॥ దేవీ మాహాత్మ్యమ్ ॥
॥ శ్రీదుర్గాయై నమః ॥
॥ అథ శ్రీదుర్గాసప్తశతీ ॥
॥ మధుకైటభవధో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ॥
అస్య శ్రీ ప్రధమ చరిత్రస్య బ్రహ్మా ఋషిః । మహాకాలీ దేవతా । గాయత్రీ ఛన్దః । నన్దా శక్తిః । రక్త దన్తికా బీజమ్ । అగ్నిస్తత్వమ్ । ఋగ్వేదః స్వరూపమ్ । శ్రీ మహాకాలీ ప్రీత్యర్థే ప్రధమ చరిత్ర జపే వినియోగః ।
ధ్యానం
ఖడ్గం చక్ర గదేషుచాప పరిఘా శూలం భుశుణ్డీం శిరః
శంఙ్ఖం సన్దధతీం కరైస్త్రినయనాం సర్వాంఙ్గభూషావృతామ్ ।
యాం హన్తుం మధుకైభౌ జలజభూస్తుష్టావ సుప్తే హరౌ
నీలాశ్మద్యుతి మాస్యపాదదశకాం సేవే మహాకాలికాం॥
ఓం నమశ్చణ్డికాయై
ఓం ఐం మార్కణ్డేయ ఉవాచ॥1॥
సావర్ణిః సూర్యతనయో యోమనుః కథ్యతేఽష్టమః।
నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్గదతో మమ ॥2॥
మహామాయానుభావేన యథా మన్వన్తరాధిపః
స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః ॥3॥
స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః।
సురథో నామ రాజాఽభూత్ సమస్తే క్షితిమణ్డలే ॥4॥
తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్।
బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తదా ॥5॥
తస్య తైరభవద్యుద్ధం అతిప్రబలదణ్డినః।
న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః ॥6॥
తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపోఽభవత్।
ఆక్రాన్తః స మహాభాగస్తైస్తదా ప్రబలారిభిః ॥7॥
అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టై ర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః।
కోశో బలం చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః ॥8॥
తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భూపతిః।
ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనమ్ ॥9॥
సతత్రాశ్రమమద్రాక్షీ ద్ద్విజవర్యస్య మేధసః।
ప్రశాన్తశ్వాపదాకీర్ణ మునిశిష్యోపశోభితమ్ ॥10॥
తస్థౌ కఞ్చిత్స కాలం చ మునినా తేన సత్కృతః।
ఇతశ్చేతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే॥11॥
సోఽచిన్తయత్తదా తత్ర మమత్వాకృష్టచేతనః। ॥12॥
మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయాహీనం పురం హి తత్
మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైః ర్ధర్మతః పాల్యతే న వా ॥13॥
న జానే స ప్రధానో మే శూర హస్తీసదామదః
మమ వైరివశం యాతః కాన్భోగానుపలప్స్యతే ॥14॥
యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః
అనువృత్తిం ధ్రువం తేఽద్య కుర్వన్త్యన్యమహీభృతాం ॥15॥
అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయం
సఞ్చితః సోఽతిదుఃఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి ॥16॥
ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చిన్తయామాస పార్థివః
తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాశే వైశ్యమేకం దదర్శ సః ॥17॥
స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో హేతుశ్చ ఆగమనేఽత్ర కః
సశోక ఇవ కస్మాత్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే। ॥18॥
ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణాయోదితమ్
ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్॥19॥
వైశ్య ఉవాచ ॥20॥
సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే
పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాద్ అసాధుభిః॥21॥
విహీనశ్చ ధనైదారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్।
వనమభ్యాగతో దుఃఖీ నిరస్తశ్చాప్తబన్ధుభిః॥22॥
సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్।
ప్రవృత్తిం స్వజనానాం చ దారాణాం చాత్ర సంస్థితః॥23॥
కిం ను తేషాం గృహే క్షేమం అక్షేమం కిన్ను సామ్ప్రతం
కథం తేకిన్నుసద్వృత్తా దుర్వృత్తా కిన్నుమేసుతాః॥24॥
రాజోవాచ॥25॥
యైర్నిరస్తో భవాఁల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః॥26॥
తేషు కిం భవతః స్నేహ మనుబధ్నాతి మానసమ్॥27॥
వైశ్య ఉవాచ ॥28॥
ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః
కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్టురతాం మనః॥29॥
ఐః సన్త్యజ్య పితృస్నేహం ధన లుబ్ధైర్నిరాకృతః
పతిఃస్వజనహార్దం చ హార్దితేష్వేవ మే మనః। ॥30॥
కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే
యత్ప్రేమ ప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బన్ధుషు॥31॥
తేషాం కృతే మే నిఃశ్వాసో దౌర్మనస్యం చజాయతే॥32॥
అరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురమ్ ॥33॥
మార్కణ్డేయ ఉవాచ ॥34॥
తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తమ్మునిం సముపస్థితౌ॥35॥
సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్ధివ సత్తమః॥36॥
కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయ్యం యథార్హం తేన సంవిదమ్।
ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిత్చ్చక్రతుర్వైశ్యపార్ధివౌ॥37॥
రాజోవాచ ॥38॥
భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామ్యేకం వదస్వతత్ ॥39॥
దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా॥40॥
మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాఙ్గేష్వఖిలేష్వపి ।
జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ ॥ 41 ॥
అయం చ ఇకృతః పుత్రైః దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఘితః
స్వజనేన చ సన్త్యక్తః స్తేషు హార్దీ తథాప్యతి ॥42॥
ఏవ మేష తథాహం చ ద్వావప్త్యన్తదుఃఖితౌ।
దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ ॥43॥
తత్కేనైతన్మహాభాగ యన్మోహొ జ్ఞానినోరపి
మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాన్ధస్య మూఢతా ॥44॥
ఋషిరువాచ॥45॥
జ్ఞాన మస్తి సమస్తస్య జన్తోర్వ్షయ గోచరే।
విషయశ్చ మహాభాగ యాన్తి చైవం పృథక్పృథక్॥46॥
కేచిద్దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినః స్తుల్యదృష్టయః ॥47॥
జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిం తు తే న హి కేవలమ్।
యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశుపక్షిమృగాదయః॥48॥
జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగపక్షిణాం
మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః॥49॥
జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతగాఞ్ఛాబచఞ్చుషు।
కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా॥50॥
మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి
లోభాత్ ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి॥51॥
తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః
మహామాయా ప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా॥52॥
తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః।
మహామాయా హరేశ్చైషా తయా సమ్మోహ్యతే జగత్॥53॥
జ్ఙానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా
బలాదాక్ఱ్ష్యమోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి ॥54॥
తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ ।
సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే ॥55॥
సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ
సంసారబన్ధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ॥56॥
రాజోవాచ॥57॥
భగవన్ కాహి సా దేవీ మామాయేతి యాం భవాన్ ।
బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ॥58॥
యత్ప్రభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా।
తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర॥59॥
ఋషిరువాచ ॥60॥
నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్॥61॥
తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రూయతాం మమః॥62॥
దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థం ఆవిర్భవతి సా యదా।
ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే ॥63॥
యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే।
ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాన్తే భగవాన్ ప్రభుః॥64॥
తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ।
విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హన్తుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ॥65॥
స నాభి కమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః
దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్॥66॥
తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయః స్థితః
విబోధనార్ధాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్ ॥67॥
విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితిసంహారకారిణీమ్।
నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః ॥68॥
బ్రహ్మోవాచ ॥69॥
త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వంహి వషట్కారః స్వరాత్మికా।
సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా॥70॥
అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యావిశేషతః
త్వమేవ సా త్వం సావిత్రీ త్వం దేవ జననీ పరా ॥71॥
త్వయైతద్ధార్యతే విశ్వం త్వయైతత్ సృజ్యతే జగత్।
త్వయైతత్ పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యన్తే చ సర్వదా॥72॥
విసృష్టౌ సృష్టిరూపాత్వం స్థితి రూపా చ పాలనే।
తథా సంహృతిరూపాన్తే జగతోఽస్య జగన్మయే ॥73॥
మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః।
మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహాసురీ ॥74॥
ప్రకృతిస్త్వం చ సర్వస్య గుణత్రయ విభావినీ।
కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా॥75॥
త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్భోధలక్షణా।
లజ్జాపుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాన్తిః క్షాన్తి రేవ చ॥76॥
ఖడ్గినీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా।
శఙ్ఖిణీ చాపినీ బాణాభుశుణ్డీపరిఘాయుధా॥77॥
సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేషసౌమ్యేభ్యస్త్వతిసున్దరీ
పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ॥78॥
యచ్చ కిఞ్చిత్క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే।
తస్య సర్వస్య యా శక్తిః సా త్వం కిం స్తూయసేమయా॥79॥
యయా త్వయా జగత్ స్రష్టా జగత్పాతాత్తి యో జగత్।
సోఽపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః॥80॥
విష్ణుః శరీరగ్రహణం అహమీశాన ఏవ చ
కారితాస్తే యతోఽతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్॥81॥
సా త్వమిత్థం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా।
మోహయైతౌ దురాధర్షావసురౌ మధుకైటభౌ ॥82॥
ప్రబోధం చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతా లఘు ॥83॥
బోధశ్చ క్రియతామస్య హన్తుమేతౌ మహాసురౌ ॥83॥
ఋషిరువాచ ॥84॥
ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా
విష్ణోః ప్రభోధనార్ధాయ నిహన్తుం మధుకైటభౌ ॥85॥
నేత్రాస్యనాసికాబాహుహృదయేభ్యస్తథోరసః।
నిర్గమ్య దర్శనే తస్థౌ బ్రహ్మణో అవ్యక్తజన్మనః ॥86॥
ఉత్తస్థౌ చ జగన్నాథః స్తయా ముక్తో జనార్దనః।
ఏకార్ణవే అహిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ ॥87॥
మధుకైటభౌ దురాత్మానా వతివీర్యపరాక్రమౌ
క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మణాం జనితోద్యమౌ ॥88॥
సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః
పఞ్చవర్షసహస్త్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః ॥89॥
తావప్యతిబలోన్మత్తౌ మహామాయావిమోహితౌ ॥90॥
ఉక్తవన్తౌ వరోఽస్మత్తో వ్రియతామితి కేశవమ్ ॥91॥
శ్రీ భగవానువాచ ॥92॥
భవేతామద్య మే తుష్టౌ మమ వధ్యావుభావపి ॥93॥
కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావృద్ది వృతం మమ ॥94॥
ఋషిరువాచ ॥95॥
వఞ్చితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్।
విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః ॥96॥
ఆవాం జహి న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా। ॥97॥
ఋషిరువాచ ॥98॥
తథేత్యుక్త్వా భగవతా శఙ్ఖచక్రగదాభృతా।
కృత్వా చక్రేణ వై ఛిన్నే జఘనే శిరసీ తయోః ॥99॥
ఏవమేషా సముత్పన్నా బ్రహ్మణా సంస్తుతా స్వయమ్।
ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే ॥100॥
॥ జయ జయ శ్రీ స్వస్తి శ్రీమార్కణ్డేయపురాణే సావర్ణికే మన్వన్తరే దేవీమహాత్మ్యే మధుకైటభవధో నామ ప్రధమోఽధ్యాయః ॥
ఆహుతి
ఓం ఏం సాఙ్గాయై సాయుధాయై సశక్తికాయై సపరివారాయై సవాహనాయై ఏం బీజాధిష్టాయై మహా కాలికాయై మహా అహుతిం సమర్పయామి నమః స్వాహా ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| devī māhātmyam ||
|| śrīdurgāyai namaḥ ||
|| atha śrīdurgāsaptaśatī ||
|| madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
asya śrī pradhama caritrasya brahmā ṛṣiḥ | mahākālī devatā | gāyatrī chandaḥ | nandā śaktiḥ | rakta dantikā bījam | agnistatvam | ṛgvedaḥ svarūpam | śrī mahākālī prītyarthe pradhama caritra jape viniyogaḥ |
dhyānaṃ
khaḍgaṃ cakra gadeṣucāpa parighā śūlaṃ bhuśuṇḍīṃ śiraḥ
śaṃṅkhaṃ sandadhatīṃ karaistrinayanāṃ sarvāṃṅgabhūṣāvṛtām |
yāṃ hantuṃ madhukaibhau jalajabhūstuṣṭāva supte harau
nīlāśmadyuti māsyapādadaśakāṃ seve mahākālikāṃ||
oṃ namaścaṇḍikāyai
oṃ aiṃ mārkaṇḍeya uvāca||1||
sāvarṇiḥ sūryatanayo yomanuḥ kathyate'ṣṭamaḥ|
niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama ||2||
mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ
sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ ||3||
svārociṣe'ntare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ|
suratho nāma rājā'bhūt samaste kṣitimaṇḍale ||4||
tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān|
babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā ||5||
tasya tairabhavadyuddhaṃ atiprabaladaṇḍinaḥ|
nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ ||6||
tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo'bhavat|
ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ ||7||
amātyairbalibhirduṣṭai rdurbalasya durātmabhiḥ|
kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ ||8||
tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ|
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam ||9||
satatrāśramamadrākṣī ddvijavaryasya medhasaḥ|
praśāntaśvāpadākīrṇa muniśiṣyopaśobhitam ||10||
tasthau kañcitsa kālaṃ ca muninā tena satkṛtaḥ|
itaścetaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame||11||
so'cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ| ||12||
matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayāhīnaṃ puraṃ hi tat
madbhṛtyaistairasadvṛttaiḥ rdharmataḥ pālyate na vā ||13||
na jāne sa pradhāno me śūra hastīsadāmadaḥ
mama vairivaśaṃ yātaḥ kānbhogānupalapsyate ||14||
ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ
anuvṛttiṃ dhruvaṃ te'dya kurvantyanyamahībhṛtāṃ ||15||
asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayaṃ
sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati ||16||
etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ ||17||
sa pṛṣṭastena kastvaṃ bho hetuśca āgamane'tra kaḥ
saśoka iva kasmātvaṃ durmanā iva lakṣyase| ||18||
ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇāyoditam
pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam||19||
vaiśya uvāca ||20||
samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṃ kule
putradārairnirastaśca dhanalobhād asādhubhiḥ||21||
vihīnaśca dhanaidāraiḥ putrairādāya me dhanam|
vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ||22||
so'haṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikām|
pravṛttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃsthitaḥ||23||
kiṃ nu teṣāṃ gṛhe kṣemaṃ akṣemaṃ kinnu sāmprataṃ
kathaṃ tekinnusadvṛttā durvṛttā kinnumesutāḥ||24||
rājovāca||25||
yairnirasto bhavā~llubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ||26||
teṣu kiṃ bhavataḥ sneha manubadhnāti mānasam||27||
vaiśya uvāca ||28||
evametadyathā prāha bhavānasmadgataṃ vacaḥ
kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭuratāṃ manaḥ||29||
aiḥ santyajya pitṛsnehaṃ dhana lubdhairnirākṛtaḥ
patiḥsvajanahārdaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ| ||30||
kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate
yatprema pravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu||31||
teṣāṃ kṛte me niḥśvāso daurmanasyaṃ cajāyate||32||
aromi kiṃ yanna manasteṣvaprītiṣu niṣṭhuram ||33||
mārkaṇḍeya uvāca ||34||
tatastau sahitau vipra tammuniṃ samupasthitau||35||
samādhirnāma vaiśyo'sau sa ca pārdhiva sattamaḥ||36||
kṛtvā tu tau yathānyāyyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidam|
upaviṣṭau kathāḥ kāścitccakraturvaiśyapārdhivau||37||
rājovāca ||38||
bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumicchāmyekaṃ vadasvatat ||39||
duḥkhāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā||40||
mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi |
jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama || 41 ||
ayaṃ ca ikṛtaḥ putraiḥ dārairbhṛtyaistathojghitaḥ
svajanena ca santyaktaḥ steṣu hārdī tathāpyati ||42||
eva meṣa tathāhaṃ ca dvāvaptyantaduḥkhitau|
dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau ||43||
tatkenaitanmahābhāga yanmohò jñāninorapi
mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā ||44||
ṛṣiruvāca||45||
jñāna masti samastasya jantorvṣaya gocare|
viṣayaśca mahābhāga yānti caivaṃ pṛthakpṛthak||46||
keciddivā tathā rātrau prāṇinaḥ stulyadṛṣṭayaḥ ||47||
jñānino manujāḥ satyaṃ kiṃ tu te na hi kevalam|
yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ||48||
jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mṛgapakṣiṇāṃ
manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ||49||
jñāne'pi sati paśyaitān patagāñchābacañcuṣu|
kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā||50||
mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati
lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi||51||
tathāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ
mahāmāyā prabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā||52||
tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ|
mahāmāyā hareścaiṣā tayā sammohyate jagat||53||
jṅānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā
balādākṟṣyamohāya mahāmāyā prayacchati ||54||
tayā visṛjyate viśvaṃ jagadetaccarācaram |
saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye ||55||
sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī
saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī||56||
rājovāca||57||
bhagavan kāhi sā devī māmāyeti yāṃ bhavān |
bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija||58||
yatprabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā|
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara||59||
ṛṣiruvāca ||60||
nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṃ tatam||61||
tathāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṃ mamaḥ||62||
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ āvirbhavati sā yadā|
utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate ||63||
yoganidrāṃ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte|
āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ||64||
tadā dvāvasurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau|
viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau||65||
sa nābhi kamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ
dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam||66||
tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayaḥ sthitaḥ
vibodhanārdhāya harerharinetrakṛtālayām ||67||
viśveśvarīṃ jagaddhātrīṃ sthitisaṃhārakāriṇīm|
nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ ||68||
brahmovāca ||69||
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃhi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā|
sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā||70||
ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryāviśeṣataḥ
tvameva sā tvaṃ sāvitrī tvaṃ deva jananī parā ||71||
tvayaitaddhāryate viśvaṃ tvayaitat sṛjyate jagat|
tvayaitat pālyate devi tvamatsyante ca sarvadā||72||
visṛṣṭau sṛṣṭirūpātvaṃ sthiti rūpā ca pālane|
tathā saṃhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye ||73||
mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ|
mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī ||74||
prakṛtistvaṃ ca sarvasya guṇatraya vibhāvinī|
kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā||75||
tvaṃ śrīstvamīśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbhodhalakṣaṇā|
lajjāpuṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣānti reva ca||76||
khaḍginī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā|
śaṅkhiṇī cāpinī bāṇābhuśuṇḍīparighāyudhā||77||
saumyā saumyatarāśeṣasaumyebhyastvatisundarī
parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī||78||
yacca kiñcitkvacidvastu sadasadvākhilātmike|
tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyasemayā||79||
yayā tvayā jagat sraṣṭā jagatpātātti yo jagat|
so'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ||80||
viṣṇuḥ śarīragrahaṇaṃ ahamīśāna eva ca
kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet||81||
sā tvamitthaṃ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṃstutā|
mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau ||82||
prabodhaṃ ca jagatsvāmī nīyatāmacyutā laghu ||83||
bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau ||83||
ṛṣiruvāca ||84||
evaṃ stutā tadā devī tāmasī tatra vedhasā
viṣṇoḥ prabhodhanārdhāya nihantuṃ madhukaiṭabhau ||85||
netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ|
nirgamya darśane tasthau brahmaṇo avyaktajanmanaḥ ||86||
uttasthau ca jagannāthaḥ stayā mukto janārdanaḥ|
ekārṇave ahiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau ||87||
madhukaiṭabhau durātmānā vativīryaparākramau
krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmaṇāṃ janitodyamau ||88||
samutthāya tatastābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ
pañcavarṣasahastrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ ||89||
tāvapyatibalonmattau mahāmāyāvimohitau ||90||
uktavantau varo'smatto vriyatāmiti keśavam ||91||
śrī bhagavānuvāca ||92||
bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi ||93||
kimanyena vareṇātra etāvṛddi vṛtaṃ mama ||94||
ṛṣiruvāca ||95||
vañcitābhyāmiti tadā sarvamāpomayaṃ jagat|
vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ ||96||
āvāṃ jahi na yatrorvī salilena pariplutā| ||97||
ṛṣiruvāca ||98||
tathetyuktvā bhagavatā śaṅkhacakragadābhṛtā|
kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ ||99||
evameṣā samutpannā brahmaṇā saṃstutā svayam|
prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te ||100||
|| jaya jaya śrī svasti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmahātmye madhukaiṭabhavadho nāma pradhamo'dhyāyaḥ ||
āhuti
oṃ eṃ sāṅgāyai sāyudhāyai saśaktikāyai saparivārāyai savāhanāyai eṃ bījādhiṣṭāyai mahā kālikāyai mahā ahutiṃ samarpayāmi namaḥ svāhā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ देवी माहात्म्यम् ॥
॥ श्रीदुर्गायै नमः ॥
॥ अथ श्रीदुर्गासप्तशती ॥
॥ मधुकैटभवधो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥
अस्य श्री प्रधम चरित्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । महाकाली देवता । गायत्री छन्दः । नन्दा शक्तिः । रक्त दन्तिका बीजम् । अग्निस्तत्वम् । ऋग्वेदः स्वरूपम् । श्री महाकाली प्रीत्यर्थे प्रधम चरित्र जपे विनियोगः ।
ध्यानं
खड्गं चक्र गदेषुचाप परिघा शूलं भुशुण्डीं शिरः
शंङ्खं सन्दधतीं करैस्त्रिनयनां सर्वांङ्गभूषावृताम् ।
यां हन्तुं मधुकैभौ जलजभूस्तुष्टाव सुप्ते हरौ
नीलाश्मद्युति मास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां॥
ॐ नमश्चण्डिकायै
ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच॥1॥
सावर्णिः सूर्यतनयो योमनुः कथ्यतेऽष्टमः।
निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥2॥
महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः
स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥3॥
स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः।
सुरथो नाम राजाऽभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥4॥
तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान्।
बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥5॥
तस्य तैरभवद्युद्धं अतिप्रबलदण्डिनः।
न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥6॥
ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत्।
आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥7॥
अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टै र्दुर्बलस्य दुरात्मभिः।
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥8॥
ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः।
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥9॥
सतत्राश्रममद्राक्षी द्द्विजवर्यस्य मेधसः।
प्रशान्तश्वापदाकीर्ण मुनिशिष्योपशोभितम् ॥10॥
तस्थौ कञ्चित्स कालं च मुनिना तेन सत्कृतः।
इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे॥11॥
सोऽचिन्तयत्तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः। ॥12॥
मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मयाहीनं पुरं हि तत्
मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैः र्धर्मतः पाल्यते न वा ॥13॥
न जाने स प्रधानो मे शूर हस्तीसदामदः
मम वैरिवशं यातः कान्भोगानुपलप्स्यते ॥14॥
ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः
अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृतां ॥15॥
असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययं
सञ्चितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥16॥
एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः
तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यमेकं ददर्श सः ॥17॥
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो हेतुश्च आगमनेऽत्र कः
सशोक इव कस्मात्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे। ॥18॥
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणायोदितम्
प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्॥19॥
वैश्य उवाच ॥20॥
समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले
पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभाद् असाधुभिः॥21॥
विहीनश्च धनैदारैः पुत्रैरादाय मे धनम्।
वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभिः॥22॥
सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम्।
प्रवृत्तिं स्वजनानां च दाराणां चात्र संस्थितः॥23॥
किं नु तेषां गृहे क्षेमं अक्षेमं किन्नु साम्प्रतं
कथं तेकिन्नुसद्वृत्ता दुर्वृत्ता किन्नुमेसुताः॥24॥
राजोवाच॥25॥
यैर्निरस्तो भवाँल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः॥26॥
तेषु किं भवतः स्नेह मनुबध्नाति मानसम्॥27॥
वैश्य उवाच ॥28॥
एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः
किं करोमि न बध्नाति मम निष्टुरतां मनः॥29॥
ऐः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धन लुब्धैर्निराकृतः
पतिःस्वजनहार्दं च हार्दितेष्वेव मे मनः। ॥30॥
किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते
यत्प्रेम प्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु॥31॥
तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं चजायते॥32॥
अरोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥33॥
मार्कण्डेय उवाच ॥34॥
ततस्तौ सहितौ विप्र तम्मुनिं समुपस्थितौ॥35॥
समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्धिव सत्तमः॥36॥
कृत्वा तु तौ यथान्याय्यं यथार्हं तेन संविदम्।
उपविष्टौ कथाः काश्चित्च्चक्रतुर्वैश्यपार्धिवौ॥37॥
राजोवाच ॥38॥
भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्वतत् ॥39॥
दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना॥40॥
ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि ।
जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥ 41 ॥
अयं च इकृतः पुत्रैः दारैर्भृत्यैस्तथोज्घितः
स्वजनेन च सन्त्यक्तः स्तेषु हार्दी तथाप्यति ॥42॥
एव मेष तथाहं च द्वावप्त्यन्तदुःखितौ।
दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ ॥43॥
तत्केनैतन्महाभाग यन्मोहॊ ज्ञानिनोरपि
ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥44॥
ऋषिरुवाच॥45॥
ज्ञान मस्ति समस्तस्य जन्तोर्व्षय गोचरे।
विषयश्च महाभाग यान्ति चैवं पृथक्पृथक्॥46॥
केचिद्दिवा तथा रात्रौ प्राणिनः स्तुल्यदृष्टयः ॥47॥
ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किं तु ते न हि केवलम्।
यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः॥48॥
ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगपक्षिणां
मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः॥49॥
ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतगाञ्छाबचञ्चुषु।
कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा॥50॥
मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति
लोभात् प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि॥51॥
तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः
महामाया प्रभावेण संसारस्थितिकारिणा॥52॥
तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः।
महामाया हरेश्चैषा तया सम्मोह्यते जगत्॥53॥
ज्ङानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा
बलादाक्ऱ्ष्यमोहाय महामाया प्रयच्छति ॥54॥
तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् ।
सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥55॥
सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी
संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी॥56॥
राजोवाच॥57॥
भगवन् काहि सा देवी मामायेति यां भवान् ।
ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज॥58॥
यत्प्रभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर॥59॥
ऋषिरुवाच ॥60॥
नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम्॥61॥
तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां ममः॥62॥
देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं आविर्भवति सा यदा।
उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥63॥
योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकार्णवीकृते।
आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः॥64॥
तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ।
विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ॥65॥
स नाभि कमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः
दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम्॥66॥
तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयः स्थितः
विबोधनार्धाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥67॥
विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम्।
निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥68॥
ब्रह्मोवाच ॥69॥
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वंहि वषट्कारः स्वरात्मिका।
सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता॥70॥
अर्धमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्याविशेषतः
त्वमेव सा त्वं सावित्री त्वं देव जननी परा ॥71॥
त्वयैतद्धार्यते विश्वं त्वयैतत् सृज्यते जगत्।
त्वयैतत् पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा॥72॥
विसृष्टौ सृष्टिरूपात्वं स्थिति रूपा च पालने।
तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥73॥
महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः।
महामोहा च भवती महादेवी महासुरी ॥74॥
प्रकृतिस्त्वं च सर्वस्य गुणत्रय विभाविनी।
कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा॥75॥
त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्भोधलक्षणा।
लज्जापुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्ति रेव च॥76॥
खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा।
शङ्खिणी चापिनी बाणाभुशुण्डीपरिघायुधा॥77॥
सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी
परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी॥78॥
यच्च किञ्चित्क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके।
तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयसेमया॥79॥
यया त्वया जगत् स्रष्टा जगत्पातात्ति यो जगत्।
सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः॥80॥
विष्णुः शरीरग्रहणं अहमीशान एव च
कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्॥81॥
सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता।
मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥82॥
प्रबोधं च जगत्स्वामी नीयतामच्युता लघु ॥83॥
बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥83॥
ऋषिरुवाच ॥84॥
एवं स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा
विष्णोः प्रभोधनार्धाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥85॥
नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः।
निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणो अव्यक्तजन्मनः ॥86॥
उत्तस्थौ च जगन्नाथः स्तया मुक्तो जनार्दनः।
एकार्णवे अहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥87॥
मधुकैटभौ दुरात्माना वतिवीर्यपराक्रमौ
क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्मणां जनितोद्यमौ ॥88॥
समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः
पञ्चवर्षसहस्त्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥89॥
तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ ॥90॥
उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥91॥
श्री भगवानुवाच ॥92॥
भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥93॥
किमन्येन वरेणात्र एतावृद्दि वृतं मम ॥94॥
ऋषिरुवाच ॥95॥
वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत्।
विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥96॥
आवां जहि न यत्रोर्वी सलिलेन परिप्लुता। ॥97॥
ऋषिरुवाच ॥98॥
तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्खचक्रगदाभृता।
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥99॥
एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम्।
प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥100॥
॥ जय जय श्री स्वस्ति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमहात्म्ये मधुकैटभवधो नाम प्रधमोऽध्यायः ॥
आहुति
ॐ एं साङ्गायै सायुधायै सशक्तिकायै सपरिवारायै सवाहनायै एं बीजाधिष्टायै महा कालिकायै महा अहुतिं समर्पयामि नमः स्वाहा ॥
|| devī māhātmyam ||
|| śrīdurgāyai namaḥ ||
|| atha śrīdurgāsaptaśatī ||
|| madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
asya śrī pradhama caritrasya brahmā ṛṣiḥ | mahākālī devatā | gāyatrī chandaḥ | nandā śaktiḥ | rakta dantikā bījam | agnistatvam | ṛgvedaḥ svarūpam | śrī mahākālī prītyarthe pradhama caritra jape viniyogaḥ |
dhyānaṃ
khaḍgaṃ cakra gadeṣucāpa parighā śūlaṃ bhuśuṇḍīṃ śiraḥ
śaṃṅkhaṃ sandadhatīṃ karaistrinayanāṃ sarvāṃṅgabhūṣāvṛtām |
yāṃ hantuṃ madhukaibhau jalajabhūstuṣṭāva supte harau
nīlāśmadyuti māsyapādadaśakāṃ seve mahākālikāṃ||
oṃ namaścaṇḍikāyai
oṃ aiṃ mārkaṇḍeya uvāca||1||
sāvarṇiḥ sūryatanayo yomanuḥ kathyate'ṣṭamaḥ|
niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama ||2||
mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ
sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ ||3||
svārociṣe'ntare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ|
suratho nāma rājā'bhūt samaste kṣitimaṇḍale ||4||
tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān|
babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā ||5||
tasya tairabhavadyuddhaṃ atiprabaladaṇḍinaḥ|
nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ ||6||
tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo'bhavat|
ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ ||7||
amātyairbalibhirduṣṭai rdurbalasya durātmabhiḥ|
kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ ||8||
tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ|
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam ||9||
satatrāśramamadrākṣī ddvijavaryasya medhasaḥ|
praśāntaśvāpadākīrṇa muniśiṣyopaśobhitam ||10||
tasthau kañcitsa kālaṃ ca muninā tena satkṛtaḥ|
itaścetaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame||11||
so'cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ| ||12||
matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayāhīnaṃ puraṃ hi tat
madbhṛtyaistairasadvṛttaiḥ rdharmataḥ pālyate na vā ||13||
na jāne sa pradhāno me śūra hastīsadāmadaḥ
mama vairivaśaṃ yātaḥ kānbhogānupalapsyate ||14||
ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ
anuvṛttiṃ dhruvaṃ te'dya kurvantyanyamahībhṛtāṃ ||15||
asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayaṃ
sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati ||16||
etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ ||17||
sa pṛṣṭastena kastvaṃ bho hetuśca āgamane'tra kaḥ
saśoka iva kasmātvaṃ durmanā iva lakṣyase| ||18||
ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇāyoditam
pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam||19||
vaiśya uvāca ||20||
samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṃ kule
putradārairnirastaśca dhanalobhād asādhubhiḥ||21||
vihīnaśca dhanaidāraiḥ putrairādāya me dhanam|
vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ||22||
so'haṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikām|
pravṛttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃsthitaḥ||23||
kiṃ nu teṣāṃ gṛhe kṣemaṃ akṣemaṃ kinnu sāmprataṃ
kathaṃ tekinnusadvṛttā durvṛttā kinnumesutāḥ||24||
rājovāca||25||
yairnirasto bhavā~llubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ||26||
teṣu kiṃ bhavataḥ sneha manubadhnāti mānasam||27||
vaiśya uvāca ||28||
evametadyathā prāha bhavānasmadgataṃ vacaḥ
kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭuratāṃ manaḥ||29||
aiḥ santyajya pitṛsnehaṃ dhana lubdhairnirākṛtaḥ
patiḥsvajanahārdaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ| ||30||
kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate
yatprema pravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu||31||
teṣāṃ kṛte me niḥśvāso daurmanasyaṃ cajāyate||32||
aromi kiṃ yanna manasteṣvaprītiṣu niṣṭhuram ||33||
mārkaṇḍeya uvāca ||34||
tatastau sahitau vipra tammuniṃ samupasthitau||35||
samādhirnāma vaiśyo'sau sa ca pārdhiva sattamaḥ||36||
kṛtvā tu tau yathānyāyyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidam|
upaviṣṭau kathāḥ kāścitccakraturvaiśyapārdhivau||37||
rājovāca ||38||
bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumicchāmyekaṃ vadasvatat ||39||
duḥkhāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā||40||
mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi |
jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama || 41 ||
ayaṃ ca ikṛtaḥ putraiḥ dārairbhṛtyaistathojghitaḥ
svajanena ca santyaktaḥ steṣu hārdī tathāpyati ||42||
eva meṣa tathāhaṃ ca dvāvaptyantaduḥkhitau|
dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau ||43||
tatkenaitanmahābhāga yanmohò jñāninorapi
mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā ||44||
ṛṣiruvāca||45||
jñāna masti samastasya jantorvṣaya gocare|
viṣayaśca mahābhāga yānti caivaṃ pṛthakpṛthak||46||
keciddivā tathā rātrau prāṇinaḥ stulyadṛṣṭayaḥ ||47||
jñānino manujāḥ satyaṃ kiṃ tu te na hi kevalam|
yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ||48||
jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mṛgapakṣiṇāṃ
manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ||49||
jñāne'pi sati paśyaitān patagāñchābacañcuṣu|
kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā||50||
mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati
lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi||51||
tathāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ
mahāmāyā prabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā||52||
tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ|
mahāmāyā hareścaiṣā tayā sammohyate jagat||53||
jṅānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā
balādākṟṣyamohāya mahāmāyā prayacchati ||54||
tayā visṛjyate viśvaṃ jagadetaccarācaram |
saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye ||55||
sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī
saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī||56||
rājovāca||57||
bhagavan kāhi sā devī māmāyeti yāṃ bhavān |
bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija||58||
yatprabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā|
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara||59||
ṛṣiruvāca ||60||
nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṃ tatam||61||
tathāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṃ mamaḥ||62||
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ āvirbhavati sā yadā|
utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate ||63||
yoganidrāṃ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte|
āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ||64||
tadā dvāvasurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau|
viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau||65||
sa nābhi kamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ
dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam||66||
tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayaḥ sthitaḥ
vibodhanārdhāya harerharinetrakṛtālayām ||67||
viśveśvarīṃ jagaddhātrīṃ sthitisaṃhārakāriṇīm|
nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ ||68||
brahmovāca ||69||
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃhi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā|
sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā||70||
ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryāviśeṣataḥ
tvameva sā tvaṃ sāvitrī tvaṃ deva jananī parā ||71||
tvayaitaddhāryate viśvaṃ tvayaitat sṛjyate jagat|
tvayaitat pālyate devi tvamatsyante ca sarvadā||72||
visṛṣṭau sṛṣṭirūpātvaṃ sthiti rūpā ca pālane|
tathā saṃhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye ||73||
mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ|
mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī ||74||
prakṛtistvaṃ ca sarvasya guṇatraya vibhāvinī|
kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā||75||
tvaṃ śrīstvamīśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbhodhalakṣaṇā|
lajjāpuṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣānti reva ca||76||
khaḍginī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā|
śaṅkhiṇī cāpinī bāṇābhuśuṇḍīparighāyudhā||77||
saumyā saumyatarāśeṣasaumyebhyastvatisundarī
parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī||78||
yacca kiñcitkvacidvastu sadasadvākhilātmike|
tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyasemayā||79||
yayā tvayā jagat sraṣṭā jagatpātātti yo jagat|
so'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ||80||
viṣṇuḥ śarīragrahaṇaṃ ahamīśāna eva ca
kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet||81||
sā tvamitthaṃ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṃstutā|
mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau ||82||
prabodhaṃ ca jagatsvāmī nīyatāmacyutā laghu ||83||
bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau ||83||
ṛṣiruvāca ||84||
evaṃ stutā tadā devī tāmasī tatra vedhasā
viṣṇoḥ prabhodhanārdhāya nihantuṃ madhukaiṭabhau ||85||
netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ|
nirgamya darśane tasthau brahmaṇo avyaktajanmanaḥ ||86||
uttasthau ca jagannāthaḥ stayā mukto janārdanaḥ|
ekārṇave ahiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau ||87||
madhukaiṭabhau durātmānā vativīryaparākramau
krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmaṇāṃ janitodyamau ||88||
samutthāya tatastābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ
pañcavarṣasahastrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ ||89||
tāvapyatibalonmattau mahāmāyāvimohitau ||90||
uktavantau varo'smatto vriyatāmiti keśavam ||91||
śrī bhagavānuvāca ||92||
bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi ||93||
kimanyena vareṇātra etāvṛddi vṛtaṃ mama ||94||
ṛṣiruvāca ||95||
vañcitābhyāmiti tadā sarvamāpomayaṃ jagat|
vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ ||96||
āvāṃ jahi na yatrorvī salilena pariplutā| ||97||
ṛṣiruvāca ||98||
tathetyuktvā bhagavatā śaṅkhacakragadābhṛtā|
kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ ||99||
evameṣā samutpannā brahmaṇā saṃstutā svayam|
prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te ||100||
|| jaya jaya śrī svasti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmahātmye madhukaiṭabhavadho nāma pradhamo'dhyāyaḥ ||
āhuti
oṃ eṃ sāṅgāyai sāyudhāyai saśaktikāyai saparivārāyai savāhanāyai eṃ bījādhiṣṭāyai mahā kālikāyai mahā ahutiṃ samarpayāmi namaḥ svāhā ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.