Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 23 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ સર્ગમાં રાવણ સીતાને કહીને રાક્ષસીઓને આદેશ આપી ત્યાંથી નીકળી જાય છે, અને પછી ભયંકર રૂપવાળી રાક્ષસીઓ સીતા તરફ દોડી જાય છે. તે ક્રોધે ભરાયેલી રાક્ષસીઓ કઠોર વાણીથી સીતાને કહે છે કે તું પુલસ્ત્યના પુત્ર વિશ્રવાના પુત્ર રાવણની પત્ની થવા યોગ્ય છે. એકજટા, હરિજટા, પ્રઘસા, વિકટા અને દુર્મુખી નામની રાક્ષસીઓ વારાફરતી રાવણની શક્તિનું વર્ણન કરીને સીતાને તેની પત્ની થવાનું કહે છે. દુર્મુખી કહે છે કે જેના ભયથી સૂર્ય તપતો નથી, વાયુ વાતો નથી અને વૃક્ષો પુષ્પવૃષ્ટિ કરે છે તે રાવણની પત્ની થવાનો વિચાર કેમ નથી કરતી.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।

Shloka 1

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।
सन्दिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ 1 ॥

ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
sandiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīrnirjagāma ha || 1 ||

એમ કહીને, શત્રુઓને રુવડાવનાર રાજા રાવણે મૈથિલી (સીતા)ને કહ્યું અને પછી બધી રાક્ષસીઓને આદેશ આપીને ત્યાંથી નીકળી ગયો. ^AI

Shloka 2

निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते ।
राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ 2 ॥

niṣkrānte rākṣasendre tu punarantaḥpuraṃ gate |
rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ || 2 ||

રાક્ષસોના ઇન્દ્ર (રાવણ) નીકળીને ફરી અંતઃપુરમાં ગયા પછી, તે ભયંકર રૂપવાળી રાક્ષસીઓ સીતા તરફ દોડી ગઈ. ^AI

Shloka 3

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ 3 ॥

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
paraṃ paruṣayā vācā vaidehīmidamabruvan || 3 ||

પછી ક્રોધે ભરાયેલી તે રાક્ષસીઓ સીતા પાસે આવીને અત્યંત કઠોર વાણીથી વૈદેહી (સીતા)ને આમ કહેવા લાગી. ^AI

Shloka 4

पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।
दशग्रीवस्य भार्या त्वं सीते न बहुमन्यसे ॥ 4 ॥

paulastyasya variṣṭhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
daśagrīvasya bhāryā tvaṃ sīte na bahumanyase || 4 ||

હે સીતે, તું પુલસ્ત્યના શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા, દશગ્રીવ રાવણની પત્ની છે, પણ તું તેને ઘણું નથી માનતી. ^AI

Shloka 5

ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
आमन्त्य्र क्रोधाताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ 5 ॥

tatastvekajaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
āmantyra krodhātāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm || 5 ||

પછી એકજટા નામની રાક્ષસીએ, ક્રોધથી આંખો લાલ થયેલી, કરતલ જેવા ઉદરવાળી (પાતળી) સીતાને સંબોધીને આ વચન કહ્યું. ^AI

Shloka 6

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः ।
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ 6 ॥

prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ |
mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ || 6 ||

છ પ્રજાપતિઓમાં જે ચોથા પ્રજાપતિ છે, જે બ્રહ્માના માનસ પુત્ર છે, તે પુલસ્ત્ય નામે વિખ્યાત છે. ^AI

Shloka 7

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः ।
नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ 7 ॥

pulastyasya tu tejasvī maharṣirmānasaḥ sutaḥ |
nāmnā sa viśravā nāma prajāpatisamaprabhaḥ || 7 ||

પુલસ્ત્યના તે તેજસ્વી મહર્ષિ માનસ પુત્ર છે, જેનું નામ વિશ્રવા છે અને જે પ્રજાપતિ સમાન તેજવાળા છે. ^AI

Shloka 8

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः ।
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ 8 ॥

tasya putro viśālākṣi rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi || 8 ||

હે વિશાળાક્ષિ, તેમનો પુત્ર શત્રુઓને રુવડાવનાર રાવણ છે; તું તે રાક્ષસેન્દ્રની પત્ની થવા યોગ્ય છે. ^AI

Shloka 9

मयोक्तं चारुसर्वाङ्गिः वाक्यं किं नानुमन्यसे ।
ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 9 ॥

mayoktaṃ cārusarvāṅgiḥ vākyaṃ kiṃ nānumanyase |
tato harijaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 9 ||

હે સુંદર અંગવાળી, મેં કહેલા વચનને તું કેમ સ્વીકારતી નથી? પછી હરિજટા નામની રાક્ષસીએ વચન કહ્યું. ^AI

Shloka 10

विवर्त्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ।
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जिताः ॥ 10 ॥

vivartya nayane kopānmārjārasadṛśekṣaṇā |
yena devāstrayastriṃśaddevarājaśca nirjitāḥ || 10 ||

બિલાડી જેવા નેત્રવાળી તે રાક્ષસીએ ક્રોધથી આંખો ફેરવીને કહ્યું — જેણે ત્રીસ દેવો અને દેવરાજ ઇન્દ્રને જીત્યા છે, ^AI

Shloka 11

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ।
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ 11 ॥

tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi |
tatastu praghasā nāma rākṣasī krodhamūrchitā || 11 ||

તું તે રાક્ષસેન્દ્રની પત્ની થવા યોગ્ય છે. પછી પ્રઘસા નામની રાક્ષસી ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને, ^AI

Shloka 12

भर्त्सयन्ती तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।
वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य सङ्ग्रामेषु निवर्तिनः ॥ 12 ॥

bhartsayantī tadā ghoramidaṃ vacanamabravīt |
vīryotsiktasya śūrasya saṅgrāmeṣu nivartinaḥ || 12 ||

ભયંકર રીતે ધમકાવતી તે સમયે આ વચન કહ્યું — પરાક્રમથી ઉન્મત્ત, શૂરવીર અને યુદ્ધોમાં અડગ રહેનાર, ^AI

Shloka 13

बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ।
प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ॥ 13 ॥

balino vīryayuktasya bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase |
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ || 13 ||

બળવાન અને પરાક્રમયુક્ત તે રાજાની પત્ની તું કેમ નહીં થાય? મહાબળવાન રાજા પોતાની પ્રિય અને અત્યંત માનેલી પત્નીને છોડીને, ^AI

Shloka 14

सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ।
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ॥ 14 ॥

sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam || 14 ||

બધામાં મહાભાગ્યશાળી એવી તારી પાસે રાવણ આવશે. હજારો સ્ત્રીઓથી સમૃદ્ધ અને નાના-નાના રત્નોથી શોભતું, ^AI

Shloka 15

अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ।
अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 15 ॥

antaḥpuraṃ samutsṛjya tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
anyā tu vikaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 15 ||

પોતાનું અંતઃપુર છોડીને રાવણ તારી પાસે આવશે. પછી વિકટા નામની બીજી રાક્ષસીએ વચન કહ્યું. ^AI

Shloka 16

असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः ।
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ 16 ॥

asakṛddevatā yuddhe nāgagandharvadānavāḥ |
nirjitāḥ samare yena sa te pārśvamupāgataḥ || 16 ||

જેણે યુદ્ધમાં વારંવાર દેવતાઓ, નાગ, ગંધર્વ અને દાનવોને જીત્યા છે, તે રાજા તારી પાસે આવ્યો છે. ^AI

Shloka 17

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।
किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ 17 ॥

tasya sarvasamṛddhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
kimadya rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase'dhame || 17 ||

હે અધમે! આજે તું આ સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત, મહાત્મા રાક્ષસેન્દ્ર રાવણની પત્ની થવાની ઇચ્છા કેમ નથી કરતી? ^AI

Shloka 18

ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥ 18 ॥

tatastu durmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |
yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ || 18 ||

ત્યારબાદ દુર્મુખી નામની રાક્ષસીએ કહ્યું: જેનાથી ડરીને સૂર્ય તપતો નથી અને જેનાથી ડરીને વાયુ પણ... ^AI

Shloka 19

न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।
पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ॥ 19 ॥

na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi |
puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucuryasya vai bhayāt || 19 ||

હે સુંદર અપાંગવાળી! વાયુ વાતો નથી, અને જેના ભયથી વૃક્ષો પુષ્પવૃષ્ટિ કરે છે, તેની પાસે તું કેમ ઊભી નથી રહેતી? ^AI

Shloka 20

शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ।
तस्य नैरृतराजस्य राजराजस्य भामिनि ॥ 20 ॥

śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati |
tasya nairṛtarājasya rājarājasya bhāmini || 20 ||

હે સુંદર ભ્રૂવાળી! પર્વતો અને મેઘ જે તે ઇચ્છે તે પાણી આપે છે — હે ભામિનિ! તે નૈરૃતરાજ, રાજરાજ રાવણની... ^AI

Shloka 21

किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ।
साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि ॥ 21 ॥

kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi |
sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini || 21 ||

તું રાવણની પત્ની થવાનો વિચાર કેમ નથી કરતી? હે દેવિ! તેં યોગ્ય રીતે, સાચે જ કહ્યું છે, હે ભામિનિ! સાચું કહ્યું છે. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।

सन्दिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ 1 ॥

निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते ।

राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ 2 ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।

परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ 3 ॥

पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।

दशग्रीवस्य भार्या त्वं सीते न बहुमन्यसे ॥ 4 ॥

ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।

आमन्त्य्र क्रोधाताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ 5 ॥

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः ।

मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ 6 ॥

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः ।

नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ 7 ॥

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः ।

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ 8 ॥

मयोक्तं चारुसर्वाङ्गिः वाक्यं किं नानुमन्यसे ।

ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 9 ॥

विवर्त्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ।

येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जिताः ॥ 10 ॥

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ।

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ 11 ॥

भर्त्सयन्ती तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।

वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य सङ्ग्रामेषु निवर्तिनः ॥ 12 ॥

बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ।

प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ॥ 13 ॥

सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ।

समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ॥ 14 ॥

अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ।

अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 15 ॥

असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः ।

निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ 16 ॥

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।

किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ 17 ॥

ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।

यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥ 18 ॥

न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।

पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ॥ 19 ॥

शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ।

तस्य नैरृतराजस्य राजराजस्य भामिनि ॥ 20 ॥

किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ।

साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि ॥ 21 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.23 सुन्दरकाण्ड - त्रयोविंश सर्गः