ඕං ශ්රී පරමාත්මනේ නමඃ
අථ ෂෂ්ඨෝ(අ)ධ්යායඃ
ආත්මසංයමයෝගඃ
ශ්රී භගවානුවාච
අනාශ්රිතඃ කර්මඵලං කාර්යං කර්ම කරෝති යඃ .
ස සන්න්යාසී ච යෝගී ච න නිරග්නිර්න චාක්රියඃ ..1..
යං සන්න්යාසමිති ප්රාහුඃ යෝගං තං විද්ධි පාණ්ඩව .
න හ්යසන්න්යස්තසඞ්කල්පඃ යෝගී භවති කශ්චන ..2..
ආරුරුක්ෂෝර්මුනේර්යෝගං කර්ම කාරණමුච්යතේ .
යෝගාරූඪස්ය තස්යෛව ශමඃ කාරණමුච්යතේ ..3..
යදා හි නේන්ද්රියාර්ථේෂු න කර්මස්වනුෂජ්ජතේ .
සර්වසඞ්කල්පසන්න්යාසී යෝගාරූඪස්තදෝච්යතේ ..4..
උද්ධරේදාත්මනා(අ)(අ)ත්මානං නාත්මානමවසාදයේත් .
ආත්මෛව හ්යාත්මනෝ බන්ධුඃ ආත්මෛව රිපුරාත්මනඃ ..5..
බන්ධුරාත්මාත්මනස්තස්ය යේනාත්මෛවාත්මනා ජිතඃ .
අනාත්මනස්තු ශත්රුත්වේ වර්තේතාත්මෛව ශත්රුවත් ..6..
ජිතාත්මනඃ ප්රශාන්තස්ය පරමාත්මා සමාහිතඃ .
ශීතෝෂ්ණසුඛදුඃඛේෂු තථා මානාපමානයෝඃ ..7..
ජ්ඤානවිජ්ඤානතෘප්තාත්මා කූටස්ථෝ විජිතේන්ද්රියඃ .
යුක්ත ඉත්යුච්යතේ යෝගී සමලෝෂ්ටාශ්මකාඤ්චනඃ ..8..
සුහෘන්මිත්රාර්යුදාසීන මධ්යස්ථද්වේෂ්යබන්ධුෂු .
සාධුෂ්වපි ච පාපේෂු සමබුද්ධිර්විශිෂ්යතේ ..9..
යෝගී යුඤ්ජීත සතතම් ආත්මානං රහසි ස්ථිතඃ .
ඒකාකී යතචිත්තාත්මා නිරාශීරපරිග්රහඃ ..10..
ශුචෞ දේශේ ප්රතිෂ්ඨාප්ය ස්ථිරමාසනමාත්මනඃ .
නාත්යුච්ඡ්රිතං නාතිනීචං චෛලාජිනකුශෝත්තරම් ..11..
තත්රෛකාග්රං මනඃ කෘත්වා යතචිත්තේන්ද්රියක්රියඃ .
උපවිශ්යාසනේ යුඤ්ජ්යාත් යෝගමාත්මවිශුද්ධයේ ..12..
සමං කායශිරෝග්රීවං ධාරයන්නචලං ස්ථිරඃ .
සම්ප්රේක්ෂ්ය නාසිකාග්රං ස්වං දිශශ්චානවලෝකයන් ..13..
ප්රශාන්තාත්මා විගත භීඃ බ්රහ්මචාරිව්රතේ ස්ථිතඃ .
මනඃ සංයම්ය මච්චිත්තඃ යුක්ත ආසීත මත්පරඃ ..14..
යුඤ්ජන්නේවං සදා(අ)(අ)ත්මානං යෝගී නියතමානසඃ .
ශාන්තිං නිර්වාණපරමාං මත්සංස්ථාමධිගච්ඡති ..15..
නාත්යශ්නතස්තු යෝගෝ(අ)ස්ති න චෛකාන්තමනශ්නතඃ .
න චාති ස්වප්නශීලස්ය ජාග්රතෝ නෛව චාර්ජුන ..16..
යුක්තාහාරවිහාරස්ය යුක්තචේෂ්ටස්ය කර්මසු .
යුක්තස්වප්නාවබෝධස්ය යෝගෝ භවති දුඃඛහා ..17..
යදා විනියතං චිත්තම් ආත්මන්යේවාවතිෂ්ඨතේ .
නිස්ස්පෘහඃ සර්වකාමේභ්යඃ යුක්ත ඉත්යුච්යතේ තදා ..18..
යථා දීපෝ නිවාතස්ථඃ නේඞ්ගතේ සෝපමා ස්මෘතා .
යෝගිනෝ යතචිත්තස්ය යුඤ්ජතෝ යෝගමාත්මනඃ ..19..
යත්රෝපරමතේ චිත්තං නිරුද්ධං යෝගසේවයා .
යත්ර චෛවාත්මනාත්මානං පශ්යන්නාත්මනි තුෂ්යති ..20..
සුඛමාත්යන්තිකං යත්තත් බුද්ධිග්රාහ්යමතීන්ද්රියම් .
වේත්ති යත්ර න චෛවායං ස්ථිතශ්චලති තත්ත්වතඃ ..21..
යං ලබ්ධ්වා චාපරං ලාභං මන්යතේ නාධිකං තතඃ .
යස්මින් ස්ථිතෝ න දුඃඛේන ගුරුණාපි විචාල්යතේ ..22..
තං විද්යාත් දුඃඛසංයෝග වියෝගං යෝගසඤ්ජ්ඤිතම් .
ස නිශ්චයේන යෝක්තව්යඃ යෝගෝ(අ)නිර්විණ්ණචේතසා ..23..
සඞ්කල්පප්රභවාන්කාමාන් ත්යක්ත්වා සර්වානශේෂතඃ .
මනසෛවේන්ද්රියග්රාමං විනියම්ය සමන්තතඃ ..24..
ශනෛඃ ශනෛරුපරමේත් බුද්ධ්යා ධෘතිගෘහීතයා .
ආත්මසංස්ථං මනඃ කෘත්වා න කිඤ්චිදපි චින්තයේත් ..25..
යතෝ යතෝ නිශ්චරති මනශ්චඤ්චලමස්ථිරම් .
තතස්තතෝ නියම්යෛතත් ආත්මන්යේව වශං නයේත් ..26..
ප්රශාන්තමනසං හ්යේනං යෝගිනං සුඛමුත්තමම් .
උපෛති ශාන්තරජසං බ්රහ්මභූතමකල්මෂම් ..27..
යුඤ්ජන්නේවං සදා(අ)(අ)ත්මානං යෝගී විගතකල්මෂඃ .
සුඛේන බ්රහ්මසංස්පර්ශම් අත්යන්තං සුඛමශ්නුතේ ..28..
සර්වභූතස්ථමාත්මානං සර්වභූතානි චාත්මනි .
ඊක්ෂතේ යෝගයුක්තාත්මා සර්වත්ර සමදර්ශනඃ ..29..
යෝ මාං පශ්යති සර්වත්ර සර්වං ච මයි පශ්යති .
තස්යාහං න ප්රණශ්යාමි ස ච මේ න ප්රණශ්යති ..30..
සර්වභූතස්ථිතං යෝ මාං භජත්යේකත්වමාස්ථිතඃ .
සර්වථා වර්තමානෝ(අ)පි ස යෝගී මයි වර්තතේ ..31..
ආත්මෞපම්යේන සර්වත්ර සමං පශ්යති යෝ(අ)ර්ජුන .
සුඛං වා යදි වා දුඃඛං ස යෝගී පරමෝ මතඃ ..32..
අර්ජුන උවාච
යෝ(අ)යං යෝගස්ත්වයා ප්රෝක්තඃ සාම්යේන මධුසූදන .
ඒතස්යාහං න පශ්යාමි චඤ්චලත්වාත්ස්ථිතිං ස්ථිරාම් ..33..
චඤ්චලං හි මනඃ කෘෂ්ණ ප්රමාථි බලවද්දෘඪම් .
තස්යාහං නිග්රහං මන්යේ වායෝරිව සුදුෂ්කරම් ..34..
ශ්රී භගවානුවාච
අසංශයං මහාබාහෝ මනෝ දුර්නිග්රහං චලම් .
අභ්යාසේන තු කෞන්තේය වෛරාග්යේණ ච ගෘහ්යතේ ..35..
අසංයතාත්මනා යෝගඃ දුෂ්ප්රාප ඉති මේ මතිඃ .
වශ්යාත්මනා තු යතතා ශක්යෝ(අ)වාප්තුමුපායතඃ ..36..
අර්ජුන උවාච
අයතිඃ ශ්රද්ධයෝපේතඃ යෝගාච්චලිතමානසඃ .
අප්රාප්ය යෝගසංසිද්ධිං කාං ගතිං කෘෂ්ණ ගච්ඡති ..37..
කච්චින්නෝභයවිභ්රෂ්ටඃ ඡින්නාභ්රමිව නශ්යති .
අප්රතිෂ්ඨෝ මහාබාහෝ විමූඪෝ බ්රහ්මණඃ පථි ..38..
ඒතන්මේ සංශයං කෘෂ්ණ ඡේත්තුමර්හස්යශේෂතඃ .
ත්වදන්යඃ සංශයස්යාස්ය ඡේත්තා න හ්යුපපද්යතේ ..39..
ශ්රී භගවානුවාච
පාර්ථ නෛවේහ නාමුත්ර විනාශස්තස්ය විද්යතේ .
න හි කල්යාණකෘත්කශ්චිත් දුර්ගතිං තාත ගච්ඡති ..40..
ප්රාප්ය පුණ්යකෘතාං ලෝකාන් උෂිත්වා ශාශ්වතීඃ සමාඃ .
ශුචීනාං ශ්රීමතාං ගේහේ යෝගභ්රෂ්ටෝ(අ)භිජායතේ ..41..
අථවා යෝගිනාමේව කුලේ භවති ධීමතාම් .
ඒතද්ධි දුර්ලභතරං ලෝකේ ජන්ම යදීදෘශම් ..42..
තත්ර තං බුද්ධිසංයෝගං ලභතේ පෞර්වදේහිකම් .
යතතේ ච තතෝ භූයඃ සංසිද්ධෞ කුරුනන්දන ..43..
පූර්වාභ්යාසේන තේනෛව හ්රියතේ හ්යවශෝ(අ)පි සඃ .
ජිජ්ඤාසුරපි යෝගස්ය ශබ්දබ්රහ්මාතිවර්තතේ ..44..
ප්රයත්නාද්යතමානස්තු යෝගී සංශුද්ධකිල්බිෂඃ .
අනේකජන්මසංසිද්ධඃ තතෝ යාති පරාං ගතිම් ..45..
තපස්විභ්යෝ(අ)ධිකෝ යෝගී ජ්ඤානිභ්යෝ(අ)පි මතෝ(අ)ධිකඃ .
කර්මිභ්යශ්චාධිකෝ යෝගී තස්මාද්යෝගී භවාර්ජුන ..46..
යෝගිනාමපි සර්වේෂාං මද්ගතේනාන්තරාත්මනා .
ශ්රද්ධාවාන්භජතේ යෝ මාං ස මේ යුක්තතමෝ මතඃ ..47..
.. ඕං තත්සදිති ශ්රීමද්භගවද්ගීතාසු උපනිෂත්සු බ්රහ්මවිද්යායාං
යෝගශාස්ත්රේ ශ්රීකෘෂ්ණාර්ජුනසංවාදේ ආත්මසංයමයෝගෝ නාම ෂෂ්ඨෝ(අ)ධ්යායඃ 09
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
ātmasaṃyamayogaḥ
śrī bhagavānuvāca
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||1||
yaṃ sannyāsamiti prāhuḥ yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hyasannyastasaṅkalpaḥ yogī bhavati kaścana ||2||
ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||3||
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |
sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate ||4||
uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet |
ātmaiva hyātmano bandhuḥ ātmaiva ripurātmanaḥ ||5||
bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||6||
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||7||
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||8||
suhṛnmitrāryudāsīna madhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||9||
yogī yuñjīta satatam ātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||10||
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||11||
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyāt yogamātmaviśuddhaye ||12||
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||13||
praśāntātmā vigata bhīḥ brahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccittaḥ yukta āsīta matparaḥ ||14||
yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||15||
nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cāti svapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||16||
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||17||
yadā viniyataṃ cittam ātmanyevāvatiṣṭhate |
nisspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ yukta ityucyate tadā ||18||
yathā dīpo nivātasthaḥ neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||19||
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||20||
sukhamātyantikaṃ yattat buddhigrāhyamatīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||21||
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasmin sthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||22||
taṃ vidyāt duḥkhasaṃyoga viyogaṃ yogasañjñitam |
sa niścayena yoktavyaḥ yogo'nirviṇṇacetasā ||23||
saṅkalpaprabhavānkāmān tyaktvā sarvānaśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||24||
śanaiḥ śanairuparamet buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||25||
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |
tatastato niyamyaitat ātmanyeva vaśaṃ nayet ||26||
praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||27||
yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśam atyantaṃ sukhamaśnute ||28||
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||29||
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||30||
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate ||31||
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ ||32||
arjuna uvāca
yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām ||33||
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ||34||
śrī bhagavānuvāca
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||35||
asaṃyatātmanā yogaḥ duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ ||36||
arjuna uvāca
ayatiḥ śraddhayopetaḥ yogāccalitamānasaḥ |
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ||37||
kaccinnobhayavibhraṣṭaḥ chinnābhramiva naśyati |
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||38||
etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ||39||
śrī bhagavānuvāca
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |
na hi kalyāṇakṛtkaścit durgatiṃ tāta gacchati ||40||
prāpya puṇyakṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate ||41||
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ||42||
tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ||43||
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate ||44||
prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |
anekajanmasaṃsiddhaḥ tato yāti parāṃ gatim ||45||
tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna ||46||
yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ||47||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ 09
Sanskrit — Devanagari (original)
ॐ श्री परमात्मने नमः
अथ षष्ठोऽध्यायः
आत्मसंयमयोगः
श्री भगवानुवाच
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स सन्न्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥1॥
यं सन्न्यासमिति प्राहुः योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसन्न्यस्तसङ्कल्पः योगी भवति कश्चन ॥2॥
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥3॥
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसन्न्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥4॥
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुः आत्मैव रिपुरात्मनः ॥5॥
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥6॥
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥7॥
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥8॥
सुहृन्मित्रार्युदासीन मध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥9॥
योगी युञ्जीत सततम् आत्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥10॥
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥11॥
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्यात् योगमात्मविशुद्धये ॥12॥
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥13॥
प्रशान्तात्मा विगत भीः ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तः युक्त आसीत मत्परः ॥14॥
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥15॥
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चाति स्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥16॥
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥17॥
यदा विनियतं चित्तम् आत्मन्येवावतिष्ठते ।
निस्स्पृहः सर्वकामेभ्यः युक्त इत्युच्यते तदा ॥18॥
यथा दीपो निवातस्थः नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥19॥
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥20॥
सुखमात्यन्तिकं यत्तत् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥21॥
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन् स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥22॥
तं विद्यात् दुःखसंयोग वियोगं योगसञ्ज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यः योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥23॥
सङ्कल्पप्रभवान्कामान् त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥24॥
शनैः शनैरुपरमेत् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥25॥
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतत् आत्मन्येव वशं नयेत् ॥26॥
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥27॥
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शम् अत्यन्तं सुखमश्नुते ॥28॥
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥29॥
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥30॥
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥31॥
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ॥32॥
अर्जुन उवाच
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ॥33॥
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥34॥
श्री भगवानुवाच
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥35॥
असंयतात्मना योगः दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥36॥
अर्जुन उवाच
अयतिः श्रद्धयोपेतः योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥37॥
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टः छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥38॥
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥39॥
श्री भगवानुवाच
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
न हि कल्याणकृत्कश्चित् दुर्गतिं तात गच्छति ॥40॥
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान् उषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥41॥
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥42॥
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥43॥
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥44॥
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धः ततो याति परां गतिम् ॥45॥
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥46॥
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥47॥
॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे आत्मसंयमयोगो नाम षष्ठोऽध्यायः 09
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
ātmasaṃyamayogaḥ
śrī bhagavānuvāca
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||1||
yaṃ sannyāsamiti prāhuḥ yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hyasannyastasaṅkalpaḥ yogī bhavati kaścana ||2||
ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||3||
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |
sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate ||4||
uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet |
ātmaiva hyātmano bandhuḥ ātmaiva ripurātmanaḥ ||5||
bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||6||
jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||7||
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||8||
suhṛnmitrāryudāsīna madhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||9||
yogī yuñjīta satatam ātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||10||
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||11||
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyāt yogamātmaviśuddhaye ||12||
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||13||
praśāntātmā vigata bhīḥ brahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccittaḥ yukta āsīta matparaḥ ||14||
yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||15||
nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cāti svapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||16||
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||17||
yadā viniyataṃ cittam ātmanyevāvatiṣṭhate |
nisspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ yukta ityucyate tadā ||18||
yathā dīpo nivātasthaḥ neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||19||
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||20||
sukhamātyantikaṃ yattat buddhigrāhyamatīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||21||
yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasmin sthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||22||
taṃ vidyāt duḥkhasaṃyoga viyogaṃ yogasañjñitam |
sa niścayena yoktavyaḥ yogo'nirviṇṇacetasā ||23||
saṅkalpaprabhavānkāmān tyaktvā sarvānaśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||24||
śanaiḥ śanairuparamet buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||25||
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |
tatastato niyamyaitat ātmanyeva vaśaṃ nayet ||26||
praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||27||
yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśam atyantaṃ sukhamaśnute ||28||
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||29||
yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||30||
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |
sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate ||31||
ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ ||32||
arjuna uvāca
yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām ||33||
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ||34||
śrī bhagavānuvāca
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||35||
asaṃyatātmanā yogaḥ duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ ||36||
arjuna uvāca
ayatiḥ śraddhayopetaḥ yogāccalitamānasaḥ |
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ||37||
kaccinnobhayavibhraṣṭaḥ chinnābhramiva naśyati |
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||38||
etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ||39||
śrī bhagavānuvāca
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |
na hi kalyāṇakṛtkaścit durgatiṃ tāta gacchati ||40||
prāpya puṇyakṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate ||41||
athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ||42||
tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ||43||
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate ||44||
prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |
anekajanmasaṃsiddhaḥ tato yāti parāṃ gatim ||45||
tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna ||46||
yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ||47||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ 09
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.