ এক॒স্ত্বষ্টু॒রশ্ব॑স্যা বিশ॒স্তা দ্বা য॒ন্তারা॑ ভবত॒স্তথ॒র্তুঃ । যা তে॒ গাত্রা॑ণামৃতু॒থা কৃ॒ণোমি॒ তাতা॒ পিণ্ডা॑না॒-ম্প্র জু॑হোম্য॒গ্নৌ ॥ মা ত্বা॑ তপ- [তপত্, প্রি॒য আ॒ত্মা-] 45

-ত্প্রি॒য আ॒ত্মা-ঽপি॒যন্ত॒-ম্মা স্বধি॑তিস্ত॒নুব॒ আ তি॑ষ্ঠিপ-ত্তে । মা তে॑ গৃ॒দ্ধ্নু-র॑বিশ॒স্তা-ঽতি॒হায॑ ছি॒দ্রা গাত্রা᳚ণ্য॒সিনা॒ মিথূ॑ কঃ ॥ ন বা উ॑বে॒তন্ম্রি॑যসে॒ ন রি॑ষ্যসি দে॒বাগ্ং ইদে॑ষি প॒থিভিঃ॑ সু॒গেভিঃ॑ । হরী॑ তে॒ যুঞ্জা॒ পৃষ॑তী অভূতা॒মুপা᳚স্থা-দ্বা॒জী ধু॒রি রাস॑ভস্য ॥ সু॒গব্য॑-ন্নো বা॒জী স্বশ্বি॑য-ম্পু॒গ্ং॒সঃ পু॒ত্রাগ্ং উ॒ত বি॑শ্বা॒পুষগ্ং॑ র॒যিম্ । অ॒না॒গা॒স্ত্ব-ন্নো॒ অদি॑তিঃ কৃণোতু ক্ষ॒ত্র-ন্নো॒ অশ্বো॑ বনতাগ্ং হ॒বিষ্মান্॑ ॥ 46 ॥

(ঘা॒সিং-কশ॑যা - তপ-দ্- র॒যিং - নব॑ চ ) (অ. 9)

(অশ্ম॒ন্ - য ই॒মো - দে॑ন - মা॒শুঃ - প্রাচীং᳚ - জী॒মূত॑স্য॒ - যদক্র॑ন্দো॒ - মা নো॑ মি॒ত্রো - যে বা॒জিনং॒ - নব॑)

(অশ্ম॑ন্ - মনো॒যুজং॒ - প্রাচী॒মনু॒ - শর্ম॑ যচ্ছতু॒ - তেষা॑ম॒ভিগূ᳚র্তিঃ॒ - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশত্)

(অশ্ম॑ন্, হ॒বিষ্মান্॑)

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থ কাণ্ডে ষষ্ঠঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে , শ্রী মহাগণপতযে নমঃ , শ্রী গুরুভ্যো নমঃ , হ॒রিঃ॒ ওঁ

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ - pariṣecana-saṃskārābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

aśma॒nnūrja॒-mparva̭te śiśriyā॒ṇāṃ-vā~tḙ pa॒rjanye॒ varṷṇasya॒ śuṣme᳚ | a॒dbhya oṣa̭dhībhyo॒ vana॒spati॒bhyo-'dhi॒ sambhṛ̭tā॒-ntā-nna॒ iṣa॒mūrja̭-ndhatta maruta-ssagṃ rarā॒ṇāḥ || aśmagg̭ste॒ kṣuda॒mu-nte॒ śugṛ̭cchatu॒ ya-ndvi॒ṣmaḥ || sa॒mu॒drasya̭ tvā॒-'vāka॒yā-'gne॒ pari̭ vyayāmasi | pā॒va॒ko a॒smabhyagṃ̭ śi॒vo bha̭va || hi॒masya̭ tvā ja॒rāyu॒ṇā-'gne॒ pari̭ vyayāmasi | pā॒va॒ko a॒smabhyagṃ̭ śi॒vo bha̭va || upa॒- [upa̭, jmannupa̭] 1

-jmannupa̭ veta॒se-'va̭ttara-nna॒dīṣvā | agnḙ pi॒ttama॒pāma̭si || maṇḍṷ̄ki॒ tābhi॒rā ga̭hi॒ sema-nno̭ ya॒jñam | pā॒va॒kava̭rṇagṃ śi॒va-ṅkṛ̭dhi || pā॒va॒ka ā ci॒taya̭ntyā kṛ॒pā | kṣāma̭-nruru॒ca u॒ṣaso॒ na bhā॒nunā᳚ || tūrva॒-nna yāma॒nneta̭śasya॒ nū raṇa॒ ā yo ghṛ॒ṇe | na ta̭tṛṣā॒ṇo a॒jaraḥ̭ || agnḙ pāvaka ro॒ciṣā̭ ma॒ndrayā̭ deva ji॒hvayā᳚ | ā de॒vān [ā de॒vān, va॒kṣi॒ yakṣi̭ ca |] 2

va̭kṣi॒ yakṣi̭ ca || sa naḥ̭ pāvaka dīdi॒vo-'gnḙ de॒vāgṃ i॒hā-'' va̭ha | upa̭ ya॒jñagṃ ha॒viśca̭ naḥ || a॒pāmi॒da-nnyaya̭nagṃ samu॒drasya̭ ni॒veśa̭nam | a॒nya-ntḙ a॒sma-tta̭pantu he॒tayaḥ̭ pāva॒ko a॒smabhyagṃ̭ śi॒vo bha̭va || nama̭ste॒ hara̭se śo॒ciṣe॒ nama̭ste astva॒rciṣe᳚ | a॒nya-ntḙ a॒sma-tta̭pantu he॒tayaḥ̭ pāva॒ko a॒smabhyagṃ̭ śi॒vo bha̭va || nṛ॒ṣade॒ va- [nṛ॒ṣade॒ vaṭ, a॒phsu॒ṣade॒ va-ḍva̭na॒sade॒] 3

-ḍa̭phsu॒ṣade॒ va-ḍva̭na॒sade॒ va-ḍba̭rhi॒ṣade॒ vaṭ-thsṷva॒rvide॒ vaṭ || ye de॒vā de॒vānāṃ᳚-ya~॒jñiyā̭ ya॒jñiyā̭nāgṃ saṃva~-thsa॒rīṇa॒mupa̭ bhā॒gamāsa̭te | a॒hu॒tādo̭ ha॒viṣo̭ ya॒jñe a॒smin-thsva॒ya-ñjṷhuddhva॒-mmadhṷno ghṛ॒tasya̭ || ye de॒vā de॒veṣvadhi̭ deva॒tvamāya॒n॒ ye brahma̭ṇaḥ pura e॒tāro̭ a॒sya | yebhyo॒ narte pava̭te॒ dhāma॒ ki-ñca॒na na te di॒vo na pṛ̭thi॒vyā adhi॒ snuṣṷ || prā॒ṇa॒dā [prā॒ṇa॒dāḥ, a॒pā॒na॒dā vyā̭na॒dā-] 4

a̭pāna॒dā vyā̭na॒dā-śca̭kṣu॒rdā va̭rco॒dā va̭rivo॒dāḥ | a॒nya-ntḙ a॒sma-tta̭pantu he॒tayaḥ̭ pāva॒ko a॒smabhyagṃ̭ śi॒vo bha̭va || a॒gnisti॒gmena̭ śo॒ciṣā॒ yagṃsa॒dviśva॒-nnya̭triṇa᳚m | a॒gnirno̭ vagṃsate ra॒yim || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || 5 ||

(upa̭-de॒vān-vaṭ-prā̭ṇa॒dā-ścatṷścatvārigṃśacca) (a. 1)

ya i॒mā viśvā॒ bhuva̭nāni॒ juhva॒dṛṣi॒r॒hotā̭ niṣa॒sādā̭ pi॒tā naḥ̭ | sa ā॒śiṣā॒ dravi̭ṇami॒cchamā̭naḥ parama॒cchado॒ vara॒ ā vi̭veśa || vi॒śvaka̭rmā॒ mana̭sā॒ yadvihā̭yā dhā॒tā vi̭dhā॒tā pa̭ra॒mota sa॒ndṛk | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ sami॒ṣā ma̭danti॒ yatra̭ sapta॒r॒ṣī-npa॒ra eka̭mā॒huḥ || yo naḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tā yo vi̭dhā॒tā yo naḥ̭ sa॒to a॒bhyā sajja॒jāna̭ | 6

yo de॒vānā᳚-nnāma॒dhā eka̭ e॒va tagṃ sa̭mpra॒śña-mbhuva̭nā yantya॒nyā || ta ā-'ya̭janta॒ dravi̭ṇa॒gṃ॒ sama̭smā॒ ṛṣa̭yaḥ॒ pūrvḙ jari॒tāro॒ na bhū॒nā | a॒sūrtā॒ sūrtā॒ raja̭so vi॒māne॒ ye bhū॒tāni̭ sa॒makṛ̭ṇvanni॒māni̭ || na taṃ-vi~̭dātha॒ ya i॒da-ñja॒jānā॒nya-dyu॒ṣmāka॒manta̭ra-mbhavāti | nī॒hā॒reṇa॒ prāvṛ̭tā॒ jalpyā̭ cāsu॒tṛpa̭ uktha॒ śāsa̭ścaranti || pa॒ro di॒vā pa॒ra e॒nā [pa॒ra e॒nā, pṛ॒thi॒vyā pa॒ro] 7

pṛ̭thi॒vyā pa॒ro de॒vebhi॒rasṷrai॒rguhā॒ yat | kagg svi॒dgarbha̭-mpratha॒ma-nda̭ddhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśve᳚ || tamidgarbha̭-mpratha॒ma-nda̭ddhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśve᳚ | a॒jasya॒ nābhā॒vaddhyeka॒-marpi̭taṃ॒-ya~smi̭nni॒daṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na॒madhi̭ śri॒tam || vi॒śvaka̭rmā॒ hyaja̭niṣṭa de॒va ādi-dga̭ndha॒rvo a̭bhava-ddvi॒tīyaḥ̭ | tṛ॒tīyaḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tauṣa̭dhīnā- [pi॒tā ja̭ni॒tauṣa̭dhīnām, a॒pā-ṅgarbhaṃ॒-vya~̭dadhā-tpuru॒trā |] 8

-ma॒pā-ṅgarbhaṃ॒-vya~̭dadhā-tpuru॒trā || cakṣṷṣaḥ pi॒tā mana̭sā॒ hi dhīro̭ ghṛ॒tamḙne ajana॒nna̭māne | ya॒dedantā॒ ada̭dṛgṃhanta॒ pūrva॒ ādi-ddyāvā̭pṛthi॒vī a̭prathetām || vi॒śvata̭-ścakṣuru॒ta vi॒śvato̭mukho vi॒śvato̭hasta u॒ta vi॒śvata̭spāt | sa-mbā॒hubhyā॒-nnama̭ti॒ sa-mpata̭trai॒ rdyāvā̭pṛthi॒vī ja॒naya̭-nde॒va ekaḥ̭ || kigg svi̭dāsī-dadhi॒ṣṭhāna̭-mā॒rambha̭ṇa-ṅkata॒ma-thsvi॒-tkimā̭sīt | yadī॒ bhūmi̭-ñja॒naya̭- [yadī॒ bhūmi̭-ñja॒nayanṋ, vi॒śvaka̭rmā॒] 9

-nvi॒śvaka̭rmā॒ vi dyāmaurṇo᳚-nmahi॒nā vi॒śvaca̭kṣāḥ || kigg svi॒dvana॒-ṅka u॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sī॒dyato॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ni̭ṣṭata॒kṣuḥ | manī̭ṣiṇo॒ mana̭sā pṛ॒cchatedu॒ tadyada॒ddhyati̭ṣṭha॒-dbhuva̭nāni dhā॒rayanṋ || yā te॒ dhāmā̭ni para॒māṇi॒ yā-'va॒mā yā ma̭ddhya॒mā vi̭śvakarmannu॒temā | śikṣā॒ sakhi̭bhyo ha॒viṣi̭ svadhāva-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ || vā॒caspatiṃ̭-vi~॒śvaka̭rmāṇa-mū॒tayḙ [-mū॒taye᳚, ma॒no॒yujaṃ॒-vā~jḙ] 10

mano॒yujaṃ॒-vā~jḙ a॒dyā hṷvema | sa no॒ nedi̭ṣṭhā॒ hava̭nāni joṣate vi॒śvaśa̭bhūṃ॒rava̭se sā॒dhuka̭rmā || viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒na-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ | muhya̭ntva॒nye a॒bhitaḥ̭ sa॒patnā̭ i॒hāsmāka̭-mma॒ghavā̭ sū॒rira̭stu || viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena trā॒tāra॒mindra̭-makṛṇorava॒ddhyam | tasmai॒ viśa॒-ssama̭namanta pū॒rvīra॒yamu॒gro vi̭ha॒vyo̭ yathā-'sa̭t || sa॒mu॒drāya̭ va॒yunā̭ya॒ sindhṷ̄nā॒-mpata̭ye॒ namaḥ̭ | na॒dīnā॒gṃ॒ sarvā̭sā-mpi॒tre jṷhu॒tā vi॒śvaka̭rmaṇe॒ viśvā-'hāma̭rtyagṃ ha॒viḥ || 11 ||

(ja॒jānai॒ - nau - ṣa̭dhīnāṃ॒ - bhūmi̭-ñja॒naya̭ - nnū॒taye॒ - namo॒ - nava̭ ca) (a. 2)

udḙnamutta॒rā-nna॒yāgnḙ ghṛtenā-''huta | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sagṃ sṛ̭ja pra॒jayā̭ ca॒ dhanḙna ca || indre॒ma-mpra̭ta॒rā-ṅkṛ̭dhi sajā॒tānā̭-masadva॒śī | samḙnaṃ॒-va~rca̭sā sṛja de॒vebhyo̭ bhāga॒dhā a̭sat || yasya̭ ku॒rmo ha॒virgṛ॒he tama̭gne vardhayā॒ tvam | tasma̭ de॒vā adhi̭ bravanna॒ya-ñca॒ brahma̭ṇa॒spatiḥ̭ || udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā [viśvḙ de॒vāḥ, agne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhiḥ |] 12

agne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhiḥ | sa no̭ bhava śi॒vata̭ma-ssu॒pratī̭ko vi॒bhāva̭suḥ || pañca॒ diśo॒ daivī᳚rya॒jñama̭vantu de॒vīrapāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānāḥ | rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭ti-mā॒bhaja̭ntīḥ || rā॒yaspoṣe॒ adhi̭ ya॒jño a̭sthā॒-thsami̭ddhe a॒gnāvadhi̭ māmahā॒naḥ | u॒kthapa̭tra॒ īḍyo̭ gṛbhī॒tasta॒pta-ṅgha॒rma-mpa̭ri॒gṛhyā̭yajanta || ū॒rjā ya-dya॒jñamaśa̭manta de॒vā daivyā̭ya dha॒rtre joṣṭre᳚ | de॒va॒śrī-śśrīma̭ṇā-śśa॒tapa̭yāḥ [de॒va॒śrī-śśrīma̭ṇā-śśa॒tapa̭yāḥ, pa॒ri॒gṛhya̭] 13

pari॒gṛhya̭ de॒vā ya॒jñamā̭yann || sūrya̭raśmi॒r॒hari̭keśaḥ pu॒rastā᳚-thsavi॒tā jyoti॒ruda̭yā॒gṃ॒ aja̭sram | tasya̭ pū॒ṣā pra̭sa॒vaṃ-yā~̭ti de॒va-ssa॒paṃśya॒n viśvā॒ bhuva̭nāni go॒pāḥ || de॒vā de॒vebhyo̭ addhva॒ryanto̭ asthurvī॒tagṃ śa̭mi॒tre śa̭mi॒tā ya॒jaddhyai᳚ | tu॒rīyo̭ ya॒jño yatra̭ ha॒vyameti॒ tataḥ̭ pāva॒kā ā॒śiṣo̭ no juṣantām || vi॒māna̭ e॒ṣa di॒vo maddhya̭ āsta āpapri॒vā-nroda̭sī a॒ntari̭kṣam | sa vi॒śvācī̭ra॒bhi- [sa vi॒śvācī̭ra॒bhi, ca॒ṣṭe॒ ghṛ॒tācī̭ranta॒rā] 14

-ca̭ṣṭe ghṛ॒tācī̭ranta॒rā pūrva॒mapa̭ra-ñca ke॒tum || u॒kṣā sa̭mu॒dro a̭ru॒ṇa-ssṷpa॒rṇaḥ pūrva̭sya॒ yoni̭-mpi॒turā vi̭veśa | maddhyḙ di॒vo nihi̭taḥ॒ pṛśñi॒raśmā॒ vi ca̭krame॒ raja̭saḥ pā॒tyantau᳚ || indraṃ॒-vi~śvā̭ avīvṛdhan-thsamu॒dravya̭casa॒-ṅgiraḥ̭ | ra॒thīta̭magṃ rathī॒nāṃ-vā~jā̭nā॒gṃ॒ satpa̭ti॒-mpati᳚m || su॒mna॒hūrya॒jño de॒vāgṃ ā ca̭ vakṣa॒dyakṣa̭da॒gnirde॒vo de॒vāgṃ ā ca̭ vakṣat || vāja̭sya mā prasa॒veno᳚-dgrā॒bheṇo-da̭grabhīt | athā̭ sa॒patnā॒gṃ॒ indro̭ me nigrā॒bheṇādha̭rāgṃ akaḥ || u॒dgrā॒bha-ñca̭ nigrā॒bha-ñca॒ brahma̭ de॒vā a̭vīvṛdhann | athā̭ sa॒patnā̭nindrā॒gnī mḙ viṣū॒cīnā॒n vya̭syatām || 15 ||

(de॒vāḥ - śa॒tapa̭yā - a॒bhi - vāja̭sya॒ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca ) (a. 3)

ā॒śu-śśiśā̭no vṛṣa॒bho na yu॒ddhmo gha̭nāgha॒naḥ, kṣobha̭ṇa-ścarṣaṇī॒nām | sa॒ṅkranda̭no-'nimi॒ṣa ḙka vī॒ra-śśa॒tagṃ senā̭ ajaya-thsā॒kamindraḥ̭ || sa॒ṅkranda̭nenā nimi॒ṣeṇa̭ ji॒ṣṇunā̭ yutkā॒reṇa̭ duścyava॒nena̭ dhṛ॒ṣṇunā᳚ | tadindrḙṇa jayata॒ ta-thsa̭haddhvaṃ॒-yu~dho̭ nara॒ iṣṷhastena॒ vṛṣṇā᳚ || sa iṣṷhastai॒-ssa ni̭ṣa॒ṅgibhi̭rva॒śī saggsra̭ṣṭā॒ sa yudha॒ indro̭ ga॒ṇena̭ | sa॒gṃ॒sṛ॒ṣṭa॒ji-thso̭ma॒pā bā̭huśa॒rdhyū᳚rdhvadha̭nvā॒ prati̭hitābhi॒rastā᳚ || bṛha̭spate॒ pari̭ dīyā॒ [pari̭ dīya, rathḙna] 16

rathḙna rakṣo॒hā 'mitrāgṃ̭ apa॒ bādha̭mānaḥ | pra॒bha॒ñjan-thsenāḥ᳚ pramṛ॒ṇo yu॒dhā jaya̭nna॒smāka̭-meddhyavi॒tā rathā̭nām || go॒tra॒bhida̭-ṅgo॒vidaṃ॒-va~jra̭bāhu॒-ñjaya̭nta॒majma̭ pramṛ॒ṇanta॒-moja̭sā | i॒magṃ sa̭jātā॒ anṷvīra-yaddhva॒mindragṃ̭ sakhā॒yo-'nu॒ sagṃ ra̭bhaddhvam || ba॒la॒vi॒jñā॒yaḥ-sthavi̭raḥ॒ pravī̭ra॒-ssaha̭svān. vā॒jī saha̭māna u॒graḥ | a॒bhivī̭ro a॒bhisa̭tvā saho॒jā jaitra̭mindra॒ ratha॒māti̭ṣṭha go॒vit || a॒bhi go॒trāṇi॒ saha̭sā॒ gāha̭māno-'dā॒yo [gāha̭māno-'dā॒yaḥ, vī॒ra-śśa॒tama̭nyu॒rindraḥ̭ |] 17

vī॒ra-śśa॒tama̭nyu॒rindraḥ̭ | du॒ścya॒va॒naḥ pṛ̭tanā॒ṣāḍa̭ yu॒ddhyo᳚-smāka॒gṃ॒ senā̭ avatu॒ pra yu॒thsu || indra̭ āsāṃ-ne॒tā bṛha॒spati॒ rdakṣi̭ṇā ya॒jñaḥ pu॒ra ḙtu॒ somaḥ̭ | de॒va॒se॒nānā̭-mabhibhañjatī॒nā-ñjaya̭ntīnā-mma॒ruto̭ ya॒ntvagre᳚ || indra̭sya॒ vṛṣṇo॒ varṷṇasya॒ rājña̭ ādi॒tyānā᳚-mma॒rutā॒gṃ॒ śardha̭ u॒gram | ma॒hāma̭nasā-mbhuvanacya॒vānā॒-ṅghoṣo̭ de॒vānā॒-ñjaya̭tā॒ muda̭sthāt || a॒smāka॒-mindra॒-ssamṛ̭teṣu dhva॒jeṣva॒smākaṃ॒-yā~ iṣa̭va॒stā ja̭yantu | 18

a॒smākaṃ̭-vī~॒rā utta̭re bhavantva॒smānṷ devā avatā॒ havḙṣu || uddha̭rṣaya maghava॒nnā-yṷdhā॒-nyuthsatva̭nā-mmāma॒kānā॒-mmahāgṃ̭si | udvṛ̭trahan vā॒jināṃ॒-vā~ji̭nā॒nyu-drathā̭nā॒-ñjaya̭tāmetu॒ ghoṣaḥ̭ || upa॒ preta॒ jaya̭tā narassthi॒rā vaḥ̭ santu bā॒havaḥ̭ | indro̭ va॒-śśarma̭ yaccha tvanā-dhṛ॒ṣyā yathāsa̭tha || ava̭sṛṣṭā॒ parā̭ pata॒ śara̭vye॒ brahma̭ sagṃśitā | gacchā॒-'mitrā॒-npra- [gacchā॒-'mitrā॒-npra, vi॒śa॒ maiṣā॒-] 19

-vi̭śa॒ maiṣā॒-ṅkañca॒nocchi̭ṣaḥ || marmā̭ṇi te॒ varma̭bhiśchādayāmi॒ soma̭stvā॒ rājā॒ 'mṛtḙnā॒bhi-va̭stām | u॒rorvarī̭yo॒ vari̭vaste astu॒ jaya̭nta॒-ntvāmanṷ madantu de॒vāḥ || yatra̭ bā॒ṇā-ssa॒mpata̭nti kumā॒rā vi̭śi॒khā i̭va | indro̭ na॒statra̭ vṛtra॒hā vi̭śvā॒hā śarma̭ yacchatu || 20 ||

(dī॒yā॒ - 'dā॒yo - ja̭yantva॒ - mitrā॒-npra - ca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 4)

prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvāna॒gnera̭gne pu॒ro a̭gnirbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vi bhā॒hyūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || krama̭ddhvama॒gninā॒ nāka॒mukhya॒gṃ॒ hastḙṣu॒ bibhra̭taḥ | di॒vaḥ pṛ॒ṣṭhagṃ suva̭rga॒tvā mi॒śrā de॒vebhi̭rāddhvam || pṛ॒thi॒vyā a॒hamuda॒ntari̭kṣa॒-mā-'rṷha-ma॒ntari̭kṣā॒-ddiva॒mā-'rṷham | di॒vo nāka̭sya pṛ॒ṣṭhā-thsuva॒rjyoti̭ragā- [pṛ॒ṣṭhā-thsuva॒rjyoti̭ragām, a॒ham |] 21

-ma॒ham || suva॒ryanto॒ nāpe᳚kṣanta॒ ā dyāgṃ ro̭hanti॒ roda̭sī | ya॒jñaṃ-ye~ vi॒śvato̭dhāra॒gṃ॒ suvi̭dvāgṃso viteni॒re || agne॒ prehi̭ pratha॒mo dḙvaya॒tā-ñcakṣṷrde॒vānā̭mu॒ta martyā̭nām | iya̭kṣamāṇā॒ bhṛgṷbhi-ssa॒joṣā॒-ssuva̭ryantu॒ yaja̭mānā-ssva॒sti || nakto॒ṣāsā॒ sama̭nasā॒ virṷ̄pe dhā॒payḙte॒ śiśu॒mekagṃ̭ samī॒cī | dyāvā॒ kṣāmā̭ ru॒kmo a॒ntarvi bhā̭ti de॒vā a॒gni-ndhā̭raya-ndraviṇo॒dāḥ || agnḙ sahasrākṣa [agnḙ sahasrākṣa, śa॒ta॒mū॒rdha॒ñcha॒ta-nte᳚] 22

śatamūrdhañcha॒ta-nte᳚ prā॒ṇā-ssa॒hasra̭mapā॒nāḥ | tvagṃ sā̭ha॒srasya̭ rā॒ya ī̭śiṣe॒ tasmai̭ te vidhema॒ vājā̭ya॒ svāhā᳚ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā᳚-npṛthi॒vyāgṃ sī̭da pṛ॒ṣṭhe pṛ̭thi॒vyā-ssī̭da bhā॒sā-'ntari̭kṣa॒mā pṛ̭ṇa॒ jyoti̭ṣā॒ diva॒mutta̭bhāna॒ teja̭sā॒ diśa॒ u-ddṛgṃ̭ha || ā॒juhvā̭na-ssu॒pratī̭kaḥ pu॒rastā॒dagne॒ svāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | a॒smin-thsa॒dhasthe॒ addhyutta̭rasmi॒n viśvḙ devā॒ [addhyutta̭rasmi॒n viśvḙ devāḥ, yaja̭mānaśca sīdata |] 23

yaja̭mānaśca sīdata || preddho̭ agne dīdihi pu॒ro no-'ja̭srayā sū॒rmyā̭ yaviṣṭha | tvāgṃ śaśva̭nta॒ upa̭ yanti॒ vājāḥ᳚ || vi॒dhema̭ te para॒me janma̭nnagne vi॒dhema॒ stomai॒rava̭re sa॒dhasthe᳚ | yasmā॒-dyonḙru॒dāri̭thā॒ yaje॒ ta-mpratve ha॒vīgṃṣi̭ juhure॒ sami̭ddhe || tāgṃ sa̭vi॒turvare᳚ṇyasya ci॒trāmā-'haṃ-vṛ~̭ṇe suma॒tiṃ-vi~॒śvaja̭nyām | yāma̭sya॒ kaṇvo॒ adṷha॒-tprapī̭nāgṃ sa॒hasra̭dhārā॒- [sa॒hasra̭dhārām, paya̭sā ma॒hī-ṅgām |] 24

-mpaya̭sā ma॒hī-ṅgām || sa॒pta tḙ agne sa॒midhaḥ̭ sa॒pta ji॒hvā-ssa॒ptarṣa̭ya-ssa॒pta dhāma̭ pri॒yāṇi̭ | sa॒pta hotrā᳚-ssapta॒dhā tvā̭ yajanti sa॒pta yonī॒rā pṛ̭ṇasvā ghṛ॒tena̭ || ī॒dṛ-ñcā᳚nyā॒dṛ-ñcai̭tā॒dṛñca̭ prati॒dṛ-ñca̭ mi॒taśca॒ sammi̭taśca॒ sabha̭rāḥ || śu॒krajyo̭tiśca ci॒trajyo̭tiśca sa॒tyajyo̭tiśca॒ jyoti̭ṣmāgśca sa॒tyaśca̭rta॒pāścātyagṃ̭hāḥ | 25

ṛ॒ta॒jicca̭ satya॒jicca̭ sena॒jicca̭ su॒ṣeṇa॒ścāntya̭mitraśca dū॒re a̭mitraśca ga॒ṇaḥ || ṛ॒taśca̭ sa॒tyaśca̭ dhru॒vaśca̭ dha॒ruṇa̭śca dha॒rtā ca̭ vidha॒rtā ca̭ vidhāra॒yaḥ || ī॒dṛkṣā̭sa etā॒dṛkṣā̭sa ū॒ ṣuṇaḥ̭ sa॒dṛkṣā̭saḥ॒ prati̭sadṛkṣāsa॒ eta̭na | mi॒tāsa̭śca॒ sammi̭tāsaśca na ū॒taye॒ sabha̭raso maruto ya॒jñe a॒sminnindra॒-ndaivī॒rviśo̭ ma॒ruto-'nṷvartmāno॒ yathendra॒-ndaivī॒rviśo̭ ma॒ruto-'nṷvartmāna e॒vami॒maṃ-ya~ja̭māna॒-ndaivī᳚śca॒ viśo॒ mānṷṣī॒ścānṷvartmāno bhavantu || 26 ||

(a॒gā॒gṃ॒ - sa॒ha॒srā॒kṣa॒ - de॒vāḥ॒ - sa॒hasra̭dhārā॒ - matyagṃ̭hā॒ - anṷvartmānaḥ॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 5)

jī॒mūta̭syeva bhavati॒ pratī̭kaṃ॒-ya~dva॒rmī yāti̭ sa॒madā̭mu॒pasthe᳚ | anā̭viddhayā ta॒nuvā̭ jaya॒ tvagṃ sa tvā॒ varma̭ṇo mahi॒mā pi̭partu || dhanva̭nā॒ gā dhanva̭nā॒-''ji-ñja̭yema॒ dhanva̭nā tī॒vrā-ssa॒mado̭ jayema | dhanu॒-śśatro̭rapakā॒ma-ṅkṛ̭ṇoti॒ dhanva̭nā॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo̭ jayema || va॒kṣyantī॒vedā ga̭nīganti॒ karṇa̭-mpri॒yagṃ sakhā̭ya-mpariṣasvajā॒nā | yoṣḙva śiṅkte॒ vita॒tā-'dhi॒ dhanva॒- [dhanvanṋ, jyā i॒yagṃ] 27

-ñjyā i॒yagṃ sama̭ne pā॒raya̭ntī || te ā॒cara̭ntī॒ sama̭neva॒ yoṣā̭ mā॒teva̭ pu॒tra-mbi̭bhṛtāmu॒pasthe᳚ | apa॒ śatrūṋ viddhyatāgṃ saṃvi~dā॒ne ārtnī̭ i॒me vi̭ṣphu॒rantī̭ a॒mitrāṋ || ba॒hvī॒nā-mpi॒tā ba॒hura̭sya pu॒traści॒ścā kṛ̭ṇoti॒ sama̭nā-'va॒gatya̭ | i॒ṣu॒dhi-ssaṅkāḥ॒ pṛta̭nāśca॒ sarvāḥ᳚ pṛ॒ṣṭhe nina̭ddho jayati॒ prasṷ̄taḥ || rathe॒ tiṣṭha̭-nnayati vā॒jinaḥ̭ pu॒ro yatra̭yatra kā॒maya̭te suṣāra॒thiḥ | a॒bhīśṷ̄nā-mmahi॒māna̭- [mahi॒māna᳚m, pa॒nā॒ya॒ta॒ manaḥ̭] 28

-mpanāyata॒ manaḥ̭ pa॒ścādanṷ yacchanti ra॒śmayaḥ̭ || tī॒vrā-nghoṣā᳚n kṛṇvate॒ vṛṣa̭pāṇa॒yo-'śvā॒ rathḙbhi-ssa॒ha vā॒jaya̭ntaḥ | a॒va॒krāma̭ntaḥ॒ prapa̭daira॒mitrā᳚n kṣi॒ṇanti॒ śatrū॒gṃ॒rana̭pavyayantaḥ || ra॒tha॒vāha̭nagṃ ha॒vira̭sya॒ nāma॒ yatrā-''yṷdha॒-nnihi̭tamasya॒ varma̭ | tatrā॒ ratha॒mupa̭ śa॒gmagṃ sa̭dema vi॒śvāhā̭ va॒yagṃ sṷmana॒syamā̭nāḥ || svā॒du॒ṣa॒gṃ॒ sadaḥ̭ pi॒taro̭ vayo॒dhāḥ kṛ̭cchre॒śrita॒-śśaktī̭vanto gabhī॒rāḥ | ci॒trasḙnā॒ iṣṷbalā॒ amṛ̭ddhrā-ssa॒tovī̭rā u॒ravo᳚ vrātasā॒hāḥ || brāhma̭ṇāsaḥ॒ [brāhma̭ṇāsaḥ, pita̭ra॒-] 29

pita̭ra॒-ssomyā̭sa-śśi॒ve no॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a̭ne॒hasā᳚ | pū॒ṣā naḥ̭ pātu duri॒tādṛ̭tāvṛdho॒ rakṣā॒ māki̭rno a॒ghaśagṃ̭sa īśata || su॒pa॒rṇaṃ-va~̭ste mṛ॒go a̭syā॒ danto॒ gobhi॒-ssanna̭ddhā patati॒ prasṷ̄tā | yatrā॒ nara॒-ssa-ñca॒ vi ca॒ drava̭nti॒ tatrā॒smabhya॒miṣa̭va॒-śśarma̭ yagṃsann || ṛjī̭te॒ pari̭ vṛṅgdhi॒ no-'śmā̭ bhavatu nasta॒nūḥ | somo॒ adhi̭ bravītu॒ no-'di̭ti॒- [no-'di̭tiḥ, śarma̭ yacchatu |] 30

-śśarma̭ yacchatu || ā ja̭ṅghanti॒ sānvḙṣā-ñja॒ghanā॒gṃ॒ upa̭ jighnate | aśvā̭jani॒ pracḙta॒so-'śvā᳚n-thsa॒mathsṷ codaya || ahi̭riva bho॒gaiḥ paryḙti bā॒hu-ñjyāyā̭ he॒ti-mpa̭ri॒bādha̭mānaḥ | ha॒sta॒ghno viśvā̭ va॒yunā̭ni vi॒dvā-npumā॒-npumāgṃ̭sa॒-mpari̭ pātu vi॒śvataḥ̭ || vana̭spate vī॒ḍva̭ṅgo॒ hi bhū॒yā a॒sma-thsa̭khā pra॒tara̭ṇa-ssu॒vīraḥ̭ | gobhi॒-ssanna̭ddho asi vī॒ḍaya̭svā-''sthā॒tā tḙ jayatu॒ jetvā̭ni || di॒vaḥ pṛ̭thi॒vyāḥ pa- [pari̭, oja॒ u-dbhṛ̭taṃ॒-] 31

-ryoja॒ u-dbhṛ̭taṃ॒-va~na॒spati̭bhyaḥ॒ paryābhṛ̭ta॒gṃ॒ sahaḥ̭ | a॒pāmo॒jmāna॒-mpari॒ gobhi॒rāvṛ̭ta॒mindra̭sya॒ vajragṃ̭ ha॒viṣā॒ rathaṃ̭-ya~ja || indra̭sya॒ vajro̭ ma॒rutā॒manī̭ka-mmi॒trasya॒ garbho॒ varṷṇasya॒ nābhiḥ̭ | semā-nno̭ ha॒vyadā̭ti-ñjuṣā॒ṇo deva̭ ratha॒ prati̭ ha॒vyā gṛ̭bhāya || upa̭ śvāsaya pṛthi॒vīmu॒ta dyā-mpṷru॒trā tḙ manutāṃ॒-vi~ṣṭhi̭ta॒-ñjaga̭t | sa dṷndubhe sa॒jūrindrḙṇa de॒vairdū॒rā- [de॒vairdū॒rāt, davī̭yo॒] 32

-ddavī̭yo॒ apa̭sedha॒ śatrūṋ || ā kra̭ndaya॒ bala॒mojo̭ na॒ ā dhā॒ niṣṭa̭nihi duri॒tā bādha̭mānaḥ | apa̭ protha dundubhe du॒cchunāgṃ̭ i॒ta indra̭sya mu॒ṣṭira̭si vī॒ḍaya̭sva || ā-'mūra̭ja pra॒tyāva̭rtaye॒māḥ kḙtu॒ma-ddṷndu॒bhi rvā̭vadīti | samaśva̭parṇā॒ścara̭nti no॒ naro॒-'smāka̭mindra ra॒thino̭ jayantu || 33 ||

(dhanva̭n - mahi॒mānaṃ॒ - brāhma̭ṇā॒so - 'di̭tiḥ - pṛthi॒vyāḥ pari̭ - dū॒rā - deka̭catvārigṃśacca) (a. 6)

yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna u॒dyan-thsa̭mu॒drādu॒ta vā॒ purī̭ṣāt | śye॒nasya̭ pa॒kṣā ha̭ri॒ṇasya̭ bā॒hū ṷpa॒stutya॒-mmahi̭ jā॒ta-ntḙ arvann || ya॒mena̭ da॒tta-ntri॒ta ḙnamāyuna॒gindra̭ eṇa-mpratha॒mo addhya̭tiṣṭhat | ga॒ndha॒rvo a̭sya raśa॒nāma̭-gṛbhṇā॒-thsūrā॒daśvaṃ̭-va~savo॒ nira̭taṣṭa || asi̭ ya॒mo asyā̭di॒tyo a̭rva॒nnasi̭ tri॒to guhyḙna vra॒tena̭ | asi॒ somḙna sa॒mayā॒ vipṛ̭kta [vipṛ̭ktaḥ, ā॒huste॒ trīṇi̭ di॒vi bandha̭nāni |] 34

ā॒huste॒ trīṇi̭ di॒vi bandha̭nāni || trīṇi̭ ta āhurdi॒vi bandha̭nāni॒ trīṇya॒phsu trīṇya॒nta-ssa̭mu॒dre | u॒teva̭ me॒ varṷṇaśchan-thsyarva॒n॒. yatrā̭ ta ā॒huḥ pa̭ra॒ma-ñja॒nitra᳚m || i॒mā tḙ vājinnava॒mārja̭nānī॒mā śa॒phānāgṃ̭ sani॒turni॒dhānā᳚ | atrā̭ te bha॒drā ra̭śa॒nā a̭paśyamṛ॒tasya॒ yā a̭bhi॒rakṣa̭nti go॒pāḥ || ā॒tmāna̭-nte॒ mana̭sā॒-''rāda̭jānāma॒vo di॒vā [ ] 35

pa॒taya̭nta-mpata॒ṅgam | śiro̭ apaśya-mpa॒thibhiḥ̭ su॒gebhi̭rare॒ṇubhi॒rjeha̭māna-mpata॒tri || atrā̭ te rū॒pamṷtta॒mama̭paśya॒-ñjigī̭ṣamāṇami॒ṣa ā pa॒de goḥ | ya॒dā te॒ marto॒ anu॒ bhoga॒māna॒ḍādi-dgrasi̭ṣṭha॒ oṣa̭dhīrajīgaḥ || anṷ tvā॒ ratho॒ anu॒ maryo̭ arva॒nnanu॒ gāvo-'nu॒ bhagaḥ̭ ka॒nīnā᳚m | anu॒ vrātā̭sa॒stava̭ sa॒khyamī̭yu॒ranṷ de॒vā ma̭mire vī॒rya̭- [vī॒rya᳚m, te |] 36

-nte || hira̭ṇyaśṛ॒ṅgo-'yo̭ asya॒ pādā॒ mano̭javā॒ ava̭ra॒ indra̭ āsīt | de॒vā ida̭sya havi॒radya̭māya॒n॒. yo arva̭nta-mpratha॒mo a॒ddhyati̭ṣṭhat || ī॒rmāntā̭sa॒-ssili̭kamaddhyamāsa॒-ssagṃ śūra̭ṇāso di॒vyāso॒ atyāḥ᳚ | ha॒gṃ॒sā i̭va śreṇi॒śo ya̭tante॒ yadākṣi̭ṣurdi॒vya-majma॒maśvāḥ᳚ || tava॒ śarī̭ra-mpatayi॒ṣṇva̭rva॒-ntava̭ ci॒ttaṃ-vā~ta̭ iva॒ dhrajī̭mān | tava॒ śṛṅgā̭ṇi॒ viṣṭhi̭tā puru॒trā-'ra̭ṇyeṣu॒ jarbhṷrāṇā caranti || upa॒ [upa̭, prāgā॒cchasa̭naṃ-] 37

prāgā॒cchasa̭naṃ-vā~॒jyarvā̭ deva॒drīcā॒ mana̭sā॒ dīddhyā̭naḥ | a॒jaḥ pu॒ro nī̭yate॒ nābhi̭ra॒syānṷ pa॒ścā-tka॒vayo̭ yanti re॒bhāḥ || upa॒ prāgā᳚-tpara॒maṃ-ya~-thsa॒dhastha॒marvā॒gṃ॒ acchā̭ pi॒tara̭-mmā॒tara̭-ñca | a॒dyā de॒vān juṣṭa̭tamo॒ hi ga॒myā athā-''śā᳚ste dā॒śuṣe॒ vāryā̭ṇi || 38 ||

(vipṛ̭kto - di॒vā - vī॒rya̭ - mupai - kā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 7)

mā no̭ mi॒tro varṷṇo arya॒mā-''yurindra̭ ṛbhu॒kṣā ma॒rutaḥ॒ pari̭ khyann | ya-dvā॒jino̭ de॒vajā̭tasya॒ sapteḥ᳚ prava॒kṣyāmo̭ vi॒dathḙ vī॒ryā̭ṇi || yanni॒rṇijā॒ rekṇa̭sā॒ prāvṛ̭tasya rā॒ti-ṅgṛ̭bhī॒tā-mmṷkha॒to naya̭nti | suprā̭ṅa॒jo memya̭-dvi॒śvarṷ̄pa indrāpū॒ṣṇoḥ pri॒yamapyḙti॒ pāthaḥ̭ || e॒ṣa cchāgaḥ̭ pu॒ro aśvḙna vā॒jinā̭ pū॒ṣṇo bhā॒go nī̭yate vi॒śvade᳚vyaḥ | a॒bhi॒priyaṃ॒-ya~-tpṷro॒ḍāśa॒marva̭tā॒ tvaṣṭe- [tvaṣṭet, e॒na॒gṃ॒ sau॒śra॒va॒sāya̭ jinvati |] 39

-dḙnagṃ sauśrava॒sāya̭ jinvati || yaddha॒viṣya̭mṛtu॒śo dḙva॒yāna॒-ntrirmānṷṣāḥ॒ paryaśva॒-nnaya̭nti | atrā̭ pū॒ṣṇaḥ pra̭tha॒mo bhā॒ga ḙti ya॒jña-nde॒vebhyaḥ̭ prative॒daya̭nna॒jaḥ || hotā᳚-'ddhva॒ryurāva̭yā agnimi॒ndho grā̭vagrā॒bha u॒ta śaggstā॒ suvi̭praḥ | tena̭ ya॒jñena॒ sva̭raṅkṛtena॒ svi̭ṣṭena va॒kṣaṇā॒ ā pṛ̭ṇaddhvam || yū॒pa॒vra॒skā u॒ta ye yṷ̄pavā॒hāśca॒ṣālaṃ॒-ye~ a̭śvayū॒pāya॒ takṣa̭ti | ye cārva̭te॒ paca̭nagṃ sa॒bhaṃra̭ntyu॒to [ ] 40

teṣā̭-ma॒bhigū᳚rtirna invatu || upa॒ prāgā᳚-thsu॒manmḙ-'dhāyi॒ manma̭ de॒vānā॒māśā॒ upa̭ vī॒tapṛ̭ṣṭhaḥ | anvḙnaṃ॒-vi~prā॒ ṛṣa̭yo madanti de॒vānā᳚-mpu॒ṣṭe ca̭kṛmā su॒bandhu᳚m || ya-dvā॒jino॒ dāma̭ sa॒dānna॒marva̭to॒ yā śī̭rṣa॒ṇyā̭ raśa॒nā rajjṷrasya | yadvā̭ ghāsya॒ prabhṛ̭tamā॒syḙ tṛṇa॒gṃ॒ sarvā॒ tā te॒ api̭ de॒veṣva̭stu || yadaśva̭sya kra॒viṣo॒ [yadaśva̭sya kra॒viṣaḥ̭, makṣi॒kā-''śa॒] 41

makṣi॒kā-''śa॒ yadvā॒ svarau॒ svadhi̭tau ri॒ptamasti̭ | yaddhasta̭yo-śśami॒turyanna॒kheṣu॒ sarvā॒ tā te॒ api̭ de॒veṣva̭stu || yadūva̭ddhyamu॒dara̭syāpa॒vāti॒ ya ā॒masya̭ kra॒viṣo̭ ga॒ndho asti̭ | su॒kṛ॒tā taccha̭mi॒tāraḥ̭ kṛṇvantū॒ta medhagṃ̭ śṛta॒pāka̭-mpacantu || ya-tte॒ gātrā̭da॒gninā̭ pa॒cyamā̭nāda॒bhi śūla॒-nniha̭tasyāva॒dhāva̭ti | mā ta-dbhūmyā॒mā śri̭ṣa॒ ( )-nmā tṛṇḙṣu de॒vebhya॒stadu॒śadbhyo̭ rā॒tama̭stu || 42 ||

(i - du॒to - kra॒viṣaḥ̭ - śriṣath - sa॒pta ca̭) (a. 8)

ye vā॒jina̭-mpari॒paśya̭nti pa॒kvaṃ-ya~ ī̭mā॒hu-ssṷra॒bhirnirha॒reti̭ | ye cārva̭to māgṃsabhi॒kṣāmu॒pāsa̭ta u॒to teṣā̭ma॒bhigū᳚rtirna invatu || yannīkṣa̭ṇa-mmā॒g॒spaca̭nyā u॒khāyā॒ yā pātrā̭ṇi yū॒ṣṇa ā॒seca̭nāni | ū॒ṣma॒ṇyā̭-'pi॒dhānā̭ carū॒ṇāma॒ṅkā-ssū॒nāḥ pari̭ bhūṣa॒ntyaśva᳚m || ni॒krama̭ṇa-nni॒ṣada̭naṃ-vi~॒varta̭naṃ॒-ya~cca॒ paḍbī̭śa॒marva̭taḥ | yacca̭ pa॒pau yacca̭ ghā॒si- [ghā॒sim, ja॒ghāsa॒ sarvā॒ tā] 43

-ñja॒ghāsa॒ sarvā॒ tā te॒ api̭ de॒veṣva̭stu || mā tvā॒-'gni-rdhva̭nayi-ddhū॒maga̭ndhi॒rmokhā bhrāja̭ntya॒bhi vi̭kta॒ jaghriḥ̭ | i॒ṣṭaṃ-vī~॒tama॒bhigū᳚rtaṃ॒-va~ṣa̭ṭkṛta॒-nta-nde॒vāsaḥ॒ prati̭ gṛbhṇa॒ntyaśva᳚m || yadaśvā̭ya॒ vāsa̭ upastṛ॒ṇantya̭dhīvā॒saṃ-yā~ hira̭ṇyānyasmai | sa॒ndāna॒marva̭nta॒-mpaḍbī̭śa-mpri॒yā de॒veṣvā yā̭mayanti || ya-ttḙ sā॒de maha̭sā॒ śūkṛ̭tasya॒ pārṣṇi̭yā vā॒ kaśa̭yā [vā॒ kaśa̭yā, vā॒ tu॒toda̭ |] 44

vā tu॒toda̭ | sru॒ceva॒ tā ha॒viṣo̭ addhva॒reṣu॒ sarvā॒ tā te॒ brahma̭ṇā sūdayāmi || catṷstrigṃśa-dvā॒jino̭ de॒vaba̭ndho॒-rvaṅkrī॒-raśva̭sya॒ svadhi̭ti॒-ssamḙti | acchi̭drā॒ gātrā̭ va॒yunā̭ kṛṇota॒ parṷṣparuranu॒ghuṣyā॒ vi śa̭sta || eka॒stvaṣṭu॒raśva̭syā viśa॒stā dvā ya॒ntārā̭ bhavata॒statha॒rtuḥ | yā te॒ gātrā̭ṇāmṛtu॒thā kṛ॒ṇomi॒ tātā॒ piṇḍā̭nā॒-mpra jṷhomya॒gnau || mā tvā̭ tapa- [tapat, pri॒ya ā॒tmā-] 45

-tpri॒ya ā॒tmā-'pi॒yanta॒-mmā svadhi̭tista॒nuva॒ ā ti̭ṣṭhipa-tte | mā tḙ gṛ॒ddhnu-ra̭viśa॒stā-'ti॒hāya̭ chi॒drā gātrā᳚ṇya॒sinā॒ mithṷ̄ kaḥ || na vā ṷve॒tanmri̭yase॒ na ri̭ṣyasi de॒vāgṃ idḙṣi pa॒thibhiḥ̭ su॒gebhiḥ̭ | harī̭ te॒ yuñjā॒ pṛṣa̭tī abhūtā॒mupā᳚sthā-dvā॒jī dhu॒ri rāsa̭bhasya || su॒gavya̭-nno vā॒jī svaśvi̭ya-mpu॒gṃ॒saḥ pu॒trāgṃ u॒ta vi̭śvā॒puṣagṃ̭ ra॒yim | a॒nā॒gā॒stva-nno॒ adi̭tiḥ kṛṇotu kṣa॒tra-nno॒ aśvo̭ vanatāgṃ ha॒viṣmāṋ || 46 ||

(ghā॒siṃ-kaśa̭yā - tapa-d- ra॒yiṃ - nava̭ ca ) (a. 9)

(aśma॒n - ya i॒mo - dḙna - mā॒śuḥ - prācīṃ᳚ - jī॒mūta̭sya॒ - yadakra̭ndo॒ - mā no̭ mi॒tro - ye vā॒jinaṃ॒ - nava̭)

(aśma̭n - mano॒yujaṃ॒ - prācī॒manu॒ - śarma̭ yacchatu॒ - teṣā̭ma॒bhigū᳚rtiḥ॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśat)

(aśma̭n, ha॒viṣmāṋ)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

o-nnamaḥ paramātmane , śrī mahāgaṇapataye namaḥ , śrī gurubhyo namaḥ , ha॒riḥ॒ oṃ

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे षष्ठः प्रश्नः - परिषेचन-संस्काराभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अश्म॒न्नूर्ज॒-म्पर्व॑ते शिश्रिया॒णां-वाँते॑ प॒र्जन्ये॒ वरु॑णस्य॒ शुष्मे᳚ । अ॒द्भ्य ओष॑धीभ्यो॒ वन॒स्पति॒भ्यो-ऽधि॒ सम्भृ॑ता॒-न्ता-न्न॒ इष॒मूर्ज॑-न्धत्त मरुत-स्सग्ं ररा॒णाः ॥ अश्मग्ग्॑स्ते॒ क्षुद॒मु-न्ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ य-न्द्वि॒ष्मः ॥ स॒मु॒द्रस्य॑ त्वा॒-ऽवाक॒या-ऽग्ने॒ परि॑ व्ययामसि । पा॒व॒को अ॒स्मभ्यग्ं॑ शि॒वो भ॑व ॥ हि॒मस्य॑ त्वा ज॒रायु॒णा-ऽग्ने॒ परि॑ व्ययामसि । पा॒व॒को अ॒स्मभ्यग्ं॑ शि॒वो भ॑व ॥ उप॒- [उप॑, ज्मन्नुप॑] 1

-ज्मन्नुप॑ वेत॒से-ऽव॑त्तर-न्न॒दीष्वा । अग्ने॑ पि॒त्तम॒पाम॑सि ॥ मण्डू॑कि॒ ताभि॒रा ग॑हि॒ सेम-न्नो॑ य॒ज्ञम् । पा॒व॒कव॑र्णग्ं शि॒व-ङ्कृ॑धि ॥ पा॒व॒क आ चि॒तय॑न्त्या कृ॒पा । क्षाम॑-न्रुरु॒च उ॒षसो॒ न भा॒नुना᳚ ॥ तूर्व॒-न्न याम॒न्नेत॑शस्य॒ नू रण॒ आ यो घृ॒णे । न त॑तृषा॒णो अ॒जरः॑ ॥ अग्ने॑ पावक रो॒चिषा॑ म॒न्द्रया॑ देव जि॒ह्वया᳚ । आ दे॒वान् [आ दे॒वान्, व॒क्षि॒ यक्षि॑ च ।] 2

व॑क्षि॒ यक्षि॑ च ॥ स नः॑ पावक दीदि॒वो-ऽग्ने॑ दे॒वाग्ं इ॒हा-ऽऽ व॑ह । उप॑ य॒ज्ञग्ं ह॒विश्च॑ नः ॥ अ॒पामि॒द-न्न्यय॑नग्ं समु॒द्रस्य॑ नि॒वेश॑नम् । अ॒न्य-न्ते॑ अ॒स्म-त्त॑पन्तु हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यग्ं॑ शि॒वो भ॑व ॥ नम॑स्ते॒ हर॑से शो॒चिषे॒ नम॑स्ते अस्त्व॒र्चिषे᳚ । अ॒न्य-न्ते॑ अ॒स्म-त्त॑पन्तु हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यग्ं॑ शि॒वो भ॑व ॥ नृ॒षदे॒ व- [नृ॒षदे॒ वट्, अ॒फ्सु॒षदे॒ व-ड्व॑न॒सदे॒] 3

-ड॑फ्सु॒षदे॒ व-ड्व॑न॒सदे॒ व-ड्ब॑र्हि॒षदे॒ वट्-थ्सु॑व॒र्विदे॒ वट् ॥ ये दे॒वा दे॒वानां᳚-यँ॒ज्ञिया॑ य॒ज्ञिया॑नाग्ं संवँ-थ्स॒रीण॒मुप॑ भा॒गमास॑ते । अ॒हु॒तादो॑ ह॒विषो॑ य॒ज्ञे अ॒स्मिन्-थ्स्व॒य-ञ्जु॑हुद्ध्व॒-म्मधु॑नो घृ॒तस्य॑ ॥ ये दे॒वा दे॒वेष्वधि॑ देव॒त्वमाय॒न्॒ ये ब्रह्म॑णः पुर ए॒तारो॑ अ॒स्य । येभ्यो॒ नर्ते पव॑ते॒ धाम॒ कि-ञ्च॒न न ते दि॒वो न पृ॑थि॒व्या अधि॒ स्नुषु॑ ॥ प्रा॒ण॒दा [प्रा॒ण॒दाः, अ॒पा॒न॒दा व्या॑न॒दा-] 4

अ॑पान॒दा व्या॑न॒दा-श्च॑क्षु॒र्दा व॑र्चो॒दा व॑रिवो॒दाः । अ॒न्य-न्ते॑ अ॒स्म-त्त॑पन्तु हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यग्ं॑ शि॒वो भ॑व ॥ अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ यग्ंस॒द्विश्व॒-न्न्य॑त्रिण᳚म् । अ॒ग्निर्नो॑ वग्ंसते र॒यिम् ॥ सैना-ऽनी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाग्ं आय॑जिष्ठ-स्स्व॒स्ति । अद॑ब्धो गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒व-द्दि॑दीहि ॥ 5 ॥

(उप॑-दे॒वान्-वट्-प्रा॑ण॒दा-श्चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 1)

य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्॒होता॑ निष॒सादा॑ पि॒ता नः॑ । स आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः परम॒च्छदो॒ वर॒ आ वि॑वेश ॥ वि॒श्वक॑र्मा॒ मन॑सा॒ यद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत स॒न्दृक् । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ समि॒षा म॑दन्ति॒ यत्र॑ सप्त॒र्॒षी-न्प॒र एक॑मा॒हुः ॥ यो नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता यो वि॑धा॒ता यो नः॑ स॒तो अ॒भ्या सज्ज॒जान॑ । 6

यो दे॒वाना᳚-न्नाम॒धा एक॑ ए॒व तग्ं स॑म्प्र॒श्ञ-म्भुव॑ना यन्त्य॒न्या ॥ त आ-ऽय॑जन्त॒ द्रवि॑ण॒ग्ं॒ सम॑स्मा॒ ऋष॑यः॒ पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना । अ॒सूर्ता॒ सूर्ता॒ रज॑सो वि॒माने॒ ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑ ॥ न तं-विँ॑दाथ॒ य इ॒द-ञ्ज॒जाना॒न्य-द्यु॒ष्माक॒मन्त॑र-म्भवाति । नी॒हा॒रेण॒ प्रावृ॑ता॒ जल्प्या॑ चासु॒तृप॑ उक्थ॒ शास॑श्चरन्ति ॥ प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना [प॒र ए॒ना, पृ॒थि॒व्या प॒रो] 7

पृ॑थि॒व्या प॒रो दे॒वेभि॒रसु॑रै॒र्गुहा॒ यत् । कग्ग् स्वि॒द्गर्भ॑-म्प्रथ॒म-न्द॑द्ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वा-स्स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे᳚ ॥ तमिद्गर्भ॑-म्प्रथ॒म-न्द॑द्ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वा-स्स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे᳚ । अ॒जस्य॒ नाभा॒वद्ध्येक॒-मर्पि॑तं॒-यँस्मि॑न्नि॒दं-विँश्व॒-म्भुव॑न॒मधि॑ श्रि॒तम् ॥ वि॒श्वक॑र्मा॒ ह्यज॑निष्ट दे॒व आदि-द्ग॑न्ध॒र्वो अ॑भव-द्द्वि॒तीयः॑ । तृ॒तीयः॑ पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीना- [पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीनाम्, अ॒पा-ङ्गर्भं॒-व्यँ॑दधा-त्पुरु॒त्रा ।] 8

-म॒पा-ङ्गर्भं॒-व्यँ॑दधा-त्पुरु॒त्रा ॥ चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒ हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्न॑माने । य॒देदन्ता॒ अद॑दृग्ंहन्त॒ पूर्व॒ आदि-द्द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम् ॥ वि॒श्वत॑-श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् । स-म्बा॒हुभ्या॒-न्नम॑ति॒ स-म्पत॑त्रै॒ र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑-न्दे॒व एकः॑ ॥ किग्ग् स्वि॑दासी-दधि॒ष्ठान॑-मा॒रम्भ॑ण-ङ्कत॒म-थ्स्वि॒-त्किमा॑सीत् । यदी॒ भूमि॑-ञ्ज॒नय॑- [यदी॒ भूमि॑-ञ्ज॒नयन्न्॑, वि॒श्वक॑र्मा॒] 9

-न्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो᳚-न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः ॥ किग्ग् स्वि॒द्वन॒-ङ्क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑सी॒द्यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः । मनी॑षिणो॒ मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तद्यद॒द्ध्यति॑ष्ठ॒-द्भुव॑नानि धा॒रयन्न्॑ ॥ या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ या-ऽव॒मा या म॑द्ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधाव-स्स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुव॑-ञ्जुषा॒णः ॥ वा॒चस्पतिं॑-विँ॒श्वक॑र्माण-मू॒तये॑ [-मू॒तये᳚, म॒नो॒युजं॒-वाँजे॑] 10

मनो॒युजं॒-वाँजे॑ अ॒द्या हु॑वेम । स नो॒ नेदि॑ष्ठा॒ हव॑नानि जोषते वि॒श्वश॑भूं॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा ॥ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॑ वावृधा॒न-स्स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुव॑-ञ्जुषा॒णः । मुह्य॑न्त्व॒न्ये अ॒भितः॑ स॒पत्ना॑ इ॒हास्माक॑-म्म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु ॥ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन त्रा॒तार॒मिन्द्र॑-मकृणोरव॒द्ध्यम् । तस्मै॒ विश॒-स्सम॑नमन्त पू॒र्वीर॒यमु॒ग्रो वि॑ह॒व्यो॑ यथा-ऽस॑त् ॥ स॒मु॒द्राय॑ व॒युना॑य॒ सिन्धू॑ना॒-म्पत॑ये॒ नमः॑ । न॒दीना॒ग्ं॒ सर्वा॑सा-म्पि॒त्रे जु॑हु॒ता वि॒श्वक॑र्मणे॒ विश्वा-ऽहाम॑र्त्यग्ं ह॒विः ॥ 11 ॥

(ज॒जानै॒ - नौ - ष॑धीनां॒ - भूमि॑-ञ्ज॒नय॑ - न्नू॒तये॒ - नमो॒ - नव॑ च) (अ. 2)

उदे॑नमुत्त॒रा-न्न॒याग्ने॑ घृतेना-ऽऽहुत । रा॒यस्पोषे॑ण॒ सग्ं सृ॑ज प्र॒जया॑ च॒ धने॑न च ॥ इन्द्रे॒म-म्प्र॑त॒रा-ङ्कृ॑धि सजा॒ताना॑-मसद्व॒शी । समे॑नं॒-वँर्च॑सा सृज दे॒वेभ्यो॑ भाग॒धा अ॑सत् ॥ यस्य॑ कु॒र्मो ह॒विर्गृ॒हे तम॑ग्ने वर्धया॒ त्वम् । तस्म॑ दे॒वा अधि॑ ब्रवन्न॒य-ञ्च॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥ उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा [विश्वे॑ दे॒वाः, अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः ।] 12

अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वत॑म-स्सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः ॥ पञ्च॒ दिशो॒ दैवी᳚र्य॒ज्ञम॑वन्तु दे॒वीरपाम॑ति-न्दुर्म॒ति-म्बाध॑मानाः । रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑ति-मा॒भज॑न्तीः ॥ रा॒यस्पोषे॒ अधि॑ य॒ज्ञो अ॑स्था॒-थ्समि॑द्धे अ॒ग्नावधि॑ मामहा॒नः । उ॒क्थप॑त्र॒ ईड्यो॑ गृभी॒तस्त॒प्त-ङ्घ॒र्म-म्प॑रि॒गृह्या॑यजन्त ॥ ऊ॒र्जा य-द्य॒ज्ञमश॑मन्त दे॒वा दैव्या॑य ध॒र्त्रे जोष्ट्रे᳚ । दे॒व॒श्री-श्श्रीम॑णा-श्श॒तप॑याः [दे॒व॒श्री-श्श्रीम॑णा-श्श॒तप॑याः, प॒रि॒गृह्य॑] 13

परि॒गृह्य॑ दे॒वा य॒ज्ञमा॑यन्न् ॥ सूर्य॑रश्मि॒र्॒हरि॑केशः पु॒रस्ता᳚-थ्सवि॒ता ज्योति॒रुद॑या॒ग्ं॒ अज॑स्रम् । तस्य॑ पू॒षा प्र॑स॒वं-याँ॑ति दे॒व-स्स॒पंश्य॒न् विश्वा॒ भुव॑नानि गो॒पाः ॥ दे॒वा दे॒वेभ्यो॑ अद्ध्व॒र्यन्तो॑ अस्थुर्वी॒तग्ं श॑मि॒त्रे श॑मि॒ता य॒जद्ध्यै᳚ । तु॒रीयो॑ य॒ज्ञो यत्र॑ ह॒व्यमेति॒ ततः॑ पाव॒का आ॒शिषो॑ नो जुषन्ताम् ॥ वि॒मान॑ ए॒ष दि॒वो मद्ध्य॑ आस्त आपप्रि॒वा-न्रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम् । स वि॒श्वाची॑र॒भि- [स वि॒श्वाची॑र॒भि, च॒ष्टे॒ घृ॒ताची॑रन्त॒रा] 14

-च॑ष्टे घृ॒ताची॑रन्त॒रा पूर्व॒मप॑र-ञ्च के॒तुम् ॥ उ॒क्षा स॑मु॒द्रो अ॑रु॒ण-स्सु॑प॒र्णः पूर्व॑स्य॒ योनि॑-म्पि॒तुरा वि॑वेश । मद्ध्ये॑ दि॒वो निहि॑तः॒ पृश्ञि॒रश्मा॒ वि च॑क्रमे॒ रज॑सः पा॒त्यन्तौ᳚ ॥ इन्द्रं॒-विँश्वा॑ अवीवृधन्-थ्समु॒द्रव्य॑चस॒-ङ्गिरः॑ । र॒थीत॑मग्ं रथी॒नां-वाँजा॑ना॒ग्ं॒ सत्प॑ति॒-म्पति᳚म् ॥ सु॒म्न॒हूर्य॒ज्ञो दे॒वाग्ं आ च॑ वक्ष॒द्यक्ष॑द॒ग्निर्दे॒वो दे॒वाग्ं आ च॑ वक्षत् ॥ वाज॑स्य मा प्रस॒वेनो᳚-द्ग्रा॒भेणो-द॑ग्रभीत् । अथा॑ स॒पत्ना॒ग्ं॒ इन्द्रो॑ मे निग्रा॒भेणाध॑राग्ं अकः ॥ उ॒द्ग्रा॒भ-ञ्च॑ निग्रा॒भ-ञ्च॒ ब्रह्म॑ दे॒वा अ॑वीवृधन्न् । अथा॑ स॒पत्ना॑निन्द्रा॒ग्नी मे॑ विषू॒चीना॒न् व्य॑स्यताम् ॥ 15 ॥

(दे॒वाः - श॒तप॑या - अ॒भि - वाज॑स्य॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च ) (अ. 3)

आ॒शु-श्शिशा॑नो वृष॒भो न यु॒द्ध्मो घ॑नाघ॒नः, क्षोभ॑ण-श्चर्षणी॒नाम् । स॒ङ्क्रन्द॑नो-ऽनिमि॒ष ए॑क वी॒र-श्श॒तग्ं सेना॑ अजय-थ्सा॒कमिन्द्रः॑ ॥ स॒ङ्क्रन्द॑नेना निमि॒षेण॑ जि॒ष्णुना॑ युत्का॒रेण॑ दुश्च्यव॒नेन॑ धृ॒ष्णुना᳚ । तदिन्द्रे॑ण जयत॒ त-थ्स॑हद्ध्वं॒-युँधो॑ नर॒ इषु॑हस्तेन॒ वृष्णा᳚ ॥ स इषु॑हस्तै॒-स्स नि॑ष॒ङ्गिभि॑र्व॒शी सग्ग्स्र॑ष्टा॒ स युध॒ इन्द्रो॑ ग॒णेन॑ । स॒ग्ं॒सृ॒ष्ट॒जि-थ्सो॑म॒पा बा॑हुश॒र्ध्यू᳚र्ध्वध॑न्वा॒ प्रति॑हिताभि॒रस्ता᳚ ॥ बृह॑स्पते॒ परि॑ दीया॒ [परि॑ दीय, रथे॑न] 16

रथे॑न रक्षो॒हा ऽमित्राग्ं॑ अप॒ बाध॑मानः । प्र॒भ॒ञ्जन्-थ्सेनाः᳚ प्रमृ॒णो यु॒धा जय॑न्न॒स्माक॑-मेद्ध्यवि॒ता रथा॑नाम् ॥ गो॒त्र॒भिद॑-ङ्गो॒विदं॒-वँज्र॑बाहु॒-ञ्जय॑न्त॒मज्म॑ प्रमृ॒णन्त॒-मोज॑सा । इ॒मग्ं स॑जाता॒ अनु॑वीर-यद्ध्व॒मिन्द्रग्ं॑ सखा॒यो-ऽनु॒ सग्ं र॑भद्ध्वम् ॥ ब॒ल॒वि॒ज्ञा॒यः-स्थवि॑रः॒ प्रवी॑र॒-स्सह॑स्वान्. वा॒जी सह॑मान उ॒ग्रः । अ॒भिवी॑रो अ॒भिस॑त्वा सहो॒जा जैत्र॑मिन्द्र॒ रथ॒माति॑ष्ठ गो॒वित् ॥ अ॒भि गो॒त्राणि॒ सह॑सा॒ गाह॑मानो-ऽदा॒यो [गाह॑मानो-ऽदा॒यः, वी॒र-श्श॒तम॑न्यु॒रिन्द्रः॑ ।] 17

वी॒र-श्श॒तम॑न्यु॒रिन्द्रः॑ । दु॒श्च्य॒व॒नः पृ॑तना॒षाड॑ यु॒द्ध्यो᳚-स्माक॒ग्ं॒ सेना॑ अवतु॒ प्र यु॒थ्सु ॥ इन्द्र॑ आसां-ने॒ता बृह॒स्पति॒ र्दक्षि॑णा य॒ज्ञः पु॒र ए॑तु॒ सोमः॑ । दे॒व॒से॒नाना॑-मभिभञ्जती॒ना-ञ्जय॑न्तीना-म्म॒रुतो॑ य॒न्त्वग्रे᳚ ॥ इन्द्र॑स्य॒ वृष्णो॒ वरु॑णस्य॒ राज्ञ॑ आदि॒त्याना᳚-म्म॒रुता॒ग्ं॒ शर्ध॑ उ॒ग्रम् । म॒हाम॑नसा-म्भुवनच्य॒वाना॒-ङ्घोषो॑ दे॒वाना॒-ञ्जय॑ता॒ मुद॑स्थात् ॥ अ॒स्माक॒-मिन्द्र॒-स्समृ॑तेषु ध्व॒जेष्व॒स्माकं॒-याँ इष॑व॒स्ता ज॑यन्तु । 18

अ॒स्माकं॑-वीँ॒रा उत्त॑रे भवन्त्व॒स्मानु॑ देवा अवता॒ हवे॑षु ॥ उद्ध॑र्षय मघव॒न्ना-यु॑धा॒-न्युथ्सत्व॑ना-म्माम॒काना॒-म्महाग्ं॑सि । उद्वृ॑त्रहन् वा॒जिनां॒-वाँजि॑ना॒न्यु-द्रथा॑ना॒-ञ्जय॑तामेतु॒ घोषः॑ ॥ उप॒ प्रेत॒ जय॑ता नरस्स्थि॒रा वः॑ सन्तु बा॒हवः॑ । इन्द्रो॑ व॒-श्शर्म॑ यच्छ त्वना-धृ॒ष्या यथास॑थ ॥ अव॑सृष्टा॒ परा॑ पत॒ शर॑व्ये॒ ब्रह्म॑ सग्ंशिता । गच्छा॒-ऽमित्रा॒-न्प्र- [गच्छा॒-ऽमित्रा॒-न्प्र, वि॒श॒ मैषा॒-] 19

-वि॑श॒ मैषा॒-ङ्कञ्च॒नोच्छि॑षः ॥ मर्मा॑णि ते॒ वर्म॑भिश्छादयामि॒ सोम॑स्त्वा॒ राजा॒ ऽमृते॑ना॒भि-व॑स्ताम् । उ॒रोर्वरी॑यो॒ वरि॑वस्ते अस्तु॒ जय॑न्त॒-न्त्वामनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ यत्र॑ बा॒णा-स्स॒म्पत॑न्ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा इ॑व । इन्द्रो॑ न॒स्तत्र॑ वृत्र॒हा वि॑श्वा॒हा शर्म॑ यच्छतु ॥ 20 ॥

(दी॒या॒ - ऽदा॒यो - ज॑यन्त्व॒ - मित्रा॒-न्प्र - च॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 4)

प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वान॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्निर्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॒ह्यूर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ क्रम॑द्ध्वम॒ग्निना॒ नाक॒मुख्य॒ग्ं॒ हस्ते॑षु॒ बिभ्र॑तः । दि॒वः पृ॒ष्ठग्ं सुव॑र्ग॒त्वा मि॒श्रा दे॒वेभि॑राद्ध्वम् ॥ पृ॒थि॒व्या अ॒हमुद॒न्तरि॑क्ष॒-मा-ऽरु॑ह-म॒न्तरि॑क्षा॒-द्दिव॒मा-ऽरु॑हम् । दि॒वो नाक॑स्य पृ॒ष्ठा-थ्सुव॒र्ज्योति॑रगा- [पृ॒ष्ठा-थ्सुव॒र्ज्योति॑रगाम्, अ॒हम् ।] 21

-म॒हम् ॥ सुव॒र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्त॒ आ द्याग्ं रो॑हन्ति॒ रोद॑सी । य॒ज्ञं-येँ वि॒श्वतो॑धार॒ग्ं॒ सुवि॑द्वाग्ंसो वितेनि॒रे ॥ अग्ने॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मो दे॑वय॒ता-ञ्चक्षु॑र्दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । इय॑क्षमाणा॒ भृगु॑भि-स्स॒जोषा॒-स्सुव॑र्यन्तु॒ यज॑माना-स्स्व॒स्ति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाः ॥ अग्ने॑ सहस्राक्ष [अग्ने॑ सहस्राक्ष, श॒त॒मू॒र्ध॒ञ्छ॒त-न्ते᳚] 22

शतमूर्धञ्छ॒त-न्ते᳚ प्रा॒णा-स्स॒हस्र॑मपा॒नाः । त्वग्ं सा॑ह॒स्रस्य॑ रा॒य ई॑शिषे॒ तस्मै॑ ते विधेम॒ वाजा॑य॒ स्वाहा᳚ ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्पृथि॒व्याग्ं सी॑द पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या-स्सी॑द भा॒सा-ऽन्तरि॑क्ष॒मा पृ॑ण॒ ज्योति॑षा॒ दिव॒मुत्त॑भान॒ तेज॑सा॒ दिश॒ उ-द्दृग्ं॑ह ॥ आ॒जुह्वा॑न-स्सु॒प्रती॑कः पु॒रस्ता॒दग्ने॒ स्वां-योँनि॒मा सी॑द सा॒द्ध्या । अ॒स्मिन्-थ्स॒धस्थे॒ अद्ध्युत्त॑रस्मि॒न् विश्वे॑ देवा॒ [अद्ध्युत्त॑रस्मि॒न् विश्वे॑ देवाः, यज॑मानश्च सीदत ।] 23

यज॑मानश्च सीदत ॥ प्रेद्धो॑ अग्ने दीदिहि पु॒रो नो-ऽज॑स्रया सू॒र्म्या॑ यविष्ठ । त्वाग्ं शश्व॑न्त॒ उप॑ यन्ति॒ वाजाः᳚ ॥ वि॒धेम॑ ते पर॒मे जन्म॑न्नग्ने वि॒धेम॒ स्तोमै॒रव॑रे स॒धस्थे᳚ । यस्मा॒-द्योने॑रु॒दारि॑था॒ यजे॒ त-म्प्रत्वे ह॒वीग्ंषि॑ जुहुरे॒ समि॑द्धे ॥ ताग्ं स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यस्य चि॒त्रामा-ऽहं-वृँ॑णे सुम॒तिं-विँ॒श्वज॑न्याम् । याम॑स्य॒ कण्वो॒ अदु॑ह॒-त्प्रपी॑नाग्ं स॒हस्र॑धारा॒- [स॒हस्र॑धाराम्, पय॑सा म॒ही-ङ्गाम् ।] 24

-म्पय॑सा म॒ही-ङ्गाम् ॥ स॒प्त ते॑ अग्ने स॒मिधः॑ स॒प्त जि॒ह्वा-स्स॒प्तर्ष॑य-स्स॒प्त धाम॑ प्रि॒याणि॑ । स॒प्त होत्रा᳚-स्सप्त॒धा त्वा॑ यजन्ति स॒प्त योनी॒रा पृ॑णस्वा घृ॒तेन॑ ॥ ई॒दृ-ञ्चा᳚न्या॒दृ-ञ्चै॑ता॒दृञ्च॑ प्रति॒दृ-ञ्च॑ मि॒तश्च॒ सम्मि॑तश्च॒ सभ॑राः ॥ शु॒क्रज्यो॑तिश्च चि॒त्रज्यो॑तिश्च स॒त्यज्यो॑तिश्च॒ ज्योति॑ष्माग्श्च स॒त्यश्च॑र्त॒पाश्चात्यग्ं॑हाः । 25

ऋ॒त॒जिच्च॑ सत्य॒जिच्च॑ सेन॒जिच्च॑ सु॒षेण॒श्चान्त्य॑मित्रश्च दू॒रे अ॑मित्रश्च ग॒णः ॥ ऋ॒तश्च॑ स॒त्यश्च॑ ध्रु॒वश्च॑ ध॒रुण॑श्च ध॒र्ता च॑ विध॒र्ता च॑ विधार॒यः ॥ ई॒दृक्षा॑स एता॒दृक्षा॑स ऊ॒ षुणः॑ स॒दृक्षा॑सः॒ प्रति॑सदृक्षास॒ एत॑न । मि॒तास॑श्च॒ सम्मि॑तासश्च न ऊ॒तये॒ सभ॑रसो मरुतो य॒ज्ञे अ॒स्मिन्निन्द्र॒-न्दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतो-ऽनु॑वर्त्मानो॒ यथेन्द्र॒-न्दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतो-ऽनु॑वर्त्मान ए॒वमि॒मं-यँज॑मान॒-न्दैवी᳚श्च॒ विशो॒ मानु॑षी॒श्चानु॑वर्त्मानो भवन्तु ॥ 26 ॥

(अ॒गा॒ग्ं॒ - स॒ह॒स्रा॒क्ष॒ - दे॒वाः॒ - स॒हस्र॑धारा॒ - मत्यग्ं॑हा॒ - अनु॑वर्त्मानः॒ - षोड॑श च) (अ. 5)

जी॒मूत॑स्येव भवति॒ प्रती॑कं॒-यँद्व॒र्मी याति॑ स॒मदा॑मु॒पस्थे᳚ । अना॑विद्धया त॒नुवा॑ जय॒ त्वग्ं स त्वा॒ वर्म॑णो महि॒मा पि॑पर्तु ॥ धन्व॑ना॒ गा धन्व॑ना॒-ऽऽजि-ञ्ज॑येम॒ धन्व॑ना ती॒व्रा-स्स॒मदो॑ जयेम । धनु॒-श्शत्रो॑रपका॒म-ङ्कृ॑णोति॒ धन्व॑ना॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॑ जयेम ॥ व॒क्ष्यन्ती॒वेदा ग॑नीगन्ति॒ कर्ण॑-म्प्रि॒यग्ं सखा॑य-म्परिषस्वजा॒ना । योषे॑व शिङ्क्ते॒ वित॒ता-ऽधि॒ धन्व॒- [धन्वन्न्॑, ज्या इ॒यग्ं] 27

-ञ्ज्या इ॒यग्ं सम॑ने पा॒रय॑न्ती ॥ ते आ॒चर॑न्ती॒ सम॑नेव॒ योषा॑ मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्बि॑भृतामु॒पस्थे᳚ । अप॒ शत्रून्॑ विद्ध्यताग्ं संविँदा॒ने आर्त्नी॑ इ॒मे वि॑ष्फु॒रन्ती॑ अ॒मित्रान्॑ ॥ ब॒ह्वी॒ना-म्पि॒ता ब॒हुर॑स्य पु॒त्रश्चि॒श्चा कृ॑णोति॒ सम॑ना-ऽव॒गत्य॑ । इ॒षु॒धि-स्सङ्काः॒ पृत॑नाश्च॒ सर्वाः᳚ पृ॒ष्ठे निन॑द्धो जयति॒ प्रसू॑तः ॥ रथे॒ तिष्ठ॑-न्नयति वा॒जिनः॑ पु॒रो यत्र॑यत्र का॒मय॑ते सुषार॒थिः । अ॒भीशू॑ना-म्महि॒मान॑- [महि॒मान᳚म्, प॒ना॒य॒त॒ मनः॑] 28

-म्पनायत॒ मनः॑ प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मयः॑ ॥ ती॒व्रा-न्घोषा᳚न् कृण्वते॒ वृष॑पाण॒यो-ऽश्वा॒ रथे॑भि-स्स॒ह वा॒जय॑न्तः । अ॒व॒क्राम॑न्तः॒ प्रप॑दैर॒मित्रा᳚न् क्षि॒णन्ति॒ शत्रू॒ग्ं॒रन॑पव्ययन्तः ॥ र॒थ॒वाह॑नग्ं ह॒विर॑स्य॒ नाम॒ यत्रा-ऽऽयु॑ध॒-न्निहि॑तमस्य॒ वर्म॑ । तत्रा॒ रथ॒मुप॑ श॒ग्मग्ं स॑देम वि॒श्वाहा॑ व॒यग्ं सु॑मन॒स्यमा॑नाः ॥ स्वा॒दु॒ष॒ग्ं॒ सदः॑ पि॒तरो॑ वयो॒धाः कृ॑च्छ्रे॒श्रित॒-श्शक्ती॑वन्तो गभी॒राः । चि॒त्रसे॑ना॒ इषु॑बला॒ अमृ॑द्ध्रा-स्स॒तोवी॑रा उ॒रवो᳚ व्रातसा॒हाः ॥ ब्राह्म॑णासः॒ [ब्राह्म॑णासः, पित॑र॒-] 29

पित॑र॒-स्सोम्या॑स-श्शि॒वे नो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑ने॒हसा᳚ । पू॒षा नः॑ पातु दुरि॒तादृ॑तावृधो॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घशग्ं॑स ईशत ॥ सु॒प॒र्णं-वँ॑स्ते मृ॒गो अ॑स्या॒ दन्तो॒ गोभि॒-स्सन्न॑द्धा पतति॒ प्रसू॑ता । यत्रा॒ नर॒-स्स-ञ्च॒ वि च॒ द्रव॑न्ति॒ तत्रा॒स्मभ्य॒मिष॑व॒-श्शर्म॑ यग्ंसन्न् ॥ ऋजी॑ते॒ परि॑ वृङ्ग्धि॒ नो-ऽश्मा॑ भवतु नस्त॒नूः । सोमो॒ अधि॑ ब्रवीतु॒ नो-ऽदि॑ति॒- [नो-ऽदि॑तिः, शर्म॑ यच्छतु ।] 30

-श्शर्म॑ यच्छतु ॥ आ ज॑ङ्घन्ति॒ सान्वे॑षा-ञ्ज॒घना॒ग्ं॒ उप॑ जिघ्नते । अश्वा॑जनि॒ प्रचे॑त॒सो-ऽश्वा᳚न्-थ्स॒मथ्सु॑ चोदय ॥ अहि॑रिव भो॒गैः पर्ये॑ति बा॒हु-ञ्ज्याया॑ हे॒ति-म्प॑रि॒बाध॑मानः । ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वा-न्पुमा॒-न्पुमाग्ं॑स॒-म्परि॑ पातु वि॒श्वतः॑ ॥ वन॑स्पते वी॒ड्व॑ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्म-थ्स॑खा प्र॒तर॑ण-स्सु॒वीरः॑ । गोभि॒-स्सन्न॑द्धो असि वी॒डय॑स्वा-ऽऽस्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि ॥ दि॒वः पृ॑थि॒व्याः प- [परि॑, ओज॒ उ-द्भृ॑तं॒-] 31

-र्योज॒ उ-द्भृ॑तं॒-वँन॒स्पति॑भ्यः॒ पर्याभृ॑त॒ग्ं॒ सहः॑ । अ॒पामो॒ज्मान॒-म्परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रग्ं॑ ह॒विषा॒ रथं॑-यँज ॥ इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑क-म्मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभिः॑ । सेमा-न्नो॑ ह॒व्यदा॑ति-ञ्जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय ॥ उप॑ श्वासय पृथि॒वीमु॒त द्या-म्पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒-विँष्ठि॑त॒-ञ्जग॑त् । स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒रा- [दे॒वैर्दू॒रात्, दवी॑यो॒] 32

-द्दवी॑यो॒ अप॑सेध॒ शत्रून्॑ ॥ आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आ धा॒ निष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः । अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुनाग्ं॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒डय॑स्व ॥ आ-ऽमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒म-द्दु॑न्दु॒भि र्वा॑वदीति । समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒-ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु ॥ 33 ॥

(धन्व॑न् - महि॒मानं॒ - ब्राह्म॑णा॒सो - ऽदि॑तिः - पृथि॒व्याः परि॑ - दू॒रा - देक॑चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 6)

यदक्र॑न्दः प्रथ॒म-ञ्जाय॑मान उ॒द्यन्-थ्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उ॑प॒स्तुत्य॒-म्महि॑ जा॒त-न्ते॑ अर्वन्न् ॥ य॒मेन॑ द॒त्त-न्त्रि॒त ए॑नमायुन॒गिन्द्र॑ एण-म्प्रथ॒मो अद्ध्य॑तिष्ठत् । ग॒न्ध॒र्वो अ॑स्य रश॒नाम॑-गृभ्णा॒-थ्सूरा॒दश्वं॑-वँसवो॒ निर॑तष्ट ॥ असि॑ य॒मो अस्या॑दि॒त्यो अ॑र्व॒न्नसि॑ त्रि॒तो गुह्ये॑न व्र॒तेन॑ । असि॒ सोमे॑न स॒मया॒ विपृ॑क्त [विपृ॑क्तः, आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि ।] 34

आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि ॥ त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒ त्रीण्य॒फ्सु त्रीण्य॒न्त-स्स॑मु॒द्रे । उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्छन्-थ्स्यर्व॒न्॒. यत्रा॑ त आ॒हुः प॑र॒म-ञ्ज॒नित्र᳚म् ॥ इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फानाग्ं॑ सनि॒तुर्नि॒धाना᳚ । अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒ या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति गो॒पाः ॥ आ॒त्मान॑-न्ते॒ मन॑सा॒-ऽऽराद॑जानाम॒वो दि॒वा [ ] 35

प॒तय॑न्त-म्पत॒ङ्गम् । शिरो॑ अपश्य-म्प॒थिभिः॑ सु॒गेभि॑ररे॒णुभि॒र्जेह॑मान-म्पत॒त्रि ॥ अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्य॒-ञ्जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः । य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒डादि-द्ग्रसि॑ष्ठ॒ ओष॑धीरजीगः ॥ अनु॑ त्वा॒ रथो॒ अनु॒ मर्यो॑ अर्व॒न्ननु॒ गावो-ऽनु॒ भगः॑ क॒नीना᳚म् । अनु॒ व्राता॑स॒स्तव॑ स॒ख्यमी॑यु॒रनु॑ दे॒वा म॑मिरे वी॒र्य॑- [वी॒र्य᳚म्, ते ।] 36

-न्ते ॥ हिर॑ण्यशृ॒ङ्गो-ऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न्॒. यो अर्व॑न्त-म्प्रथ॒मो अ॒द्ध्यति॑ष्ठत् ॥ ई॒र्मान्ता॑स॒-स्सिलि॑कमद्ध्यमास॒-स्सग्ं शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्याः᳚ । ह॒ग्ं॒सा इ॑व श्रेणि॒शो य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्य-मज्म॒मश्वाः᳚ ॥ तव॒ शरी॑र-म्पतयि॒ष्ण्व॑र्व॒-न्तव॑ चि॒त्तं-वाँत॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रा-ऽर॑ण्येषु॒ जर्भु॑राणा चरन्ति ॥ उप॒ [उप॑, प्रागा॒च्छस॑नं-] 37

प्रागा॒च्छस॑नं-वाँ॒ज्यर्वा॑ देव॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ दीद्ध्या॑नः । अ॒जः पु॒रो नी॑यते॒ नाभि॑र॒स्यानु॑ प॒श्चा-त्क॒वयो॑ यन्ति रे॒भाः ॥ उप॒ प्रागा᳚-त्पर॒मं-यँ-थ्स॒धस्थ॒मर्वा॒ग्ं॒ अच्छा॑ पि॒तर॑-म्मा॒तर॑-ञ्च । अ॒द्या दे॒वान् जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा-ऽऽशा᳚स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥ 38 ॥

(विपृ॑क्तो - दि॒वा - वी॒र्य॑ - मुपै - का॒न्नच॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 7)

मा नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मा-ऽऽयुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुतः॒ परि॑ ख्यन्न् । य-द्वा॒जिनो॑ दे॒वजा॑तस्य॒ सप्तेः᳚ प्रव॒क्ष्यामो॑ वि॒दथे॑ वी॒र्या॑णि ॥ यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒ति-ङ्गृ॑भी॒ता-म्मु॑ख॒तो नय॑न्ति । सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑-द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथः॑ ॥ ए॒ष च्छागः॑ पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे᳚व्यः । अ॒भि॒प्रियं॒-यँ-त्पु॑रो॒डाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टे- [त्वष्टेत्, ए॒न॒ग्ं॒ सौ॒श्र॒व॒साय॑ जिन्वति ।] 39

-दे॑नग्ं सौश्रव॒साय॑ जिन्वति ॥ यद्ध॒विष्य॑मृतु॒शो दे॑व॒यान॒-न्त्रिर्मानु॑षाः॒ पर्यश्व॒-न्नय॑न्ति । अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञ-न्दे॒वेभ्यः॑ प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः ॥ होता᳚-ऽद्ध्व॒र्युराव॑या अग्निमि॒न्धो ग्रा॑वग्रा॒भ उ॒त शग्ग्स्ता॒ सुवि॑प्रः । तेन॑ य॒ज्ञेन॒ स्व॑रङ्कृतेन॒ स्वि॑ष्टेन व॒क्षणा॒ आ पृ॑णद्ध्वम् ॥ यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒-येँ अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति । ये चार्व॑ते॒ पच॑नग्ं स॒भंर॑न्त्यु॒तो [ ] 40

तेषा॑-म॒भिगू᳚र्तिर्न इन्वतु ॥ उप॒ प्रागा᳚-थ्सु॒मन्मे॑-ऽधायि॒ मन्म॑ दे॒वाना॒माशा॒ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठः । अन्वे॑नं॒-विँप्रा॒ ऋष॑यो मदन्ति दे॒वाना᳚-म्पु॒ष्टे च॑कृमा सु॒बन्धु᳚म् ॥ य-द्वा॒जिनो॒ दाम॑ स॒दान्न॒मर्व॑तो॒ या शी॑र्ष॒ण्या॑ रश॒ना रज्जु॑रस्य । यद्वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये॑ तृण॒ग्ं॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥ यदश्व॑स्य क्र॒विषो॒ [यदश्व॑स्य क्र॒विषः॑, मक्षि॒का-ऽऽश॒] 41

मक्षि॒का-ऽऽश॒ यद्वा॒ स्वरौ॒ स्वधि॑तौ रि॒प्तमस्ति॑ । यद्धस्त॑यो-श्शमि॒तुर्यन्न॒खेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥ यदूव॑द्ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ । सु॒कृ॒ता तच्छ॑मि॒तारः॑ कृण्वन्तू॒त मेधग्ं॑ शृत॒पाक॑-म्पचन्तु ॥ य-त्ते॒ गात्रा॑द॒ग्निना॑ प॒च्यमा॑नाद॒भि शूल॒-न्निह॑तस्याव॒धाव॑ति । मा त-द्भूम्या॒मा श्रि॑ष॒ ( )-न्मा तृणे॑षु दे॒वेभ्य॒स्तदु॒शद्भ्यो॑ रा॒तम॑स्तु ॥ 42 ॥

(इ - दु॒तो - क्र॒विषः॑ - श्रिषथ् - स॒प्त च॑) (अ. 8)

ये वा॒जिन॑-म्परि॒पश्य॑न्ति प॒क्वं-यँ ई॑मा॒हु-स्सु॑र॒भिर्निर्ह॒रेति॑ । ये चार्व॑तो माग्ंसभि॒क्षामु॒पास॑त उ॒तो तेषा॑म॒भिगू᳚र्तिर्न इन्वतु ॥ यन्नीक्ष॑ण-म्मा॒ग्॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि । ऊ॒ष्म॒ण्या॑-ऽपि॒धाना॑ चरू॒णाम॒ङ्का-स्सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व᳚म् ॥ नि॒क्रम॑ण-न्नि॒षद॑नं-विँ॒वर्त॑नं॒-यँच्च॒ पड्बी॑श॒मर्व॑तः । यच्च॑ प॒पौ यच्च॑ घा॒सि- [घा॒सिम्, ज॒घास॒ सर्वा॒ ता] 43

-ञ्ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥ मा त्वा॒-ऽग्नि-र्ध्व॑नयि-द्धू॒मग॑न्धि॒र्मोखा भ्राज॑न्त्य॒भि वि॑क्त॒ जघ्रिः॑ । इ॒ष्टं-वीँ॒तम॒भिगू᳚र्तं॒-वँष॑ट्कृत॒-न्त-न्दे॒वासः॒ प्रति॑ गृभ्ण॒न्त्यश्व᳚म् ॥ यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं-याँ हिर॑ण्यान्यस्मै । स॒न्दान॒मर्व॑न्त॒-म्पड्बी॑श-म्प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति ॥ य-त्ते॑ सा॒दे मह॑सा॒ शूकृ॑तस्य॒ पार्ष्णि॑या वा॒ कश॑या [वा॒ कश॑या, वा॒ तु॒तोद॑ ।] 44

वा तु॒तोद॑ । स्रु॒चेव॒ ता ह॒विषो॑ अद्ध्व॒रेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ ब्रह्म॑णा सूदयामि ॥ चतु॑स्त्रिग्ंश-द्वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒-र्वङ्क्री॒-रश्व॑स्य॒ स्वधि॑ति॒-स्समे॑ति । अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ वि श॑स्त ॥ एक॒स्त्वष्टु॒रश्व॑स्या विश॒स्ता द्वा य॒न्तारा॑ भवत॒स्तथ॒र्तुः । या ते॒ गात्रा॑णामृतु॒था कृ॒णोमि॒ ताता॒ पिण्डा॑ना॒-म्प्र जु॑होम्य॒ग्नौ ॥ मा त्वा॑ तप- [तपत्, प्रि॒य आ॒त्मा-] 45

-त्प्रि॒य आ॒त्मा-ऽपि॒यन्त॒-म्मा स्वधि॑तिस्त॒नुव॒ आ ति॑ष्ठिप-त्ते । मा ते॑ गृ॒द्ध्नु-र॑विश॒स्ता-ऽति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा᳚ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः ॥ न वा उ॑वे॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाग्ं इदे॑षि प॒थिभिः॑ सु॒गेभिः॑ । हरी॑ ते॒ युञ्जा॒ पृष॑ती अभूता॒मुपा᳚स्था-द्वा॒जी धु॒रि रास॑भस्य ॥ सु॒गव्य॑-न्नो वा॒जी स्वश्वि॑य-म्पु॒ग्ं॒सः पु॒त्राग्ं उ॒त वि॑श्वा॒पुषग्ं॑ र॒यिम् । अ॒ना॒गा॒स्त्व-न्नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्र-न्नो॒ अश्वो॑ वनताग्ं ह॒विष्मान्॑ ॥ 46 ॥

(घा॒सिं-कश॑या - तप-द्- र॒यिं - नव॑ च ) (अ. 9)

(अश्म॒न् - य इ॒मो - दे॑न - मा॒शुः - प्राचीं᳚ - जी॒मूत॑स्य॒ - यदक्र॑न्दो॒ - मा नो॑ मि॒त्रो - ये वा॒जिनं॒ - नव॑)

(अश्म॑न् - मनो॒युजं॒ - प्राची॒मनु॒ - शर्म॑ यच्छतु॒ - तेषा॑म॒भिगू᳚र्तिः॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशत्)

(अश्म॑न्, ह॒विष्मान्॑)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे षष्ठः प्रश्न-स्समाप्तः ॥

ओ-न्नमः परमात्मने , श्री महागणपतये नमः , श्री गुरुभ्यो नमः , ह॒रिः॒ ॐ