Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
Mantra 1
॥ देवी माहात्म्यम् ॥
॥ श्रीदुर्गायै नमः ॥
॥ अथ श्रीदुर्गासप्तशती ॥
॥ मधुकैटभवधो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥
अस्य श्री प्रधम चरित्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । महाकाली देवता । गायत्री छन्दः । नन्दा शक्तिः । रक्त दन्तिका बीजम् । अग्निस्तत्वम् । ऋग्वेदः स्वरूपम् । श्री महाकाली प्रीत्यर्थे प्रधम चरित्र जपे विनियोगः ।
ध्यानं
खड्गं चक्र गदेषुचाप परिघा शूलं भुशुण्डीं शिरः
शंङ्खं सन्दधतीं करैस्त्रिनयनां सर्वांङ्गभूषावृताम् ।
यां हन्तुं मधुकैभौ जलजभूस्तुष्टाव सुप्ते हरौ
नीलाश्मद्युति मास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां॥
ॐ नमश्चण्डिकायै
ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच॥1॥
॥ श्रीदुर्गायै नमः ॥
॥ अथ श्रीदुर्गासप्तशती ॥
॥ मधुकैटभवधो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥
अस्य श्री प्रधम चरित्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । महाकाली देवता । गायत्री छन्दः । नन्दा शक्तिः । रक्त दन्तिका बीजम् । अग्निस्तत्वम् । ऋग्वेदः स्वरूपम् । श्री महाकाली प्रीत्यर्थे प्रधम चरित्र जपे विनियोगः ।
ध्यानं
खड्गं चक्र गदेषुचाप परिघा शूलं भुशुण्डीं शिरः
शंङ्खं सन्दधतीं करैस्त्रिनयनां सर्वांङ्गभूषावृताम् ।
यां हन्तुं मधुकैभौ जलजभूस्तुष्टाव सुप्ते हरौ
नीलाश्मद्युति मास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां॥
ॐ नमश्चण्डिकायै
ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच॥1॥
|| devī māhātmyam ||
|| śrīdurgāyai namaḥ ||
|| atha śrīdurgāsaptaśatī ||
|| madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
asya śrī pradhama caritrasya brahmā ṛṣiḥ | mahākālī devatā | gāyatrī chandaḥ | nandā śaktiḥ | rakta dantikā bījam | agnistatvam | ṛgvedaḥ svarūpam | śrī mahākālī prītyarthe pradhama caritra jape viniyogaḥ |
dhyānaṃ
khaḍgaṃ cakra gadeṣucāpa parighā śūlaṃ bhuśuṇḍīṃ śiraḥ
śaṃṅkhaṃ sandadhatīṃ karaistrinayanāṃ sarvāṃṅgabhūṣāvṛtām |
yāṃ hantuṃ madhukaibhau jalajabhūstuṣṭāva supte harau
nīlāśmadyuti māsyapādadaśakāṃ seve mahākālikāṃ||
oṃ namaścaṇḍikāyai
oṃ aiṃ mārkaṇḍeya uvāca||1||
|| śrīdurgāyai namaḥ ||
|| atha śrīdurgāsaptaśatī ||
|| madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
asya śrī pradhama caritrasya brahmā ṛṣiḥ | mahākālī devatā | gāyatrī chandaḥ | nandā śaktiḥ | rakta dantikā bījam | agnistatvam | ṛgvedaḥ svarūpam | śrī mahākālī prītyarthe pradhama caritra jape viniyogaḥ |
dhyānaṃ
khaḍgaṃ cakra gadeṣucāpa parighā śūlaṃ bhuśuṇḍīṃ śiraḥ
śaṃṅkhaṃ sandadhatīṃ karaistrinayanāṃ sarvāṃṅgabhūṣāvṛtām |
yāṃ hantuṃ madhukaibhau jalajabhūstuṣṭāva supte harau
nīlāśmadyuti māsyapādadaśakāṃ seve mahākālikāṃ||
oṃ namaścaṇḍikāyai
oṃ aiṃ mārkaṇḍeya uvāca||1||
Mantra 2
सावर्णिः सूर्यतनयो योमनुः कथ्यतेऽष्टमः।
निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥2॥
निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥2॥
sāvarṇiḥ sūryatanayo yomanuḥ kathyate'ṣṭamaḥ|
niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama ||2||
niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama ||2||
Mantra 3
महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः
स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥3॥
स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥3॥
mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ
sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ ||3||
sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ ||3||
Mantra 4
स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः।
सुरथो नाम राजाऽभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥4॥
सुरथो नाम राजाऽभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥4॥
svārociṣe'ntare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ|
suratho nāma rājā'bhūt samaste kṣitimaṇḍale ||4||
suratho nāma rājā'bhūt samaste kṣitimaṇḍale ||4||
Mantra 5
तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान्।
बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥5॥
बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥5॥
tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān|
babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā ||5||
babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā ||5||
Mantra 6
तस्य तैरभवद्युद्धं अतिप्रबलदण्डिनः।
न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥6॥
न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥6॥
tasya tairabhavadyuddhaṃ atiprabaladaṇḍinaḥ|
nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ ||6||
nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ ||6||
Mantra 7
ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत्।
आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥7॥
आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥7॥
tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo'bhavat|
ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ ||7||
ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ ||7||
Mantra 8
अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टै र्दुर्बलस्य दुरात्मभिः।
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥8॥
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥8॥
amātyairbalibhirduṣṭai rdurbalasya durātmabhiḥ|
kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ ||8||
kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ ||8||
Mantra 9
ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः।
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥9॥
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥9॥
tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ|
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam ||9||
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam ||9||
Mantra 10
सतत्राश्रममद्राक्षी द्द्विजवर्यस्य मेधसः।
प्रशान्तश्वापदाकीर्ण मुनिशिष्योपशोभितम् ॥10॥
प्रशान्तश्वापदाकीर्ण मुनिशिष्योपशोभितम् ॥10॥
satatrāśramamadrākṣī ddvijavaryasya medhasaḥ|
praśāntaśvāpadākīrṇa muniśiṣyopaśobhitam ||10||
praśāntaśvāpadākīrṇa muniśiṣyopaśobhitam ||10||
Mantra 11
तस्थौ कञ्चित्स कालं च मुनिना तेन सत्कृतः।
इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे॥11॥
इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे॥11॥
tasthau kañcitsa kālaṃ ca muninā tena satkṛtaḥ|
itaścetaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame||11||
itaścetaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame||11||
Mantra 12
सोऽचिन्तयत्तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः। ॥12॥
so'cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ| ||12||
Mantra 13
मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मयाहीनं पुरं हि तत्
मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैः र्धर्मतः पाल्यते न वा ॥13॥
मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैः र्धर्मतः पाल्यते न वा ॥13॥
matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayāhīnaṃ puraṃ hi tat
madbhṛtyaistairasadvṛttaiḥ rdharmataḥ pālyate na vā ||13||
madbhṛtyaistairasadvṛttaiḥ rdharmataḥ pālyate na vā ||13||
Mantra 14
न जाने स प्रधानो मे शूर हस्तीसदामदः
मम वैरिवशं यातः कान्भोगानुपलप्स्यते ॥14॥
मम वैरिवशं यातः कान्भोगानुपलप्स्यते ॥14॥
na jāne sa pradhāno me śūra hastīsadāmadaḥ
mama vairivaśaṃ yātaḥ kānbhogānupalapsyate ||14||
mama vairivaśaṃ yātaḥ kānbhogānupalapsyate ||14||
Mantra 15
ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः
अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृतां ॥15॥
अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृतां ॥15॥
ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ
anuvṛttiṃ dhruvaṃ te'dya kurvantyanyamahībhṛtāṃ ||15||
anuvṛttiṃ dhruvaṃ te'dya kurvantyanyamahībhṛtāṃ ||15||
Mantra 16
असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययं
सञ्चितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥16॥
सञ्चितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥16॥
asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayaṃ
sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati ||16||
sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati ||16||
Mantra 17
एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः
तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यमेकं ददर्श सः ॥17॥
तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यमेकं ददर्श सः ॥17॥
etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ ||17||
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ ||17||
Mantra 18
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो हेतुश्च आगमनेऽत्र कः
सशोक इव कस्मात्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे। ॥18॥
सशोक इव कस्मात्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे। ॥18॥
sa pṛṣṭastena kastvaṃ bho hetuśca āgamane'tra kaḥ
saśoka iva kasmātvaṃ durmanā iva lakṣyase| ||18||
saśoka iva kasmātvaṃ durmanā iva lakṣyase| ||18||
Mantra 19
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणायोदितम्
प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्॥19॥
प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्॥19॥
ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇāyoditam
pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam||19||
pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam||19||
Mantra 21
समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले
पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभाद् असाधुभिः॥21॥
पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभाद् असाधुभिः॥21॥
samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṃ kule
putradārairnirastaśca dhanalobhād asādhubhiḥ||21||
putradārairnirastaśca dhanalobhād asādhubhiḥ||21||
Mantra 22
विहीनश्च धनैदारैः पुत्रैरादाय मे धनम्।
वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभिः॥22॥
वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभिः॥22॥
vihīnaśca dhanaidāraiḥ putrairādāya me dhanam|
vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ||22||
vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ||22||
Mantra 23
सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम्।
प्रवृत्तिं स्वजनानां च दाराणां चात्र संस्थितः॥23॥
प्रवृत्तिं स्वजनानां च दाराणां चात्र संस्थितः॥23॥
so'haṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikām|
pravṛttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃsthitaḥ||23||
pravṛttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃsthitaḥ||23||
Mantra 24
किं नु तेषां गृहे क्षेमं अक्षेमं किन्नु साम्प्रतं
कथं तेकिन्नुसद्वृत्ता दुर्वृत्ता किन्नुमेसुताः॥24॥
कथं तेकिन्नुसद्वृत्ता दुर्वृत्ता किन्नुमेसुताः॥24॥
kiṃ nu teṣāṃ gṛhe kṣemaṃ akṣemaṃ kinnu sāmprataṃ
kathaṃ tekinnusadvṛttā durvṛttā kinnumesutāḥ||24||
kathaṃ tekinnusadvṛttā durvṛttā kinnumesutāḥ||24||
Mantra 26
यैर्निरस्तो भवाँल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः॥26॥
yairnirasto bhavā~llubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ||26||
Mantra 27
तेषु किं भवतः स्नेह मनुबध्नाति मानसम्॥27॥
teṣu kiṃ bhavataḥ sneha manubadhnāti mānasam||27||
Mantra 29
एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः
किं करोमि न बध्नाति मम निष्टुरतां मनः॥29॥
किं करोमि न बध्नाति मम निष्टुरतां मनः॥29॥
evametadyathā prāha bhavānasmadgataṃ vacaḥ
kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭuratāṃ manaḥ||29||
kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭuratāṃ manaḥ||29||
Mantra 30
ऐः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धन लुब्धैर्निराकृतः
पतिःस्वजनहार्दं च हार्दितेष्वेव मे मनः। ॥30॥
पतिःस्वजनहार्दं च हार्दितेष्वेव मे मनः। ॥30॥
aiḥ santyajya pitṛsnehaṃ dhana lubdhairnirākṛtaḥ
patiḥsvajanahārdaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ| ||30||
patiḥsvajanahārdaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ| ||30||
Mantra 31
किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते
यत्प्रेम प्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु॥31॥
यत्प्रेम प्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु॥31॥
kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate
yatprema pravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu||31||
yatprema pravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu||31||
Mantra 32
तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं चजायते॥32॥
teṣāṃ kṛte me niḥśvāso daurmanasyaṃ cajāyate||32||
Mantra 33
अरोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥33॥
aromi kiṃ yanna manasteṣvaprītiṣu niṣṭhuram ||33||
Mantra 35
ततस्तौ सहितौ विप्र तम्मुनिं समुपस्थितौ॥35॥
tatastau sahitau vipra tammuniṃ samupasthitau||35||
Mantra 36
समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्धिव सत्तमः॥36॥
samādhirnāma vaiśyo'sau sa ca pārdhiva sattamaḥ||36||
Mantra 37
कृत्वा तु तौ यथान्याय्यं यथार्हं तेन संविदम्।
उपविष्टौ कथाः काश्चित्च्चक्रतुर्वैश्यपार्धिवौ॥37॥
उपविष्टौ कथाः काश्चित्च्चक्रतुर्वैश्यपार्धिवौ॥37॥
kṛtvā tu tau yathānyāyyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidam|
upaviṣṭau kathāḥ kāścitccakraturvaiśyapārdhivau||37||
upaviṣṭau kathāḥ kāścitccakraturvaiśyapārdhivau||37||
Mantra 39
भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्वतत् ॥39॥
bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumicchāmyekaṃ vadasvatat ||39||
Mantra 40
दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना॥40॥
duḥkhāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā||40||
Mantra 41
ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि ।
जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥ 41 ॥
जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥ 41 ॥
mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi |
jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama || 41 ||
jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama || 41 ||
Mantra 42
अयं च इकृतः पुत्रैः दारैर्भृत्यैस्तथोज्घितः
स्वजनेन च सन्त्यक्तः स्तेषु हार्दी तथाप्यति ॥42॥
स्वजनेन च सन्त्यक्तः स्तेषु हार्दी तथाप्यति ॥42॥
ayaṃ ca ikṛtaḥ putraiḥ dārairbhṛtyaistathojghitaḥ
svajanena ca santyaktaḥ steṣu hārdī tathāpyati ||42||
svajanena ca santyaktaḥ steṣu hārdī tathāpyati ||42||
Mantra 43
एव मेष तथाहं च द्वावप्त्यन्तदुःखितौ।
दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ ॥43॥
दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ ॥43॥
eva meṣa tathāhaṃ ca dvāvaptyantaduḥkhitau|
dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau ||43||
dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau ||43||
Mantra 44
तत्केनैतन्महाभाग यन्मोहॊ ज्ञानिनोरपि
ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥44॥
ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥44॥
tatkenaitanmahābhāga yanmohò jñāninorapi
mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā ||44||
mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā ||44||
Mantra 46
ज्ञान मस्ति समस्तस्य जन्तोर्व्षय गोचरे।
विषयश्च महाभाग यान्ति चैवं पृथक्पृथक्॥46॥
विषयश्च महाभाग यान्ति चैवं पृथक्पृथक्॥46॥
jñāna masti samastasya jantorvṣaya gocare|
viṣayaśca mahābhāga yānti caivaṃ pṛthakpṛthak||46||
viṣayaśca mahābhāga yānti caivaṃ pṛthakpṛthak||46||
Mantra 47
केचिद्दिवा तथा रात्रौ प्राणिनः स्तुल्यदृष्टयः ॥47॥
keciddivā tathā rātrau prāṇinaḥ stulyadṛṣṭayaḥ ||47||
Mantra 48
ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किं तु ते न हि केवलम्।
यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः॥48॥
यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः॥48॥
jñānino manujāḥ satyaṃ kiṃ tu te na hi kevalam|
yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ||48||
yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ||48||
Mantra 49
ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगपक्षिणां
मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः॥49॥
मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः॥49॥
jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mṛgapakṣiṇāṃ
manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ||49||
manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ||49||
Mantra 50
ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतगाञ्छाबचञ्चुषु।
कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा॥50॥
कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा॥50॥
jñāne'pi sati paśyaitān patagāñchābacañcuṣu|
kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā||50||
kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā||50||
Mantra 51
मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति
लोभात् प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि॥51॥
लोभात् प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि॥51॥
mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati
lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi||51||
lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi||51||
Mantra 52
तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः
महामाया प्रभावेण संसारस्थितिकारिणा॥52॥
महामाया प्रभावेण संसारस्थितिकारिणा॥52॥
tathāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ
mahāmāyā prabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā||52||
mahāmāyā prabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā||52||
Mantra 53
तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः।
महामाया हरेश्चैषा तया सम्मोह्यते जगत्॥53॥
महामाया हरेश्चैषा तया सम्मोह्यते जगत्॥53॥
tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ|
mahāmāyā hareścaiṣā tayā sammohyate jagat||53||
mahāmāyā hareścaiṣā tayā sammohyate jagat||53||
Mantra 54
ज्ङानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा
बलादाक्ऱ्ष्यमोहाय महामाया प्रयच्छति ॥54॥
बलादाक्ऱ्ष्यमोहाय महामाया प्रयच्छति ॥54॥
jṅānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā
balādākṟṣyamohāya mahāmāyā prayacchati ||54||
balādākṟṣyamohāya mahāmāyā prayacchati ||54||
Mantra 55
तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् ।
सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥55॥
सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥55॥
tayā visṛjyate viśvaṃ jagadetaccarācaram |
saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye ||55||
saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye ||55||
Mantra 56
सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी
संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी॥56॥
संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी॥56॥
sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī
saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī||56||
saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī||56||
Mantra 58
भगवन् काहि सा देवी मामायेति यां भवान् ।
ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज॥58॥
ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज॥58॥
bhagavan kāhi sā devī māmāyeti yāṃ bhavān |
bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija||58||
bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija||58||
Mantra 59
यत्प्रभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर॥59॥
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर॥59॥
yatprabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā|
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara||59||
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara||59||
Mantra 61
नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम्॥61॥
nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṃ tatam||61||
Mantra 62
तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां ममः॥62॥
tathāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṃ mamaḥ||62||
Mantra 63
देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं आविर्भवति सा यदा।
उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥63॥
उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥63॥
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ āvirbhavati sā yadā|
utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate ||63||
utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate ||63||
Mantra 64
योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकार्णवीकृते।
आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः॥64॥
आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः॥64॥
yoganidrāṃ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte|
āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ||64||
āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ||64||
Mantra 65
तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ।
विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ॥65॥
विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ॥65॥
tadā dvāvasurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau|
viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau||65||
viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau||65||
Mantra 66
स नाभि कमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः
दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम्॥66॥
दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम्॥66॥
sa nābhi kamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ
dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam||66||
dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam||66||
Mantra 67
तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयः स्थितः
विबोधनार्धाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥67॥
विबोधनार्धाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥67॥
tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayaḥ sthitaḥ
vibodhanārdhāya harerharinetrakṛtālayām ||67||
vibodhanārdhāya harerharinetrakṛtālayām ||67||
Mantra 68
विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम्।
निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥68॥
निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥68॥
viśveśvarīṃ jagaddhātrīṃ sthitisaṃhārakāriṇīm|
nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ ||68||
nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ ||68||
Mantra 70
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वंहि वषट्कारः स्वरात्मिका।
सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता॥70॥
सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता॥70॥
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃhi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā|
sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā||70||
sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā||70||
Mantra 71
अर्धमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्याविशेषतः
त्वमेव सा त्वं सावित्री त्वं देव जननी परा ॥71॥
त्वमेव सा त्वं सावित्री त्वं देव जननी परा ॥71॥
ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryāviśeṣataḥ
tvameva sā tvaṃ sāvitrī tvaṃ deva jananī parā ||71||
tvameva sā tvaṃ sāvitrī tvaṃ deva jananī parā ||71||
Mantra 72
त्वयैतद्धार्यते विश्वं त्वयैतत् सृज्यते जगत्।
त्वयैतत् पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा॥72॥
त्वयैतत् पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा॥72॥
tvayaitaddhāryate viśvaṃ tvayaitat sṛjyate jagat|
tvayaitat pālyate devi tvamatsyante ca sarvadā||72||
tvayaitat pālyate devi tvamatsyante ca sarvadā||72||
Mantra 73
विसृष्टौ सृष्टिरूपात्वं स्थिति रूपा च पालने।
तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥73॥
तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥73॥
visṛṣṭau sṛṣṭirūpātvaṃ sthiti rūpā ca pālane|
tathā saṃhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye ||73||
tathā saṃhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye ||73||
Mantra 74
महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः।
महामोहा च भवती महादेवी महासुरी ॥74॥
महामोहा च भवती महादेवी महासुरी ॥74॥
mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ|
mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī ||74||
mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī ||74||
Mantra 75
प्रकृतिस्त्वं च सर्वस्य गुणत्रय विभाविनी।
कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा॥75॥
कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा॥75॥
prakṛtistvaṃ ca sarvasya guṇatraya vibhāvinī|
kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā||75||
kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā||75||
Mantra 76
त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्भोधलक्षणा।
लज्जापुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्ति रेव च॥76॥
लज्जापुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्ति रेव च॥76॥
tvaṃ śrīstvamīśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbhodhalakṣaṇā|
lajjāpuṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣānti reva ca||76||
lajjāpuṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣānti reva ca||76||
Mantra 77
खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा।
शङ्खिणी चापिनी बाणाभुशुण्डीपरिघायुधा॥77॥
शङ्खिणी चापिनी बाणाभुशुण्डीपरिघायुधा॥77॥
khaḍginī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā|
śaṅkhiṇī cāpinī bāṇābhuśuṇḍīparighāyudhā||77||
śaṅkhiṇī cāpinī bāṇābhuśuṇḍīparighāyudhā||77||
Mantra 78
सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी
परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी॥78॥
परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी॥78॥
saumyā saumyatarāśeṣasaumyebhyastvatisundarī
parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī||78||
parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī||78||
Mantra 79
यच्च किञ्चित्क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके।
तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयसेमया॥79॥
तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयसेमया॥79॥
yacca kiñcitkvacidvastu sadasadvākhilātmike|
tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyasemayā||79||
tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyasemayā||79||
Mantra 80
यया त्वया जगत् स्रष्टा जगत्पातात्ति यो जगत्।
सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः॥80॥
सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः॥80॥
yayā tvayā jagat sraṣṭā jagatpātātti yo jagat|
so'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ||80||
so'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ||80||
Mantra 81
विष्णुः शरीरग्रहणं अहमीशान एव च
कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्॥81॥
कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्॥81॥
viṣṇuḥ śarīragrahaṇaṃ ahamīśāna eva ca
kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet||81||
kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet||81||
Mantra 82
सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता।
मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥82॥
मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥82॥
sā tvamitthaṃ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṃstutā|
mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau ||82||
mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau ||82||
Mantra 83
प्रबोधं च जगत्स्वामी नीयतामच्युता लघु ॥83॥
prabodhaṃ ca jagatsvāmī nīyatāmacyutā laghu ||83||
Mantra 83
बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥83॥
bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau ||83||
Mantra 85
एवं स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा
विष्णोः प्रभोधनार्धाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥85॥
विष्णोः प्रभोधनार्धाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥85॥
evaṃ stutā tadā devī tāmasī tatra vedhasā
viṣṇoḥ prabhodhanārdhāya nihantuṃ madhukaiṭabhau ||85||
viṣṇoḥ prabhodhanārdhāya nihantuṃ madhukaiṭabhau ||85||
Mantra 86
नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः।
निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणो अव्यक्तजन्मनः ॥86॥
निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणो अव्यक्तजन्मनः ॥86॥
netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ|
nirgamya darśane tasthau brahmaṇo avyaktajanmanaḥ ||86||
nirgamya darśane tasthau brahmaṇo avyaktajanmanaḥ ||86||
Mantra 87
उत्तस्थौ च जगन्नाथः स्तया मुक्तो जनार्दनः।
एकार्णवे अहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥87॥
एकार्णवे अहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥87॥
uttasthau ca jagannāthaḥ stayā mukto janārdanaḥ|
ekārṇave ahiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau ||87||
ekārṇave ahiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau ||87||
Mantra 88
मधुकैटभौ दुरात्माना वतिवीर्यपराक्रमौ
क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्मणां जनितोद्यमौ ॥88॥
क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्मणां जनितोद्यमौ ॥88॥
madhukaiṭabhau durātmānā vativīryaparākramau
krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmaṇāṃ janitodyamau ||88||
krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmaṇāṃ janitodyamau ||88||
Mantra 89
समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः
पञ्चवर्षसहस्त्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥89॥
पञ्चवर्षसहस्त्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥89॥
samutthāya tatastābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ
pañcavarṣasahastrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ ||89||
pañcavarṣasahastrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ ||89||
Mantra 91
उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥91॥
uktavantau varo'smatto vriyatāmiti keśavam ||91||
Mantra 93
भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥93॥
bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi ||93||
Mantra 96
वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत्।
विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥96॥
विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥96॥
vañcitābhyāmiti tadā sarvamāpomayaṃ jagat|
vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ ||96||
vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ ||96||
Mantra 97
आवां जहि न यत्रोर्वी सलिलेन परिप्लुता। ॥97॥
āvāṃ jahi na yatrorvī salilena pariplutā| ||97||
Mantra 99
तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्खचक्रगदाभृता।
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥99॥
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥99॥
tathetyuktvā bhagavatā śaṅkhacakragadābhṛtā|
kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ ||99||
kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ ||99||
Mantra 100
एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम्।
प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥100॥
प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥100॥
evameṣā samutpannā brahmaṇā saṃstutā svayam|
prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te ||100||
prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te ||100||
॥ जय जय श्री स्वस्ति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमहात्म्ये मधुकैटभवधो नाम प्रधमोऽध्यायः ॥
आहुति
ॐ एं साङ्गायै सायुधायै सशक्तिकायै सपरिवारायै सवाहनायै एं बीजाधिष्टायै महा कालिकायै महा अहुतिं समर्पयामि नमः स्वाहा ॥
आहुति
ॐ एं साङ्गायै सायुधायै सशक्तिकायै सपरिवारायै सवाहनायै एं बीजाधिष्टायै महा कालिकायै महा अहुतिं समर्पयामि नमः स्वाहा ॥
|| jaya jaya śrī svasti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmahātmye madhukaiṭabhavadho nāma pradhamo'dhyāyaḥ ||
āhuti
oṃ eṃ sāṅgāyai sāyudhāyai saśaktikāyai saparivārāyai savāhanāyai eṃ bījādhiṣṭāyai mahā kālikāyai mahā ahutiṃ samarpayāmi namaḥ svāhā ||
āhuti
oṃ eṃ sāṅgāyai sāyudhāyai saśaktikāyai saparivārāyai savāhanāyai eṃ bījādhiṣṭāyai mahā kālikāyai mahā ahutiṃ samarpayāmi namaḥ svāhā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ देवी माहात्म्यम् ॥
॥ श्रीदुर्गायै नमः ॥
॥ अथ श्रीदुर्गासप्तशती ॥
॥ मधुकैटभवधो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥
अस्य श्री प्रधम चरित्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । महाकाली देवता । गायत्री छन्दः । नन्दा शक्तिः । रक्त दन्तिका बीजम् । अग्निस्तत्वम् । ऋग्वेदः स्वरूपम् । श्री महाकाली प्रीत्यर्थे प्रधम चरित्र जपे विनियोगः ।
ध्यानं
खड्गं चक्र गदेषुचाप परिघा शूलं भुशुण्डीं शिरः
शंङ्खं सन्दधतीं करैस्त्रिनयनां सर्वांङ्गभूषावृताम् ।
यां हन्तुं मधुकैभौ जलजभूस्तुष्टाव सुप्ते हरौ
नीलाश्मद्युति मास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां॥
ॐ नमश्चण्डिकायै
ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच॥1॥
सावर्णिः सूर्यतनयो योमनुः कथ्यतेऽष्टमः।
निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥2॥
महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः
स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥3॥
स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः।
सुरथो नाम राजाऽभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥4॥
तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान्।
बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥5॥
तस्य तैरभवद्युद्धं अतिप्रबलदण्डिनः।
न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥6॥
ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत्।
आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥7॥
अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टै र्दुर्बलस्य दुरात्मभिः।
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥8॥
ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः।
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥9॥
सतत्राश्रममद्राक्षी द्द्विजवर्यस्य मेधसः।
प्रशान्तश्वापदाकीर्ण मुनिशिष्योपशोभितम् ॥10॥
तस्थौ कञ्चित्स कालं च मुनिना तेन सत्कृतः।
इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे॥11॥
सोऽचिन्तयत्तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः। ॥12॥
मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मयाहीनं पुरं हि तत्
मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैः र्धर्मतः पाल्यते न वा ॥13॥
न जाने स प्रधानो मे शूर हस्तीसदामदः
मम वैरिवशं यातः कान्भोगानुपलप्स्यते ॥14॥
ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः
अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृतां ॥15॥
असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययं
सञ्चितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥16॥
एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः
तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यमेकं ददर्श सः ॥17॥
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो हेतुश्च आगमनेऽत्र कः
सशोक इव कस्मात्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे। ॥18॥
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणायोदितम्
प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्॥19॥
वैश्य उवाच ॥20॥
समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले
पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभाद् असाधुभिः॥21॥
विहीनश्च धनैदारैः पुत्रैरादाय मे धनम्।
वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभिः॥22॥
सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम्।
प्रवृत्तिं स्वजनानां च दाराणां चात्र संस्थितः॥23॥
किं नु तेषां गृहे क्षेमं अक्षेमं किन्नु साम्प्रतं
कथं तेकिन्नुसद्वृत्ता दुर्वृत्ता किन्नुमेसुताः॥24॥
राजोवाच॥25॥
यैर्निरस्तो भवाँल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः॥26॥
तेषु किं भवतः स्नेह मनुबध्नाति मानसम्॥27॥
वैश्य उवाच ॥28॥
एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः
किं करोमि न बध्नाति मम निष्टुरतां मनः॥29॥
ऐः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धन लुब्धैर्निराकृतः
पतिःस्वजनहार्दं च हार्दितेष्वेव मे मनः। ॥30॥
किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते
यत्प्रेम प्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु॥31॥
तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं चजायते॥32॥
अरोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥33॥
मार्कण्डेय उवाच ॥34॥
ततस्तौ सहितौ विप्र तम्मुनिं समुपस्थितौ॥35॥
समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्धिव सत्तमः॥36॥
कृत्वा तु तौ यथान्याय्यं यथार्हं तेन संविदम्।
उपविष्टौ कथाः काश्चित्च्चक्रतुर्वैश्यपार्धिवौ॥37॥
राजोवाच ॥38॥
भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्वतत् ॥39॥
दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना॥40॥
ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि ।
जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥ 41 ॥
अयं च इकृतः पुत्रैः दारैर्भृत्यैस्तथोज्घितः
स्वजनेन च सन्त्यक्तः स्तेषु हार्दी तथाप्यति ॥42॥
एव मेष तथाहं च द्वावप्त्यन्तदुःखितौ।
दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ ॥43॥
तत्केनैतन्महाभाग यन्मोहॊ ज्ञानिनोरपि
ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥44॥
ऋषिरुवाच॥45॥
ज्ञान मस्ति समस्तस्य जन्तोर्व्षय गोचरे।
विषयश्च महाभाग यान्ति चैवं पृथक्पृथक्॥46॥
केचिद्दिवा तथा रात्रौ प्राणिनः स्तुल्यदृष्टयः ॥47॥
ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किं तु ते न हि केवलम्।
यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः॥48॥
ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगपक्षिणां
मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः॥49॥
ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतगाञ्छाबचञ्चुषु।
कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा॥50॥
मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति
लोभात् प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि॥51॥
तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः
महामाया प्रभावेण संसारस्थितिकारिणा॥52॥
तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः।
महामाया हरेश्चैषा तया सम्मोह्यते जगत्॥53॥
ज्ङानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा
बलादाक्ऱ्ष्यमोहाय महामाया प्रयच्छति ॥54॥
तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् ।
सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥55॥
सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी
संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी॥56॥
राजोवाच॥57॥
भगवन् काहि सा देवी मामायेति यां भवान् ।
ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज॥58॥
यत्प्रभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर॥59॥
ऋषिरुवाच ॥60॥
नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम्॥61॥
तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां ममः॥62॥
देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं आविर्भवति सा यदा।
उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥63॥
योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकार्णवीकृते।
आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः॥64॥
तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ।
विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ॥65॥
स नाभि कमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः
दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम्॥66॥
तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयः स्थितः
विबोधनार्धाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥67॥
विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम्।
निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥68॥
ब्रह्मोवाच ॥69॥
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वंहि वषट्कारः स्वरात्मिका।
सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता॥70॥
अर्धमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्याविशेषतः
त्वमेव सा त्वं सावित्री त्वं देव जननी परा ॥71॥
त्वयैतद्धार्यते विश्वं त्वयैतत् सृज्यते जगत्।
त्वयैतत् पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा॥72॥
विसृष्टौ सृष्टिरूपात्वं स्थिति रूपा च पालने।
तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥73॥
महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः।
महामोहा च भवती महादेवी महासुरी ॥74॥
प्रकृतिस्त्वं च सर्वस्य गुणत्रय विभाविनी।
कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा॥75॥
त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्भोधलक्षणा।
लज्जापुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्ति रेव च॥76॥
खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा।
शङ्खिणी चापिनी बाणाभुशुण्डीपरिघायुधा॥77॥
सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी
परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी॥78॥
यच्च किञ्चित्क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके।
तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयसेमया॥79॥
यया त्वया जगत् स्रष्टा जगत्पातात्ति यो जगत्।
सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः॥80॥
विष्णुः शरीरग्रहणं अहमीशान एव च
कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्॥81॥
सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता।
मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥82॥
प्रबोधं च जगत्स्वामी नीयतामच्युता लघु ॥83॥
बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥83॥
ऋषिरुवाच ॥84॥
एवं स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा
विष्णोः प्रभोधनार्धाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥85॥
नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः।
निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणो अव्यक्तजन्मनः ॥86॥
उत्तस्थौ च जगन्नाथः स्तया मुक्तो जनार्दनः।
एकार्णवे अहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥87॥
मधुकैटभौ दुरात्माना वतिवीर्यपराक्रमौ
क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्मणां जनितोद्यमौ ॥88॥
समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः
पञ्चवर्षसहस्त्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥89॥
तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ ॥90॥
उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥91॥
श्री भगवानुवाच ॥92॥
भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥93॥
किमन्येन वरेणात्र एतावृद्दि वृतं मम ॥94॥
ऋषिरुवाच ॥95॥
वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत्।
विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥96॥
आवां जहि न यत्रोर्वी सलिलेन परिप्लुता। ॥97॥
ऋषिरुवाच ॥98॥
तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्खचक्रगदाभृता।
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥99॥
एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम्।
प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥100॥
॥ जय जय श्री स्वस्ति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमहात्म्ये मधुकैटभवधो नाम प्रधमोऽध्यायः ॥
आहुति
ॐ एं साङ्गायै सायुधायै सशक्तिकायै सपरिवारायै सवाहनायै एं बीजाधिष्टायै महा कालिकायै महा अहुतिं समर्पयामि नमः स्वाहा ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.