5.23 Sundarakanda - Trayovimsha Sargah

ॐ

5.23 सुन्दरकाण्ड - त्रयोविंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।

सन्दिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ 1 ॥

निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते ।

राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ 2 ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।

परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ 3 ॥

पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।

दशग्रीवस्य भार्या त्वं सीते न बहुमन्यसे ॥ 4 ॥

ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।

आमन्त्य्र क्रोधाताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ 5 ॥

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः ।

मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ 6 ॥

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः ।

नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ 7 ॥

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः ।

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ 8 ॥

मयोक्तं चारुसर्वाङ्गिः वाक्यं किं नानुमन्यसे ।

ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 9 ॥

विवर्त्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ।

येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जिताः ॥ 10 ॥

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ।

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ 11 ॥

भर्त्सयन्ती तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।

वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य सङ्ग्रामेषु निवर्तिनः ॥ 12 ॥

बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ।

प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ॥ 13 ॥

सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ।

समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ॥ 14 ॥

अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ।

अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 15 ॥

असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः ।

निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ 16 ॥

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।

किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ 17 ॥

ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।

यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥ 18 ॥

न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।

पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ॥ 19 ॥

शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ।

तस्य नैरृतराजस्य राजराजस्य भामिनि ॥ 20 ॥

किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ।

साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि ॥ 21 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha trayoviṃśassargaḥ |

ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |

sandiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīrnirjagāma ha || 1 ||

niṣkrānte rākṣasendre tu punarantaḥpuraṃ gate |

rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ || 2 ||

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |

paraṃ paruṣayā vācā vaidehīmidamabruvan || 3 ||

paulastyasya variṣṭhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |

daśagrīvasya bhāryā tvaṃ sīte na bahumanyase || 4 ||

tatastvekajaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt |

āmantyra krodhātāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm || 5 ||

prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ |

mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ || 6 ||

pulastyasya tu tejasvī maharṣirmānasaḥ sutaḥ |

nāmnā sa viśravā nāma prajāpatisamaprabhaḥ || 7 ||

tasya putro viśālākṣi rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |

tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi || 8 ||

mayoktaṃ cārusarvāṅgiḥ vākyaṃ kiṃ nānumanyase |

tato harijaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 9 ||

vivartya nayane kopānmārjārasadṛśekṣaṇā |

yena devāstrayastriṃśaddevarājaśca nirjitāḥ || 10 ||

tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi |

tatastu praghasā nāma rākṣasī krodhamūrchitā || 11 ||

bhartsayantī tadā ghoramidaṃ vacanamabravīt |

vīryotsiktasya śūrasya saṅgrāmeṣu nivartinaḥ || 12 ||

balino vīryayuktasya bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase |

priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ || 13 ||

sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |

samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam || 14 ||

antaḥpuraṃ samutsṛjya tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |

anyā tu vikaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 15 ||

asakṛddevatā yuddhe nāgagandharvadānavāḥ |

nirjitāḥ samare yena sa te pārśvamupāgataḥ || 16 ||

tasya sarvasamṛddhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |

kimadya rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase'dhame || 17 ||

tatastu durmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |

yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ || 18 ||

na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi |

puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucuryasya vai bhayāt || 19 ||

śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati |

tasya nairṛtarājasya rājarājasya bhāmini || 20 ||

kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi |

sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayoviṃśassargaḥ ||