(ଭାଗଵତପୁରାଣାନ୍ତର୍ଗତମ୍)
ନମଃ ପରାଯାଵିତଥାନୁଭୂତଯେ
ଗୁଣତ୍ରଯାଭାସନିମିତ୍ତବନ୍ଧଵେ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଧାମ୍ନେ ଗୁଣତତ୍ତ୍ଵବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ନିଵୃତ୍ତମାନାଯ ଦଧେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ॥ 1 ॥
ନ ଯସ୍ଯ ସଖ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋଽଵୈତି ସଖ୍ଯୁଃ
ସଖା ଵସନ୍ସଂଵସତଃ ପୁରେଽସ୍ମିନ୍ ।
ଗୁଣୋ ଯଥା ଗୁଣିନୋ ଵ୍ଯକ୍ତଦୃଷ୍ଟେଃ
ତସ୍ମୈ ମହେଶାଯ ନମସ୍କରୋମି ॥ 2 ॥
ଦେହୋଽସଵୋଽକ୍ଷା ମନଵୋ ଭୂତମାତ୍ରା
ନାତ୍ମାନମନ୍ଯଂ ଚ ଵିଦୁଃ ପରଂ ଯତ୍ ।
ସର୍ଵଂ ପୁମାନ୍ ଵେଦ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞୋ
ନ ଵେଦ ସର୍ଵଜ୍ଞମନନ୍ତମୀଡେ ॥ 3 ॥
ଯଦୋପରାମୋ ମନସୋ ନାମରୂପ-
ରୂପସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟସ୍ମୃତିସପ୍ରମୋଷାତ୍ ।
ଯ ଈଯତେ କେଵଲଯା ସ୍ଵସଂସ୍ଥଯା
ହଂସାଯ ତସ୍ମୈ ଶୁଚିସଦ୍ମନେ ନମଃ ॥ 4 ॥
ମନୀଷିଣୋଽନ୍ତର୍ହଦି ସନ୍ନିଵେଶିତଂ
ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିର୍ନଵଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଵୃଦ୍ଭିଃ ।
ଵହ୍ନିଂ ଯଥା ଦାରୁଣି ପାଞ୍ଚଦଶ୍ଯଂ
ମନୀଷଯା ନିଷ୍କର୍ଷନ୍ତି ଗୂଢମ୍ ॥ 5 ॥
ସ ଵୈ ମମାଶେଷଵିଶେଷମାଯା
ନିଷେଧନିଵାଣସୁଖାନୁଭୂତିଃ ।
ସ ସର୍ଵନାମା ସ ଚ ଵିଶ୍ଵରୂପଃ
ପ୍ରସୀଦତାମନିରୁକ୍ତାତ୍ମଶକ୍ତିଃ ॥ 6 ॥
ଯଦ୍ଯନ୍ନିରୁକ୍ତଂ ଵଚସା ନିରୂପିତଂ
ଧିଯାଽକ୍ଷଭିର୍ଵା ମନସା ଵୋତ ଯସ୍ଯ ।
ମା ଭୂତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଗୁଣରୂପଂ ହି ତତ୍ତତ୍
ସ ଵୈ ଗୁଣାପାଯଵିସର୍ଗଲକ୍ଷଣଃ ॥ 7 ॥
ଯସ୍ମିନ୍ ଯତୋ ଯେନ ଚ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ମୈ
ଯଦ୍ଯୋ ଯଥା କୁରୂତେ କାର୍ଯତେ ଚ ।
ପରାଵରେଷାଂ ପରମଂ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଧେତୁରନନ୍ଯଦେକମ୍ ॥ 8 ॥
ଯଚ୍ଛକ୍ତଯୋ ଵଦତାଂ ଵାଦିତାଂ ଵୈ
ଵିଵାଦସଂଵାଦଭୁଵୋ ଭଵନ୍ତି ।
କୁର୍ଵନ୍ତି ଚୈଷାଂ ମୁହୁରାତ୍ମମୋହଂ
ତସ୍ମୈ ନମୋଽନନ୍ତଗୁଣାଯ ଭୂମ୍ନେ ॥ 9 ॥
ଅସ୍ତୀତି ନାସ୍ତୀତି ଚ ଵସ୍ତୁନିଷ୍ଠଯୋଃ
ଏକସ୍ଥଯୋର୍ଭିନ୍ନଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମଯୋଃ ।
ଅଵେକ୍ଷିତଂ କିଂ ଚ ନ ଯୋଗସାଙ୍ଖ୍ଯଯୋଃ
ସମଂ ପରଂ ହ୍ଯନୁକୂଲଂ ବୃହତ୍ତତ୍ ॥ 10 ॥
ଯୋଽନୁଗହାର୍ଥଂ ଭଜତାଂ ପାଦମୂଲମନାମରୂପୋ ଭଗଵାନନନ୍ତଃ ।
ନାମାନି ରୂପାଣି ଚ ଜନ୍ମକର୍ମଭିର୍ଭେଜେ ସ ମହ୍ଯଂ ପରମଃ ପ୍ରସୀଦତୁ ॥ 11 ॥
ଯଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଜ୍ଞାନପଥୈର୍ଜନାନାଂ
ଯଥାଶଯଂ ଦେହଗତୋ ଵିଭାତି ।
ଯଥାନିଲଃ ପାର୍ଥିଵମାଶ୍ରିତୋ ଗୁଣଂ
ସ ଈଶ୍ଵରୋ ମେ କୁରୁତାନ୍ମନୋରଥମ୍ ॥ 12 ॥
॥ ଇତି ହଂସଗୁହ୍ଯସ୍ତୋତ୍ରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(bhāgavatapurāṇāntargatam)
namaḥ parāyāvitathānubhūtaye
guṇatrayābhāsanimittabandhave |
adṛṣṭadhāmne guṇatattvabuddhibhiḥ
nivṛttamānāya dadhe svayambhuve || 1 ||
na yasya sakhyaṃ puruṣo'vaiti sakhyuḥ
sakhā vasansaṃvasataḥ pure'smin |
guṇo yathā guṇino vyaktadṛṣṭeḥ
tasmai maheśāya namaskaromi || 2 ||
deho'savo'kṣā manavo bhūtamātrā
nātmānamanyaṃ ca viduḥ paraṃ yat |
sarvaṃ pumān veda guṇāṃśca tajjño
na veda sarvajñamanantamīḍe || 3 ||
yadoparāmo manaso nāmarūpa-
rūpasya dṛṣṭasmṛtisapramoṣāt |
ya īyate kevalayā svasaṃsthayā
haṃsāya tasmai śucisadmane namaḥ || 4 ||
manīṣiṇo'ntarhadi sanniveśitaṃ
svaśaktibhirnavabhiśca trivṛdbhiḥ |
vahniṃ yathā dāruṇi pāñcadaśyaṃ
manīṣayā niṣkarṣanti gūḍham || 5 ||
sa vai mamāśeṣaviśeṣamāyā
niṣedhanivāṇasukhānubhūtiḥ |
sa sarvanāmā sa ca viśvarūpaḥ
prasīdatāmaniruktātmaśaktiḥ || 6 ||
yadyanniruktaṃ vacasā nirūpitaṃ
dhiyā'kṣabhirvā manasā vota yasya |
mā bhūtsvarūpaṃ guṇarūpaṃ hi tattat
sa vai guṇāpāyavisargalakṣaṇaḥ || 7 ||
yasmin yato yena ca yasya yasmai
yadyo yathā kurūte kāryate ca |
parāvareṣāṃ paramaṃ prāk prasiddhaṃ
tadbrahma taddheturananyadekam || 8 ||
yacchaktayo vadatāṃ vāditāṃ vai
vivādasaṃvādabhuvo bhavanti |
kurvanti caiṣāṃ muhurātmamohaṃ
tasmai namo'nantaguṇāya bhūmne || 9 ||
astīti nāstīti ca vastuniṣṭhayoḥ
ekasthayorbhinnaviruddhadharmayoḥ |
avekṣitaṃ kiṃ ca na yogasāṅkhyayoḥ
samaṃ paraṃ hyanukūlaṃ bṛhattat || 10 ||
yo'nugahārthaṃ bhajatāṃ pādamūlamanāmarūpo bhagavānanantaḥ |
nāmāni rūpāṇi ca janmakarmabhirbheje sa mahyaṃ paramaḥ prasīdatu || 11 ||
yaḥ prākṛtairjñānapathairjanānāṃ
yathāśayaṃ dehagato vibhāti |
yathānilaḥ pārthivamāśrito guṇaṃ
sa īśvaro me kurutānmanoratham || 12 ||
|| iti haṃsaguhyastotraṃ sampūrṇam ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(भागवतपुराणान्तर्गतम्)
नमः परायावितथानुभूतये
गुणत्रयाभासनिमित्तबन्धवे ।
अदृष्टधाम्ने गुणतत्त्वबुद्धिभिः
निवृत्तमानाय दधे स्वयम्भुवे ॥ 1 ॥
न यस्य सख्यं पुरुषोऽवैति सख्युः
सखा वसन्संवसतः पुरेऽस्मिन् ।
गुणो यथा गुणिनो व्यक्तदृष्टेः
तस्मै महेशाय नमस्करोमि ॥ 2 ॥
देहोऽसवोऽक्षा मनवो भूतमात्रा
नात्मानमन्यं च विदुः परं यत् ।
सर्वं पुमान् वेद गुणांश्च तज्ज्ञो
न वेद सर्वज्ञमनन्तमीडे ॥ 3 ॥
यदोपरामो मनसो नामरूप-
रूपस्य दृष्टस्मृतिसप्रमोषात् ।
य ईयते केवलया स्वसंस्थया
हंसाय तस्मै शुचिसद्मने नमः ॥ 4 ॥
मनीषिणोऽन्तर्हदि सन्निवेशितं
स्वशक्तिभिर्नवभिश्च त्रिवृद्भिः ।
वह्निं यथा दारुणि पाञ्चदश्यं
मनीषया निष्कर्षन्ति गूढम् ॥ 5 ॥
स वै ममाशेषविशेषमाया
निषेधनिवाणसुखानुभूतिः ।
स सर्वनामा स च विश्वरूपः
प्रसीदतामनिरुक्तात्मशक्तिः ॥ 6 ॥
यद्यन्निरुक्तं वचसा निरूपितं
धियाऽक्षभिर्वा मनसा वोत यस्य ।
मा भूत्स्वरूपं गुणरूपं हि तत्तत्
स वै गुणापायविसर्गलक्षणः ॥ 7 ॥
यस्मिन् यतो येन च यस्य यस्मै
यद्यो यथा कुरूते कार्यते च ।
परावरेषां परमं प्राक् प्रसिद्धं
तद्ब्रह्म तद्धेतुरनन्यदेकम् ॥ 8 ॥
यच्छक्तयो वदतां वादितां वै
विवादसंवादभुवो भवन्ति ।
कुर्वन्ति चैषां मुहुरात्ममोहं
तस्मै नमोऽनन्तगुणाय भूम्ने ॥ 9 ॥
अस्तीति नास्तीति च वस्तुनिष्ठयोः
एकस्थयोर्भिन्नविरुद्धधर्मयोः ।
अवेक्षितं किं च न योगसाङ्ख्ययोः
समं परं ह्यनुकूलं बृहत्तत् ॥ 10 ॥
योऽनुगहार्थं भजतां पादमूलमनामरूपो भगवाननन्तः ।
नामानि रूपाणि च जन्मकर्मभिर्भेजे स मह्यं परमः प्रसीदतु ॥ 11 ॥
यः प्राकृतैर्ज्ञानपथैर्जनानां
यथाशयं देहगतो विभाति ।
यथानिलः पार्थिवमाश्रितो गुणं
स ईश्वरो मे कुरुतान्मनोरथम् ॥ 12 ॥
॥ इति हंसगुह्यस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
(bhāgavatapurāṇāntargatam)
namaḥ parāyāvitathānubhūtaye
guṇatrayābhāsanimittabandhave |
adṛṣṭadhāmne guṇatattvabuddhibhiḥ
nivṛttamānāya dadhe svayambhuve || 1 ||
na yasya sakhyaṃ puruṣo'vaiti sakhyuḥ
sakhā vasansaṃvasataḥ pure'smin |
guṇo yathā guṇino vyaktadṛṣṭeḥ
tasmai maheśāya namaskaromi || 2 ||
deho'savo'kṣā manavo bhūtamātrā
nātmānamanyaṃ ca viduḥ paraṃ yat |
sarvaṃ pumān veda guṇāṃśca tajjño
na veda sarvajñamanantamīḍe || 3 ||
yadoparāmo manaso nāmarūpa-
rūpasya dṛṣṭasmṛtisapramoṣāt |
ya īyate kevalayā svasaṃsthayā
haṃsāya tasmai śucisadmane namaḥ || 4 ||
manīṣiṇo'ntarhadi sanniveśitaṃ
svaśaktibhirnavabhiśca trivṛdbhiḥ |
vahniṃ yathā dāruṇi pāñcadaśyaṃ
manīṣayā niṣkarṣanti gūḍham || 5 ||
sa vai mamāśeṣaviśeṣamāyā
niṣedhanivāṇasukhānubhūtiḥ |
sa sarvanāmā sa ca viśvarūpaḥ
prasīdatāmaniruktātmaśaktiḥ || 6 ||
yadyanniruktaṃ vacasā nirūpitaṃ
dhiyā'kṣabhirvā manasā vota yasya |
mā bhūtsvarūpaṃ guṇarūpaṃ hi tattat
sa vai guṇāpāyavisargalakṣaṇaḥ || 7 ||
yasmin yato yena ca yasya yasmai
yadyo yathā kurūte kāryate ca |
parāvareṣāṃ paramaṃ prāk prasiddhaṃ
tadbrahma taddheturananyadekam || 8 ||
yacchaktayo vadatāṃ vāditāṃ vai
vivādasaṃvādabhuvo bhavanti |
kurvanti caiṣāṃ muhurātmamohaṃ
tasmai namo'nantaguṇāya bhūmne || 9 ||
astīti nāstīti ca vastuniṣṭhayoḥ
ekasthayorbhinnaviruddhadharmayoḥ |
avekṣitaṃ kiṃ ca na yogasāṅkhyayoḥ
samaṃ paraṃ hyanukūlaṃ bṛhattat || 10 ||
yo'nugahārthaṃ bhajatāṃ pādamūlamanāmarūpo bhagavānanantaḥ |
nāmāni rūpāṇi ca janmakarmabhirbheje sa mahyaṃ paramaḥ prasīdatu || 11 ||
yaḥ prākṛtairjñānapathairjanānāṃ
yathāśayaṃ dehagato vibhāti |
yathānilaḥ pārthivamāśrito guṇaṃ
sa īśvaro me kurutānmanoratham || 12 ||
|| iti haṃsaguhyastotraṃ sampūrṇam ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.