Taittiriya Brahmana Ashtaka 2 Prashna 2.8 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ પાઠ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણના બીજા અષ્ટકના આઠમા પ્રપાઠકનો છે, જે કામ્યપશુયાજ્યાનુવાક્ય બ્રાહ્મણ કહેવાય છે. તેમાં વાયુ, પ્રજાપતિ, સોમ-પૂષણ, વરુણ, આદિત્યો, અગ્નિ, ઇન્દ્ર અને બૃહસ્પતિને સંબોધીને કરેલા યજ્ઞીય સૂક્તો અને પ્રાર્થનાઓ આપવામાં આવી છે. આ સૂક્તોમાં ધન, પશુ, અન્ન, સુવીર્ય, રક્ષણ અને કલ્યાણ માટેની યાચનાઓ તેમજ પાપો અને અપરાધોની ક્ષમા માટેની પ્રાર્થનાઓ છે. પાઠમાં દેવોને હવિષ સ્વીકારવા અને યજમાનને ધન તથા પુષ્ટિ આપવા માટે વિનંતી કરવામાં આવી છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Anuvaka 1

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके अष्टमः प्रपाठकः - काम्यपशुयाज्यानुवाक्या ब्राह्मणम्
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1 - वायव्यादिपशूनां सूक्तानि
पीवो᳚न्नाग्ं रयि॒वृधः॑ सुमे॒धाः । श्वे॒त-स्सि॑षक्ति नि॒युता॑मभि॒श्रीः । ते वा॒यवे॒ सम॑नसो॒ वित॑स्थुः । विश्वेन्नरः॑ स्वप॒त्यानि॑ चक्रुः ॥ रा॒ये-ऽनु य-ञ्ज॒ज्ञतू॒ रोद॑सी उ॒भे । रा॒ये दे॒वी धि॒षणा॑ धाति दे॒वम् । अधा॑ वा॒यु-न्नि॒युतः॑ सश्चत॒ स्वाः । उ॒त श्वे॒तं-वँसु॑धिति-न्निरे॒के ॥ आ वा॑यो भूष शुचिपा॒ उप॑ न-स्स॒हस्र॑-न्ते नि॒युतो॑ विश्ववार । उपो॑ ते॒ अन्धो॒ मद्य॑मयामि॒ यस्य॑ देव दधि॒षे पू᳚र्व॒पेय᳚म् ॥ प्र याभि॒र्यासि॑ दा॒श्वाग्ं समच्छा॑ नि॒युद्भि॑-र्वायवि॒ष्टये॑ दुरो॒णे । नि नो॑ र॒यिग्ं सु॒भोज॑सं-युँवे॒ह नि वी॒रव॒-द्गव्य॒मश्वि॑य-ञ्च॒ राधः॑ ॥॥ प्र वा॒युमच्छा॑ बृह॒ती म॑नी॒षा ॥ 1 ॥

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - kāmyapaśuyājyānuvākyā brāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vāyavyādipaśūnāṃ sūktāni
pīvo᳚nnāgṃ rayi॒vṛdhaḥ̭ sume॒dhāḥ | śve॒ta-ssi̭ṣakti ni॒yutā̭mabhi॒śrīḥ | te vā॒yave॒ sama̭naso॒ vita̭sthuḥ | viśvennaraḥ̭ svapa॒tyāni̭ cakruḥ || rā॒ye-'nu ya-ñja॒jñatū॒ roda̭sī u॒bhe | rā॒ye de॒vī dhi॒ṣaṇā̭ dhāti de॒vam | adhā̭ vā॒yu-nni॒yutaḥ̭ saścata॒ svāḥ | u॒ta śve॒taṃ-va~sṷdhiti-nnire॒ke || ā vā̭yo bhūṣa śucipā॒ upa̭ na-ssa॒hasra̭-nte ni॒yuto̭ viśvavāra | upo̭ te॒ andho॒ madya̭mayāmi॒ yasya̭ deva dadhi॒ṣe pū᳚rva॒peya᳚m || pra yābhi॒ryāsi̭ dā॒śvāgṃ samacchā̭ ni॒yudbhi̭-rvāyavi॒ṣṭayḙ duro॒ṇe | ni no̭ ra॒yigṃ su॒bhoja̭saṃ-yu~ve॒ha ni vī॒rava॒-dgavya॒maśvi̭ya-ñca॒ rādhaḥ̭ |||| pra vā॒yumacchā̭ bṛha॒tī ma̭nī॒ṣā || 1 ||

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણમાં બીજા અષ્ટકનો આઠમો પ્રપાઠક - કામ્યપશુયાજ્યાનુવાક્ય બ્રાહ્મણ. ઓમ્, પરમાત્માને નમસ્કાર, શ્રી મહાગણપતિને નમસ્કાર, શ્રી ગુરુઓને નમસ્કાર. હરિઃ ઓમ્. અનુવાક 1 - વાયવ્ય આદિ પશુઓના સૂક્તો. પુષ્ટ અન્નવાળા, ધનની વૃદ્ધિ કરનારા, સુમેધાવાળા (દેવો) શ્વેત (અશ્વ) સાથે નિયુતો (વાયુના ઘોડાઓ) તરફ શોભાયુક્ત થઈને જોડાય છે. તે સમાન મનવાળા થઈને વાયુ માટે સ્થિર થયા. વિશ્વના નરો (પ્રાણીઓ)એ પોતાનાં કર્મો કર્યાં. ધન માટે બંને રોદસી (આકાશ અને પૃથ્વી)એ યજ્ઞ કર્યો. ધન માટે દેવી ધિષણા દેવને ધારણ કરે છે. પછી વાયુ પોતાની નિયુતો સાથે જોડાય છે. અને શ્વેત (અશ્વ) ધનના સ્થાનમાં રહે છે. હે વાયુ, શુચિપા (પવિત્ર પીણા પીનારા), અમારી પાસે આવ; તારી હજારો નિયુતો (સેવકો) છે, હે વિશ્વવાર (સર્વસ્વને વરનારા). હે દેવ, જેનું પૂર્વપેય (પ્રથમ પાત્ર) તું ધારણ કરે છે, તે અમૃતમય મદિરા હું તારી પાસે લાવું છું. જે નિયુતો (સેવકો) સાથે તું દાશ્વાન (દાન કરનારા) તરફ જાય છે, તે નિયુતોથી વાયુના સેવન માટે ઘરમાં પ્રગટ થા. અમારા માટે સુભોજ (સારું પોષણ આપનારું) ધન નીચે ધારણ કર; અહીં વીરવાળું, ગોવાળું અને અશ્વવાળું ધન નીચે ધારણ કર. વાયુ તરફ મોટી મનીષા (સ્તુતિ) જાય છે. ॥1॥ ^AI

Anuvaka 2

बृ॒हद्र॑यिं-विँ॒श्ववा॑राग्ं रथ॒प्राम् । द्यु॒तद्या॑मा नि॒युतः॒ पत्य॑मानः । क॒विः क॒विमि॑यक्षसि प्रयज्यो ॥ आ नो॑ नि॒युद्भिः॑ श॒तिनी॑भि-रद्ध्व॒रम् । स॒ह॒स्रिणी॑भि॒रुप॑ याहि य॒ज्ञम् । वायो॑ अ॒स्मिन्. ह॒विषि॑ मादयस्व । यू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑ नः ॥ प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यः । विश्वा॑ जा॒तानि॒ परि॒ ता ब॑भूव । य-त्का॑मास्ते जुहु॒मस्तन्नो॑ अस्तु ॥ 2 ॥

bṛ॒hadra̭yiṃ-vi~॒śvavā̭rāgṃ ratha॒prām | dyu॒tadyā̭mā ni॒yutaḥ॒ patya̭mānaḥ | ka॒viḥ ka॒vimi̭yakṣasi prayajyo || ā no̭ ni॒yudbhiḥ̭ śa॒tinī̭bhi-raddhva॒ram | sa॒ha॒sriṇī̭bhi॒rupa̭ yāhi ya॒jñam | vāyo̭ a॒smin. ha॒viṣi̭ mādayasva | yū॒ya-mpā̭ta sva॒stibhi॒-ssadā̭ naḥ || prajā̭pate॒ na tvade॒tānya॒nyaḥ | viśvā̭ jā॒tāni॒ pari॒ tā ba̭bhūva | ya-tkā̭māste juhu॒mastanno̭ astu || 2 ||

મોટા ધનવાળા, વિશ્વવાર (સર્વસ્વને વરનારા), રથપ્રા (રથની રક્ષા કરનારા), દ્યુતદ્યામા (પ્રકાશમાન ઘોડાવાળા), નિયુતો (સેવકો)ને પતિ (સ્વામી) બનાવનારા, કવિ (જ્ઞાની) વાયુ, હે પ્રયજ્ય (સારી રીતે પૂજનીય), તું કવિ (જ્ઞાની)ને પ્રેરે છે. હે વાયુ, સેંકડો નિયુતો (સેવકો) સાથે અમારા યજ્ઞમાં આવ; હજારો નિયુતો સાથે યજ્ઞમાં આવ. હે વાયુ, આ હવિષમાં આનંદ કર. તમે (દેવો) અમને સદા સ્વસ્તિ (કલ્યાણ) થી રક્ષો. હે પ્રજાપતિ, તારા સિવાય બીજો કોઈ આ (જગતને) નથી. તેં બધાં જાતોને વ્યાપ્ત કર્યાં છે. જે કામનાઓ તારી છે, તે અમે હોમીએ છીએ; તે અમારા માટે થાઓ. ॥2॥ ^AI

Anuvaka 3

व॒यग्ग् स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ र॒यी॒णा-म्पतिं॑-यँज॒त-म्बृ॒हन्त᳚म् । अ॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒-वाँज॑सातौ । प्र॒जाप॑ति-म्प्रथम॒जामृ॒तस्य॑ । यजा॑म दे॒वमधि॑ नो ब्रवीतु ॥ प्रजा॑पते॒ त्व-न्नि॑धि॒पाः पु॑रा॒णः । दे॒वाना᳚-म्पि॒ता ज॑नि॒ता प्र॒जाना᳚म् । पति॒-र्विश्व॑स्य॒ जग॑तः पर॒स्पाः । ह॒विर्नो॑ देव विह॒वे जु॑षस्व ॥ तवे॒मे लो॒काः प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च ॥ 3 ॥

va॒yagg syā̭ma॒ pata̭yo rayī॒ṇām || ra॒yī॒ṇā-mpatiṃ̭-ya~ja॒ta-mbṛ॒hanta᳚m | a॒sminbhare॒ nṛta̭maṃ॒-vā~ja̭sātau | pra॒jāpa̭ti-mprathama॒jāmṛ॒tasya̭ | yajā̭ma de॒vamadhi̭ no bravītu || prajā̭pate॒ tva-nni̭dhi॒pāḥ pṷrā॒ṇaḥ | de॒vānā᳚-mpi॒tā ja̭ni॒tā pra॒jānā᳚m | pati॒-rviśva̭sya॒ jaga̭taḥ para॒spāḥ | ha॒virno̭ deva viha॒ve jṷṣasva || tave॒me lo॒kāḥ pra॒diśo॒ diśa̭śca || 3 ||

અમે ધનોના પતિ (સ્વામી) થઈએ. ધનોના પતિ, પૂજનીય, મોટા પ્રજાપતિને, આ ભરે (યુદ્ધ કે યજ્ઞ)માં, નૃતમ (નાયક)ને, વાજસાતૌ (અન્નની પ્રાપ્તિમાં), પ્રથમજા (પ્રથમ જન્મેલા), ઋતસ્ય (યજ્ઞના) પ્રજાપતિને અમે યજીએ છીએ; તે અમને (યજ્ઞ વિશે) કહે. હે પ્રજાપતિ, તું પુરાણ (પ્રાચીન) નિધિપા (નિધિની રક્ષા કરનાર) છે, દેવોના પિતા, પ્રજાઓના જનિતા (ઉત્પન્ન કરનાર), વિશ્વના જગતના પતિ (સ્વામી), પરસ્પા (પરના રક્ષક). હે દેવ, અમારું હવિષ વિહવે (દેવોના આહ્વાનમાં) સ્વીકાર. આ લોકો, પ્રદિશો (મુખ્ય દિશાઓ) અને દિશાઓ તારી છે. ॥3॥ ^AI

Anuvaka 4

प॒रा॒वतो॑ नि॒वत॑ उ॒द्वत॑श्च । प्रजा॑पते विश्व॒सृज्जी॒वध॑न्य इ॒द-न्नो॑ देव । प्रति॑हर्य ह॒व्यम् ॥ प्र॒जाप॑ति-म्प्रथ॒मं-यँ॒ज्ञिया॑नाम् । दे॒वाना॒मग्रे॑ यज॒तं-यँ॑जद्ध्वम् । स नो॑ ददातु॒ द्रवि॑णग्ं सु॒वीर्य᳚म् । रा॒यस्पोषं॒-विँष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे ॥ यो रा॒य ईशे॑ शतदा॒य उ॒क्थ्यः॑ । यः प॑शू॒नाग्ं र॑क्षि॒ता विष्ठि॑तानाम् । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ ॥ 4 ॥

pa॒rā॒vato̭ ni॒vata̭ u॒dvata̭śca | prajā̭pate viśva॒sṛjjī॒vadha̭nya i॒da-nno̭ deva | prati̭harya ha॒vyam || pra॒jāpa̭ti-mpratha॒maṃ-ya~॒jñiyā̭nām | de॒vānā॒magrḙ yaja॒taṃ-ya~̭jaddhvam | sa no̭ dadātu॒ dravi̭ṇagṃ su॒vīrya᳚m | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme || yo rā॒ya īśḙ śatadā॒ya u॒kthyaḥ̭ | yaḥ pa̭śū॒nāgṃ ra̭kṣi॒tā viṣṭhi̭tānām | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ || 4 ||

દૂરના, નીચલા અને ઊંચા પ્રદેશોથી; હે પ્રજાપતિ, હે વિશ્વસૃષ્ટા, હે જીવધનના સ્વામી, હે દેવ, આ અમારું હવિ સ્વીકારો. પ્રજાપતિ, જે યજ્ઞીય દેવોમાં પ્રથમ છે, તેમને દેવોની આગળ યજનીય રીતે યજો. તે અમને ધન અને સુવીર્ય આપે; તે અમારામાં ધનની પુષ્ટિ અને સંપત્તિનું કેન્દ્ર વિસ્તારે. જે ધનના સ્વામી છે, શતદાયી છે, સ્તુત્ય છે, જે પશુઓના રક્ષક છે, જે પ્રજાપતિ છે, ઋતના પ્રથમજાત છે. ॥ 4 ॥ ^AI

Anuvaka 5

स॒हस्र॑धामा जुषताग्ं ह॒विर्नः॑ ॥ सोमा॑पूषणा॒ जन॑ना रयी॒णा-ञ्जन॑ना दि॒वो जन॑ना पृथि॒व्याः । जा॒तौ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पौ दे॒वा अ॑कृण्वन्न॒मृत॑स्य॒ नाभि᳚म् ॥ इ॒मौ दे॒वौ जाय॑मानौ जुषन्ते॒मौ तमाग्ं॑सि गूहता॒मजु॑ष्टा । आ॒भ्यामिन्द्रः॑ प॒क्वमा॒मास्व॒न्त-स्सो॑मापू॒षभ्या᳚-ञ्जनदु॒स्रिया॑सु ॥ ॥ सोमा॑पूषणा॒ रज॑सो वि॒मान᳚म् । स॒प्तच॑क्र॒ग्ं॒ रथ॒मवि॑श्वमिन्वम् । वि॒षू॒वृत॒-म्मन॑सा यु॒ज्यमा॑नम् । त-ञ्जि॑न्वथो वृषणा॒ पञ्च॑रश्मिम् ॥ दि॒व्य॑न्य-स्सद॑न-ञ्च॒क्र उ॒च्चा । पृ॒थि॒व्याम॒न्यो अद्ध्य॒न्तरि॑क्षे । ताव॒स्मभ्य॑-म्पुरु॒वार॑-म्पुरु॒क्षुम् । रा॒यस्पोषं॒-विँष्य॑ता॒-न्नाभि॑म॒स्मे ॥ 5 ॥

sa॒hasra̭dhāmā juṣatāgṃ ha॒virnaḥ̭ || somā̭pūṣaṇā॒ jana̭nā rayī॒ṇā-ñjana̭nā di॒vo jana̭nā pṛthi॒vyāḥ | jā॒tau viśva̭sya॒ bhuva̭nasya go॒pau de॒vā a̭kṛṇvanna॒mṛta̭sya॒ nābhi᳚m || i॒mau de॒vau jāya̭mānau juṣante॒mau tamāgṃ̭si gūhatā॒majṷṣṭā | ā॒bhyāmindraḥ̭ pa॒kvamā॒māsva॒nta-sso̭māpū॒ṣabhyā᳚-ñjanadu॒sriyā̭su || || somā̭pūṣaṇā॒ raja̭so vi॒māna᳚m | sa॒ptaca̭kra॒gṃ॒ ratha॒mavi̭śvaminvam | vi॒ṣū॒vṛta॒-mmana̭sā yu॒jyamā̭nam | ta-ñji̭nvatho vṛṣaṇā॒ pañca̭raśmim || di॒vya̭nya-ssada̭na-ñca॒kra u॒ccā | pṛ॒thi॒vyāma॒nyo addhya॒ntari̭kṣe | tāva॒smabhya̭-mpuru॒vāra̭-mpuru॒kṣum | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ṣya̭tā॒-nnābhi̭ma॒sme || 5 ||

હે હજાર ધામવાળા (સોમાપૂષણ), અમારું હવિ સ્વીકારો. સોમ અને પૂષણ, ધનના જનક, દ્યુલોકના જનક, પૃથ્વીના જનક; સમસ્ત ભુવનના જન્મે ગોપાલક; દેવોએ તેમને અમૃતના નાભિરૂપ બનાવ્યા. આ બંને દેવો જન્મતાં જ પ્રસન્ન થાય છે; આ બંને અપ્રિય પાપોને ઢાંકે છે. આ બંને (સોમ અને પૂષણ) દ્વારા ઇન્દ્રે પક્વ (ફળ)ને અપક્વ (અફળ)માં, ગાયોમાં ઉત્પન્ન કર્યું. સોમ અને પૂષણ, અંતરિક્ષના માર્ગને, સાત ચક્રવાળા, સર્વવ્યાપી રથને, જે મનથી જોડાયેલો છે અને જે પાંચ લગામવાળો છે, તેને હે વૃષભો, તમે પ્રેરિત કરો છો. તેમાંથી એક દિવ્ય સ્થાનમાં ઊંચે ચક્ર પર છે, બીજો પૃથ્વી પર, બીજો અંતરિક્ષમાં. તે બંને અમને બહુ ધન અને બહુ પશુ આપો; અમારામાં ધનની પુષ્ટિ અને સંપત્તિનું કેન્દ્ર વિસ્તારો. ॥ 5 ॥ ^AI

Anuvaka 6

धिय॑-म्पू॒षा जि॑न्वतु विश्वमि॒न्वः । र॒यिग्ं सोमो॑ रयि॒पति॑-र्दधातु । अव॑तु दे॒व्यदि॑तिर-न॒र्वा । बृ॒ह-द्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः᳚ ॥ विश्वा᳚न्य॒न्यो भुव॑ना ज॒जान॑ । विश्व॑म॒न्यो अ॑भि॒चक्षा॑ण एति । सोमा॑पूषणा॒-वव॑त॒-न्धिय॑-म्मे । यु॒वभ्यां॒-विँश्वाः॒ पृत॑ना जयेम ॥ उदु॑त्त॒मं-वँ॑रुण॒ पाश॑म॒स्मदवा॑-ऽध॒मं-विँम॑ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवा-ऽना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम अस्त॑भ्ना॒द्यामृ॑ष॒भो अ॒न्तरि॑क्ष॒ममि॑मीत वरि॒माण॑-म्पृथि॒व्या आ-ऽसी॑द॒-द्विश्वा॒ भुव॑नानि स॒म्रा-ड्विश्वेत्तानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ ॥ । य-त्किञ्चे॒दं-वँ॑रुण॒ दैव्ये॒ जने॑-ऽभिद्रो॒ह-म्म॑नु॒ष्या᳚श्चरा॑मसि । अचि॑त्ती॒य-त्तव॒ धर्मा॑ युयोपि॒म मा न॒स्तस्मा॒ देन॑सो देव रीरिषः ॥ कि॒त॒वासो॒ यद्रि॑ रि॒पुर्न दी॒वि यद्वा॑ घा स॒त्य मु॒तयन्न वि॒द्म । सर्वा॒ ता विष्य॑ शिथि॒रेव॑ दे॒वाथा॑ ते स्याम वरुण प्रि॒यासः॑ ॥( ) । अव॑ ते॒ हेडो॑ वरुण॒ नमो॑भि॒रव॑ य॒ज्ञेभि॑रीमहे ह॒विर्भिः॑ । क्षय॑न्न॒स्मभ्य॑मसुर प्रचेतो॒ राज॒न्नेनाग्ं॑सि शिश्रथः कृ॒तानि॑ ॥, तत्त्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ । अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒ध्युरु॑शग्ंस॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥ ॥ आ॒दि॒त्याना॒मव॑सा॒ नूत॑नेन सक्षी॒महि॒ शर्म॑णा॒ शन्त॑मेन । अ॒ना॒गा॒स्त्वे अ॑दिति॒त्वे तु॒रास॑ इ॒मं-यँ॒ज्ञ-न्द॑धतु॒ श्रोष॑माणाः ॥, न द॑क्षि॒णा विचि॑किते॒ न स॒व्या न प्रा॒चीन॑मादित्या॒ नोत प॒श्चा । पा॒क्या॑ चिद्वसवो धी॒र्या॑ चि--द्यु॒ष्मानी॑तो॒ अभ॑य॒-ञ्ज्योति॑रश्याम् ॥ । धा॒रय॑न्त आदि॒त्यासो॒ जग॒थ्स्था दे॒वा विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः । दी॒र्घाधि॑यो॒ रक्ष॑माणा असु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒-श्चय॑माना ऋ॒णानि॑ ॥, ति॒स्रो भूमी᳚र्धारय॒-न्त्रीग्ं रु॒त द्यू-न्त्रीणि॑ व्र॒ता वि॒दथे॑ अ॒न्तरे॑षाम् । ऋ॒तेना॑-ऽऽदित्या॒ महि॑ वो महि॒त्व-न्तद॑र्यमन् वरुण मित्र॒ चारु॑ ॥ । य॒ज्ञो दे॒वाना॒-म्प्रत्ये॑ति सु॒म्नमादि॑त्यासो॒ भव॑ता मृड॒यन्तः॑ । आ वो॒-ऽर्वाची॑ सुम॒ति र्व॑वृत्याद॒ग्ं॒ होश्चि॒द्या व॑रिवो॒वित्त॒रा-ऽस॑त् ॥ शुचि॑र॒प-स्सू॒यव॑सा॒ अद॑ब्ध॒ उप॑ क्षेति वृ॒द्धव॑या-स्सु॒वीरः॑ । नकि॒ष्ट-ङ्घ्न॒न्त्यन्ति॑तो॒ न दू॒राद्य आ॑दि॒त्याना॒-म्भव॑ति॒ प्रणी॑तौ ॥ ॥ 6 ॥

dhiya̭-mpū॒ṣā ji̭nvatu viśvami॒nvaḥ | ra॒yigṃ somo̭ rayi॒pati̭-rdadhātu | ava̭tu de॒vyadi̭tira-na॒rvā | bṛ॒ha-dva̭dema vi॒dathḙ su॒vīrāḥ᳚ || viśvā᳚nya॒nyo bhuva̭nā ja॒jāna̭ | viśva̭ma॒nyo a̭bhi॒cakṣā̭ṇa eti | somā̭pūṣaṇā॒-vava̭ta॒-ndhiya̭-mme | yu॒vabhyāṃ॒-vi~śvāḥ॒ pṛta̭nā jayema || udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒ pāśa̭ma॒smadavā̭-'dha॒maṃ-vi~ma̭dhya॒magg śra̭thāya | athā̭ va॒yamā̭ditya vra॒te tavā-'nā̭gaso॒ adi̭taye syāma asta̭bhnā॒dyāmṛ̭ṣa॒bho a॒ntari̭kṣa॒mami̭mīta vari॒māṇa̭-mpṛthi॒vyā ā-'sī̭da॒-dviśvā॒ bhuva̭nāni sa॒mrā-ḍviśvettāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ || | ya-tkiñce॒daṃ-va~̭ruṇa॒ daivye॒ janḙ-'bhidro॒ha-mma̭nu॒ṣyā᳚ścarā̭masi | aci̭ttī॒ya-ttava॒ dharmā̭ yuyopi॒ma mā na॒stasmā॒ dena̭so deva rīriṣaḥ || ki॒ta॒vāso॒ yadri̭ ri॒purna dī॒vi yadvā̭ ghā sa॒tya mu॒tayanna vi॒dma | sarvā॒ tā viṣya̭ śithi॒reva̭ de॒vāthā̭ te syāma varuṇa pri॒yāsaḥ̭ ||( ) | ava̭ te॒ heḍo̭ varuṇa॒ namo̭bhi॒rava̭ ya॒jñebhi̭rīmahe ha॒virbhiḥ̭ | kṣaya̭nna॒smabhya̭masura praceto॒ rāja॒nnenāgṃ̭si śiśrathaḥ kṛ॒tāni̭ ||, tattvā̭ yāmi॒ brahma̭ṇā॒ vanda̭māna॒stadā śā᳚ste॒ yaja̭māno ha॒virbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇe॒ha bo॒dhyurṷśagṃsa॒ mā na॒ āyuḥ॒ pramo̭ṣīḥ || || ā॒di॒tyānā॒mava̭sā॒ nūta̭nena sakṣī॒mahi॒ śarma̭ṇā॒ śanta̭mena | a॒nā॒gā॒stve a̭diti॒tve tu॒rāsa̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nda̭dhatu॒ śroṣa̭māṇāḥ ||, na da̭kṣi॒ṇā vici̭kite॒ na sa॒vyā na prā॒cīna̭mādityā॒ nota pa॒ścā | pā॒kyā̭ cidvasavo dhī॒ryā̭ ci--dyu॒ṣmānī̭to॒ abha̭ya॒-ñjyoti̭raśyām || | dhā॒raya̭nta ādi॒tyāso॒ jaga॒thsthā de॒vā viśva̭sya॒ bhuva̭nasya go॒pāḥ | dī॒rghādhi̭yo॒ rakṣa̭māṇā asu॒rya̭mṛ॒tāvā̭na॒-ścaya̭mānā ṛ॒ṇāni̭ ||, ti॒sro bhūmī᳚rdhāraya॒-ntrīgṃ ru॒ta dyū-ntrīṇi̭ vra॒tā vi॒dathḙ a॒ntarḙṣām | ṛ॒tenā̭-''dityā॒ mahi̭ vo mahi॒tva-ntada̭ryaman varuṇa mitra॒ cārṷ || | ya॒jño de॒vānā॒-mpratyḙti su॒mnamādi̭tyāso॒ bhava̭tā mṛḍa॒yantaḥ̭ | ā vo॒-'rvācī̭ suma॒ti rva̭vṛtyāda॒gṃ॒ hości॒dyā va̭rivo॒vitta॒rā-'sa̭t || śuci̭ra॒pa-ssū॒yava̭sā॒ ada̭bdha॒ upa̭ kṣeti vṛ॒ddhava̭yā-ssu॒vīraḥ̭ | naki॒ṣṭa-ṅghna॒ntyanti̭to॒ na dū॒rādya ā̭di॒tyānā॒-mbhava̭ti॒ praṇī̭tau || || 6 ||

પૂષા દેવ, જે સર્વનું પ્રેરક છે, તે આપણી બુદ્ધિને પ્રેરિત કરે; સોમ દેવ અને ધનના સ્વામી રયિપતિ આપણને ધન આપે; નિર્દોષ દેવી અદિતિ આપણું રક્ષણ કરે; અમે સુવીર (સારા પુત્રોવાળા) થઈને યજ્ઞસભામાં મોટા યશની વાણી બોલીએ. એક (સોમ) એ બધાં ભુવનોને ઉત્પન્ન કર્યાં છે; બીજો (પૂષા) સર્વને જોતો ચાલે છે; સોમ અને પૂષા બંને મારી બુદ્ધિનું રક્ષણ કરે; તમ બંનેની કૃપાથી અમે બધા સંગ્રામો જીતીએ. હે વરુણ, અમારાથી ઉપરનો પાશ દૂર કર, વચ્ચેનો પાશ ઢીલો કર, નીચેનો પાશ છોડી દે; ત્યારે હે આદિત્ય, અમે તારા વ્રતમાં નિરપરાધી થઈને અદિતિ માટે (અદિતિના આશ્રયમાં) રહીએ. વૃષભરૂપ (વરુણ) એ આકાશને ટેકો આપ્યો, તેણે પૃથ્વીનું વિસ્તાર માપ્યું; સમ્રાટ (વરુણ) બધાં ભુવનોમાં વ્યાપ્ત થયો; એ બધાં તે વરુણના વ્રતો છે. હે વરુણ, આ દેવલોકમાં અને મનુષ્યલોકમાં આપણે જે કંઈ દ્રોહ (અપરાધ) કરીએ છીએ, અને અજાણતાં તારા ધર્મોનું ઉલ્લંઘન કરીએ છીએ, હે દેવ, તે અપરાધથી તું અમને હાનિ ન પહોંચાડ. જો અમે જુગારીઓની જેમ કોઈ શત્રુને છેતર્યો હોય, અથવા જાણ્યા વિના કોઈ અસત્ય બોલ્યું હોય, હે દેવ, એ બધું દૂર કર; ત્યારે હે વરુણ, અમે તારા પ્રિય થઈએ. હે વરુણ, અમે નમસ્કારથી, યજ્ઞોથી અને હવિષ્યોથી તારા ક્રોધને દૂર કરવા પ્રાર્થીએ છીએ; હે અસુર, હે પ્રચેતસ, હે રાજન, તું અમારા પર પ્રસન્ન થઈને રહે અને અમે કરેલાં પાપોને શિથિલ કર. હે વરુણ, હું બ્રહ્મ (સ્તોત્ર) થી તારી સ્તુતિ કરતો તારી પાસે આવું છું; યજમાન હવિષ્યોથી તારી સ્તુતિ કરે છે; હે વરુણ, તું અહીં અપ્રકોપિત (ક્રોધરહિત) થઈને ધ્યાન આપ; હે ઉરુશંસ (મહાન કીર્તિવાળા), અમારું આયુષ્ય નષ્ટ ન કર. અમે આદિત્યોની નવીન રક્ષાથી અને શાંતિપ્રદ શર્મથી તેમની સાથે સંબંધ પામીએ; હે અદિતિ, નિરપરાધીપણામાં અને અદિતિત્વમાં, હે તુરાસ (શીઘ્ર ગતિવાળા આદિત્યો), તમે સાંભળતા હો તેમ આ યજ્ઞને ધારણ કરો. આદિત્યો ન જમણી દિશામાં જુએ છે, ન ડાબી, ન પૂર્વ, ન પશ્ચિમ; હે વસુઓ, પાક્ય (પરિપક્વ) અને ધીર્ય (ધીરજવાળા) પણ તમારા દ્વારા અહીં લાવવામાં આવેલા અમે અભય જ્યોતિને પ્રાપ્ત કરીએ. આદિત્યો જગતમાં સ્થિત રહીને ધારણ કરે છે; તે દેવો સમસ્ત ભુવનના રક્ષકો છે; દીર્ઘ ચિંતાવાળા (દૂરદર્શી), રક્ષણ કરતા, અસુર્ય (અસુરોના શત્રુ), ઋતાવાન (સત્યવાદી) થઈને ઋણો ચૂકવે છે. તેમણે ત્રણ પૃથ્વીઓ ધારણ કરી, ત્રણ આકાશો ધારણ કર્યાં, અને તેમની વચ્ચેના વિદથ (યજ્ઞ)માં ત્રણ વ્રતો ધારણ કર્યાં; હે આદિત્યો, ઋત (સત્ય) થી તમારી મહિમા મહાન છે; હે અર્યમન, હે વરુણ, હે મિત્ર, તે પ્રિય છે. દેવોનો યજ્ઞ તેમના સુખ (કલ્યાણ) તરફ જાય છે; હે આદિત્યો, તમે પ્રસન્ન થઈને અમારા પર કૃપા કરો; તમારી સુમતિ (સન્મતિ) અમારી તરફ વળે; તે અમને શ્રેષ્ઠ વરિવો (ઉત્તમ રક્ષણ) આપે. પવિત્ર, કર્મઠ, સુયવસ (સારા ઘાસવાળા), અદબ્ધ (અનિવાર્ય), વૃદ્ધવયસ (વૃદ્ધ થયેલા), સુવીર (સારા પુત્રોવાળા) તે (આદિત્ય) પાસે રહે છે; જે આદિત્યોની પ્રણીતિ (આગેવાની)માં હોય છે, તેને નજીકથી કે દૂરથી કોઈ હણતું નથી. ^AI

Anuvaka 7

(म॒नी॒षा-ऽस्तु॑-च॒-र्त-स्या॒स्मे-कि॑त॒वास॑ श्च॒त्वारि॑ च ) (अ. 1)
अनुवाकं 2 - वशादीनां सूक्तानि
ते शु॒क्रास॒-श्शुच॑यो रश्मि॒वन्तः॑ । सीद॑न्नादि॒त्या अधि॑ ब॒र॒ःइषि॑ प्रि॒ये । कामे॑न दे॒वा-स्स॒रथ॑-न्दि॒वो नः॑ । आया᳚न्तु य॒ज्ञमुप॑ नो जुषा॒णाः ॥ ते सू॒नवो॒ अदि॑तेः पीव॒सामिष᳚म् । घृ॒त-म्पिन्व॒त्-प्रति॑हर्यन्नृते॒जाः । प्र य॒ज्ञिया॒ यज॑मानाय येमुरे । आ॒दि॒त्याः काम॑-म्पितु॒मन्त॑म॒स्मे ॥ आ नः॑ पु॒त्रा अदि॑तेर्यान्तु य॒ज्ञम् । आ॒दि॒त्यासः॑ प॒थिभि॑-र्देव॒यानैः᳚ ॥ 7 ॥

(ma॒nī॒ṣā-'stṷ-ca॒-rta-syā॒sme-ki̭ta॒vāsa̭ śca॒tvāri̭ ca ) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - vaśādīnāṃ sūktāni
te śu॒krāsa॒-śśuca̭yo raśmi॒vantaḥ̭ | sīda̭nnādi॒tyā adhi̭ ba॒ra॒ḥiṣi̭ pri॒ye | kāmḙna de॒vā-ssa॒ratha̭-ndi॒vo naḥ̭ | āyā᳚ntu ya॒jñamupa̭ no juṣā॒ṇāḥ || te sū॒navo॒ adi̭teḥ pīva॒sāmiṣa᳚m | ghṛ॒ta-mpinva॒t-prati̭haryannṛte॒jāḥ | pra ya॒jñiyā॒ yaja̭mānāya yemure | ā॒di॒tyāḥ kāma̭-mpitu॒manta̭ma॒sme || ā naḥ̭ pu॒trā adi̭teryāntu ya॒jñam | ā॒di॒tyāsaḥ̭ pa॒thibhi̭-rdeva॒yānaiḥ᳚ || 7 ||

તે શુક્ર (તેજસ્વી), શુચિ (પવિત્ર) અને રશ્મિવાળા (કિરણોવાળા) છે. આદિત્યો પ્રિય બર્હિષ (કુશના આસન) પર બેસે છે. દેવો કામનાથી સાથે રથમાં બેસીને આકાશથી આપણા તરફ આવે છે. તેઓ યજ્ઞને પ્રસન્ન થઈને આપણી પાસે આવે. અદિતિના પુત્રો પીવસા (પુષ્ટિકારક) અન્નને ઘૃતથી ભરપૂર કરે છે, ઋતેજા (યજ્ઞમાં જન્મેલા) તેને પ્રતિગ્રહણ કરે છે. યજ્ઞીય દેવો યજમાન માટે તે કામનાને પ્રાપ્ત કરે છે. આદિત્યો આપણા માટે પિતુમંત (પુષ્ટિકારક) કામનાને પ્રાપ્ત કરે. અદિતિના પુત્રો દેવયાન માર્ગોથી આપણા યજ્ઞમાં આવે. ^AI

Anuvaka 8

अ॒स्मे काम॑-न्दा॒शुषे॑ स॒न्नम॑न्तः । पु॒रो॒डाश॑-ङ्घृ॒तव॑न्त-ञ्जुषन्ताम् ॥ स्क॒भा॒यत॒ निर्-ऋ॑ति॒ग्ं॒ सेध॒ताम॑तिम् । प्र र॒श्मिभि॒-र्यत॑माना अमृद्ध्राः । आदि॑त्याः॒ काम॒ प्रय॑तां॒-वँष॑ट्कृतिम् । जु॒षद्ध्व॑-न्नो ह॒व्यदा॑तिं-यँजत्राः ॥ आ॒दि॒त्यान्-काम॒मव॑से हुवेम । ये भू॒तानि॑ ज॒नय॑न्तो विचि॒ख्युः । सीद॑न्तु पु॒त्रा अदि॑तेरु॒पस्थ᳚म् । स्ती॒र्ण-म्ब॒र॒ःइर्ह॑वि॒रद्या॑य दे॒वाः ॥ 8 ॥

a॒sme kāma̭-ndā॒śuṣḙ sa॒nnama̭ntaḥ | pu॒ro॒ḍāśa̭-ṅghṛ॒tava̭nta-ñjuṣantām || ska॒bhā॒yata॒ nir-ṛ̭ti॒gṃ॒ sedha॒tāma̭tim | pra ra॒śmibhi॒-ryata̭mānā amṛddhrāḥ | ādi̭tyāḥ॒ kāma॒ praya̭tāṃ॒-va~ṣa̭ṭkṛtim | ju॒ṣaddhva̭-nno ha॒vyadā̭tiṃ-ya~jatrāḥ || ā॒di॒tyān-kāma॒mava̭se huvema | ye bhū॒tāni̭ ja॒naya̭nto vici॒khyuḥ | sīda̭ntu pu॒trā adi̭teru॒pastha᳚m | stī॒rṇa-mba॒ra॒ḥirha̭vi॒radyā̭ya de॒vāḥ || 8 ||

આપણા માટે, દાશુષ (દાન કરનાર) માટે, કામનાને નમસ્કાર કરતા, તેઓ ઘૃતવાળા પુરોડાશને પ્રસન્ન થઈને સ્વીકારે. નિર્ઋતિ (દુર્ભાગ્ય) ને દૂર કરો, અતિ (અતિક્રમણ) ને રોકો. અમૃદ્ધ્ર (અક્ષત) આદિત્યો કિરણો દ્વારા પ્રયત્ન કરતા આગળ વધે. હે યજત્ર (યજ્ઞીય) આદિત્યો, પ્રયત (અર્પિત) વષટ્કૃતિ (વષટ્ ઉચ્ચાર સાથેની આહુતિ) રૂપી કામનાને પ્રસન્ન થઈને સ્વીકારો, આપણા હવ્યદાતિ (હવિર્દાન) ને પ્રસન્ન થઈને સ્વીકારો. આપણે રક્ષણ માટે આદિત્યોને, કામનાને આહ્વાન કરીએ છીએ, જેમણે ભૂતો (પ્રાણીઓ) ને જન્મ આપીને તેમને પ્રકાશિત કર્યા. અદિતિના પુત્રો ઉપસ્થ (ગોદ) માં બેસે. હે દેવો, આજના હવિ માટે બર્હિષ વિછાવેલું છે. ^AI

Anuvaka 9

स्ती॒र्ण-म्ब॒र॒ःइ-स्सी॑दता य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् । ध्रा॒जा-स्सेध॑न्तो॒ अम॑ति-न्दु॒रेवा᳚म् । अ॒स्मभ्य॑-म्पुत्रा अदितेः॒ प्रयग्ं॑सत । आदि॑त्याः॒ काम॑ ह॒विषो॑ जुषा॒णाः ॥ अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् । विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयि॑ष्ठा-न्ते॒ नम॑ उक्तिं-विँधेम ॥ प्रवः॑ शु॒क्राय॑ भा॒नवे॑ भरद्ध्वम् । ह॒व्य-म्म॒ति-ञ्चा॒ग्नये॒ सुपू॑तम् ॥ 9 ॥

stī॒rṇa-mba॒ra॒ḥi-ssī̭datā ya॒jñe a॒sminn | dhrā॒jā-ssedha̭nto॒ ama̭ti-ndu॒revā᳚m | a॒smabhya̭-mputrā aditeḥ॒ prayagṃ̭sata | ādi̭tyāḥ॒ kāma̭ ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇāḥ || agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyi̭ṣṭhā-nte॒ nama̭ uktiṃ-vi~dhema || pravaḥ̭ śu॒krāya̭ bhā॒navḙ bharaddhvam | ha॒vya-mma॒ti-ñcā॒gnaye॒ supṷ̄tam || 9 ||

આ યજ્ઞમાં બર્હિષ પર બેસો. ધ્રાજ (વેગવાળા) થઈને દુરેવ (દુષ્ટ) અમતિ (દુર્બુદ્ધિ) ને રોકો. અદિતિના પુત્રો આપણા માટે પ્રયંસ (પ્રશંસા) પામો. હે આદિત્યો, હવિષને પ્રસન્ન થઈને સ્વીકારો. હે અગ્નિ, અમને ધન માટે સુપથ (સારા માર્ગ) પર લઈ જાઓ. હે દેવ, વિશ્વના વયુન (જ્ઞાન) ને જાણનાર, અમારા જુહુરાણ (છળથી કરેલા) પાપને દૂર કરો. અમે તમને ભૂયિષ્ઠ (અત્યંત) નમસ્કારની ઉક્તિ અર્પીએ. તમે શુક્ર (તેજસ્વી) ભાનુ (સૂર્ય) માટે હવિ અને મતિ (બુદ્ધિ) સહિત સુપૂત (પવિત્ર) હવ્ય લઈ જાઓ. ^AI

Anuvaka 10

यो दैव्या॑नि॒ मानु॑षा ज॒नूग्ंषि॑ । अ॒न्त-र्विश्वा॑नि वि॒द्मना॒ जिगा॑ति ॥ अच्छा॒ गिरो॑ म॒तयो॑ देव॒यन्तीः᳚ । अ॒ग्निं-यँ॑न्ति॒ द्रवि॑ण॒-म्भिक्ष॑माणाः । सु॒स॒दृंशग्ं॑ सु॒प्रती॑क॒ग्ग्॒ स्वञ्च᳚म् । ह॒व्य॒वाह॑मर॒ति-म्मानु॑षाणाम् ॥ अग्ने॒ त्वम॒स्म-द्यु॑यो॒द्ध्यमी॑वाः । अन॑ग्नित्रा अ॒भ्य॑मन्त कृ॒ष्टीः । पुन॑र॒स्मभ्यग्ं॑ सुवि॒ताय॑ देव । क्षां-विँश्वे॑भिर॒जरे॑भि-र्यजत्र ॥ 10 ॥

yo daivyā̭ni॒ mānṷṣā ja॒nūgṃṣi̭ | a॒nta-rviśvā̭ni vi॒dmanā॒ jigā̭ti || acchā॒ giro̭ ma॒tayo̭ deva॒yantīḥ᳚ | a॒gniṃ-ya~̭nti॒ dravi̭ṇa॒-mbhikṣa̭māṇāḥ | su॒sa॒dṛṃśagṃ̭ su॒pratī̭ka॒gg॒ svañca᳚m | ha॒vya॒vāha̭mara॒ti-mmānṷṣāṇām || agne॒ tvama॒sma-dyṷyo॒ddhyamī̭vāḥ | ana̭gnitrā a॒bhya̭manta kṛ॒ṣṭīḥ | puna̭ra॒smabhyagṃ̭ suvi॒tāya̭ deva | kṣāṃ-vi~śvḙbhira॒jarḙbhi-ryajatra || 10 ||

જે દૈવી અને માનુષ જનૂંષિ (જન્મો) ને, વિદ્મના (જ્ઞાન) થી અંતર્ગત વિશ્વને જાણે છે, તે અગ્નિ તરફ દેવયંતી (દેવની ઇચ્છા કરતી) ગિર (સ્તુતિ) અને મતિ (બુદ્ધિ) ધનની યાચના કરતી જાય છે. સુસદૃશ (સુંદર દર્શનવાળા), સુપ્રતીક (સુંદર રૂપવાળા), સ્વંચ (સુંદર અંગવાળા), માનુષોના હવ્યવાહ (હવિ લઈ જનાર) અરતિ (સેવક) તરફ. હે અગ્નિ, તમે અમારા દુઃખોને દૂર કરો. અનગ્નિત્રા (અગ્નિ વિનાના) કૃષ્ટિ (મનુષ્યો) અમારા તરફ આવ્યા. હે દેવ, ફરી અમને સુવિત (સુખ) માટે, હે યજત્ર, અજર (જરા રહિત) વિશ્વ સાથે પૃથ્વી પર આવો. ^AI

Anuvaka 11

अग्ने॒ त्व-म्पा॑रया॒ नव्यो॑ अ॒स्मान् । स्व॒स्तिभि॒रति॑ दु॒र्गाणि॒ विश्वा᳚ । पूश्च॑ पृ॒थ्वी ब॑हु॒ला न॑ उ॒र्वी । भवा॑ तो॒काय॒ तन॑याय॒ शं-योः ँ॥ प्र का॑रवो मन॒ना व॒च्यमा॑नाः । दे॒व॒द्रीची᳚-न्नयथ देव॒यन्तः॑ । द॒क्षि॒णा॒वाड्-वा॒जिनी॒ प्राच्ये॑ति । ह॒विर्भर॑न्त्य॒ग्नये॑ घृ॒ताची᳚ ॥ इन्द्र॒-न्नरो॑ ने॒मधि॑ता हवन्ते॒ यत्पार्या॑ यु॒नज॑ते॒ धिय॒स्ताः । शूरो॒ नृषा॑ता॒ शव॑सश्चका॒न आ गोम॑ति व्र॒जे भ॑जा॒ त्वन्नः॑ ॥ यु॒जे रथ॑-ङ्ग॒वेष॑ण॒ग्ं॒ हरि॑भ्याम् । उप॒ ब्रह्मा॑णि जुजुषा॒ण-म॑स्थुः । विबा॑धिष्टा॒स्य रोद॑सी महि॒त्वा । इन्द्रो॑ वृ॒त्राण्य॑प्र॒ती ज॑घ॒न्वान् ॥ ॥ ज॒गृ॒भ्णा ते॒ दक्षि॑णामिन्द्र॒ हस्त᳚म् ॥ 11 ॥

agne॒ tva-mpā̭rayā॒ navyo̭ a॒smān | sva॒stibhi॒rati̭ du॒rgāṇi॒ viśvā᳚ | pūśca̭ pṛ॒thvī ba̭hu॒lā na̭ u॒rvī | bhavā̭ to॒kāya॒ tana̭yāya॒ śaṃ-yoḥ ~|| pra kā̭ravo mana॒nā va॒cyamā̭nāḥ | de॒va॒drīcī᳚-nnayatha deva॒yantaḥ̭ | da॒kṣi॒ṇā॒vāḍ-vā॒jinī॒ prācyḙti | ha॒virbhara̭ntya॒gnayḙ ghṛ॒tācī᳚ || indra॒-nnaro̭ ne॒madhi̭tā havante॒ yatpāryā̭ yu॒naja̭te॒ dhiya॒stāḥ | śūro॒ nṛṣā̭tā॒ śava̭saścakā॒na ā goma̭ti vra॒je bha̭jā॒ tvannaḥ̭ || yu॒je ratha̭-ṅga॒veṣa̭ṇa॒gṃ॒ hari̭bhyām | upa॒ brahmā̭ṇi jujuṣā॒ṇa-ma̭sthuḥ | vibā̭dhiṣṭā॒sya roda̭sī mahi॒tvā | indro̭ vṛ॒trāṇya̭pra॒tī ja̭gha॒nvān || || ja॒gṛ॒bhṇā te॒ dakṣi̭ṇāmindra॒ hasta᳚m || 11 ||

હે અગ્નિ, તમે નવા (ઉત્તમ) થઈને અમને સ્વસ્તિ-કલ્યાણો દ્વારા બધા દુર્ગમ માર્ગો પાર કરાવો. પૃથ્વી અને વિશાળ, બહુલ, ઉર્વી (વિશાળ) પૃથ્વી અમારા સંતાન અને પૌત્રો માટે સુખકારક થાઓ. જેમના મનમાં દેવો પ્રત્યે ભક્તિ છે, તેવા દેવયંતા ઋષિઓ દ્વારા વચનમાં કહેવાયેલી પ્રાર્થનાઓ દેવો તરફ લઈ જાઓ. દક્ષિણા સાથે વાજિની (અશ્વ સહિત) ઘૃતાચી (ઘી ભરેલી) આહુતિ પ્રાચી દિશામાં જાય છે, અગ્નિ માટે હવિ લઈ જાય છે. હે નરો, ઇન્દ્રને નેમધિતા (નિયમિત સ્તુતિ) દ્વારા પોકારે છે; જે ધિયો (બુદ્ધિઓ) પાર્ય (પાર કરનાર) છે તેને તેઓ યોજે છે. શૂર, નૃષાતા (મનુષ્યો દ્વારા સેવિત), શવસ (બળ) ને કામના કરનાર, ગોમત વ્રજ (ગાયોથી ભરેલા વ્રજ) માં અમને ભાગ આપો. મેં રથને ગવેષણ (ગાયોની શોધ) માટે હરિઓ (અશ્વો) સાથે યોજ્યો; બ્રહ્માણિ (સ્તુતિઓ) તેની પાસે પ્રસન્ન થઈને આવી. ઇન્દ્રે પોતાની મહિમાથી રોદસી (આકાશ અને પૃથ્વી) ને વિબાધિત (દૂર) કર્યા; ઇન્દ્રે અપ્રતી (અજેય) થઈને વૃત્રોનો નાશ કર્યો. હે ઇન્દ્ર, મેં તમારો દક્ષિણા-હસ્ત પકડ્યો છે. ^AI

Anuvaka 12

व॒सू॒यवो॑ वसुपते॒ वसू॑नाम् । वि॒द्मा हि त्वा॒ गोप॑तिग्ं शूर॒ गोना᳚म् । अ॒स्मभ्य॑-ञ्चि॒त्रं-वृँष॑णग्ं र॒यि-न्दाः᳚ ॥ तवे॒दं-विँश्व॑म॒भितः॑ पश॒व्य᳚म् । य-त्पश्य॑सि॒ चक्ष॑सा॒ सूर्य॑स्य । गवा॑मसि॒ गोप॑ति॒रेक॑ इन्द्र । भ॒क्षी॒महि॑ ते॒ प्रय॑तस्य॒ वस्वः॑ ॥ समि॑न्द्र णो॒ मन॑सा नेषि॒ गोभिः॑ । सग्ं सू॒रिभि॑-र्मघव॒न्-थ्सग्ग् स्व॒स्त्या । स-म्ब्रह्म॑णा दे॒वकृ॑तं॒-यँदस्ति॑ ॥ 12 ॥

va॒sū॒yavo̭ vasupate॒ vasṷ̄nām | vi॒dmā hi tvā॒ gopa̭tigṃ śūra॒ gonā᳚m | a॒smabhya̭-ñci॒traṃ-vṛ~ṣa̭ṇagṃ ra॒yi-ndāḥ᳚ || tave॒daṃ-vi~śva̭ma॒bhitaḥ̭ paśa॒vya᳚m | ya-tpaśya̭si॒ cakṣa̭sā॒ sūrya̭sya | gavā̭masi॒ gopa̭ti॒reka̭ indra | bha॒kṣī॒mahi̭ te॒ praya̭tasya॒ vasvaḥ̭ || sami̭ndra ṇo॒ mana̭sā neṣi॒ gobhiḥ̭ | sagṃ sū॒ribhi̭-rmaghava॒n-thsagg sva॒styā | sa-mbrahma̭ṇā de॒vakṛ̭taṃ॒-ya~dasti̭ || 12 ||

હે વસુપતિ, વસુઓની ઇચ્છા રાખનારા અમે તમને જાણીએ છીએ, કારણ કે તમે ગાયોના ગોપતિ (રક્ષક) છો, હે શૂર. અમને ચિત્ર (વિચિત્ર), વૃષણ (પુરુષાર્થી), રયિ (ધન) આપો. આ બધું પશુ-સંબંધી તમારું જ છે, જે તમે સૂર્યના ચક્ષુથી જુઓ છો. હે ઇન્દ્ર, તમે ગાયોના એકમાત્ર ગોપતિ છો. અમે તમારા પ્રયત (અર્પિત) વસુ (ધન) નો ભોગ કરીએ. હે ઇન્દ્ર, અમને મનથી, ગાયો સાથે, સૂરિઓ (જ્ઞાનીઓ) સાથે, સ્વસ્તિ (કલ્યાણ) સાથે લઈ જાઓ. જે બ્રહ્મ (મંત્ર) સાથે દેવકૃત (દેવો દ્વારા કૃત) છે તે અમારી સાથે રહે. ^AI

Anuvaka 13

स-न्दे॒वानाग्ं॑ सुम॒त्या य॒ज्ञिया॑नाम् ॥ आ॒राच्छत्रु॒-मप॑बाधस्व दू॒रम् । उ॒ग्रो य-श्शम्बः॑ पुरुहूत॒ तेन॑ । अ॒स्मे धे॑हि॒ यव॑म॒द्गोम॑दिन्द्र । कृ॒धी धिय॑-ञ्जरि॒त्रे वाज॑रत्नाम् ॥ आवे॒धस॒-न्नील॑पृष्ठ-म्बृ॒हन्त᳚म् । बृह॒स्पति॒ग्ं॒ सद॑ने सादयध्वम् । सा॒दद्यो॑नि॒-न्दम॒ आदी॑दि॒वाग्ंस᳚म् । हिर॑ण्यवर्णमरु॒षग्ं स॑पेम ॥ स हि शुचिः॑ ॥ बृह॒स्पतिः॑ प्रथ॒म-ञ्जाय॑मानः । म॒हो ज्योति॑षः पर॒मे व्यो॑मन्न् । स॒प्तास्य॑स्तुविजा॒तो रवे॑ण । वि स॒प्तर॑श्मिरधम॒त्तमाग्ं॑सि ॥ 13 ॥

sa-nde॒vānāgṃ̭ suma॒tyā ya॒jñiyā̭nām || ā॒rācchatru॒-mapa̭bādhasva dū॒ram | u॒gro ya-śśambaḥ̭ puruhūta॒ tena̭ | a॒sme dhḙhi॒ yava̭ma॒dgoma̭dindra | kṛ॒dhī dhiya̭-ñjari॒tre vāja̭ratnām || āve॒dhasa॒-nnīla̭pṛṣṭha-mbṛ॒hanta᳚m | bṛha॒spati॒gṃ॒ sada̭ne sādayadhvam | sā॒dadyo̭ni॒-ndama॒ ādī̭di॒vāgṃsa᳚m | hira̭ṇyavarṇamaru॒ṣagṃ sa̭pema || sa hi śuciḥ̭ || bṛha॒spatiḥ̭ pratha॒ma-ñjāya̭mānaḥ | ma॒ho jyoti̭ṣaḥ para॒me vyo̭mann | sa॒ptāsya̭stuvijā॒to ravḙṇa | vi sa॒ptara̭śmiradhama॒ttamāgṃ̭si || 13 ||

દેવોની સુમતિ (સન્મતિ) સાથે, યજ્ઞીય (યજ્ઞને યોગ્ય) દેવોની સાથે અમને જોડો. શત્રુને દૂરથી દૂર ભગાડો. હે પુરુહૂત, જે ઉગ્ર (પ્રચંડ) અને શંભ (કલ્યાણકારી) છે તેની સાથે અમને યવ (અનાજ) અને ગો (ગાય) યુક્ત ધન આપો, હે ઇન્દ્ર. જરિત્ર (સ્તોતા) માટે વાજરત્ન (ધનરત્ન) યુક્ત બુદ્ધિ કરો. આવેધસ (આવેધન કરનાર), નીલપૃષ્ઠ (નીલી પીઠવાળા), બૃહંત (મહાન) બૃહસ્પતિને સદન (યજ્ઞસ્થળ) માં બેસાડો. તે યોનિ (સ્થાન) માં બેસે, દમ (ગૃહ) ને આદીપ્ત (પ્રકાશિત) કરે, અમે હિરણ્યવર્ણ (સુવર્ણવર્ણ) અને અરુષ (અરુણવર્ણ) તેની સેવા કરીએ. તે ખરેખર શુચિ (પવિત્ર) છે. બૃહસ્પતિ પ્રથમ જન્મતાં જ મહાન જ્યોતિના પરમ વ્યોમ (આકાશ) માં સ્થિત થયા. સાત મુખવાળા, તુવિજાત (બહુ પ્રકારે જન્મેલા) તેમણે પોતાના રવ (ગર્જન) થી સાત રશ્મિ (કિરણો) વડે તે અંધકાર (તમ) ને દૂર કર્યો. ^AI

Anuvaka 14

बृह॒स्पति॒-स्सम॑जय॒-द्वसू॑नि । म॒हो व्र॒जा-न्गोम॑तो दे॒व ए॒षः । अ॒प-स्सिषा॑स॒न्-थ्सुव॒र प्र॑तीत्तः । बृह॒स्पति॒र॒ःअन्त्य॒मित्र॑-म॒र्कैः ॥ बृह॑स्पते॒ परि॑ दीया॒ रथे॑न रक्षो॒हा ऽमित्राग्ं॑ अप॒ बाध॑मानः । प्र॒भ॒ञ्जन्-थ्सेनाः᳚ प्रमृ॒णो यु॒धा जय॑न्न॒स्माक॑-मेध्यवि॒ता रथा॑नाम् ॥ ए॒वा पि॒त्रे वि॒श्वदे॑वाय॒ वृष्णे॑ य॒ज्ञैर्वि॑धेम॒ नम॑सा ह॒विर्भिः॑ । बृह॑स्पते सुप्र॒जा वी॒रव॑न्तो व॒यग्ग् स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ ॥ आ नो॑ दि॒वो बृ॑ह॒तः पर्व॑ता॒दा सर॑स्वती यज॒ता ग॑न्तु य॒ज्ञम् । हव॑-न्दे॒वी जु॑जुषा॒णा घृ॒ताची॑ श॒ग्मा-न्नो॒ वाच॑मुश॒ती शृ॑णोतु ॥पावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात् । ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत् ॥ । इ॒मा जुह्वा॑ना यु॒ष्मदा नमो॑भिः । प्रति॒ स्तोमग्ं॑ सरस्वति जुषस्व । तव॒ शर्म॑-न्प्रि॒यत॑मे॒ दधा॑नाः । उप॑स्थेयाम शर॒ण-न्न वृ॒क्षम् ॥ यस्ते॒ स्तन॑श्शश॒य इत्या॑ह । स्तौत्ये॒वैना᳚म् । उस्र॑ घ॒र्मग्ं शि॒ग्ं॒षोस्र॑ घ॒र्म-म्पा॑हि घ॒र्माय॑ शि॒ग्ं॒षेत्या॑ह । यथा᳚ ब्रू॒याद॒मुष्मै॑ दे॒हीति॑ । ता॒दृगे॒व तत् । बृह॒स्पति॒स्त्वोप॑ सीद॒त्वित्या॑ह । । सर॑स्वत्य॒भि नो॑ नेषि॒ वस्यः॑ । मा प॑स्फरीः॒ पय॑सा॒ मा न॒ आ ध॑क् । जु॒षस्व॑ न-स्स॒ख्या॑ वे॒श्या॑ च । मा त्वत्क्षेत्रा॒-ण्यर॑णानि गन्म ॥ ॥ इ॒यग्ं शुष्मे॑भिर्बिस॒खा इ॑वारुजत् । सानु॑ गिरी॒णा-न्त॑वि॒षेभि॑रू॒र्मिभिः॑ । पा॒रा॒व॒द॒घ्नीमव॑से सुवृ॒क्तिभिः॑ । सर॑स्वती॒-मावि॑वासेम धी॒तिभिः॑ ॥ 14 ॥

bṛha॒spati॒-ssama̭jaya॒-dvasṷ̄ni | ma॒ho vra॒jā-ngoma̭to de॒va e॒ṣaḥ | a॒pa-ssiṣā̭sa॒n-thsuva॒ra pra̭tīttaḥ | bṛha॒spati॒ra॒ḥantya॒mitra̭-ma॒rkaiḥ || bṛha̭spate॒ pari̭ dīyā॒ rathḙna rakṣo॒hā 'mitrāgṃ̭ apa॒ bādha̭mānaḥ | pra॒bha॒ñjan-thsenāḥ᳚ pramṛ॒ṇo yu॒dhā jaya̭nna॒smāka̭-medhyavi॒tā rathā̭nām || e॒vā pi॒tre vi॒śvadḙvāya॒ vṛṣṇḙ ya॒jñairvi̭dhema॒ nama̭sā ha॒virbhiḥ̭ | bṛha̭spate supra॒jā vī॒rava̭nto va॒yagg syā̭ma॒ pata̭yo rayī॒ṇām || || ā no̭ di॒vo bṛ̭ha॒taḥ parva̭tā॒dā sara̭svatī yaja॒tā ga̭ntu ya॒jñam | hava̭-nde॒vī jṷjuṣā॒ṇā ghṛ॒tācī̭ śa॒gmā-nno॒ vāca̭muśa॒tī śṛ̭ṇotu ||pāvī̭ravī ka॒nyā̭ ci॒trāyu॒-ssara̭svatī vī॒rapa̭tnī॒ dhiya̭-ndhāt | gnābhi॒racchi̭dragṃ śara॒ṇagṃ sa॒joṣā̭ durā॒dharṣa̭-ṅgṛṇa॒te śarma̭ yagṃsat || | i॒mā juhvā̭nā yu॒ṣmadā namo̭bhiḥ | prati॒ stomagṃ̭ sarasvati juṣasva | tava॒ śarma̭-npri॒yata̭me॒ dadhā̭nāḥ | upa̭stheyāma śara॒ṇa-nna vṛ॒kṣam || yaste॒ stana̭śśaśa॒ya ityā̭ha | stautye॒vainā᳚m | usra̭ gha॒rmagṃ śi॒gṃ॒ṣosra̭ gha॒rma-mpā̭hi gha॒rmāya̭ śi॒gṃ॒ṣetyā̭ha | yathā᳚ brū॒yāda॒muṣmai̭ de॒hīti̭ | tā॒dṛge॒va tat | bṛha॒spati॒stvopa̭ sīda॒tvityā̭ha | | sara̭svatya॒bhi no̭ neṣi॒ vasyaḥ̭ | mā pa̭spharīḥ॒ paya̭sā॒ mā na॒ ā dha̭k | ju॒ṣasva̭ na-ssa॒khyā̭ ve॒śyā̭ ca | mā tvatkṣetrā॒-ṇyara̭ṇāni ganma || || i॒yagṃ śuṣmḙbhirbisa॒khā i̭vārujat | sānṷ girī॒ṇā-nta̭vi॒ṣebhi̭rū॒rmibhiḥ̭ | pā॒rā॒va॒da॒ghnīmava̭se suvṛ॒ktibhiḥ̭ | sara̭svatī॒-māvi̭vāsema dhī॒tibhiḥ̭ || 14 ||

બૃહસ્પતિએ ધનોને સંપૂર્ણપણે જીત્યાં; આ દેવે મોટા ગોમય ગોકુળોને જીત્યાં; તે જળોને પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છતો સ્વર્ગ તરફ ગયો; બૃહસ્પતિએ પોતાના સ્તોત્રોથી અંતિમ શત્રુનો નાશ કર્યો. હે બૃહસ્પતિ, રાક્ષસોનો નાશ કરનાર, શત્રુઓને દૂર ભગાડનાર, તમે રથથી અમારી આસપાસ ફરો; સેનાઓને ભાંગીને, યુદ્ધમાં જીતીને તેમને કચડી નાખો, અમારા રથોના રક્ષક બનો. આ પ્રમાણે પિતા, વિશ્વદેવ, વૃષભરૂપ તેમને યજ્ઞો, નમસ્કાર અને હવિષોથી આપણે પૂજીએ. હે બૃહસ્પતિ, સારાં સંતાનો અને વીરોવાળા થઈને આપણે ધનોના સ્વામી બનીએ. મોટા આકાશ અને પર્વતમાંથી સરસ્વતી અમારી પાસે આવો, પૂજનીય દેવી યજ્ઞમાં પધારો; ઘૃતમયી દેવી પ્રસન્ન થઈને હવિ સ્વીકારો; શુભકારી અને ઇચ્છુક દેવી અમારી વાણી સાંભળો. પવિત્ર જળવાળી, કન્યા, ચિત્રાયુ, વીરપત્ની સરસ્વતી બુદ્ધિ આપો; દેવીઓ સાથે સહભાગી થઈને, છિદ્રરહિત શરણ આપો; દુર્ધર્ષ સરસ્વતી સ્તુતિ કરનારને સુખ આપો. આ હવિઓ અર્પણ કરતા, તમને નમસ્કાર સાથે, હે સરસ્વતી, અમારું સ્તોત્ર સ્વીકારો; તમારા સૌથી પ્રિય શરણમાં રહેતા, વૃક્ષના શરણની જેમ તમારા આશ્રયને આપણે પ્રાપ્ત કરીએ. 'જે તારો સ્તન છે' એમ કહે છે; તે દેવીની સ્તુતિ કરે છે જ. 'હે ઉસ્ર, ઘર્મ ઇચ્છ, હે ઉસ્ર, ઘર્મ રક્ષ, ઘર્મ માટે ઇચ્છ' એમ કહે છે; જેમ કોઈ 'તેને આપ' એમ કહે, તેવું જ તે છે. 'બૃહસ્પતિ તારી પાસે બેસો' એમ કહે છે. હે સરસ્વતી, અમને શ્રેષ્ઠ ધન તરફ લઈ જાઓ; દૂધથી ભરાઈને ફૂલીશ નહીં, અમને દૂધ આપો; અમારી મિત્રતા અને સંબંધ સ્વીકારો; તમારા ક્ષેત્રોથી દૂર અમે ન જઈએ. આ સરસ્વતીએ પોતાના વેગોથી કમળના દાંડા જેવી તેને તોડી નાખી; પર્વતોની ટોચને પોતાના વેગવાળા મોજાંથી; પારાવારને હણનારી તે સરસ્વતીને રક્ષણ માટે સુંદર સ્તુતિઓથી, બુદ્ધિથી આપણે સેવીએ. ^AI

Anuvaka 15

(दे॒व॒यानै᳚--र् दे॒वाः - सुपू॑तंयँजत्र॒-हस्त॒-मस्ति॒-तमाग्॑-स्यू॒र्मिभि॒-र्द्वे च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - सौम्यादीनां सूक्तानि
सोमो॑ धे॒नुग्ं सोमो॒ अर्व॑न्तमा॒शुम् । सोमो॑ वी॒र-ङ्क॑र्म॒ण्य॑-न्ददातु । सा॒द॒न्यं॑-विँद॒थ्यग्ं॑ स॒भेय᳚म् । पि॒तु॒-श्श्रव॑णं॒-योँ ददा॑शदस्मै ॥ अषा॑ढं-युँ॒थ्सु पृत॑नासु॒ पप्रि᳚म् । सु॒व॒र्॒षाम॒फ्स्वां-वृँ॒जन॑स्य गो॒पाम् । भ॒रे॒षु॒जाग्ं सु॑क्षि॒तिग्ं सु॒श्रव॑सम् । जय॑न्त॒-न्त्वामनु॑ मदेम सोम ॥ त्वग्ं सो॑म॒ क्रतु॑भिः ॥ या ते॒ धामा॑नि ह॒विषा॒ यज॑न्ति॒ ता ते॒ विश्वा॑ परि॒भूर॑स्तु य॒ज्ञ-ङ्ग॑य॒स्फानः॑ प्र॒तर॑ण-स्सु॒वीरो-ऽवी॑रहा॒ प्रच॑रा सोम॒ दुर्या॒न॥ त्वमि॒मा ओष॑धी-स्सोम॒ विश्वाः᳚ । त्वम॒पो अ॑जनय॒स्त्व-ङ्गाः । त्वमात॑तन्थो॒र्व॑न्तरि॑क्षम् । त्व-ञ्ज्योति॑षा॒ वितमो॑ ववर्थ ॥ 15 ॥

(de॒va॒yānai᳚--r de॒vāḥ - supṷ̄taṃya~jatra॒-hasta॒-masti॒-tamāg̭-syū॒rmibhi॒-rdve ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - saumyādīnāṃ sūktāni
somo̭ dhe॒nugṃ somo॒ arva̭ntamā॒śum | somo̭ vī॒ra-ṅka̭rma॒ṇya̭-ndadātu | sā॒da॒nyaṃ̭-vi~da॒thyagṃ̭ sa॒bheya᳚m | pi॒tu॒-śśrava̭ṇaṃ॒-yo~ dadā̭śadasmai || aṣā̭ḍhaṃ-yu~॒thsu pṛta̭nāsu॒ papri᳚m | su॒va॒r॒ṣāma॒phsvāṃ-vṛ~॒jana̭sya go॒pām | bha॒re॒ṣu॒jāgṃ sṷkṣi॒tigṃ su॒śrava̭sam | jaya̭nta॒-ntvāmanṷ madema soma || tvagṃ so̭ma॒ kratṷbhiḥ || yā te॒ dhāmā̭ni ha॒viṣā॒ yaja̭nti॒ tā te॒ viśvā̭ pari॒bhūra̭stu ya॒jña-ṅga̭ya॒sphānaḥ̭ pra॒tara̭ṇa-ssu॒vīro-'vī̭rahā॒ praca̭rā soma॒ duryā॒na|| tvami॒mā oṣa̭dhī-ssoma॒ viśvāḥ᳚ | tvama॒po a̭janaya॒stva-ṅgāḥ | tvamāta̭tantho॒rva̭ntari̭kṣam | tva-ñjyoti̭ṣā॒ vitamo̭ vavartha || 15 ||

દેવો દેવયાન માર્ગે (જાય છે). શુદ્ધ, યજ્ઞયોગ્ય હસ્તવાળા, ઉર્મિઓથી યુક્ત... (અ. ૨) અનુવાક ૩ — સોમ આદિનાં સૂક્તો. સોમ ધેનુ આપે, સોમ શીઘ્ર અશ્વ આપે, સોમ કર્મઠ વીર આપે, સભા અને વિદથમાં પ્રશંસનીય, પિતાના શ્રવણમાં જે તેને દાન આપે. યુદ્ધોમાં અજેય, પ્રબળ, સુવર્ષા, જળવાળી, વૃજનની ગોપાલક, ભરણોમાં જાગૃત, સુક્ષિતિ, સુશ્રવસ્ — હે સોમ, તમને અનુસરીને અમે આનંદમાં જીતીએ. હે સોમ, તમે ક્રતુઓથી... જે તમારાં ધામોને હવિષથી યજે છે, તે સર્વ તમારાં વ્યાપક થાઓ; હે સોમ, યજ્ઞને પ્રાપ્ત કરાવનાર, ગૃહસ્થાનોમાં ચરનાર, સુવીર, અવીરહા. હે સોમ, તમે આ સર્વ ઓષધિઓ, તમે અપઃ (જળ) ઉત્પન્ન કર્યાં, તમે ગાયો, તમે વિશાળ અંતરિક્ષ ફેલાવ્યું, તમે જ્યોતિષા (તેજથી) અંધકારને દૂર કર્યો. ^AI

Anuvaka 16

या ते॒ धामा॑नि दि॒वि या पृ॑थि॒व्याम् । या पर्व॑ते॒ष्वोष॑धीष्व॒फ्सु । तेभि॑र्नो॒ विश्वै᳚-स्सु॒मना॒ अहे॑डन्न् । राजन्᳚-थ्सोम॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय ॥ विष्णो॒र्नुकं॑-वीँ॒र्या॑णि॒ प्र वो॑चं॒-यः ँपार्थि॑वानि विम॒मे रजाग्ं॑सि॒ यो अस्क॑भाय॒दुत्त॑रग्ं स॒धस्थं॑-विँचक्रमा॒ण स्त्रे॒धोरु॑गा॒यो विष्णो॑ र॒राट॑मसि॒ विष्णोः᳚ पृ॒ष्ठम॑सि॒ विष्णो॒-श्श्न्यप्त्रे᳚ स्थो॒ विष्णो॒-स्स्यूर॑सि॒ विष्णो᳚-र्ध्रु॒वम॑सि वैष्ण॒वम॑सि॒ विष्ण॑वे त्वा ॥ तद॑स्य प्रि॒यम॒भि पाथो॑ अश्याम् । नरो॒ यत्र॑ देव॒यवो॒ मद॑न्ति । उ॒रु॒क्र॒मस्य॒ स हि बन्धु॑रि॒त्था । विष्णोः᳚ प॒दे प॑र॒मे मध्व॒ उथ्सः॑ ॥ । प्रत-द्विष्णुः॑ स्तवते वी॒र्या॑य । मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेषु । अधि॑क्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥ ॥ प॒रो मात्र॑या त॒नुवा॑ वृधान । न ते॑ महि॒त्व-मन्व॑श्नुवन्ति । उ॒भे ते॑ विद्म॒ रज॑सी पृथि॒व्या विष्णो॑ देव॒ त्वम् । प॒र॒मस्य॑ विथ्से ॥ 16 ॥

yā te॒ dhāmā̭ni di॒vi yā pṛ̭thi॒vyām | yā parva̭te॒ṣvoṣa̭dhīṣva॒phsu | tebhi̭rno॒ viśvai᳚-ssu॒manā॒ ahḙḍann | rājan᳚-thsoma॒ prati̭ ha॒vyā gṛ̭bhāya || viṣṇo॒rnukaṃ̭-vī~॒ryā̭ṇi॒ pra vo̭caṃ॒-yaḥ ~pārthi̭vāni vima॒me rajāgṃ̭si॒ yo aska̭bhāya॒dutta̭ragṃ sa॒dhasthaṃ̭-vi~cakramā॒ṇa stre॒dhorṷgā॒yo viṣṇo̭ ra॒rāṭa̭masi॒ viṣṇoḥ᳚ pṛ॒ṣṭhama̭si॒ viṣṇo॒-śśnyaptre᳚ stho॒ viṣṇo॒-ssyūra̭si॒ viṣṇo᳚-rdhru॒vama̭si vaiṣṇa॒vama̭si॒ viṣṇa̭ve tvā || tada̭sya pri॒yama॒bhi pātho̭ aśyām | naro॒ yatra̭ deva॒yavo॒ mada̭nti | u॒ru॒kra॒masya॒ sa hi bandhṷri॒tthā | viṣṇoḥ᳚ pa॒de pa̭ra॒me madhva॒ uthsaḥ̭ || | prata-dviṣṇuḥ̭ stavate vī॒ryā̭ya | mṛ॒go na bhī॒maḥ kṷca॒ro gi̭ri॒ṣṭhāḥ | yasyo॒ruṣṷ tri॒ṣu vi॒krama̭ṇeṣu | adhi̭kṣi॒yanti॒ bhuva̭nāni॒ viśvā᳚ || || pa॒ro mātra̭yā ta॒nuvā̭ vṛdhāna | na tḙ mahi॒tva-manva̭śnuvanti | u॒bhe tḙ vidma॒ raja̭sī pṛthi॒vyā viṣṇo̭ deva॒ tvam | pa॒ra॒masya̭ vithse || 16 ||

હે રાજન્ સોમ, દિવ્યમાં, પૃથ્વીમાં, પર્વતોમાં, ઓષધિઓમાં, અપ્સ (જળ)માં જે તમારાં ધામો છે, તે સર્વથી પ્રસન્ન થઈને અમારાં હવ્યો સ્વીકારો. વિષ્ણુનાં વીર્યો હવે કહું, જેમણે પાર્થિવ રજાંસિ (લોકો) માપ્યાં, જેમણે ઉત્તર સધસ્થ (ઉચ્ચ નિવાસ) સ્થાપ્યું, જે ત્રણ પગલાં ચાલ્યા, ઉદાર ગતિવાળા વિષ્ણુ. તમે વિષ્ણુનું રરાટ (મસ્તક) છો, વિષ્ણુનું પૃષ્ઠ છો, વિષ્ણુનાં શ્ન્યપ્ત્ર (બે ખભા) છો, વિષ્ણુનો સ્યૂર (ધનુષ્યની દોરી) છો, વિષ્ણુનું ધ્રુવ છો, વૈષ્ણવ છો, વિષ્ણુ માટે તમને (આપું છું). તેમના પ્રિય જળને હું પ્રાપ્ત કરું, જ્યાં દેવયવ (દેવોને ચાહનારા) નરો આનંદ કરે છે. તે ઉરુક્રમનો બંધુ છે; વિષ્ણુના પરમ પદમાં મધુનો ઝરો છે. વિષ્ણુ પોતાનાં વીર્યો માટે સ્તુત થાય છે, ભયંકર મૃગ જેવો, પૃથ્વી પર ચરનાર, પર્વતમાં સ્થિત. જેમના વિશાળ ત્રણ વિક્રમણોમાં સર્વ ભુવનો નિવાસ કરે છે. માત્રાથી પર, શરીરથી વૃદ્ધિ પામેલા, તમારી મહિમાને લોકો પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી. હે દેવ વિષ્ણુ, અમે તમારાં બંને રજસી (આકાશ અને પૃથ્વી) જાણીએ છીએ; તમે પરમને જાણો છો. ^AI

Anuvaka 17

विच॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । क्षेत्रा॑य॒ विष्णु॒-र्मनु॑षे दश॒स्यन्न् । ध्रु॒वासो॑ अस्य की॒रयो॒ जना॑सः । उ॒रु॒क्षि॒तिग्ं सु॒जनि॑मा चकार ॥ त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । विच॑क्रमे श॒तर्च॑स-म्महि॒त्वा । प्र विष्णु॑-रस्तु त॒वस॒स्त वी॑यान् । त्वे॒षग्ग् ह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑ ॥ ॥ आ ते॑ म॒ह इ॑न्द्रो॒त्यु॑ग्र॒ सम॑न्यवो॒ य-थ्स॒मर॑न्त॒ सेनाः᳚ । पता॑ति दि॒द्युन्नर्य॑स्य बाहु॒वोर्मा ते॒ मनो॑ विष्व॒द्रिय॒ग्वि चा॑रीत् ॥ यो जा॒त ए॒व प्र॑थ॒मो मन॑स्वा-न्दे॒वो दे॒वान् क्रतु॑ना प॒र्यभू॑षत् । यस्य॒ शुष्मा॒द्रोद॑सी॒ अभ्य॑सेता-न्नृ॒म्णस्य॑ म॒ह्ना स ज॑नास॒ इन्द्रः॑ ॥ । अ॒भि गो॒त्राणि॒ सह॑सा॒ गाह॑मानो-ऽदा॒यो वी॒र-श्श॒तम॑न्यु॒रिन्द्रः॑ । दु॒श्च्य॒व॒नः पृ॑तना॒षाड॑ यु॒ध्यो᳚-स्माक॒ग्ं॒ सेना॑ अवतु॒ प्र यु॒थ्सु ॥ ॥ आभि॒-स्स्पृधो॑ मिथ॒ती- ररि॑षण्यन्न् । अ॒मित्र॑स्य व्यथया म॒न्युमि॑न्द्र । आभि॒र्विश्वा॑ अभि॒युजो॒ विषू॑चीः । आर्या॑य॒ विशो-ऽव॑तारी॒र्दासीः᳚ ॥ अ॒यग्ं शृ॑ण्वे॒ अध॒ जय॑न्नु॒त घ्नन्न् । अ॒यमु॒त प्रकृ॑णुते यु॒धा गाः । य॒दा स॒त्य-ङ्कृ॑णु॒ते म॒न्युमिन्द्रः॑ ॥ 17 ॥

vica̭krame pṛthi॒vīme॒ṣa e॒tām | kṣetrā̭ya॒ viṣṇu॒-rmanṷṣe daśa॒syann | dhru॒vāso̭ asya kī॒rayo॒ janā̭saḥ | u॒ru॒kṣi॒tigṃ su॒jani̭mā cakāra || trirde॒vaḥ pṛ̭thi॒vīme॒ṣa e॒tām | vica̭krame śa॒tarca̭sa-mmahi॒tvā | pra viṣṇṷ-rastu ta॒vasa॒sta vī̭yān | tve॒ṣagg hya̭sya॒ sthavi̭rasya॒ nāma̭ || || ā tḙ ma॒ha i̭ndro॒tyṷgra॒ sama̭nyavo॒ ya-thsa॒mara̭nta॒ senāḥ᳚ | patā̭ti di॒dyunnarya̭sya bāhu॒vormā te॒ mano̭ viṣva॒driya॒gvi cā̭rīt || yo jā॒ta e॒va pra̭tha॒mo mana̭svā-nde॒vo de॒vān kratṷnā pa॒ryabhṷ̄ṣat | yasya॒ śuṣmā॒droda̭sī॒ abhya̭setā-nnṛ॒mṇasya̭ ma॒hnā sa ja̭nāsa॒ indraḥ̭ || | a॒bhi go॒trāṇi॒ saha̭sā॒ gāha̭māno-'dā॒yo vī॒ra-śśa॒tama̭nyu॒rindraḥ̭ | du॒ścya॒va॒naḥ pṛ̭tanā॒ṣāḍa̭ yu॒dhyo᳚-smāka॒gṃ॒ senā̭ avatu॒ pra yu॒thsu || || ābhi॒-sspṛdho̭ mitha॒tī- rari̭ṣaṇyann | a॒mitra̭sya vyathayā ma॒nyumi̭ndra | ābhi॒rviśvā̭ abhi॒yujo॒ viṣṷ̄cīḥ | āryā̭ya॒ viśo-'va̭tārī॒rdāsīḥ᳚ || a॒yagṃ śṛ̭ṇve॒ adha॒ jaya̭nnu॒ta ghnann | a॒yamu॒ta prakṛ̭ṇute yu॒dhā gāḥ | ya॒dā sa॒tya-ṅkṛ̭ṇu॒te ma॒nyumindraḥ̭ || 17 ||

તેણે આ પૃથ્વીને પગલાંથી માપી લીધી; વિષ્ણુએ મનુષ્ય માટે ક્ષેત્ર આપવાની ઇચ્છાથી (આ કાર્ય કર્યું). તેના સ્તંભો સ્થિર છે, તેના લોકો (સ્થિર છે); તેણે વિશાળ નિવાસ અને સુંદર જન્મ આપ્યો. દેવ વિષ્ણુએ ત્રણ વાર આ પૃથ્વીને પોતાની મહિમાથી માપી; તે શતર્ચસ (અનેક સ્તુતિઓવાળી) છે. વિષ્ણુ પ્રબળ અને બળવાન છે; તેનું નામ તેજસ્વી અને પ્રાચીન છે. હે ઇન્દ્ર, તારી મોટી, ઉગ્ર, સમાન ક્રોધવાળી સેનાઓ એકઠી થાય છે; તે નર્યના બાહુઓમાંથી વીજળી પડે છે; તારું મન વિષમ દિશાઓમાં ભટકે નહીં. જે જન્મતાં જ પ્રથમ મનસ્વી દેવ હતો, તેણે પોતાની ક્રિયાથી દેવોની સેવા કરી; જેના શૌર્યથી દ્યુલોક અને પૃથ્વી ભયભીત થયા; તે ઇન્દ્ર પોતાના પરાક્રમની મહિમાથી લોકોમાં પ્રખ્યાત છે. પોતાના બળથી ગોત્રોમાં પ્રવેશતો, અદમ્ય, વીર, શતમન્યુ ઇન્દ્ર; જેને ચલાવી શકાય નહીં, જે સેનાનો સંહારક છે, યુદ્ધમાં અજેય છે, તે અમારી સેનાને યુદ્ધોમાં રક્ષણ કરે. હે ઇન્દ્ર, આ સ્પર્ધકોને મારીને, શત્રુના ક્રોધને નષ્ટ કર; આ બધા વિરોધીઓને વિપરીત દિશાઓમાં ભગાડ; આર્યના લોકો માટે દાસોને નીચે પાડ. આ ઇન્દ્ર સાંભળે છે, જીતે છે અને મારે છે; આ જ યુદ્ધમાં ગાયોને પ્રાપ્ત કરે છે; જ્યારે ઇન્દ્ર પોતાના ક્રોધને સત્ય કરે છે. ^AI

Anuvaka 18

विश्व॑-न्दृ॒ढ-म्भ॑यत॒ एज॑दस्मात् ॥ अनु॑ स्व॒धा-म॑क्षर॒न्नापो॑ अस्य । अव॑र्धत॒ मद्ध्य॒ आ ना॒व्या॑नाम् । स॒द्ध्री॒चीने॑न॒ मन॑सा॒ तमि॑न्द्र॒ ओजि॑ष्ठेन । हन्म॑ना-ऽहन्न॒भिद्यून् ॥ म॒रुत्व॑न्तं-वृँष॒भं-वाँ॑वृधा॒नम् । अक॑वारि-न्दि॒व्यग्ं शा॒समिन्द्र᳚म् । वि॒श्वा॒साह॒मव॑से॒ नूत॑नाय । उ॒ग्रग्ं स॑हो॒दामि॒ह तग्ं हु॑वेम ॥ जनि॑ष्ठा उ॒ग्र-स्सह॑से तु॒राय॑ ॥ 18 ॥

viśva̭-ndṛ॒ḍha-mbha̭yata॒ eja̭dasmāt || anṷ sva॒dhā-ma̭kṣara॒nnāpo̭ asya | ava̭rdhata॒ maddhya॒ ā nā॒vyā̭nām | sa॒ddhrī॒cīnḙna॒ mana̭sā॒ tami̭ndra॒ oji̭ṣṭhena | hanma̭nā-'hanna॒bhidyūn || ma॒rutva̭ntaṃ-vṛ~ṣa॒bhaṃ-vā~̭vṛdhā॒nam | aka̭vāri-ndi॒vyagṃ śā॒samindra᳚m | vi॒śvā॒sāha॒mava̭se॒ nūta̭nāya | u॒gragṃ sa̭ho॒dāmi॒ha tagṃ hṷvema || jani̭ṣṭhā u॒gra-ssaha̭se tu॒rāya̭ || 18 ||

આ બધું દૃઢ છે, તેનાથી ભયથી કંપે છે. તેની સ્વધા પ્રમાણે જળ વહે છે; તે મધ્યમાં નૌકાઓ (વચ્ચે) વૃદ્ધિ પામ્યો. હે ઇન્દ્ર, તેણે એકસાથે જોડાયેલા મનથી, અત્યંત શક્તિશાળી આઘાતથી શત્રુઓને માર્યા. મરુતોથી ઘેરાયેલા, વૃષભ જેવા, વૃદ્ધિ પામતા, અકવારિ (અજેય), દિવ્ય શાસનવાળા ઇન્દ્રની સ્તુતિ થઈ છે. સર્વને જીતનારા, નવા રક્ષણ માટે, ઉગ્ર, બળવાન, આપણે અહીં તેને બોલાવીએ છીએ. તે ઉગ્ર, બળ અને વેગ માટે જન્મ્યો છે. ^AI

Anuvaka 19

म॒न्द्र ओजि॑ष्ठो बहु॒लाभि॑मानः । अव॑र्ध॒न्निन्द्र॑-म्म॒रुत॑श्चि॒दत्र॑ । मा॒ता य-द्वी॒र-न्द॒धन॒द्धनि॑ष्ठा ॥ क्व॑ स्या वो॑ मरुत-स्स्व॒धा-ऽऽसी᳚त् । य-न्मामेकग्ं॑ स॒मध॑त्ताहि॒हत्ये᳚ । अ॒हग्ग् ह्यु॑ग्रस्त॑वि॒ष-स्तुवि॑ष्मान् । विश्व॑स्य॒ शत्रो॒रन॑मं-वँध॒स्नैः ॥ वृ॒त्रस्य॑ त्वा श्व॒सथा॒दीष॑माणाः । विश्वे॑ दे॒वा अ॑जहु॒र्ये सखा॑यः । म॒रुद्भि॑रिन्द्र स॒ख्य-न्ते॑ अस्तु ॥ 19 ॥

ma॒ndra oji̭ṣṭho bahu॒lābhi̭mānaḥ | ava̭rdha॒nnindra̭-mma॒ruta̭ści॒datra̭ | mā॒tā ya-dvī॒ra-nda॒dhana॒ddhani̭ṣṭhā || kva̭ syā vo̭ maruta-ssva॒dhā-''sī᳚t | ya-nmāmekagṃ̭ sa॒madha̭ttāhi॒hatye᳚ | a॒hagg hyṷgrasta̭vi॒ṣa-stuvi̭ṣmān | viśva̭sya॒ śatro॒rana̭maṃ-va~dha॒snaiḥ || vṛ॒trasya̭ tvā śva॒sathā॒dīṣa̭māṇāḥ | viśvḙ de॒vā a̭jahu॒rye sakhā̭yaḥ | ma॒rudbhi̭rindra sa॒khya-ntḙ astu || 19 ||

હે મરુતો, તે આનંદકારક, અત્યંત શક્તિશાળી અને બહુ નામોથી ઓળખાતો ઇન્દ્ર અહીં વૃદ્ધિ પામ્યો; જ્યારે તેની માતાએ આ વીરને, જે ધનમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેને ધારણ કર્યો. હે મરુતો, તે સમયે તમારી એ સ્વધા (શક્તિ) ક્યાં હતી, જ્યારે મેં એકલાએ આ યુદ્ધમાં તેનો સામનો કર્યો? કારણ કે હું ઉગ્ર, બળવાન અને શક્તિશાળી હતો; મેં વિશ્વના શત્રુને વધસ્ન (હિંસક શસ્ત્રો) દ્વારા નમાવ્યો. હે ઇન્દ્ર, જે દેવો તમારા મિત્રો છે તેઓએ વૃત્રના શ્વાસથી ડરીને તમને ત્યજી દીધા; હે ઇન્દ્ર, મરુતો સાથે તમારી મિત્રતા થાઓ. ^AI

Anuvaka 20

अथे॒मा विश्वाः॒ पृत॑ना जयासि ॥ वधीं᳚-वृँ॒त्र-म्म॑रुत इन्द्रि॒येण॑ । स्वेन॒ भामे॑न तवि॒षो ब॑भू॒वान् । अ॒हमे॒ता मन॑वे वि॒श्वश्च॑न्द्राः । सु॒गा अ॒पश्च॑कर॒ वज्र॑बाहुः ॥ स यो वृषा॒ वृष्णि॑येभि॒-स्समो॑काः । म॒हो दि॒वः पृ॑थि॒व्याश्च॑ स॒म्राट् । स॒ती॒नस॑त्त्वा॒ हव्यो॒ भरे॑षु । म॒रुत्वा᳚न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती ॥ इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑तर-द्वृत्र॒तूर्ये᳚ ॥ 20 ॥

athe॒mā viśvāḥ॒ pṛta̭nā jayāsi || vadhīṃ᳚-vṛ~॒tra-mma̭ruta indri॒yeṇa̭ | svena॒ bhāmḙna tavi॒ṣo ba̭bhū॒vān | a॒hame॒tā mana̭ve vi॒śvaśca̭ndrāḥ | su॒gā a॒paśca̭kara॒ vajra̭bāhuḥ || sa yo vṛṣā॒ vṛṣṇi̭yebhi॒-ssamo̭kāḥ | ma॒ho di॒vaḥ pṛ̭thi॒vyāśca̭ sa॒mrāṭ | sa॒tī॒nasa̭ttvā॒ havyo॒ bharḙṣu | ma॒rutvā᳚nno bhava॒tvindra̭ ū॒tī || indro̭ vṛ॒trama̭tara-dvṛtra॒tūrye᳚ || 20 ||

હવે તમે આ બધી સેનાઓને જીતો. હે મરુતો, ઇન્દ્રે પોતાના ઇન્દ્રિય બળથી વૃત્રનો વધ કર્યો; તે પોતાના તેજથી બળવાન થયો. વજ્રબાહુ ઇન્દ્રે માણસ માટે આ બધી ચંદ્રમા જેવી પ્રસન્ન કરનારી અને સુગમ જળધારાઓ કરી. જે વૃષભ (શક્તિશાળી) છે, વૃષ્ણિય (વીર) ગણો સાથે સંગત છે, મહાન દ્યુલોક અને પૃથ્વીનો સમ્રાટ છે, સત્ય અને અસત્યમાં પ્રવીણ છે, યુદ્ધોમાં આહ્વાન કરવા યોગ્ય છે, તે મરુતો સહિતનો ઇન્દ્ર આપણને રક્ષણ આપે. ઇન્દ્રે વૃત્રતૂર્ય (વૃત્ર સાથેના યુદ્ધ) માં વૃત્રનો નાશ કર્યો. ^AI

Anuvaka 21

अ॒ना॒धृ॒ष्यो म॒घवा॒ शूर॒ इन्द्रः॑ । अन्वे॑नं॒-विँशो॑ अमदन्त पू॒र्वीः । अ॒यग्ं राजा॒ जग॑तश्चर्षणी॒नाम् ॥ स ए॒व वी॒र-स्स उ॑ वी॒र्या॑वान् । स ए॑करा॒जो जग॑तः पर॒स्पाः । य॒दा वृ॒त्रमत॑र॒च्छूर॒ इन्द्रः॑ । अथा॑ भवद्दमि॒ता-ऽभिक्र॑तूनाम् ॥ इन्द्रो॑ य॒ज्ञं-वँ॒र्धय॑न् वि॒श्ववे॑दाः । पु॒रो॒डाश॑स्य जुषताग्ं ह॒विर्नः॑ । वृ॒त्र-न्ती॒र्त्वा दा॑न॒वं-वँज्र॑बाहुः ॥ 21 ॥

a॒nā॒dhṛ॒ṣyo ma॒ghavā॒ śūra॒ indraḥ̭ | anvḙnaṃ॒-vi~śo̭ amadanta pū॒rvīḥ | a॒yagṃ rājā॒ jaga̭taścarṣaṇī॒nām || sa e॒va vī॒ra-ssa ṷ vī॒ryā̭vān | sa ḙkarā॒jo jaga̭taḥ para॒spāḥ | ya॒dā vṛ॒tramata̭ra॒cchūra॒ indraḥ̭ | athā̭ bhavaddami॒tā-'bhikra̭tūnām || indro̭ ya॒jñaṃ-va~॒rdhaya̭n vi॒śvavḙdāḥ | pu॒ro॒ḍāśa̭sya juṣatāgṃ ha॒virnaḥ̭ | vṛ॒tra-ntī॒rtvā dā̭na॒vaṃ-va~jra̭bāhuḥ || 21 ||

અનાધૃષ્ય (જેને કોઈ હરાવી શકે નહીં), મઘવા (ધનવાન), શૂર અને ઇન્દ્ર છે; તેની પાછળ ઘણી પ્રજાઓ આનંદ પામી. આ રાજા જગતના ચર્ષણી (મનુષ્યો) નો છે. તે જ વીર છે, તે જ વીર્યવાન છે, તે જ એકરાજા છે, જગતનો રક્ષક છે, જ્યારે શૂર ઇન્દ્રે વૃત્રનો નાશ કર્યો, ત્યારે તે અભિક્રતુ (શત્રુઓ) નો દમન કરનાર થયો. વિશ્વવેદા ઇન્દ્ર યજ્ઞને વધારતો, આપણા પુરોડાશનું હવિ (આહુતિ) સ્વીકારે. વજ્રબાહુએ વૃત્ર અને દાનવને તરી કર્યા. ^AI

Anuvaka 22

दिशो॑-ऽदृग्ं हद्दृग्ंहि॒ता दृग्ंह॑णेन ॥ इ॒मं-यँ॒ज्ञं-वँ॒र्धय॑न् वि॒श्ववे॑दाः । पु॒रो॒डाश॒-म्प्रति॑गृभ्णा॒त्विन्द्रः॑ । य॒दा वृ॒त्रमत॑र॒च्छूर॒ इन्द्रः॑ । अथै॑करा॒जो अ॑भव॒ज्जना॑नाम् ॥ इन्द्रो॑ दे॒वाञ्छ॑म्बर॒हत्य॑ आवत् । इन्द्रो॑ दे॒वाना॑- मभव-त्पुरो॒गाः । इन्द्रो॑ य॒ज्ञे ह॒विषा॑ वावृधा॒नः । वृ॒त्र॒तूर्णो॒ अभ॑य॒ग्ं॒ शर्म॑ यग्ंसत् ॥ य-स्स॒प्त सिन्धू॒ग्ं॒ रद॑धात्-पृथि॒व्याम् । य-स्स॒प्त लो॒कानकृ॑णो॒-द्दिश॑श्च । इन्द्रो॑ ह॒विष्मा॒न्-थ्सग॑णो म॒रुद्भिः॑ । वृ॒त्र॒तूर्णो॑ य॒ज्ञमि॒होप॑यासत् ॥ 22 ॥

diśo̭-'dṛgṃ haddṛgṃhi॒tā dṛgṃha̭ṇena || i॒maṃ-ya~॒jñaṃ-va~॒rdhaya̭n vi॒śvavḙdāḥ | pu॒ro॒ḍāśa॒-mprati̭gṛbhṇā॒tvindraḥ̭ | ya॒dā vṛ॒tramata̭ra॒cchūra॒ indraḥ̭ | athai̭karā॒jo a̭bhava॒jjanā̭nām || indro̭ de॒vāñcha̭mbara॒hatya̭ āvat | indro̭ de॒vānā̭- mabhava-tpuro॒gāḥ | indro̭ ya॒jñe ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒naḥ | vṛ॒tra॒tūrṇo॒ abha̭ya॒gṃ॒ śarma̭ yagṃsat || ya-ssa॒pta sindhū॒gṃ॒ rada̭dhāt-pṛthi॒vyām | ya-ssa॒pta lo॒kānakṛ̭ṇo॒-ddiśa̭śca | indro̭ ha॒viṣmā॒n-thsaga̭ṇo ma॒rudbhiḥ̭ | vṛ॒tra॒tūrṇo̭ ya॒jñami॒hopa̭yāsat || 22 ||

દિશાઓને દૃઢ કર, આકાશને દૃઢ કર, દૃઢીકરણથી દૃઢ કર. વિશ્વવેદા ઇન્દ્ર આ યજ્ઞને વધારતો, પુરોડાશને સ્વીકારે. જ્યારે શૂર ઇન્દ્રે વૃત્રનો નાશ કર્યો, ત્યારે તે પ્રજાઓનો એકરાજા થયો. ઇન્દ્રે શંબરના વધમાં દેવોને રક્ષણ આપ્યું; ઇન્દ્ર દેવોનો પુરોગામી થયો; ઇન્દ્ર યજ્ઞમાં હવિથી વૃદ્ધિ પામતો, વૃત્રતૂર્ણ (વૃત્રનો નાશ કરનાર) અભય શર્મ (રક્ષણ) આપે. જેણે પૃથ્વી પર સાત સિંધુઓને સ્થાપિત કર્યા, જેણે સાત લોકો અને દિશાઓને રચ્યા, તે હવિષ્માન ઇન્દ્ર મરુતોના ગણ સાથે વૃત્રતૂર્ણ થઈને આ યજ્ઞમાં પધારે. ^AI

Anuvaka 23

(व॒व॒र्थ॒ - वि॒थ्स॒ - इन्द्र॑ - स्तु॒रा - या᳚स्तु॒ - वृत्र॒तूर्ये॒ - वज्र॑बाहुः - पृथि॒व्या-न्त्रीणि॑ च) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - अभिमातिहैन्द्रादिपशूनां सूक्तानि
इन्द्र॒-स्तर॑स्वा-नभिमाति॒होग्रः । हिर॑ण्यवाशी-रिषि॒र-स्सु॑व॒र॒.षाः । तस्य॑ व॒यग्ं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । अपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥ हिर॑ण्यवर्णो॒ अभ॑य-ङ्कृणोतु । अ॒भि॒मा॒ति॒हेन्द्रः॒ पृत॑नासु जि॒ष्णुः । स न॒-श्शर्म॑ त्रि॒वरू॑थं॒-विँयग्ं॑सत् । यू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑ नः ॥ इन्द्रग्ग्॑ स्तुहि व॒ज्रिण॒ग्ग्॒ स्तोम॑पृष्ठम् । पु॒रो॒डाश॑स्य जुषताग्ं ह॒विर्नः॑ ॥ 23 ॥

(va॒va॒rtha॒ - vi॒thsa॒ - indra̭ - stu॒rā - yā᳚stu॒ - vṛtra॒tūrye॒ - vajra̭bāhuḥ - pṛthi॒vyā-ntrīṇi̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - abhimātihaindrādipaśūnāṃ sūktāni
indra॒-stara̭svā-nabhimāti॒hograḥ | hira̭ṇyavāśī-riṣi॒ra-ssṷva॒ra॒.ṣāḥ | tasya̭ va॒yagṃ sṷma॒tau ya॒jñiya̭sya | api̭ bha॒dre saṷmana॒se syā̭ma || hira̭ṇyavarṇo॒ abha̭ya-ṅkṛṇotu | a॒bhi॒mā॒ti॒hendraḥ॒ pṛta̭nāsu ji॒ṣṇuḥ | sa na॒-śśarma̭ tri॒varṷ̄thaṃ॒-vi~yagṃ̭sat | yū॒ya-mpā̭ta sva॒stibhi॒-ssadā̭ naḥ || indragg̭ stuhi va॒jriṇa॒gg॒ stoma̭pṛṣṭham | pu॒ro॒ḍāśa̭sya juṣatāgṃ ha॒virnaḥ̭ || 23 ||

ઇન્દ્ર તીવ્ર શક્તિવાળો, શત્રુઓનો સંહારક અને ઉગ્ર છે. તે સુવર્ણમય આયુધ ધારણ કરે છે, ઋષિ છે અને સ્વર્ગલોકનો નિવાસી છે. અમે યજ્ઞીય એવા તેના સન્માનમાં અને ભલાઈમાં સહભાગી થઈએ. સુવર્ણવર્ણ ઇન્દ્ર અમને અભય કરે; શત્રુઓનો સંહારક, યુદ્ધોમાં વિજયી એવો ઇન્દ્ર અમને ત્રિવિધ રક્ષણવાળું કલ્યાણ પ્રદાન કરે. હે દેવો, તમે અમને સદા કલ્યાણથી રક્ષો. વજ્રધારી ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરો, જે સ્તોમોથી પૂજિત છે; તે અમારું પુરોડાશ હવિ સ્વીકારે. ^AI

Anuvaka 24

ह॒त्वा-ऽभिमा॑तीः॒ पृत॑ना॒-स्सह॑स्वान् । अथाभय॑-ङ्कृणुहि वि॒श्वतो॑ नः ॥ स्तु॒हि शूरं॑-वँ॒ज्रिण॒-मप्र॑तीतम् (मप्र॑तीत्तम्) । अ॒भि॒मा॒ति॒हन॑-म्पुरुहू॒तमिन्द्र᳚म् । य एक॒ इच्छ॒तप॑ति॒र्जने॑षु । तस्मा॒ इन्द्रा॑य ह॒विराजु॑होत ॥ इन्द्रो॑ दे॒वाना॑मधि॒पाः पु॒रोहि॑तः । दि॒शा-म्पति॑रभव-द्वा॒जिनी॑वान् । अ॒भि॒मा॒ति॒हा त॑वि॒षस्तुवि॑ष्मान् । अ॒स्मभ्य॑-ञ्चि॒त्रं-वृँष॑णग्ं र॒यि-न्दा᳚त् ॥ 24 ॥

ha॒tvā-'bhimā̭tīḥ॒ pṛta̭nā॒-ssaha̭svān | athābhaya̭-ṅkṛṇuhi vi॒śvato̭ naḥ || stu॒hi śūraṃ̭-va~॒jriṇa॒-mapra̭tītam (mapra̭tīttam) | a॒bhi॒mā॒ti॒hana̭-mpuruhū॒tamindra᳚m | ya eka॒ iccha॒tapa̭ti॒rjanḙṣu | tasmā॒ indrā̭ya ha॒virājṷhota || indro̭ de॒vānā̭madhi॒pāḥ pu॒rohi̭taḥ | di॒śā-mpati̭rabhava-dvā॒jinī̭vān | a॒bhi॒mā॒ti॒hā ta̭vi॒ṣastuvi̭ṣmān | a॒smabhya̭-ñci॒traṃ-vṛ~ṣa̭ṇagṃ ra॒yi-ndā᳚t || 24 ||

શત્રુઓનો સંહાર કરીને, સેનાઓને જીતીને, હે બળવાન ઇન્દ્ર, હવે અમને ચારે બાજુથી અભય કર. વજ્રધારી, અજેય, શત્રુઘાતક, બહુ આહ્વાન કરાયેલા ઇન્દ્રની સ્તુતિ કર; જે એક જ પ્રભુ છે અને લોકોમાં શાસન કરે છે. તે ઇન્દ્રને હવિ અર્પો. ઇન્દ્ર દેવોનો અધિપતિ છે, પુરોહિત છે, દિશાઓનો સ્વામી છે અને વાજી (અશ્વ)વાળો છે. શત્રુઘાતક, બળવાન અને તેજસ્વી ઇન્દ્ર અમને વિચિત્ર અને પુરુષાર્થયુક્ત ધન આપે. ^AI

Anuvaka 25

य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी म॑हि॒त्वा । बले॒नादृग्ं॑हदभिमाति॒हेन्द्रः॑ । स नो॑ ह॒विः प्रति॑गृभ्णातु रा॒तये᳚ । दे॒वाना᳚-न्दे॒वो नि॑धि॒पा नो॑ अव्यात् ॥ अन॑वस्ते॒ रथ॒मश्वा॑य तक्ष॒न्-त्वष्टा॒ वज्र॑-म्पुरुहूत द्यु॒मन्त᳚म् । ब्र॒ह्माण॒ इन्द्र॑-म्म॒हय॑न्तो अ॒र्कैरव॑र्धय॒न्नह॑ये॒ हन्त॒ वा उ॑ ॥ वृष्णे॒ य-त्ते॒ वृष॑णो अ॒र्कमर्चा॒निन्द्र॒ ग्रावा॑णो॒ अदि॑ति-स्स॒जोषाः᳚ । अ॒न॒श्वासो॒ ये प॒वयो॑-ऽर॒था इन्द्रे॑षिता अ॒भ्यव॑र्तन्त॒ दस्यून्॑ ॥ । इन्द्र॑स्य॒ नु वी॒र्या॑णि॒ प्रवो॑चम् । यानि॑ च॒कार॑ प्रथ॒मानि॑ व॒ज्री ॥ अह॒-न्नहि॒मन्व॒पस्त॑तर्द । प्र व॒क्षणा॑ अभिन॒-त्पर्व॑तानाम् ॥ ॥ इन्द्रो॑ या॒तो-ऽव॑सितस्य॒ राजा᳚ । शम॑स्य च शृ॒ङ्गिणो॒ वज्र॑बाहुः । सेदु॒ राजा᳚ क्षेति चर्षणी॒नाम् । अ॒रान्न ने॒मिः परि॒ता ब॑भूव ॥ 25 ॥

ya i॒me dyāvā̭pṛthi॒vī ma̭hi॒tvā | bale॒nādṛgṃ̭hadabhimāti॒hendraḥ̭ | sa no̭ ha॒viḥ prati̭gṛbhṇātu rā॒taye᳚ | de॒vānā᳚-nde॒vo ni̭dhi॒pā no̭ avyāt || ana̭vaste॒ ratha॒maśvā̭ya takṣa॒n-tvaṣṭā॒ vajra̭-mpuruhūta dyu॒manta᳚m | bra॒hmāṇa॒ indra̭-mma॒haya̭nto a॒rkairava̭rdhaya॒nnaha̭ye॒ hanta॒ vā ṷ || vṛṣṇe॒ ya-tte॒ vṛṣa̭ṇo a॒rkamarcā॒nindra॒ grāvā̭ṇo॒ adi̭ti-ssa॒joṣāḥ᳚ | a॒na॒śvāso॒ ye pa॒vayo̭-'ra॒thā indrḙṣitā a॒bhyava̭rtanta॒ dasyūṋ || | indra̭sya॒ nu vī॒ryā̭ṇi॒ pravo̭cam | yāni̭ ca॒kāra̭ pratha॒māni̭ va॒jrī || aha॒-nnahi॒manva॒pasta̭tarda | pra va॒kṣaṇā̭ abhina॒-tparva̭tānām || || indro̭ yā॒to-'va̭sitasya॒ rājā᳚ | śama̭sya ca śṛ॒ṅgiṇo॒ vajra̭bāhuḥ | sedu॒ rājā᳚ kṣeti carṣaṇī॒nām | a॒rānna ne॒miḥ pari॒tā ba̭bhūva || 25 ||

જે ઇન્દ્રે પોતાના મહત્વ અને બળથી આ આકાશ અને પૃથ્વીને ધારણ કર્યા છે, તે શત્રુઘાતક ઇન્દ્ર અમારું હવિ સ્વીકારે. દેવોનો દેવ નિધિપાલ અમારું રક્ષણ કરે. હે બહુ આહ્વાન કરાયેલા ઇન્દ્ર, ત્વષ્ટાએ તમારા રથ માટે અશ્વોને અને તેજસ્વી વજ્રને બનાવ્યું. બ્રહ્માઓએ અર્ક સ્તોત્રોથી ઇન્દ્રનો મહિમા કરીને તેને વધાર્યો, જેથી તે અહિ (વૃત્ર)નો સંહાર કરી શકે. હે ઇન્દ્ર, વૃષભરૂપ તમારા માટે વૃષભો (દેવો) અર્ક સ્તોત્ર ગાય છે; ગ્રાવાણો (પથ્થરો) અને અદિતિ સાથે સંમત થાય છે. જે અશ્વરહિત, માર્ગરહિત અને રથરહિત પવિ (શુદ્ધ) લોકો ઇન્દ્રથી પ્રેરાઈને દસ્યુઓ તરફ ફર્યા. હવે હું ઇન્દ્રના પરાક્રમોનું વર્ણન કરું છું, જે પ્રથમ વજ્રધારીએ કર્યા. તેણે અહિ (વૃત્ર)નો સંહાર કર્યો, જળને વહેવડાવ્યા, અને પર્વતોના સાંધા ખોલ્યા. ઇન્દ્ર, જે યાતો (ગતિશીલ) અને અવસિત (સ્થિર) નો રાજા છે, શમ (શાંતિ) અને શૃંગી (શિંગડાવાળા) નો રાજા છે, વજ્રબાહુ છે. તે જ રાજા લોકોમાં નિવાસ કરે છે; તે રથના અરા (ધરી)ની જેમ નેમિ (ચક્ર)થી ઘેરાયેલો છે. ^AI

Anuvaka 26

अ॒भि सि॒द्ध्मो अ॑जिगादस्य॒ शत्रून्॑ । वि ति॒ग्मेन॑ वृष॒भेणा॒ पुरो॑-ऽभेत् । सं-वँज्रे॑णासृज-द्वृ॒त्रमिन्द्रः॑ । प्र स्वा-म्म॒तिम॑तिर॒च्छाश॑दानः ॥ विष्णु॑-न्दे॒वं-वँरु॑णमू॒तये॒ भग᳚म् । मेद॑सा दे॒वा व॒पया॑ यजद्ध्वम् । ता नो॑ य॒ज्ञमाग॑तं-विँ॒श्वधे॑ना । प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॑णे॒ह ध॑त्तम् ॥ मेद॑सा दे॒वा व॒पया॑ यजद्ध्वम् । विष्णु॑-ञ्च दे॒वं-वँरु॑ण-ञ्च रा॒तिम् ॥ 26 ॥

a॒bhi si॒ddhmo a̭jigādasya॒ śatrūṋ | vi ti॒gmena̭ vṛṣa॒bheṇā॒ puro̭-'bhet | saṃ-va~jrḙṇāsṛja-dvṛ॒tramindraḥ̭ | pra svā-mma॒tima̭tira॒cchāśa̭dānaḥ || viṣṇṷ-nde॒vaṃ-va~rṷṇamū॒taye॒ bhaga᳚m | meda̭sā de॒vā va॒payā̭ yajaddhvam | tā no̭ ya॒jñamāga̭taṃ-vi~॒śvadhḙnā | pra॒jāva̭da॒sme dravi̭ṇe॒ha dha̭ttam || meda̭sā de॒vā va॒payā̭ yajaddhvam | viṣṇṷ-ñca de॒vaṃ-va~rṷṇa-ñca rā॒tim || 26 ||

ઇન્દ્રે પોતાના શત્રુઓને જીતી લીધા; તેણે તીક્ષ્ણ વૃષભરૂપ વજ્રથી પુરોને ભેદ્યા; ઇન્દ્રે વજ્રથી વૃત્રનું વધ કર્યું; તે પોતાની મતિને આગળ વધારીને પ્રકાશમાન થયો. હે દેવો, તમે વિષ્ણુ, વરુણ અને ભગને રક્ષણ માટે મેદસ અને વપાથી યજન કરો; તે બંને વિશ્વધેન સાથે અમારા યજ્ઞમાં આવો; અમને પ્રજાવાળું ધન અહીં આપો. હે દેવો, તમે મેદસ અને વપાથી યજન કરો; વિષ્ણુ અને વરુણ દેવને તથા રાતિને યજન કરો. ^AI

Anuvaka 27

ता नो॒ अमी॑वा अप॒बाध॑मानौ । इ॒मं-यँ॒ज्ञ-ञ्जु॒षमा॑णा॒वुपेत᳚म् ॥ विष्णू॑वरुणा यु॒वम॑द्ध्व॒राय॑ नः । वि॒शे जना॑य॒ महि॒ शर्म॑ यच्छतम् । दी॒र्घप्र॑यज्यू ह॒विषा॑ वृधा॒ना । ज्योति॒षा-ऽरा॑तीर्दहत॒-न्तमाग्ं॑सि ॥ ययो॒रोज॑सा स्कभि॒ता रजाग्ं॑सि । वी॒र्ये॑भि-र्वी॒रत॑मा॒ शवि॑ष्ठा । या पत्ये॑ते॒ अप्र॑तीत्ता॒ सहो॑भिः । विष्णू॑ अग॒न्वरु॑णा पू॒र्वहू॑तौ ॥ 27 ॥

tā no॒ amī̭vā apa॒bādha̭mānau | i॒maṃ-ya~॒jña-ñju॒ṣamā̭ṇā॒vupeta᳚m || viṣṇṷ̄varuṇā yu॒vama̭ddhva॒rāya̭ naḥ | vi॒śe janā̭ya॒ mahi॒ śarma̭ yacchatam | dī॒rghapra̭yajyū ha॒viṣā̭ vṛdhā॒nā | jyoti॒ṣā-'rā̭tīrdahata॒-ntamāgṃ̭si || yayo॒roja̭sā skabhi॒tā rajāgṃ̭si | vī॒ryḙbhi-rvī॒rata̭mā॒ śavi̭ṣṭhā | yā patyḙte॒ apra̭tīttā॒ saho̭bhiḥ | viṣṇṷ̄ aga॒nvarṷṇā pū॒rvahṷ̄tau || 27 ||

તે બંને (વિષ્ણુ અને વરુણ) અમારી અમીવા (રોગ)ને દૂર કરતા, આ યજ્ઞને સ્વીકારતા આવો. હે વિષ્ણુ અને વરુણ, તમે અમારા યજ્ઞ માટે અમને અને અમારા લોકોને મોટું સુખ આપો. દીર્ઘપ્રયજ્યુ (જેનું યજન લાંબા સમય સુધી થાય છે) હવિષથી વૃદ્ધિ પામતા, જ્યોતિથી અરાતિઓને અને પાપોને બાળો. જેમના ઓજસથી રજાંસિ (લોકો) સ્થંભિત છે, જે વીર્યવાન, વીરતમ અને શવિષ્ઠ છે, જે પતિ (રક્ષક) માટે સહોભિઃ (બળોથી) અપ્રતીત (અજેય) છે, તે વિષ્ણુ અને વરુણ પૂર્વહૂતિ (પ્રથમ આહ્વાન) માં આવ્યા છે. ^AI

Anuvaka 28

विष्णू॑वरुणा वभिशस्ति॒पा वा᳚म् । दे॒वा य॑जन्त ह॒विषा॑ घृ॒तेन॑ । अपामी॑वाग्ं सेधतग्ं र॒क्षस॑श्च । अथा॑ धत्तं॒-यँज॑मानाय॒ शं-योः ँ॥ अ॒ग्ं॒हो॒मुचा॑ वृष॒भा सु॒प्रतू᳚र्ती । दे॒वाना᳚-न्दे॒वत॑मा॒ शचि॑ष्ठा । विष्णू॑वरुणा॒ प्रति॑हर्यत-न्नः । इ॒द-न्नरा॒ प्रय॑तमू॒तये॑ ह॒विः ॥ म॒ही नु द्यावा॑पृथि॒वी इ॒ह ज्येष्ठे᳚ । रु॒चा भ॑वताग्ं शु॒चय॑द्भि-र॒र्कैः ॥ 28 ॥

viṣṇṷ̄varuṇā vabhiśasti॒pā vā᳚m | de॒vā ya̭janta ha॒viṣā̭ ghṛ॒tena̭ | apāmī̭vāgṃ sedhatagṃ ra॒kṣasa̭śca | athā̭ dhattaṃ॒-ya~ja̭mānāya॒ śaṃ-yoḥ ~|| a॒gṃ॒ho॒mucā̭ vṛṣa॒bhā su॒pratū᳚rtī | de॒vānā᳚-nde॒vata̭mā॒ śaci̭ṣṭhā | viṣṇṷ̄varuṇā॒ prati̭haryata-nnaḥ | i॒da-nnarā॒ praya̭tamū॒tayḙ ha॒viḥ || ma॒hī nu dyāvā̭pṛthi॒vī i॒ha jyeṣṭhe᳚ | ru॒cā bha̭vatāgṃ śu॒caya̭dbhi-ra॒rkaiḥ || 28 ||

હે વિષ્ણુ અને વરુણ, તમે વભિશસ્તિપા (યજ્ઞના દોષોને રક્ષણ આપનારા) છો; દેવોએ તમને હવિષ અને ઘૃતથી યજન કર્યું છે. તમે અમીવા અને રાક્ષસોને દૂર કરો; પછી યજમાનને શં અને યોઃ (સુખ અને કલ્યાણ) આપો. અંહોમુચા (પાપને મુક્ત કરનારા), વૃષભા (વર્ષાદાતા), સુપ્રતૂર્તી (સુંદર રીતે ઝડપથી આવનારા), દેવોમાં દેવતમ, શચિષ્ઠ (શક્તિશાળી) વિષ્ણુ અને વરુણ અમારા આ પ્રયત હવિષને ઉતાયે (રક્ષણ માટે) સ્વીકારો. મહી (મોટા) દ્યાવાપૃથિવી અહીં જ્યેષ્ઠ છે; તે રુચ (કાંતિ) અને શુચિ (પવિત્ર) અર્કો (સ્તોત્રો) થી પ્રકાશિત થાઓ. ^AI

Anuvaka 29

यथ्सीं॒-वँरि॑ष्ठे बृह॒ती वि॑मि॒न्वन्न् । नृ॒वद्भ्यो॒-ऽक्षा प॑प्रथा॒नेभि॒रेवैः᳚ ॥ प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिः । गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न । जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम् ॥ स इथ्स्वपा॒ भुव॑नेष्वास । य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी ज॒जान॑ । उ॒र्वी ग॑भी॒रे रज॑सी सु॒मेके᳚ । अ॒व॒ग्ं॒शे धीर॒-श्शच्या॒ समै॑रत् ॥ 29 ॥

yathsīṃ॒-va~ri̭ṣṭhe bṛha॒tī vi̭mi॒nvann | nṛ॒vadbhyo॒-'kṣā pa̭prathā॒nebhi॒revaiḥ᳚ || pra pū᳚rva॒je pi॒tarā॒ navya̭sībhiḥ | gī॒rbhiḥ kṛ̭ṇuddhva॒gṃ॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | ā no᳚ dyāvāpṛthivī॒ daivyḙna | janḙna yāta॒-mmahi̭ vāṃ॒-va~rṷ̄tham || sa ithsvapā॒ bhuva̭neṣvāsa | ya i॒me dyāvā̭pṛthi॒vī ja॒jāna̭ | u॒rvī ga̭bhī॒re raja̭sī su॒meke᳚ | a॒va॒gṃ॒śe dhīra॒-śśacyā॒ samai̭rat || 29 ||

જેમ વરિષ્ઠ (શ્રેષ્ઠ) બૃહતી (સ્તુતિ) ને વિમિન્વન્ (વિસ્તારતા) નૃવદ્ (મનુષ્યો માટે) એવા એવૈઃ (રક્ષકો) સાથે અક્ષ (ઇન્દ્રિય) પ્રપથન (વિસ્તાર) પામે છે. પૂર્વજે (પિતરો) નવ્યસી (નવી) ગીર્ભિઃ (સ્તુતિઓ) થી પિતરા (માતા-પિતા) ને ઋતસ્ય સદને (યજ્ઞસ્થાન) માં પ્રસન્ન કરો. દ્યાવાપૃથિવી દૈવ્ય જન સાથે અમારી પાસે આવો; તમારું મહિ વરૂથ (મોટું રક્ષણ) છે. જે સ્વપા (સ્વયં પ્રકાશમાન) ભુવનોમાં હતા, જેમણે આ દ્યાવાપૃથિવીને જન્મ આપ્યો, ઉર્વી (વિશાળ) ગંભીર રજસી (લોકો) સુમેકે (સુંદર) છે; ધીર (ધીરજવાન) એ શચ્યા (શક્તિ) સાથે અવગંશે (યજ્ઞમાં) સમૈરત (સ્થિર થયા). ^AI

Anuvaka 30

भूरि॒-न्द्वे अच॑रन्ती॒ चर॑न्तम् । प॒द्वन्त॒-ङ्गर्भ॑म॒पदी॑ दधाते । नित्य॒-न्न सू॒नु-म्पि॒त्रोरु॒पस्थे᳚ । त-म्पि॑पृतग्ं रोदसी सत्य॒वाच᳚म् ॥ इ॒द-न्द्या॑वापृथिवी स॒त्यम॑स्तु । पित॒-र्मात॒-र्यदि॒होप॑ब्रु॒वे वा᳚म् । भू॒त-न्दे॒वाना॑मव॒मे अवो॑भिः । विद्यामे॒षं-वृँ॒जन॑-ञ्जी॒रदा॑नुम् ॥ उ॒र्वी पृ॒थ्वी ब॑हु॒ले दू॒रे अ॑न्ते । उप॑ब्रुवे॒ नम॑सा य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् । दधा॑ते॒ ये सु॒भगे॑ सु॒प्रतू᳚र्ती । द्यावा॒ रक्ष॑त-म्पृथि॒वी नो॒ अभ्वा᳚त् ॥ या जा॒ता ओष॑धयो दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒ग-म्पु॒रा । मन्दा॑मि ब॒भ्रूणा॑म॒हग्ं श॒त-न्धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥, अति॒ विश्वाः᳚ परि॒ष्ठा-स्स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धयः॒ प्राचु॑च्यवु॒ र्य-त्कि-ञ्च॑ त॒नुवा॒ग्ं॒ रपः॑ ॥ । या ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒ प्रवि॑ष्टाः पृथि॒वीमनु॑ । तासा॒-न्त्वम॑स्युत्त॒मा प्रणो॑ जी॒वात॑-वेसुव ॥ अ॒श्वा॒व॒तीग्ं सो॑मव॒ती मू॒र्जय॑न्ती॒ मुदो॑जसम् । आ वि॑थ्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥ । ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒-स्तद्वो॑ देवी॒-रुप॑ ब्रुवे । रपाग्ं॑सि विघ्न॒तीरि॑त॒ रप॑श्चा॒तय॑मानाः ॥ अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑व-त्व॒न्या-ऽन्यस्या॒ उपा॑वत । ता-स्सर्वा॒ ओष॑धय-स्संविँदा॒ना इ॒द-म्मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥ ॥ 30 ॥

bhūri॒-ndve aca̭rantī॒ cara̭ntam | pa॒dvanta॒-ṅgarbha̭ma॒padī̭ dadhāte | nitya॒-nna sū॒nu-mpi॒troru॒pasthe᳚ | ta-mpi̭pṛtagṃ rodasī satya॒vāca᳚m || i॒da-ndyā̭vāpṛthivī sa॒tyama̭stu | pita॒-rmāta॒-ryadi॒hopa̭bru॒ve vā᳚m | bhū॒ta-nde॒vānā̭mava॒me avo̭bhiḥ | vidyāme॒ṣaṃ-vṛ~॒jana̭-ñjī॒radā̭num || u॒rvī pṛ॒thvī ba̭hu॒le dū॒re a̭nte | upa̭bruve॒ nama̭sā ya॒jñe a॒sminn | dadhā̭te॒ ye su॒bhagḙ su॒pratū᳚rtī | dyāvā॒ rakṣa̭ta-mpṛthi॒vī no॒ abhvā᳚t || yā jā॒tā oṣa̭dhayo de॒vebhya̭striyu॒ga-mpu॒rā | mandā̭mi ba॒bhrūṇā̭ma॒hagṃ śa॒ta-ndhāmā̭ni sa॒pta ca̭ ||, ati॒ viśvāḥ᳚ pari॒ṣṭhā-sste॒na i̭va vra॒jama̭kramuḥ | oṣa̭dhayaḥ॒ prācṷcyavu॒ rya-tki-ñca̭ ta॒nuvā॒gṃ॒ rapaḥ̭ || | yā oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | tāsā॒-ntvama̭syutta॒mā praṇo̭ jī॒vāta̭-vesuva || a॒śvā॒va॒tīgṃ so̭mava॒tī mū॒rjaya̭ntī॒ mudo̭jasam | ā vi̭thsi॒ sarvā॒ oṣa̭dhīra॒smā a̭ri॒ṣṭatā̭taye || | oṣa̭dhī॒riti̭ mātara॒-stadvo̭ devī॒-rupa̭ bruve | rapāgṃ̭si vighna॒tīri̭ta॒ rapa̭ścā॒taya̭mānāḥ || a॒nyā vo̭ a॒nyāma̭va-tva॒nyā-'nyasyā॒ upā̭vata | tā-ssarvā॒ oṣa̭dhaya-ssaṃvi~dā॒nā i॒da-mme॒ prāva̭tā॒ vacaḥ̭ || || 30 ||

આ બે (દ્યુ અને પૃથ્વી) ચાલતા (ગર્ભ)ને ધારણ કરે છે; પગવાળા ગર્ભને અને પગ વગરના ગર્ભને તેઓ ધારણ કરે છે. જેમ પિતા-માતાની ગોદમાં પુત્ર નિત્ય રહે છે, તેમ તે (ગર્ભ) તેમની પાસે રહે છે. તે સત્યવાચાને દ્યાવા-પૃથ્વી પોષે છે. હે દ્યાવા-પૃથ્વી, આ સત્ય થાઓ. હે પિતા અને માતા, જો મેં અહીં તમને કંઈ કહ્યું હોય, તો દેવોના આશ્રયોથી અમે ભૂત (સમૃદ્ધિ) પ્રાપ્ત કરીએ; અમે અન્ન અને ધનની પ્રાપ્તિ અને દીર્ઘ આયુષ્ય જાણીએ. વિશાળ, પૃથ્વી, બહુલ અને દૂરના અંતવાળી, હે દ્યાવા-પૃથ્વી, આ યજ્ઞમાં નમસ્કાર સાથે હું તમને સંબોધું છું. હે સુભગા, સુપ્રતૂર્તિ, તમે બંને દ્યાવા-પૃથ્વી અમને અભ્વ (અંધકાર/ભય)થી રક્ષો. જે ઓષધિઓ પહેલાં ત્રણ યુગમાં દેવો માટે ઉત્પન્ન થઈ, તે બભ્રુ (કથ્થૈ રંગની) ઓષધિઓના હું સો અને સાત ધામોને મંદ કરું છું (સ્તુતિ કરું છું). તે સર્વ પરિસ્થાઓને ઓળંગીને ચોર જેમ વાડને ઓળંગે તેમ આગળ વધી. ઓષધિઓ પ્રકટ થઈ; શરીરથી જે કંઈ પાપ હોય તે (દૂર થાઓ). જે ઓષધિઓ સોમરાજ્ઞી છે અને પૃથ્વીમાં પ્રવેશી છે, તેમાંથી તું ઉત્તમ છે; અમને જીવવા માટે પ્રેર. અશ્વવતી, સોમવતી, ઊર્જા આપનારી, આનંદ અને બળ આપનારી, તું સર્વ ઓષધિઓને અમારા અરિષ્ટતાત (નિર્ભયતા) માટે પ્રાપ્ત કર. હે ઓષધિઓ, હે માતાઓ, હે દેવીઓ, તે તમને સંબોધું છું; તમે પાપોનો નાશ કરનારી અને પાપોને દૂર કરનારી છો. તમારામાંની એક બીજીની રક્ષા કરે, એક બીજીની સહાય કરે. તે સર્વ ઓષધિઓ એકમત થઈને આ મારા વચનની રક્ષા કરો. ^AI

Anuvaka 31

(ह॒विर्नो॑ - दा-द्- बभूव - रा॒तिं - पू॒र्वहू॑ता - व॒र्कै - रै॑र - द॒स्मि-न्पञ्च च) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - ऐन्द्राग्नपश्वादीनां सूक्तानि
शुचि॒-न्नु स्तोम॒-न्नव॑जात-म॒द्येन्द्रा᳚ग्नी वृत्रहणा जु॒षेथा᳚म् । उ॒भा हि वाग्ं॑ सु॒हवा॒ जोह॑वीमि॒ ता वाजग्ं॑ स॒द्य उ॑श॒ते धेष्ठा᳚ ॥, श्नथ॑-द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् । इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒-स्सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ । उ॒भा वा॑मिन्द्राग्नी आहु॒वध्या॑ उ॒भा राध॑स-स्स॒ह मा॑द॒यध्यै᳚ । उ॒भा दा॒तारा॑वि॒षाग्ं र॑यी॒णामु॒भा वाज॑स्य सा॒तये॑ हुवे वाम् ॥,प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ । प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्रगि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒ना-ऽत्य॒न्या ॥ । आ वृ॑त्रहणा वृत्र॒हभि॒-श्शुष्मैः᳚ । इन्द्र॑ या॒त-न्नमो॑भिरग्ने अ॒र्वाक् । यु॒वग्ं राधो॑भि॒रक॑वेभिरिन्द्र । अग्ने॑ अ॒स्मे भ॑वतमुत्त॒मेभिः॑ ॥ गी॒र्भि-र्विप्रः॒ प्रम॑तिमि॒च्छमा॑नः । ई॒॑ र॒यिं-यँ॒शस॑-म्पूर्व॒भाज᳚म् । इन्द्रा᳚ग्नी वृत्रहणा सुवज्रा । प्रणो॒ नव्ये॑भिस्तिरत-न्दे॒ष्णैः ॥ ॥ ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता । सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑य-ञ्च जिन्व । विश्व॒-न्त-द्भ॒द्रं-यँद॒वन्ति॑ दे॒वाः । बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः᳚ ॥ स ईग्ं॑ स॒त्येभि॒-स्सखि॑भि-श्शु॒चद्भिः॑ । गोधा॑यसं॒विँ ध॑न॒सैर॑तर्दत् । ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-र्वृष॑भिर्व॒राहैः᳚ ॥ 31 ॥

(ha॒virno̭ - dā-d- babhūva - rā॒tiṃ - pū॒rvahṷ̄tā - va॒rkai - rai̭ra - da॒smi-npañca ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - aindrāgnapaśvādīnāṃ sūktāni
śuci॒-nnu stoma॒-nnava̭jāta-ma॒dyendrā᳚gnī vṛtrahaṇā ju॒ṣethā᳚m | u॒bhā hi vāgṃ̭ su॒havā॒ joha̭vīmi॒ tā vājagṃ̭ sa॒dya ṷśa॒te dheṣṭhā᳚ ||, śnatha̭-dvṛ॒tramu॒ta sa̭noti॒ vāja॒mindrā॒ yo a॒gnī sahṷrī sapa॒ryāt | i॒ra॒jyantā̭ vasa॒vya̭sya॒ bhūre॒-ssaha̭stamā॒ saha̭sā vāja॒yantā᳚ || | u॒bhā vā̭mindrāgnī āhu॒vadhyā̭ u॒bhā rādha̭sa-ssa॒ha mā̭da॒yadhyai᳚ | u॒bhā dā॒tārā̭vi॒ṣāgṃ ra̭yī॒ṇāmu॒bhā vāja̭sya sā॒tayḙ huve vām ||,pra ca̭rṣa॒ṇibhyaḥ̭ pṛtanā॒ havḙṣu॒ pra pṛ̭thi॒vyā ri̭ricāthe di॒vaśca̭ | pra sindhṷbhyaḥ॒ pragi॒ribhyo̭ mahi॒tvā prendrā᳚gnī॒ viśvā॒ bhuva॒nā-'tya॒nyā || | ā vṛ̭trahaṇā vṛtra॒habhi॒-śśuṣmaiḥ᳚ | indra̭ yā॒ta-nnamo̭bhiragne a॒rvāk | yu॒vagṃ rādho̭bhi॒raka̭vebhirindra | agnḙ a॒sme bha̭vatamutta॒mebhiḥ̭ || gī॒rbhi-rvipraḥ॒ prama̭timi॒cchamā̭naḥ | ī॒̭ ra॒yiṃ-ya~॒śasa̭-mpūrva॒bhāja᳚m | indrā᳚gnī vṛtrahaṇā suvajrā | praṇo॒ navyḙbhistirata-nde॒ṣṇaiḥ || || brahma̭ṇaspate॒ tvama॒sya ya॒ntā | sū॒ktasya̭ bodhi॒ tana̭ya-ñca jinva | viśva॒-nta-dbha॒draṃ-ya~da॒vanti̭ de॒vāḥ | bṛ॒hadva̭dema vi॒dathḙ su॒vīrāḥ᳚ || sa īgṃ̭ sa॒tyebhi॒-ssakhi̭bhi-śśu॒cadbhiḥ̭ | godhā̭yasaṃ॒vi~ dha̭na॒saira̭tardat | brahma̭ṇa॒spati॒-rvṛṣa̭bhirva॒rāhaiḥ᳚ || 31 ||

હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, હે વૃત્રહણા (વૃત્રનાશકો), તમે બંને આજે પવિત્ર નવજાત સ્તોત્રને સ્વીકારો. હું બંનેને સુંદર આહ્વાનથી પોકારું છું; તેઓ ઉત્સુકને તરત જ ધન આપો. જે ઇન્દ્ર અને અગ્નિની સેવા કરે છે તે વૃત્રનો નાશ કરે છે અને અન્ન પ્રાપ્ત કરે છે. બંને પૂજનીય, ધનદાતા, અત્યંત બળવાન, બળથી અન્ન આપનારા છે. હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે બંને આહ્વાનથી પ્રસન્ન થાઓ; બંને આનંદ માટે ધન સાથે મળો. હું તમને બંનેને ધનના દાતા અને અન્નની પ્રાપ્તિ માટે બોલાવું છું. તમે બંને મનુષ્યોના યુદ્ધોમાં, પૃથ્વી અને આકાશથી પણ મહિમાથી વધી જાઓ છો. હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે નદીઓ, પર્વતો અને બધા લોકોથી મહિમાથી આગળ વધો છો. હે વૃત્રહણા, વૃત્રનાશક બળોથી, હે ઇન્દ્ર, નમસ્કાર સાથે અહીં આવો; હે અગ્નિ, નજીક આવો. હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે બંને શ્રેષ્ઠ ધનથી અમારી પાસે રહો. વિપ્ર (બુદ્ધિશાળી) પ્રમતિ (બુદ્ધિ) ઇચ્છતો સ્તુતિઓથી ધન અને યશ પ્રાપ્ત કરે છે. હે ઇન્દ્ર અગ્નિ, વૃત્રહણા, સુંદર વજ્રવાળા, તમે નવા દાનોથી અમને વિસ્તારો. હે બ્રહ્મણસ્પતિ, તમે આ સૂક્તના નિયંતા છો; તેને જાણો અને તેના પુત્રને પ્રસન્ન કરો. જે દેવો પ્રાપ્ત કરે છે તે બધું કલ્યાણકારી છે; અમે સારા પુત્રો સાથે યજ્ઞમાં મહાન વચન બોલીએ. તે સત્ય સખાઓ સાથે શુચિ (પવિત્ર) થઈને ગોધાયસ (ગાય-ચામડી) ને ધન-સંપત્તિથી વિસ્તારે છે. બ્રહ્મણસ્પતિ વૃષભો અને વરાહો સાથે છે. ^AI

Anuvaka 32

घ॒र्मस्वे॑देभि॒-र्द्रवि॑णं॒-व्याँ॑नट् ॥ ब्रह्म॑ण॒स्पते॑-रभवद्यथा व॒शम् । स॒त्यो म॒न्युर्महि॒ कर्मा॑ करिष्य॒तः । यो गा उ॒दाज॒थ्स दि॒वे वि चा॑भजत् । म॒हीव॑ री॒ति-श्शव॑सा सर॒-त्पृथ॑क् ॥ इन्धा॑नो अ॒ग्निं-वँ॑नवद्वनुष्य॒तः । कृ॒तब्र॑ह्मा शूशुव-द्रा॒तह॑व्य॒ इत् । जा॒तेन॑ जा॒तमति॒ सृ-त्प्रसृग्ं॑सते । यं-यँं॒-युँज॑-ङ्कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥ ब्रह्म॑णस्पते सु॒यम॑स्य वि॒श्वहा᳚ ॥ 32 ॥

gha॒rmasvḙdebhi॒-rdravi̭ṇaṃ॒-vyā~̭naṭ || brahma̭ṇa॒spatḙ-rabhavadyathā va॒śam | sa॒tyo ma॒nyurmahi॒ karmā̭ kariṣya॒taḥ | yo gā u॒dāja॒thsa di॒ve vi cā̭bhajat | ma॒hīva̭ rī॒ti-śśava̭sā sara॒-tpṛtha̭k || indhā̭no a॒gniṃ-va~̭navadvanuṣya॒taḥ | kṛ॒tabra̭hmā śūśuva-drā॒taha̭vya॒ it | jā॒tena̭ jā॒tamati॒ sṛ-tprasṛgṃ̭sate | yaṃ-ya~ṃ॒-yu~ja̭-ṅkṛṇu॒te brahma̭ṇa॒spatiḥ̭ || brahma̭ṇaspate su॒yama̭sya vi॒śvahā᳚ || 32 ||

ઘર્મ (ઉષ્ણતા) ના પરસેવાથી ધન ફેલાય છે. બ્રહ્મણસ્પતિની ઇચ્છા મુજબ તે થયું. મહાન કર્મ કરનારનો મન્યુ (ક્રોધ) સત્ય છે. જેણે ગાયોને બોલાવી, તેણે તેમને આકાશ સાથે વિભાજિત કરી. મહાન નદીની જેમ તે બળથી અલગ વહે છે. અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરતો, દુષ્ટોનો નાશ કરતો, કૃતબ્રહ્મા (બ્રહ્માને પ્રાપ્ત કરનાર) અને રાતહવ્ય (રાત્રે હવિ આપનાર) પ્રકાશે છે. જન્મેલા (પુત્ર) દ્વારા જન્મેલા (પિતા) ને વટાવીને પ્રસૃગ (સંતાન) વિસ્તરે છે. બ્રહ્મણસ્પતિ જેને જોડે છે તેને જોડે છે. હે બ્રહ્મણસ્પતિ, તે સર્વદા સુયમ (સારી રીતે નિયંત્રિત) છે. ^AI

Anuvaka 33

रा॒य-स्स्या॑म र॒थ्यो॑ विव॑स्वतः । वी॒रेषु॑ वी॒राग्ं उप॑पृङ्ग्धि न॒स्त्वम् । यदीशा॑नो॒ ब्रह्म॑णा॒ वेषि॑ मे॒ हव᳚म् ॥ स इज्जने॑न॒ स वि॒शा स जन्म॑ना । स पु॒त्रैर्वाज॑-म्भरते॒ धना॒ नृभिः॑ । दे॒वानां॒-यः ँपि॒तर॑मा॒विवा॑सति । श्र॒द्धाम॑ना ह॒विषा॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति᳚म् ॥ यास्ते॑ पूष॒न्नावो॑ अ॒न्त-स्स॑मु॒द्रे । हि॒र॒ण्ययी॑र॒न्तरि॑क्षे॒ चर॑न्ति । याभि॑र्यासि दू॒त्याग्ं सूर्य॑स्य । कामे॑न कृ॒त-श्श्रव॑ इ॒च्छमा॑नः ॥ । शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यद्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥, पू॒षेमा आशा॒ अनु॑वेद॒ सर्वा᳚-स्सो अ॒स्माग्ं अभ॑यतमेन नेषत् । स्व॒स्ति॒दा अघृ॑णि॒-स्सर्व॑वीरः । अप्र॑युच्छ-न्पु॒र ए॑तु॒ प्रजा॒नन्न् ॥ ॥ प्रप॑थे प॒थाम॑जनिष्ट पू॒षा ॥ 33 ॥

rā॒ya-ssyā̭ma ra॒thyo̭ viva̭svataḥ | vī॒reṣṷ vī॒rāgṃ upa̭pṛṅgdhi na॒stvam | yadīśā̭no॒ brahma̭ṇā॒ veṣi̭ me॒ hava᳚m || sa ijjanḙna॒ sa vi॒śā sa janma̭nā | sa pu॒trairvāja̭-mbharate॒ dhanā॒ nṛbhiḥ̭ | de॒vānāṃ॒-yaḥ ~pi॒tara̭mā॒vivā̭sati | śra॒ddhāma̭nā ha॒viṣā॒ brahma̭ṇa॒spati᳚m || yāstḙ pūṣa॒nnāvo̭ a॒nta-ssa̭mu॒dre | hi॒ra॒ṇyayī̭ra॒ntari̭kṣe॒ cara̭nti | yābhi̭ryāsi dū॒tyāgṃ sūrya̭sya | kāmḙna kṛ॒ta-śśrava̭ i॒cchamā̭naḥ || | śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyadviṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvo bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira̭stu ||, pū॒ṣemā āśā॒ anṷveda॒ sarvā᳚-sso a॒smāgṃ abha̭yatamena neṣat | sva॒sti॒dā aghṛ̭ṇi॒-ssarva̭vīraḥ | apra̭yuccha-npu॒ra ḙtu॒ prajā॒nann || || prapa̭the pa॒thāma̭janiṣṭa pū॒ṣā || 33 ||

અમે વિવસ્વાના રથના ધનના ભાગીદાર થઈએ. હે દેવ, તમે અમને પુરુષોમાં વીરત્વ (પુત્રો) પ્રદાન કરો. જે તમે સમર્થ છો, બ્રહ્મ (સ્તોત્ર) દ્વારા મારા આહ્વાનને પ્રાપ્ત કરો. તે જ પોતાના લોકો, પોતાના વિશ (જનસમૂહ), પોતાના જન્મ, પોતાના પુત્રો અને પુરુષો દ્વારા ધન અને અન્ન ધારણ કરે છે. જે દેવોના પિતાને પ્રસન્ન કરે છે, શ્રદ્ધાપૂર્વક હવિષ્યથી બ્રહ્મણસ્પતિને પ્રસન્ન કરે છે. હે પૂષન, તમારા જે હોડી સમુદ્રમાં છે, જે સુવર્ણમય છે અને અંતરિક્ષમાં ફરે છે, જેનાથી તમે સૂર્યના દૂત તરીકે જાઓ છો, કામનાથી પ્રેરાઈને યશ ઈચ્છતા. તમારું એક રૂપ શુક્ર (ઉજ્જવળ) છે, બીજું યજત (યજ્ઞીય) છે; હે વિષુરૂપ (વિવિધ રૂપવાળા), તમે દિવસ અને રાત્રિ જેવા છો. તમે બધી માયાઓને આવરી લો છો, હે સ્વધાવાળા; હે પૂષન, તમારી ભદ્ર રાત્રિ (દાન) અહીં થાય. પૂષને આ બધી દિશાઓને જાણી છે; તે અમને સૌથી નિર્ભયપણે લઈ જાય. સ્વસ્તિદાતા, અઘૃણિ (અદ્રોહી), સર્વવીર, પ્રજાને જાણતા, અપ્રયુચ્છન (અનિવાર્ય) રીતે આગળ આવો. પૂષા માર્ગોના મુખ્ય માર્ગમાં પ્રગટ થયા. ॥ 33 ॥ ^AI

Anuvaka 34

प्रप॑थे दि॒वः प्रप॑थे पृथि॒व्याः । उ॒भे अ॒भि प्रि॒यत॑मे स॒धस्थे᳚ । आ च॒ परा॑ च चरति प्रजा॒नन्न् ॥ पू॒षा सु॒बन्धु॑र्दि॒व आ पृ॑थि॒व्याः । इ॒डस्पति॑-र्म॒घवा॑ द॒स्मव॑र्चाः । त-न्दे॒वासो॒ अद॑दु-स्सू॒र्यायै᳚ । कामे॑न कृ॒त-न्त॒वस॒ग्ग्॒ स्वञ्च᳚म् ॥ अ॒जाश्वः॑ पशु॒पा वाज॑वस्त्यः । धि॒य॒जि॒न्न्वो विश्वे॒ भुव॑ने॒ अर्पि॑तः । अष्ट्रा᳚-म्पू॒षा शि॑थि॒रामु॒द्वरी॑वृजत् ॥ 34 ॥

prapa̭the di॒vaḥ prapa̭the pṛthi॒vyāḥ | u॒bhe a॒bhi pri॒yata̭me sa॒dhasthe᳚ | ā ca॒ parā̭ ca carati prajā॒nann || pū॒ṣā su॒bandhṷrdi॒va ā pṛ̭thi॒vyāḥ | i॒ḍaspati̭-rma॒ghavā̭ da॒smava̭rcāḥ | ta-nde॒vāso॒ ada̭du-ssū॒ryāyai᳚ | kāmḙna kṛ॒ta-nta॒vasa॒gg॒ svañca᳚m || a॒jāśvaḥ̭ paśu॒pā vāja̭vastyaḥ | dhi॒ya॒ji॒nnvo viśve॒ bhuva̭ne॒ arpi̭taḥ | aṣṭrā᳚-mpū॒ṣā śi̭thi॒rāmu॒dvarī̭vṛjat || 34 ||

દિવ્ય માર્ગમાં, પૃથ્વીના માર્ગમાં, બંને પ્રિયતમ સ્થાનોમાં પૂષા પ્રગટ થયા. તે જાણતા હોવા છતાં આગળ-પાછળ ફરે છે. પૂષા સુબંધુ (સારા બંધુવાળા) છે, દ્યુલોક અને પૃથ્વીલોકથી; ઇડસ્પતિ (અન્નના સ્વામી), મઘવા (ધનવાન), દસ્મવર્ચા (અદ્ભુત તેજવાળા). દેવોએ તેમને સૂર્ય માટે આપ્યા, કામનાથી પ્રેરાઈને, તવસગ (બળવાન) અને સ્વંચ (સ્વયં ગતિશીલ). અજાશ્વ (બકરા અને ઘોડાવાળા), પશુપા (પશુઓના રક્ષક), વાજવસ્ત્ય (અન્નથી ભરપૂર), ધિયજિન (બુદ્ધિથી પ્રેરિત), તમે બધા ભુવનોમાં સ્થાપિત છો. પૂષાએ અષ્ટ્રા (અષ્ટ) અને શિથિરા (શિથિલ) ને ઉપાડી લીધી. ॥ 34 ॥ ^AI

Anuvaka 35

स॒चङ्क्षा॑णो॒ भुव॑ना दे॒व ई॑यते ॥ शुची॑ वो ह॒व्या म॑रुत॒-श्शुची॑नाम् । शुचिग्ं॑ हिनोम्यद्ध्व॒रग्ं शुचि॑भ्यः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमृत॒साप॑ आयन्न् । शुचि॑जन्मान॒-श्शुच॑यः पाव॒काः ॥ प्र चि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॑ । मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम् । ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते । रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ॥ अग्ंसे॒ष्वा म॑रुतः खा॒दयो॑ वः ॥ 35 ॥

sa॒caṅkṣā̭ṇo॒ bhuva̭nā de॒va ī̭yate || śucī̭ vo ha॒vyā ma̭ruta॒-śśucī̭nām | śucigṃ̭ hinomyaddhva॒ragṃ śuci̭bhyaḥ | ṛ॒tena̭ sa॒tyamṛta॒sāpa̭ āyann | śuci̭janmāna॒-śśuca̭yaḥ pāva॒kāḥ || pra ci॒trama॒rka-ṅgṛ̭ṇa॒te tu॒rāya̭ | mārṷtāya॒ svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si॒ saha̭sā॒ saha̭nte | reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ || agṃse॒ṣvā ma̭rutaḥ khā॒dayo̭ vaḥ || 35 ||

સચંક્ષાણ (દર્શન કરતા) દેવ ભુવનોમાં ગતિ કરે છે. હે મરુતો, તમારા માટે શુચિ (પવિત્ર) હવિષ્ય છે, શુચિ (પવિત્ર) લોકોના; હું શુચિ (પવિત્ર) યજ્ઞને શુચિ (પવિત્ર) લોકો માટે પ્રેરું છું. ઋત (સત્ય) દ્વારા સત્ય ઋતસાપ (ઋતના રક્ષક) પાસે આવ્યા; શુચિજન્મા (પવિત્ર જન્મવાળા), શુચિ (પવિત્ર), પાવક (પવિત્ર કરનારા). તેઓ ચિત્ર (અદ્ભુત) અર્ક (સ્તોત્ર) ગાય છે તુરાય (શીઘ્ર ગતિવાળા) માટે; મારુત (મરુત્સંબંધી) અને સ્વતવસ (સ્વયં બળવાન) માટે ભેટ ધરો. જે સહસા (બળથી) સહાગાંસિ (સહન કરનારા) ને સહન કરે છે. હે અગ્નિ, પૃથ્વી મખેભ્યઃ (યજ્ઞો માટે) કંપે છે. હે મરુતો, અંસેષુ (અંસોમાં) તમારા ખાદયઃ (ખાદ્ય) છે. ॥ 35 ॥ ^AI

Anuvaka 36

वक्षः॑सु रु॒क्मा उप॑शिश्रिया॒णाः । वि वि॒द्युतो॒ न वृ॒ष्टिभी॑ रुचा॒नाः । अनु॑ स्व॒धामायु॑धै॒-र्यच्छ॑मानाः ॥ या व॒-श्शर्म॑ शशमा॒नाय॒ सन्ति॑ । त्रि॒धातू॑नि दा॒शुषे॑ यच्छ॒ताधि॑ । अ॒स्मभ्य॒-न्तानि॑ मरुतो॒ विय॑न्त । र॒यि-न्नो॑ धत्त वृषण-स्सु॒वीर᳚म् ॥ इ॒मे तु॒र-म्म॒रुतो॑ रामयन्ति । इ॒मे स॒ह-स्सह॑स॒ आन॑मन्ति । इ॒मे शग्ंसं॑-वँनुष्य॒तो निपा᳚न्ति ॥ 36 ॥

vakṣaḥ̭su ru॒kmā upa̭śiśriyā॒ṇāḥ | vi vi॒dyuto॒ na vṛ॒ṣṭibhī̭ rucā॒nāḥ | anṷ sva॒dhāmāyṷdhai॒-ryaccha̭mānāḥ || yā va॒-śśarma̭ śaśamā॒nāya॒ santi̭ | tri॒dhātṷ̄ni dā॒śuṣḙ yaccha॒tādhi̭ | a॒smabhya॒-ntāni̭ maruto॒ viya̭nta | ra॒yi-nno̭ dhatta vṛṣaṇa-ssu॒vīra᳚m || i॒me tu॒ra-mma॒ruto̭ rāmayanti | i॒me sa॒ha-ssaha̭sa॒ āna̭manti | i॒me śagṃsaṃ̭-va~nuṣya॒to nipā᳚nti || 36 ||

તેમના વક્ષસ્થળ પર સુવર્ણના આભૂષણો શોભી રહ્યાં છે; તેઓ વરસાદની ઝળક સાથે વીજળીની જેમ પ્રકાશે છે; તેઓ પોતાની સ્વધા અનુસાર શસ્ત્રો ધારણ કરે છે. જે શરણો તમે શાંત થયેલા દાતાને આપો છો તે ત્રિધાતુમય છે, તે દાશુષને આપો; હે મરુતો, તે અમને પ્રાપ્ત થાઓ. હે ધન, અમને પુરુષાર્થયુક્ત સુવીર ધન આપો. આ મરુતો શીઘ્ર ગતિવાળા યોદ્ધાઓને આનંદિત કરે છે; આ બળવાન યોદ્ધાઓ બળથી નમે છે; આ તેઓ દુષ્ટની હિંસા કરનારાઓની રક્ષા કરે છે. ^AI

Anuvaka 37

गु॒रुद्वेषो॒ अर॑रुषे दधन्ति ॥ अ॒रा इ॒वेदच॑रमा॒ अहे॑व । प्र प्र॑जायन्ते॒ अक॑वा॒ महो॑भिः । पृश्नेः᳚ पु॒त्रा उ॑प॒मासो॒ रभि॑ष्ठाः । स्वया॑ म॒त्या म॒रुत॒-स्सम्मि॑मिक्षुः ॥ अनु॑ ते दायि म॒ह इ॑न्द्रि॒याय॑ । स॒त्रा ते॒ विश्व॒मनु॑ वृत्र॒हत्ये᳚ । अनु॑ क्ष॒त्रमनु॒ सहो॑ यजत्र । इन्द्र॑ दे॒वेभि॒रनु॑ ते नृ॒षह्ये᳚ ॥ य इन्द्र॒ शुष्मो॑ मघवन्ते॒ अस्ति॑ ॥ 37 ॥

gu॒rudveṣo॒ ara̭ruṣe dadhanti || a॒rā i॒vedaca̭ramā॒ ahḙva | pra pra̭jāyante॒ aka̭vā॒ maho̭bhiḥ | pṛśneḥ᳚ pu॒trā ṷpa॒māso॒ rabhi̭ṣṭhāḥ | svayā̭ ma॒tyā ma॒ruta॒-ssammi̭mikṣuḥ || anṷ te dāyi ma॒ha i̭ndri॒yāya̭ | sa॒trā te॒ viśva॒manṷ vṛtra॒hatye᳚ | anṷ kṣa॒tramanu॒ saho̭ yajatra | indra̭ de॒vebhi॒ranṷ te nṛ॒ṣahye᳚ || ya indra॒ śuṣmo̭ maghavante॒ asti̭ || 37 ||

તેઓ ગુરુના દ્વેષને દૂર કરે છે. તેઓ અરા (ચક્રની આર) જેવા છે, અંતિમ સ્થાને ગતિ કરનારા, અહિ (સર્પ) જેવા; તેઓ મહાન શક્તિઓથી પ્રજનન કરે છે, અકવા (અજ્ઞાનરહિત) છે; પૃશ્નિના પુત્રો, ઉપમા જેવા, સૌથી વધુ ધારણ કરનારા; મરુતોએ પોતાની બુદ્ધિથી સાથે મળીને વરસાદ વરસાવ્યો. હે ઇન્દ્ર, તમારા મહાન ઇન્દ્રિય બળ માટે આ અર્પણ કરવામાં આવ્યું છે; વૃત્રહત્યામાં તમારું બધું સાથે અનુસરે છે; હે યજ્ઞાર્હ, ક્ષત્ર અને બળ તમને અનુસરે છે; હે ઇન્દ્ર, દેવો સાથે તમારા નૃસહ્ય (પુરુષોને સહન કરનાર) બળમાં સર્વ અનુસરે છે. હે મઘવન, ઇન્દ્ર, તમારો જે ઉષ્મા (શક્તિ) છે તે. ^AI

Anuvaka 38

शिक्षा॒ सखि॑भ्यः पुरुहूत॒ नृभ्यः॑ । त्वग्ं हि दृ॒ढा म॑घव॒न् विचे॑ताः । अपा॑वृधि॒ परि॑वृति॒-न्न राधः॑ ॥ इन्द्रो॒ राजा॒ जग॑तश्चर्षणी॒नाम् । अधि॒क्षमि॒ विषु॑रूपं॒-यँदस्ति॑ । ततो॑ ददातु दा॒शुषे॒ वसू॑नि । चोद॒द्राध॒ उप॑स्तुतश्चिद॒र्वाक् ॥ तमु॑ ष्टुहि॒ यो अ॒भिभू᳚त्योजाः । व॒न्वन्नवा॑तः पुरुहू॒त इन्द्रः॑ । अषा॑ढमु॒ग्रग्ं सह॑मानमा॒भिः ॥ 38 ॥

śikṣā॒ sakhi̭bhyaḥ puruhūta॒ nṛbhyaḥ̭ | tvagṃ hi dṛ॒ḍhā ma̭ghava॒n vicḙtāḥ | apā̭vṛdhi॒ pari̭vṛti॒-nna rādhaḥ̭ || indro॒ rājā॒ jaga̭taścarṣaṇī॒nām | adhi॒kṣami॒ viṣṷrūpaṃ॒-ya~dasti̭ | tato̭ dadātu dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni | coda॒drādha॒ upa̭stutaścida॒rvāk || tamṷ ṣṭuhi॒ yo a॒bhibhū᳚tyojāḥ | va॒nvannavā̭taḥ puruhū॒ta indraḥ̭ | aṣā̭ḍhamu॒gragṃ saha̭mānamā॒bhiḥ || 38 ||

હે પુરુહૂત, મિત્રો અને પુરુષોને શિક્ષા (દાન) આપો; હે મઘવન, તમે દૃઢ અને વિચેતા (જ્ઞાની) છો; તમારું ધન પરિવૃતિ (આવરણ)ની જેમ વૃદ્ધિ પામે છે. ઇન્દ્ર, જગતના અને ચર્ષણી (મનુષ્યો)ના રાજા, જે વિષુરૂપ (વિવિધ રૂપ) છે તેના પર અધિકાર ધરાવે છે; તેથી તે દાશુષને વસુ (ધન) આપે; તે ધનને પ્રેરે છે, સ્તુતિ કરાયેલો પણ સામે આવે છે. તેની સ્તુતિ કરો, જે અભિભૂતિ (સર્વોપરી) ઓજસવાળો છે; જે અવાત (રક્ષિત) ને જીતે છે, તે પુરુહૂત ઇન્દ્ર; અષાઢ (અજેય), ઉગ્ર, આ બળોથી સહન કરનાર. ^AI

Anuvaka 39

गी॒र्भिर्व॑र्ध वृष॒भ-ञ्च॑र्षणी॒नाम् ॥ स्थू॒रस्य॑ रा॒यो बृ॑ह॒तो य ईशे᳚ । तमु॑ ष्टवाम वि॒दथे॒ष्विन्द्र᳚म् । यो वा॒युना॒ जय॑ति॒ गोम॑तीषु । प्र धृ॑ष्णु॒या न॑यति॒ वस्यो॒ अच्छ॑ ॥ आ ते॒ शुष्मो॑ वृष॒भ एतु॑ प॒श्चात् । ओत्त॒राद॑ध॒रागा पु॒रस्ता᳚त् । आ वि॒श्वतो॑ अ॒भि समे᳚त्व॒र्वाम् । इन्द्र॑ द्यु॒म्नग्ं सुव॑र्वद्धेह्य॒स्मे ॥ 39 ॥

gī॒rbhirva̭rdha vṛṣa॒bha-ñca̭rṣaṇī॒nām || sthū॒rasya̭ rā॒yo bṛ̭ha॒to ya īśe᳚ | tamṷ ṣṭavāma vi॒dathe॒ṣvindra᳚m | yo vā॒yunā॒ jaya̭ti॒ goma̭tīṣu | pra dhṛ̭ṣṇu॒yā na̭yati॒ vasyo॒ accha̭ || ā te॒ śuṣmo̭ vṛṣa॒bha etṷ pa॒ścāt | otta॒rāda̭dha॒rāgā pu॒rastā᳚t | ā vi॒śvato̭ a॒bhi same᳚tva॒rvām | indra̭ dyu॒mnagṃ suva̭rvaddhehya॒sme || 39 ||

સ્તુતિઓથી ચર્ષણી (મનુષ્યો)ના વૃષભ (શ્રેષ્ઠ)ને વૃદ્ધિ પમાડો. જે સ્થૂર (મોટા), બૃહત (વિશાળ) ધનનો ઈશ્વર છે, તે ઇન્દ્રની વિદથ (યજ્ઞ)માં સ્તુતિ કરીએ; જે વાયુ (બળ)થી ગોમતી (ગાયોવાળી) સેનાઓમાં જીતે છે; જે ધૃષ્ણુ (ધાર્ષ્ટ્યપૂર્ણ) રીતે વસ્ય (ધન) તરફ દોરે છે. હે ઇન્દ્ર, તમારો ઉષ્મા (શક્તિ) વૃષભ રૂપે પાછળથી આવો; ઉપરથી નીચે તરફ, આગળથી; સર્વત્રથી અર્વાક (નજીક) આવો; હે ઇન્દ્ર, દ્યુમ્ન (યશ) અને સુવર્વત (સુંદર ધનવાળું) અમને આપો. ^AI

Anuvaka 40

(व॒राहै᳚--र् वि॒श्वहा॑ - ऽजनिष्ट पू॒षो - द्वरी॑वृजत् - खा॒दयो॑ वः - पा॒न् - त्यस्त - या॒भि--र् + नव॑ च) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - सावित्रादिपशूनां सूक्तानि
आ दे॒वो या॑तु सवि॒ता सु॒रत्नः॑ । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒प्रा वह॑मानो॒ अश्वैः᳚ । हस्ते॒ दधा॑नो॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ । नि॒वे॒शय॑न् च प्रसु॒वन् च॒ भूम॑ ॥ अ॒भीवृ॑त॒-ङ्कृश॑नै-र्वि॒श्वरू॑पम् ।
हिर॑ण्यशम्यं-यँज॒तो बृ॒हन्त᳚म् । आस्था॒-द्रथग्ं॑ सवि॒ता चि॒त्रभा॑नुः । कृ॒ष्णा रजाग्ं॑सि॒ तवि॑षी॒-न्दधा॑नः ॥ सघा॑ नो दे॒व-स्स॑वि॒ता स॒वाय॑ । आसा॑विष॒-द्वसु॑पति॒-र्वसू॑नि ॥ 40 ॥

(va॒rāhai᳚--r vi॒śvahā̭ - 'janiṣṭa pū॒ṣo - dvarī̭vṛjat - khā॒dayo̭ vaḥ - pā॒n - tyasta - yā॒bhi--r + nava̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - sāvitrādipaśūnāṃ sūktāni
ā de॒vo yā̭tu savi॒tā su॒ratnaḥ̭ | a॒nta॒ri॒kṣa॒prā vaha̭māno॒ aśvaiḥ᳚ | haste॒ dadhā̭no॒ naryā̭ pu॒rūṇi̭ | ni॒ve॒śaya̭n ca prasu॒van ca॒ bhūma̭ || a॒bhīvṛ̭ta॒-ṅkṛśa̭nai-rvi॒śvarṷ̄pam |
hira̭ṇyaśamyaṃ-ya~ja॒to bṛ॒hanta᳚m | āsthā॒-drathagṃ̭ savi॒tā ci॒trabhā̭nuḥ | kṛ॒ṣṇā rajāgṃ̭si॒ tavi̭ṣī॒-ndadhā̭naḥ || saghā̭ no de॒va-ssa̭vi॒tā sa॒vāya̭ | āsā̭viṣa॒-dvasṷpati॒-rvasṷ̄ni || 40 ||

આ દેવ સવિતા સુંદર રત્નો સાથે આવે; અશ્વો દ્વારા આકાશને ભરતો, હાથમાં મનુષ્યોને યોગ્ય ઘણી વસ્તુઓ ધારણ કરતો, બધાને સ્થાપિત કરતો અને પૃથ્વીને પ્રેરિત કરતો આવે. વિશ્વરૂપ, કૃશનોથી ઢંકાયેલો, સુવર્ણમય શમ્યાવાળો, મહાન, પૂજનીય સવિતા ચિત્રભાનુ રથ પર બેઠો; અંધકારમય રજોને ધારણ કરતો, તેની શક્તિ સાથે. તે દેવ સવિતા અમારા માટે એકસાથે પ્રેરણા કરે; વસુપતિ તે વસુઓને પ્રાપ્ત કરાવે. ^AI

Anuvaka 41

वि॒श्रय॑माणो॒ अम॑तिमुरू॒चीम् । म॒र्त॒भोज॑न॒मध॑ रासते न ॥ वि जना᳚ञ्छ्या॒वा-श्शि॑ति॒पादो॑ अख्यन्न् । रथ॒ग्ं॒ हिर॑ण्य प्र उगं॒-वँह॑न्तः । शश्व॒-द्दिशः॑ सवि॒तु-र्दैव्य॑स्य । उ॒पस्थे॒ विश्वा॒ भुव॑नानि तस्थुः ॥ वि सु॑प॒र्णो अ॒न्तरि॑क्षाण्यख्यत् । ग॒भी॒रवे॑पा॒ असु॑र-स्सुनी॒थः । क्वे॑दानी॒ग्ं॒ सूर्यः॒ कश्चि॑केत । क॒त॒मा-न्द्याग्ं र॒श्मिर॒स्यात॑तान ॥ 41 ॥

vi॒śraya̭māṇo॒ ama̭timurū॒cīm | ma॒rta॒bhoja̭na॒madha̭ rāsate na || vi janā᳚ñchyā॒vā-śśi̭ti॒pādo̭ akhyann | ratha॒gṃ॒ hira̭ṇya pra ugaṃ॒-va~ha̭ntaḥ | śaśva॒-ddiśaḥ̭ savi॒tu-rdaivya̭sya | u॒pasthe॒ viśvā॒ bhuva̭nāni tasthuḥ || vi sṷpa॒rṇo a॒ntari̭kṣāṇyakhyat | ga॒bhī॒ravḙpā॒ asṷra-ssunī॒thaḥ | kvḙdānī॒gṃ॒ sūryaḥ॒ kaści̭keta | ka॒ta॒mā-ndyāgṃ ra॒śmira॒syāta̭tāna || 41 ||

વિશાળ દિશાઓમાં ફેલાતો, અમૃતમય (અમતિ) ભોજન મનુષ્યોને આપે છે. શ્યામ અને શ્વેતપાદ (અશ્વો) જોયા; સુવર્ણમય રથને ઊંચો લઈ જતા. દિવ્ય સવિતાની દિશાઓ સદા તેમના ખોળામાં બધા ભુવનો સ્થિત છે. સુપર્ણ (સૂર્ય) એ અંતરિક્ષોને જોયું; ગંભીર વેગવાળો, સુનીતિવાળો અસુર. હવે સૂર્ય ક્યાં છે? કોણે જાણ્યું? કઈ દિશાએ તેની કિરણ ફેલાયેલી છે? ^AI

Anuvaka 42

भग॒-न्धियं॑-वाँ॒जय॑न्तः॒ पुर॑न्धिम् । नरा॒शग्ंसो॒ ग्नास्पति॑र्नो अव्यात् । आ-ऽये वा॒मस्य॑ सङ्ग॒थे र॑यी॒णाम् । प्रि॒या दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स्या॑म ॥ आ नो॒ विश्वे॒ अस्क्रा॑ गमन्तु दे॒वाः । मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑ण-स्स॒जोषाः᳚ । भुव॒न्॒. यथा॑ नो॒ विश्वे॑ वृ॒धासः॑ । कर᳚न्-थ्सु॒षहा॑ विथु॒र-न्न शवः॑ ॥ श-न्नो॑ दे॒वा वि॒श्वदे॑वा भवन्तु । शग्ं सर॑स्वती स॒ह धी॒भिर॑स्तु ॥ 42 ॥

bhaga॒-ndhiyaṃ̭-vā~॒jaya̭ntaḥ॒ pura̭ndhim | narā॒śagṃso॒ gnāspati̭rno avyāt | ā-'ye vā॒masya̭ saṅga॒the ra̭yī॒ṇām | pri॒yā de॒vasya̭ savi॒tu-ssyā̭ma || ā no॒ viśve॒ askrā̭ gamantu de॒vāḥ | mi॒tro a̭rya॒mā varṷṇa-ssa॒joṣāḥ᳚ | bhuva॒n॒. yathā̭ no॒ viśvḙ vṛ॒dhāsaḥ̭ | kara᳚n-thsu॒ṣahā̭ vithu॒ra-nna śavaḥ̭ || śa-nno̭ de॒vā vi॒śvadḙvā bhavantu | śagṃ sara̭svatī sa॒ha dhī॒bhira̭stu || 42 ||

ભગ દેવતાને ધ્યાન અને પુરંધિ (બુદ્ધિ) દ્વારા વર્ધિત કરતા; નરાશંસ અને ગ્નાસ્પતિ (દેવપત્નીઓના પતિ) અમારું રક્ષણ કરે. અમે ધનના સંગમમાં તમારી નજીક આવીએ; પ્રિય દેવ સવિતાના પ્રિય બનીએ. બધા દેવો અમારી પાસે આવે; મિત્ર, અર્યમા અને વરુણ એકસાથે સંતુષ્ટ થાય. જેમ બધા વૃદ્ધિકારક દેવો અમારા માટે હોય; તેઓ સહન કરવા યોગ્ય, વિથુર (શત્રુ) ના બળને જેમ જીતે. દેવો, વિશ્વદેવો અમને શાંતિ આપે; સરસ્વતી બુદ્ધિઓ સાથે શાંતિ આપે. ^AI

Anuvaka 43

शम॑भि॒षाच॒-श्शमु॑ राति॒षाचः॑ । श-न्नो॑ दि॒व्याः पार्थि॑वा॒-श्श-न्नो॒ अप्याः᳚ ॥ ये स॑वि॒तु-स्स॒त्यस॑वस्य॒ विश्वे᳚ । मि॒त्रस्य॑ व्र॒ते वरु॑णस्य दे॒वाः । ते सौभ॑गं-वीँ॒रव॒द्गोम॒दप्नः॑ । दधा॑तन॒ द्रवि॑ण-ञ्चि॒त्रम॒स्मे ॥ अग्ने॑ या॒हि दू॒त्यं॑-वाँरि॑षेण्यः । दे॒वां अच्छा᳚ ब्रह्म॒कृता॑ ग॒णेन॑ । सर॑स्वती-म्म॒रुतो॑ अ॒श्विना-ऽ॒पः । य॒क्षि॒ दे॒वा-न्र॑त्न॒धेया॑य॒ विश्वान्॑ ॥ 43 ॥

śama̭bhi॒ṣāca॒-śśamṷ rāti॒ṣācaḥ̭ | śa-nno̭ di॒vyāḥ pārthi̭vā॒-śśa-nno॒ apyāḥ᳚ || ye sa̭vi॒tu-ssa॒tyasa̭vasya॒ viśve᳚ | mi॒trasya̭ vra॒te varṷṇasya de॒vāḥ | te saubha̭gaṃ-vī~॒rava॒dgoma॒dapnaḥ̭ | dadhā̭tana॒ dravi̭ṇa-ñci॒trama॒sme || agnḙ yā॒hi dū॒tyaṃ̭-vā~ri̭ṣeṇyaḥ | de॒vāṃ acchā᳚ brahma॒kṛtā̭ ga॒ṇena̭ | sara̭svatī-mma॒ruto̭ a॒śvinā-'॒paḥ | ya॒kṣi॒ de॒vā-nra̭tna॒dheyā̭ya॒ viśvāṋ || 43 ||

અભિષાચ (સમીપે આવનાર) શાંતિ આપે, રાત્રિષાચ (રાત્રે આવનાર) શાંતિ આપે; દિવ્ય, પાર્થિવ (પૃથ્વીના) અને અપ્ય (જળના) દેવો અમને શાંતિ આપે. જે બધા દેવો સત્યસવ સવિતાના, મિત્રના અને વરુણના વ્રતમાં છે, તેઓ અમને સૌભાગ્ય, વીર્યવાન, ગોમય (ગાયોથી યુક્ત) અને અન્ન આપે; અમને ચિત્ર ધન આપે. અગ્નિ, તમે રક્ષણીય દૂતકાર્ય માટે જાઓ; બ્રહ્મકૃત ગણ સાથે દેવો તરફ. સરસ્વતી, મરુતો, અશ્વિનો અને જળોની પૂજા કરો; બધા દેવોને રત્નધેય (રત્નોની પ્રાપ્તિ) માટે યજ્ઞ કરો. ^AI

Anuvaka 44

द्यौः पि॑तः॒ पृथि॑वि॒ मात॒रद्ध्रु॑क् । अग्ने᳚ भ्रातर्वसवो मृ॒डता॑ नः । विश्व॑ आदित्या आदिते स॒जोषाः᳚ । अ॒स्मभ्य॒ग्ं॒ शर्म॑ बहु॒लं-विँय॑न्त ॥ विश्वे॑ देवा-श्शृणु॒तेमग्ं हव॑-म्मे । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ य उप॒ द्यवि॒ ष्ठ । ये अ॑ग्निजि॒ह्वा उ॒त वा॒ यज॑त्राः । आ॒स-द्या॒स्मि-न्ब॒र्॒हिषि॑ मादयद्ध्वम् ॥ आ वा᳚-म्मित्रावरुणा ह॒व्यजु॑ष्टिम् । नम॑सा देवा॒ वव॑सा-ऽऽववृत्याम् ॥ 44 ॥

dyauḥ pi̭taḥ॒ pṛthi̭vi॒ māta॒raddhrṷk | agne᳚ bhrātarvasavo mṛ॒ḍatā̭ naḥ | viśva̭ ādityā ādite sa॒joṣāḥ᳚ | a॒smabhya॒gṃ॒ śarma̭ bahu॒laṃ-vi~ya̭nta || viśvḙ devā-śśṛṇu॒temagṃ hava̭-mme | ye a॒ntari̭kṣe॒ ya upa॒ dyavi॒ ṣṭha | ye a̭gniji॒hvā u॒ta vā॒ yaja̭trāḥ | ā॒sa-dyā॒smi-nba॒r॒hiṣi̭ mādayaddhvam || ā vā᳚-mmitrāvaruṇā ha॒vyajṷṣṭim | nama̭sā devā॒ vava̭sā-''vavṛtyām || 44 ||

હે દ્યુલોક, તમે પિતા છો; હે પૃથ્વી, તમે માતા છો અને અમને ધારણ કરનારાં છો. હે અગ્નિ, તમે ભાઈ છો; હે વસુઓ, અમને સુખ આપો. હે વિશ્વે આદિત્યો અને હે અદિતિ, એક મનથી અમને વિશાળ રક્ષણ આપો. હે વિશ્વે દેવો, મારું આ આહ્વાન સાંભળો — જે અંતરિક્ષમાં છે અને જે સ્વર્ગમાં ઉપર છે; જે અગ્નિને જીભવાળા છે અથવા જે યજ્ઞને યોગ્ય છે — તમે આ યજ્ઞવેદિ પર બેસીને આનંદ કરો. હે મિત્રાવરુણા, હું નમસ્કાર સાથે તમારી હવ્યને ગ્રહણ કરવાની ઇચ્છાને તમારી તરફ વાળું છું, હે દેવો, વધુ ઉત્સાહથી. ^AI

Anuvaka 45

अ॒स्माक॒-म्ब्रह्म॒ पृत॑नासु सह्या अ॒स्माक᳚म् । वृ॒ष्टि-र्दि॒व्या सु॑पा॒रा ॥ यु॒वं-वँस्त्रा॑णि पीव॒सा व॑साथे । यु॒वोरच्छि॑द्रा॒ मन्त॑वो ह॒ सर्गाः᳚ । अवा॑तिरत॒मनृ॑तानि॒ विश्वा᳚ । ऋ॒तेन॑ मित्रावरुणा सचेथे ॥ तथ्सु वा᳚-म्मित्रावरुणा महि॒त्वम् । ई॒र्मा त॒स्थुषी॒रह॑भि-र्दुदुह्रे । विश्वाः᳚ पिन्वथ॒ स्वस॑रस्य॒ धेनाः᳚ । अनु॑ वा॒मेकः॑ प॒विराव॑वर्ति ॥ 45 ॥

a॒smāka॒-mbrahma॒ pṛta̭nāsu sahyā a॒smāka᳚m | vṛ॒ṣṭi-rdi॒vyā sṷpā॒rā || yu॒vaṃ-va~strā̭ṇi pīva॒sā va̭sāthe | yu॒voracchi̭drā॒ manta̭vo ha॒ sargāḥ᳚ | avā̭tirata॒manṛ̭tāni॒ viśvā᳚ | ṛ॒tena̭ mitrāvaruṇā sacethe || tathsu vā᳚-mmitrāvaruṇā mahi॒tvam | ī॒rmā ta॒sthuṣī॒raha̭bhi-rduduhre | viśvāḥ᳚ pinvatha॒ svasa̭rasya॒ dhenāḥ᳚ | anṷ vā॒mekaḥ̭ pa॒virāva̭varti || 45 ||

અમારું બ્રહ્મ (મંત્ર) યુદ્ધોમાં જીતે; અમારી દિવ્ય વૃષ્ટિ સુપાર (સહેલાઈથી પાર થવા યોગ્ય) થાય. હે મિત્રાવરુણા, તમે બંને પુષ્ટ થઈને રક્ષણો ધારણ કરો છો; તમારા મંત્રો અને સર્ગો નિર્દોષ છે. તમે બધાં અનૃતોને દૂર કર્યાં છે; હે મિત્રાવરુણા, તમે ઋત (સત્ય) સાથે જોડાયેલા છો. હે મિત્રાવરુણા, તમારું એ મહત્ત્વ ખરેખર મહાન છે; સ્થિર રહેનારી (ગાયો)એ પોતાના વાછરડાંઓ સાથે દોહન કર્યું. તમે સ્વસર (દિવસ)ની બધી ધેનુઓ (ગાયો/કિરણો)ને પુષ્ટ કરો છો; તમારી પાસે એક (સૂર્ય) પોતાનું પવિત્ર ચક્ર ફેરવે છે. ^AI

Anuvaka 46

यद्बग्ंहि॑ष्ठ॒-न्नाति॒विदे॑ सुदानू । अच्छि॑द्र॒ग्ं॒ शर्म॒ भुव॑नस्य गोपा । ततो॑ नो मित्रावरुणा-ववीष्टम् । सिषा॑सन्तो जीगि॒वाग्ंसः॑ स्याम ॥ आ नो॑ मित्रावरुणा ह॒व्यदा॑तिम् । घृ॒तै-र्गव्यू॑तिमुक्षत॒मिडा॑भिः । प्रति॑ वा॒मत्र॒ वर॒मा जना॑य । पृ॒णी॒तमु॒द्गो दि॒व्यस्य॒ चारोः᳚ ॥ प्र बा॒हवा॑ सिसृत-ञ्जी॒वसे॑ नः । आ नो॒ गव्यू॑तिमुक्षत-ङ्घृ॒तेन॑ ॥ 46 ॥

yadbagṃhi̭ṣṭha॒-nnāti॒vidḙ sudānū | acchi̭dra॒gṃ॒ śarma॒ bhuva̭nasya gopā | tato̭ no mitrāvaruṇā-vavīṣṭam | siṣā̭santo jīgi॒vāgṃsaḥ̭ syāma || ā no̭ mitrāvaruṇā ha॒vyadā̭tim | ghṛ॒tai-rgavyṷ̄timukṣata॒miḍā̭bhiḥ | prati̭ vā॒matra॒ vara॒mā janā̭ya | pṛ॒ṇī॒tamu॒dgo di॒vyasya॒ cāroḥ᳚ || pra bā॒havā̭ sisṛta-ñjī॒vasḙ naḥ | ā no॒ gavyṷ̄timukṣata-ṅghṛ॒tena̭ || 46 ||

હે સુદાનુ (સારું દાન કરનારા) મિત્રાવરુણા, જે અતિ શ્રેષ્ઠ છે અને જેને સહેલાઈથી જાણી શકાતું નથી, તે નિર્દોષ રક્ષણ તમે ભુવનના રક્ષકો છો; તેમાંથી તમે અમારી તરફ આવો. અમે જીત મેળવીને સંપત્તિની ઇચ્છા રાખનારા બનીએ. હે મિત્રાવરુણા, અમારી હવ્ય આપવાની ઇચ્છા તરફ આવો; ઘૃત અને ઇડા (સ્તુતિ)થી ગોવ્યૂતિ (ગાયોનું સ્થાન)ને સિંચો. અહીં લોકો માટે તમારું શ્રેષ્ઠ વરદાન પ્રતિ આવો; દિવ્ય અને પ્રિય ઉદ્ગાર (સ્તોત્ર)ને પૂર્ણ કરો. અમારા જીવન માટે તમારા બાહુઓ ફેલાવો; ઘૃતથી અમારી ગોવ્યૂતિને સિંચો. ^AI

Anuvaka 47

आ नो॒ जने᳚ श्रवयतं-युँवाना । श्रु॒त-म्मे॑ मित्रावरुणा॒ हवे॒मा ॥ इ॒मा रु॒द्राय॑ स्थि॒रध॑न्वने॒ गिरः॑ । क्षि॒प्रेष॑वे दे॒वाय॑ स्व॒धाम्ने᳚ । अषा॑ढाय॒ सह॑मानाय मी॒ढुषे᳚ । ति॒ग्मायु॑धाय भरता शृ॒णोत॑न ॥ त्वा द॑त्तेभी रुद्र॒ शन्त॑मेभिः । श॒तग्ं हिमा॑ अशीय भेष॒जेभिः॑ । व्य॑स्मद्द्वेषो॑ वित॒रं-व्यँग्ंहः॑ । व्यमी॑वाग् श्चातयस्वा॒ विषू॑चीः ॥ 47 ॥

ā no॒ jane᳚ śravayataṃ-yu~vānā | śru॒ta-mmḙ mitrāvaruṇā॒ have॒mā || i॒mā ru॒drāya̭ sthi॒radha̭nvane॒ giraḥ̭ | kṣi॒preṣa̭ve de॒vāya̭ sva॒dhāmne᳚ | aṣā̭ḍhāya॒ saha̭mānāya mī॒ḍhuṣe᳚ | ti॒gmāyṷdhāya bharatā śṛ॒ṇota̭na || tvā da̭ttebhī rudra॒ śanta̭mebhiḥ | śa॒tagṃ himā̭ aśīya bheṣa॒jebhiḥ̭ | vya̭smaddveṣo̭ vita॒raṃ-vya~gṃhaḥ̭ | vyamī̭vāg ścātayasvā॒ viṣṷ̄cīḥ || 47 ||

હે યુવાન મિત્રાવરુણા, અમારા લોકોમાં (તમારી) સાંભળો; મારું આ આહ્વાન સાંભળો. આ સ્તુતિઓ રુદ્ર માટે છે, જે દૃઢ ધનુષ્યવાળા, ઝડપી બાણવાળા, દેવ, સ્વધાવાળા (આત્મબળવાળા), અજેય, સર્વને વશ કરનાર, દાન કરનાર અને તીક્ષ્ણ આયુધવાળા છે; તેમને આ સ્તુતિઓ અર્પો અને સાંભળો. હે રુદ્ર, તમે આપેલા અત્યંત શાંતિપ્રદ ઔષધોથી હું સો શિયાળા (વર્ષો) જીવું. અમારાથી દ્વેષ દૂર કરો, અમારાથી પાપ દૂર કરો; અને બધી વિષૂચી (ચારે દિશામાં ફેલાયેલી) વ્યાધિઓને દૂર કરો. ^AI

Anuvaka 48

अर्ह॑न्बिभर्षि॒ साय॑कानि॒ धन्व॑ । अर्ह॑न्नि॒ष्कं-यँ॑ज॒तं-विँ॒श्वरू॑पम् । अर्ह॑न्नि॒दन्द॑यसे॒ विश्व॒मब्भु॑वम् । न वा ओजी॑यो रुद्र॒ त्वद॑स्ति ॥, मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॒ आयु॑षि॒ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे॑षु रीरिषः । वी॒रा-न्मानो॑ रुद्र भामि॒तो व॑धीर्ह॒विष्म॑न्तो॒ नम॑सा विधेम ते ॥॥ आ ते॑ पितर्मरुताग्ं सु॒म्नमे॑तु । मा न॒-स्सूर्य॑स्य स॒दृंशो॑ युयोथाः । अ॒भि नो॑ वी॒रो अर्व॑ति क्षमेत । प्रजा॑येमहि रुद्र प्र॒जाभिः॑ ॥ ए॒वा ब॑भ्रो वृषभ चेकितान । यथा॑ देव॒ न हृ॑णी॒षे न हग्ंसि॑ । हा॒व॒न॒श्रूर्नो॑ रुद्रे॒ह बो॑धि । बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः᳚ ॥ परि॑णो रु॒द्रस्य॑ हे॒ति र्वृ॑णक्तु॒ परि॑त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒तिर॑घा॒योः । अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्य-स्तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृडय ॥, स्तु॒हि श्रु॒त-ङ्ग॑र्त॒सदं॒-युँवा॑न-म्मृ॒ग-न्न भी॒म-मु॑पह॒त्नु-मु॒ग्रम् । मृ॒डा ज॑रि॒त्रे रु॑द्र॒ स्तवा॑नो अ॒न्यन्ते॑ अ॒स्मन्निव॑पन्तु॒ सेनाः᳚ ॥ । मीढु॑ष्टम॒ शिव॑तम शि॒वो नः॑ सु॒मना॑ भव ।प॒र॒मे वृ॒क्ष आयु॑ध-न्नि॒धाय॒ कृत्तिं॒-वँसा॑न॒ आच॑र॒ पिना॑क॒म्बिभ्र॒दाग॑हि ॥ अर्ह॑न्बिभर्षि॒ साय॑कानि॒ धन्व॑ । अर्ह॑न्नि॒ष्कं-यँ॑ज॒तं-विँ॒श्वरू॑पम् । अर्ह॑न्नि॒दन्द॑यसे॒ विश्व॒मब्भु॑वम् । न वा ओजी॑यो रुद्र॒ त्वद॑स्ति ॥। त्वम॑ग्ने रु॒द्रो असु॑रो म॒हो दि॒वस्त्वग्ं शर्धो॒ मारु॑त-म्पृ॒क्ष ई॑शिषे । त्वं-वाँतै॑ररु॒णैर्या॑सि शङ्ग॒यस्त्व-म्पू॒षा वि॑ध॒तः पा॑सि॒ नुत्मना᳚ ॥, आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रग्ं होता॑रग्ं सत्य॒यज॒ग्ं॒ रोद॑स्योः । अ॒ग्नि-म्पु॒रा त॑नयि॒त्नो र॒चित्ता॒-द्धिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम् ॥ ॥ 48 ॥

arha̭nbibharṣi॒ sāya̭kāni॒ dhanva̭ | arha̭nni॒ṣkaṃ-ya~̭ja॒taṃ-vi~॒śvarṷ̄pam | arha̭nni॒danda̭yase॒ viśva॒mabbhṷvam | na vā ojī̭yo rudra॒ tvada̭sti ||, mā na̭sto॒ke tana̭ye॒ mā na॒ āyṷṣi॒ mā no॒ goṣu॒ mā no॒ aśvḙṣu rīriṣaḥ | vī॒rā-nmāno̭ rudra bhāmi॒to va̭dhīrha॒viṣma̭nto॒ nama̭sā vidhema te |||| ā tḙ pitarmarutāgṃ su॒mnamḙtu | mā na॒-ssūrya̭sya sa॒dṛṃśo̭ yuyothāḥ | a॒bhi no̭ vī॒ro arva̭ti kṣameta | prajā̭yemahi rudra pra॒jābhiḥ̭ || e॒vā ba̭bhro vṛṣabha cekitāna | yathā̭ deva॒ na hṛ̭ṇī॒ṣe na hagṃsi̭ | hā॒va॒na॒śrūrno̭ rudre॒ha bo̭dhi | bṛ॒hadva̭dema vi॒dathḙ su॒vīrāḥ᳚ || pari̭ṇo ru॒drasya̭ he॒ti rvṛ̭ṇaktu॒ pari̭tve॒ṣasya̭ durma॒tira̭ghā॒yoḥ | ava̭ sthi॒rā ma॒ghava̭dbhya-stanuṣva॒ mīḍhva̭sto॒kāya॒ tana̭yāya mṛḍaya ||, stu॒hi śru॒ta-ṅga̭rta॒sadaṃ॒-yu~vā̭na-mmṛ॒ga-nna bhī॒ma-mṷpaha॒tnu-mu॒gram | mṛ॒ḍā ja̭ri॒tre rṷdra॒ stavā̭no a॒nyantḙ a॒smanniva̭pantu॒ senāḥ᳚ || | mīḍhṷṣṭama॒ śiva̭tama śi॒vo naḥ̭ su॒manā̭ bhava |pa॒ra॒me vṛ॒kṣa āyṷdha-nni॒dhāya॒ kṛttiṃ॒-va~sā̭na॒ āca̭ra॒ pinā̭ka॒mbibhra॒dāga̭hi || arha̭nbibharṣi॒ sāya̭kāni॒ dhanva̭ | arha̭nni॒ṣkaṃ-ya~̭ja॒taṃ-vi~॒śvarṷ̄pam | arha̭nni॒danda̭yase॒ viśva॒mabbhṷvam | na vā ojī̭yo rudra॒ tvada̭sti ||| tvama̭gne ru॒dro asṷro ma॒ho di॒vastvagṃ śardho॒ mārṷta-mpṛ॒kṣa ī̭śiṣe | tvaṃ-vā~tai̭raru॒ṇairyā̭si śaṅga॒yastva-mpū॒ṣā vi̭dha॒taḥ pā̭si॒ nutmanā᳚ ||, ā vo॒ rājā̭namadhva॒rasya̭ ru॒dragṃ hotā̭ragṃ satya॒yaja॒gṃ॒ roda̭syoḥ | a॒gni-mpu॒rā ta̭nayi॒tno ra॒cittā॒-ddhira̭ṇyarūpa॒mava̭se kṛṇudhvam || || 48 ||

હે રુદ્ર, તું ધનુષ્ય ધારણ કરવા યોગ્ય છે અને તેના પર બાણો ધારણ કરે છે; તું સુવર્ણના આભૂષણને ધારણ કરવા યોગ્ય છે, જે યજ્ઞમાં પૂજનીય અને વિશ્વરૂપ છે; તું સમગ્ર જગતને દંડ આપવા યોગ્ય છે, જે સર્વવ્યાપી થઈ ગયું છે. હે રુદ્ર, તારા કરતાં વધુ બળવાન કોઈ નથી. અમારાં સંતાનને, અમારી આયુષ્યને, અમારાં ગાયોને અને અમારા ઘોડાઓને તું હાનિ ન પહોંચાડ. હે રુદ્ર, અમારા વીર પુરુષોને ક્રોધિત થઈને તું મારી ન નાખ; અમે હવિષ્યથી અને નમસ્કારથી તારી ઉપાસના કરીએ છીએ. હે પિતા, મરુતો સાથે તારું કલ્યાણ અમારી પાસે આવો; અમને સૂર્ય જેવા તેજથી તું અલગ ન કર. અમારો વીર પુત્ર ઘોડા પર ચઢીને અમારી રક્ષા કરે; હે રુદ્ર, અમે સંતાનોથી વૃદ્ધિ પામીએ. હે વૃષભ, હે જ્ઞાની બભ્રુ, આ પ્રમાણે તું વર્ત, જેથી હે દેવ, તું અમારા પર ક્રોધ ન કરે અને અમારો નાશ ન કરે. હે રુદ્ર, અમારા પ્રાર્થનાને સાંભળનાર તું અહીં અમારી પ્રત્યે જાગૃત થા; અમે સારા પુત્રો સાથે યજ્ઞસભામાં મહાન વાણી બોલીએ. રુદ્રનું શસ્ત્ર અમારાથી દૂર રહે; દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, પાપ કરનારા રુદ્રનો ક્રોધ અમારાથી દૂર રહે. હે ધનવાનોના પાલક, તારા દૃઢ શસ્ત્રોને શાંત કર; હે મીહ્વન, અમારાં સંતાન અને પૌત્રો પર કૃપા કર. હે શ્રુત, ઋતમાં નિવાસ કરનાર, યુવાન, સિંહ જેવા ભયંકર, આક્રમણ કરનાર, ઉગ્ર રુદ્રની સ્તુતિ કર; હે રુદ્ર, સ્તુત થઈને સ્તુતિ કરનારને કૃપા કર; તારી બીજી સેનાઓ અમારાથી દૂર પડે. હે અત્યંત દાનશીલ, અત્યંત કલ્યાણકારી, અમારા પ્રત્યે શાંત અને પ્રસન્ન થા. ઊંચા વૃક્ષ પર આયુધ મૂકીને, ચામડાનું વસ્ત્ર ધારણ કરીને તું વિચર; પિનાક (ધનુષ્ય) ધારણ કરીને તું અમારી પાસે આવ. હે રુદ્ર, તું ધનુષ્ય ધારણ કરવા યોગ્ય છે અને તેના પર બાણો ધારણ કરે છે; તું સુવર્ણના આભૂષણને ધારણ કરવા યોગ્ય છે, જે યજ્ઞમાં પૂજનીય અને વિશ્વરૂપ છે; તું સમગ્ર જગતને દંડ આપવા યોગ્ય છે, જે સર્વવ્યાપી થઈ ગયું છે. હે રુદ્ર, તારા કરતાં વધુ બળવાન કોઈ નથી. હે અગ્નિ, તું રુદ્ર, અસુર અને મહાન આકાશના સ્વામી છે; તું મરુતોના સમૂહને ધારણ કરે છે અને તેના પર શાસન કરે છે. તું લાલ રંગના વાયુઓ સાથે કલ્યાણકારી રીતે વિચરે છે; તું પૂષા છે અને સ્તુતિ કરનારના રક્ષણની ચિંતા કરે છે. અમારા યજ્ઞના રાજા રુદ્રને, રોદસી (દ્યુલોક અને પૃથ્વી)ના સત્યયજ્ઞ હોતા રૂપે, અમે આમંત્રણ આપીએ છીએ. પુત્રને ઉત્પન્ન કરનાર અગ્નિને પહેલાંથી જ સુવર્ણરૂપે રચીને, તમે રક્ષણ માટે તેને પ્રાપ્ત કરો. ^AI

Anuvaka 49

(वसू॑नि - तता - नास्तु॒ - विश्वान्॑.-ववृत्यांवँवर्ति-घृ॒तेन॒-विषू॑चीः-श्रु॒त-न्द्वे च॑) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - सौर्यादिपशूनां सूक्तानि
सूर्यो॑ दे॒वीमु॒षस॒ग्ं रोच॑माना॒ मर्यः॑ । न योषा॑म॒भ्ये॑ति प॒श्चात् । यत्रा॒ नरो॑ देव॒यन्तो॑ यु॒गानि॑ । वि॒त॒न्वते॒ प्रति॑ भ॒द्राय॑ भ॒द्रम् ॥ भ॒द्रा अश्वा॑ ह॒रित॒-स्सूर्य॑स्य । चि॒त्रा एद॑ग्वा अनु॒माद्या॑सः । न॒म॒स्यन्तो॑ दि॒व आ पृ॒ष्ठम॑स्थुः ।
परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी य॑न्ति स॒द्यः ॥ त-थ्सूर्य॑स्य देव॒त्व-न्त-न्म॑हि॒त्वम् । म॒द्ध्या कर्तो॒-र्वित॑त॒ग्ं॒ सञ्ज॑भार ॥ 49 ॥

(vasṷ̄ni - tatā - nāstu॒ - viśvāṋ.-vavṛtyāṃva~varti-ghṛ॒tena॒-viṣṷ̄cīḥ-śru॒ta-ndve ca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - sauryādipaśūnāṃ sūktāni
sūryo̭ de॒vīmu॒ṣasa॒gṃ roca̭mānā॒ maryaḥ̭ | na yoṣā̭ma॒bhyḙti pa॒ścāt | yatrā॒ naro̭ deva॒yanto̭ yu॒gāni̭ | vi॒ta॒nvate॒ prati̭ bha॒drāya̭ bha॒dram || bha॒drā aśvā̭ ha॒rita॒-ssūrya̭sya | ci॒trā eda̭gvā anu॒mādyā̭saḥ | na॒ma॒syanto̭ di॒va ā pṛ॒ṣṭhama̭sthuḥ |
pari॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ya̭nti sa॒dyaḥ || ta-thsūrya̭sya deva॒tva-nta-nma̭hi॒tvam | ma॒ddhyā karto॒-rvita̭ta॒gṃ॒ sañja̭bhāra || 49 ||

(વસુઓ - વિસ્તારેલા - ન હો - સર્વને - હું ફેરવું - ફેરવે છે - ઘૃતથી - ચારે દિશાએ - સાંભળેલા - બે પણ) (અષ્ટક ૬) અનુવાક ૭ - સૂર્ય આદિ પશુઓના સૂક્તો સૂર્ય પ્રકાશતી દેવી ઉષાને પાછળથી પુરુષ સ્ત્રીની જેમ પાસે આવે છે. જ્યાં દેવતાઓને ઇચ્છતા પુરુષો યજ્ઞોને વિસ્તારે છે, ભલા માટે ભલું. સૂર્યના અશ્વો ભલા છે, હરિત (લીલા-સોનેરી) રંગના છે. તે ચિત્રવિચિત્ર છે, દોડનારા છે, સ્તુતિને યોગ્ય છે. નમસ્કાર કરતા તેઓ આકાશના પૃષ્ઠ સુધી પહોંચ્યા છે. આકાશ અને પૃથ્વી તરત જ તેની આસપાસ ફરે છે. તે સૂર્યનું દેવત્વ છે, તે તેની મહત્તા છે. તે મધ્યાહ્ને અંતરિક્ષને વિસ્તારીને એકત્ર કરે છે. ॥ ૪૯ ॥ ^AI

Anuvaka 50

य॒देदयु॑क्त ह॒रितः॑ स॒धस्था᳚त् । आद्रात्री॒ वास॑स्तनुते सि॒मस्मै᳚ ॥ त-न्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्याभि॒चक्षे᳚ । सूर्यो॑ रू॒प-ङ्कृ॑णुते॒ द्योरु॒पस्थे᳚ । अ॒न॒न्तम॒न्य-द्रुश॑दस्य॒ पाजः॑ । कृ॒ष्णम॒न्यद्ध॒रित॒-स्सम्भ॑रन्ति ॥ अ॒द्या दे॑वा॒ उदि॑ता॒ सूर्य॑स्य । निरग्ंह॑सः पिपृ॒तान्निर॑व॒द्यात् । तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ताम् । अदि॑ति॒-स्सिन्धुः॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥ 50 ॥

ya॒dedayṷkta ha॒ritaḥ̭ sa॒dhasthā᳚t | ādrātrī॒ vāsa̭stanute si॒masmai᳚ || ta-nmi॒trasya॒ varṷṇasyābhi॒cakṣe᳚ | sūryo̭ rū॒pa-ṅkṛ̭ṇute॒ dyoru॒pasthe᳚ | a॒na॒ntama॒nya-druśa̭dasya॒ pājaḥ̭ | kṛ॒ṣṇama॒nyaddha॒rita॒-ssambha̭ranti || a॒dyā dḙvā॒ udi̭tā॒ sūrya̭sya | niragṃha̭saḥ pipṛ॒tānnira̭va॒dyāt | tanno̭ mi॒tro varṷṇo māmahantām | adi̭ti॒-ssindhuḥ̭ pṛthi॒vī u॒ta dyauḥ || 50 ||

જ્યારે તેણે હરિત (અશ્વો)ને તેમના સ્થાનથી જોડ્યા, ત્યારે રાત્રિ તેમના માટે વસ્ત્ર ફેલાવે છે. તે મિત્ર અને વરુણના દર્શન માટે છે; સૂર્ય આકાશની ગોદમાં પોતાનું રૂપ રચે છે. તેનું એક બળ અનંત છે, જે દૃશ્ય છે; બીજું કૃષ્ણ (શ્યામ) છે, જે હરિત (અશ્વો) એકત્ર કરે છે. આજે દેવોએ સૂર્યના ઉદય સમયે અમને પાપોથી મુક્ત કર્યા છે, નિર્દોષતાથી મુક્ત કર્યા છે. તે અમને મિત્ર, વરુણ, અદિતિ, સિંધુ, પૃથ્વી અને આકાશ આનંદ આપે. ॥ ૫૦ ॥ ^AI

Anuvaka 51

दि॒वो रु॒क्म उ॑रु॒चक्षा॒ उदे॑ति । दू॒रे अ॑र्थस्त॒रणि॒-र्भ्राज॑मानः । नू॒न-ञ्जना॒-स्सूर्ये॑ण॒ प्रसू॑ताः । आयन्नर्था॑नि कृ॒णव॒न्नपाग्ं॑सि ॥ श-न्नो॑ भव॒ चक्ष॑सा॒ श-न्नो॒ अह्ना᳚ । श-म्भा॒नुना॒ शग्ं हि॒मा श-ङ्घृ॒णेन॑ । यथा॒ शम॒स्मै शमस॑-द्दुरो॒णे । त-थ्सू᳚र्य॒ द्रवि॑ण-न्धे॒हि चि॒त्रम् ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः ॥ 51 ॥

di॒vo ru॒kma ṷru॒cakṣā॒ udḙti | dū॒re a̭rthasta॒raṇi॒-rbhrāja̭mānaḥ | nū॒na-ñjanā॒-ssūryḙṇa॒ prasṷ̄tāḥ | āyannarthā̭ni kṛ॒ṇava॒nnapāgṃ̭si || śa-nno̭ bhava॒ cakṣa̭sā॒ śa-nno॒ ahnā᳚ | śa-mbhā॒nunā॒ śagṃ hi॒mā śa-ṅghṛ॒ṇena̭ | yathā॒ śama॒smai śamasa̭-dduro॒ṇe | ta-thsū᳚rya॒ dravi̭ṇa-ndhe॒hi ci॒tram || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷrmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ || 51 ||

આકાશનો સુવર્ણમય સૂર્ય, વિશાળ દૃષ્ટિવાળો, ઉદય પામે છે; દૂર જનારો, પ્રકાશતો, તરનારો છે. હવે સૂર્યથી પ્રેરિત લોકો ધન અને પાપો કરવા ગયા છે. તું અમારા માટે દૃષ્ટિથી શુભ થા, દિવસથી શુભ થા, કિરણથી શુભ થા, શિયાળાથી શુભ થા, ઉષ્ણતાથી શુભ થા. જેમ તેને ઘરમાં શુભ થાય, તેમ હે સૂર્ય, અમને ચિત્રવિચિત્ર ધન આપ. દેવોનું ચિત્રવિચિત્ર સૈન્ય ઉદય પામ્યું; તે મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિનું ચક્ષુ છે. ॥ ૫૧ ॥ ^AI

Anuvaka 52

आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च ॥ त्वष्टा॒ दध॒दिन्द्रा॑य॒ शुष्म᳚म् । अपा॒को-ऽचि॑ष्टुर्य॒शसे॑ पु॒रूणि॑ । वृषा॒ यज॒न् वृष॑ण॒-म्भूरि॑रेताः । मू॒र्धन्. य॒ज्ञस्य॒ सम॑नक्तु दे॒वान् ॥, तन्न॑स्तु॒रीप॒मध॑ पोषयि॒त्नु देव॑ त्वष्ट॒र्वि र॑रा॒ण-स्स्य॑स्व । यतो॑ वी॒रः क॑र्म॒ण्यः॑ सु॒दक्षो॑ यु॒क्तग्रा॑वा॒ जाय॑ते दे॒वका॑मः ॥ । त्वष्टा॑ वी॒र-न्दे॒वका॑म-ञ्जजान॒ त्वष्टु॒रर्वा॑ जायत आ॒शुरश्वः॑ । त्वष्टे॒दं-विँश्व॒-म्भुव॑न-ञ्जजान ब॒होः क॒र्तार॑मि॒ह य॑क्षि होतः ॥ पि॒शङ्ग॑रूप-स्सु॒भरो॑ वयो॒धा-श्श्रु॒ष्टी वी॒रो जा॑यते दे॒वका॑मः । प्र॒जा-न्त्वष्टा॒ विष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे अथा॑ दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥ ॥ दशे॒म-न्त्वष्टु॑र्जनयन्त॒ गर्भ᳚म् । अत॑न्द्रासो युव॒तयो॒ बिभ॑र्त्रम् । ति॒ग्मानी॑क॒ग्ग्॒ स्वय॑शस॒-ञ्जने॑षु । वि॒रोच॑मान॒-म्परि॑षी-न्नयन्ति ॥ आविष्ट्यो॑ वर्धते॒ चारु॑रासु । जि॒ह्माना॑मू॒र्ध्व-स्स्वय॑शा उ॒पस्थे᳚ ॥ 52 ॥

ā-'prā॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya̭ ā॒tmā jaga̭tasta॒sthuṣa̭śca || tvaṣṭā॒ dadha॒dindrā̭ya॒ śuṣma᳚m | apā॒ko-'ci̭ṣṭurya॒śasḙ pu॒rūṇi̭ | vṛṣā॒ yaja॒n vṛṣa̭ṇa॒-mbhūri̭retāḥ | mū॒rdhan. ya॒jñasya॒ sama̭naktu de॒vān ||, tanna̭stu॒rīpa॒madha̭ poṣayi॒tnu deva̭ tvaṣṭa॒rvi ra̭rā॒ṇa-ssya̭sva | yato̭ vī॒raḥ ka̭rma॒ṇyaḥ̭ su॒dakṣo̭ yu॒ktagrā̭vā॒ jāya̭te de॒vakā̭maḥ || | tvaṣṭā̭ vī॒ra-nde॒vakā̭ma-ñjajāna॒ tvaṣṭu॒rarvā̭ jāyata ā॒śuraśvaḥ̭ | tvaṣṭe॒daṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na-ñjajāna ba॒hoḥ ka॒rtāra̭mi॒ha ya̭kṣi hotaḥ || pi॒śaṅga̭rūpa-ssu॒bharo̭ vayo॒dhā-śśru॒ṣṭī vī॒ro jā̭yate de॒vakā̭maḥ | pra॒jā-ntvaṣṭā॒ viṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme athā̭ de॒vānā॒mapyḙtu॒ pāthaḥ̭ || || daśe॒ma-ntvaṣṭṷrjanayanta॒ garbha᳚m | ata̭ndrāso yuva॒tayo॒ bibha̭rtram | ti॒gmānī̭ka॒gg॒ svaya̭śasa॒-ñjanḙṣu | vi॒roca̭māna॒-mpari̭ṣī-nnayanti || āviṣṭyo̭ vardhate॒ cārṷrāsu | ji॒hmānā̭mū॒rdhva-ssvaya̭śā u॒pasthe᳚ || 52 ||

તેં આકાશ અને પૃથ્વી તથા અંતરિક્ષને વ્યાપ્ત કર્યું છે; સૂર્ય જ ચેતન અને સ્થિર સૃષ્ટિનો આત્મા છે. ત્વષ્ટાએ ઇન્દ્ર માટે બળ આપ્યું; તે અપાક (પાકરહિત) અને અચિષ્ટુ (અદૃશ્ય) છે, તે યશસ્વી માટે અનેક વસ્તુઓ ધારણ કરે છે. વૃષભ (પુરુષ) યજ્ઞમાં વૃષભને અને બહુ રેતોવાળા (વીર્યવાળા)ને પ્રસન્ન કરે; તે યજ્ઞના મૂર્ધન (શિખર) પર દેવોને અભિષિક્ત કરે. હે દેવ ત્વષ્ટા, તે અમારા તૂરીપ (દોષ)ને દૂર કરીને પોષણ કરનારું (ધન) આપ; તું પ્રસન્ન થઈને વરદાન આપ. જેમાંથી કર્મઠ, સુદક્ષ (કુશળ), યુક્તગ્રાવ (યોગ્ય ગ્રાવવાળો) અને દેવકામ (દેવોની કામના કરનાર) વીર પુત્ર જન્મે છે. ત્વષ્ટાએ દેવકામ વીરને જન્મ આપ્યો; ત્વષ્ટાથી શીઘ્ર ગતિવાળો અશ્વ જન્મે છે. ત્વષ્ટાએ આ સમગ્ર જગતને જન્મ આપ્યું; હે હોતા, અહીં બહુ સર્જન કરનાર (ત્વષ્ટા)ની યાચના કર. પિંગળ (પીળાશ પડતા) રંગવાળો, સુભર (સારી રીતે પોષણ કરનારો), વયોધા (આયુષ્ય ધારણ કરનારો), શ્રુષ્ટી (શીઘ્ર) વીર દેવકામ જન્મે છે. ત્વષ્ટા અમારી પ્રજાને વિસ્તારે અને અમારી નાભિ (સંબંધ) સ્થાપિત કરે; ત્યારે દેવોનું પાથ (રક્ષણ) પણ અમને પ્રાપ્ત થાય. દશ (સ્ત્રીઓ)એ ત્વષ્ટાના ગર્ભને જન્મ આપ્યો; અતંદ્રા (આળસરહિત) યુવતીઓ તેને ધારણ કરે છે. તીક્ષ્ણ અણીવાળા, સ્વયંશસ (સ્વયં યશસ્વી)ને લોકોમાં તેઓ ચારે બાજુ લઈ જાય છે. આવિષ્ટ્ય (પ્રવેશ કરનાર) તે જળોમાં સુંદર રીતે વધે છે; જિહ્મ (વક્ર) લોકોની ઉપસ્થ (નજીક)માં ઊર્ધ્વ (ઉન્નત) અને સ્વયંશસ (સ્વયં યશસ્વી) થાય છે. ^AI

Anuvaka 53

उ॒भे त्वष्टु॑र्बिभ्यतु॒-र्जाय॑मानात् । प्र॒तीची॑ सि॒ग्ं॒ह-म्प्रति॑जोषयेते ॥ मि॒त्रो जनान्॑ यातयति प्रजा॒न-न्मि॒त्रो दा॑धार पृथि॒वीमु॒त द्याम् । मि॒त्रः कृ॒ष्टीरनि॑मिषा॒-ऽभि च॑ष्टे स॒त्याय॑ ह॒व्य-ङ्घृ॒तव॑-द्विधेम ॥, प्र स मि॑त्र॒ मर्तो॑ अस्तु॒ प्रय॑स्वा॒न् यस्त॑ आदित्य॒ शिक्ष॑ति व्र॒तेन॑ । न ह॑न्यते॒ न जी॑यते॒ त्वोतो॒ नैन॒मग्ंहो॑ अश्नो॒त्यन्ति॑तो॒ न दू॒रात् ॥ ॥ अ॒य-म्मि॒त्रो न॑म॒स्यः॑ सु॒शेवः॑ । राजा॑ सुक्ष॒त्रो अ॑जनिष्ट वे॒धाः । तस्य॑ व॒यग्ं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । अपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥ अ॒न॒मी॒वास॒ इड॑या॒ मद॑न्तः । मि॒तज्म॑वो॒ वरि॑म॒न्ना पृ॑थि॒व्याः । आ॒दि॒त्यस्य॑ व्र॒तमु॑प॒क्ष्यन्तः॑ ॥ 53 ॥

u॒bhe tvaṣṭṷrbibhyatu॒-rjāya̭mānāt | pra॒tīcī̭ si॒gṃ॒ha-mprati̭joṣayete || mi॒tro janāṋ yātayati prajā॒na-nmi॒tro dā̭dhāra pṛthi॒vīmu॒ta dyām | mi॒traḥ kṛ॒ṣṭīrani̭miṣā॒-'bhi ca̭ṣṭe sa॒tyāya̭ ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭-dvidhema ||, pra sa mi̭tra॒ marto̭ astu॒ praya̭svā॒n yasta̭ āditya॒ śikṣa̭ti vra॒tena̭ | na ha̭nyate॒ na jī̭yate॒ tvoto॒ naina॒magṃho̭ aśno॒tyanti̭to॒ na dū॒rāt || || a॒ya-mmi॒tro na̭ma॒syaḥ̭ su॒śevaḥ̭ | rājā̭ sukṣa॒tro a̭janiṣṭa ve॒dhāḥ | tasya̭ va॒yagṃ sṷma॒tau ya॒jñiya̭sya | api̭ bha॒dre saṷmana॒se syā̭ma || a॒na॒mī॒vāsa॒ iḍa̭yā॒ mada̭ntaḥ | mi॒tajma̭vo॒ vari̭ma॒nnā pṛ̭thi॒vyāḥ | ā॒di॒tyasya̭ vra॒tamṷpa॒kṣyantaḥ̭ || 53 ||

ત્વષ્ટાના જન્મથી બંને (દ્યુ અને પૃથ્વી) ડરે છે; પ્રતીક (પશ્ચિમ) દિશા સિંહની પ્રતિક્ષા કરે છે. મિત્ર પ્રજાને જાણીને લોકોને ચલાવે છે; મિત્રે પૃથ્વી અને દ્યુને ધારણ કર્યા છે. મિત્ર પોતાની અનિમિષ (ન મીંચાતી) દૃષ્ટિથી મનુષ્યોને જુએ છે; સત્ય માટે ઘૃતવાન્ (ઘીવાળું) હવ્ય અમે અર્પીએ. હે મિત્ર, જે માણસ તારી પ્રયસ્વાન (અન્નવાળો) છે અને હે આદિત્ય, જે વ્રતથી તારી ઉપાસના કરે છે, તે પ્રસિદ્ધ થાય. તારાથી રક્ષિત તે ન માર્યો જાય, ન હારે; તેને પાપ ન પકડે, ન દૂરથી, ન નજીકથી. આ મિત્ર નમસ્ય (નમનીય), સુશેવ (અત્યંત કલ્યાણકારી છે); તે રાજા, સુક્ષત્ર (સારું શાસન કરનાર) અને વેધા (વિધાતા) પ્રગટ થયો છે. અમે તે યજ્ઞીય (યજ્ઞને યોગ્ય)ની સુમતિ (સન્મતિ)માં અને ભદ્ર સૌમનસ (સુમનસ્કતા)માં સહભાગી થઈએ. અનામીવ (રોગરહિત) થઈને ઇડા (અન્ન)થી મદંત (આનંદિત) થતા, મિતજ્મ (મર્યાદિત ગતિવાળા) થઈને પૃથ્વીના વરિમન (વિશાળ વિસ્તાર)માં, આદિત્યના વ્રતની ઉપેક્ષા (આશ્રય) કરતા. ^AI

Anuvaka 54

व॒य-म्मि॒त्रस्य॑ सुम॒तौ स्या॑म ॥ मि॒त्र-न्न ईग्ं शिम्या॒ गोषु॑ ग॒व्यव॑त् । स्वा॒धियो॑ वि॒दथे॑ अ॒फ्स्वजी॑जनन्न् । अरे॑जयता॒ग्ं॒ रोद॑सी॒ पाज॑सा गि॒रा । प्रति॑ प्रि॒यं-यँ॑ज॒त-ञ्ज॒नुषा॒मवः॑ ॥ म॒हाग्ं आ॑दि॒त्यो नम॑सोप॒सद्यः॑ । या॒त॒यज्ज॑नो गृण॒ते सु॒शेवः॑ । तस्मा॑ ए॒त-त्पन्य॑तमाय॒ जुष्ट᳚म् । अ॒ग्नौ मि॒त्राय॑ ह॒विराजु॑होत ॥ आवा॒ग्ं॒ रथो॒ रोद॑सी बद्बधा॒नः ॥ 54 ॥

va॒ya-mmi॒trasya̭ suma॒tau syā̭ma || mi॒tra-nna īgṃ śimyā॒ goṣṷ ga॒vyava̭t | svā॒dhiyo̭ vi॒dathḙ a॒phsvajī̭janann | arḙjayatā॒gṃ॒ roda̭sī॒ pāja̭sā gi॒rā | prati̭ pri॒yaṃ-ya~̭ja॒ta-ñja॒nuṣā॒mavaḥ̭ || ma॒hāgṃ ā̭di॒tyo nama̭sopa॒sadyaḥ̭ | yā॒ta॒yajja̭no gṛṇa॒te su॒śevaḥ̭ | tasmā̭ e॒ta-tpanya̭tamāya॒ juṣṭa᳚m | a॒gnau mi॒trāya̭ ha॒virājṷhota || āvā॒gṃ॒ ratho॒ roda̭sī badbadhā॒naḥ || 54 ||

અમે મિત્રની સુમતિમાં સ્થાન પામીએ. મિત્ર આપણને ગાયોમાં અને ગોવૃંદમાં શિમી (શાંતિ/સંપત્તિ) આપે. સ્વાધિયો (સુકર્મા) વિદથમાં (યજ્ઞમાં) અને અફ્સુ (જળમાં) પ્રજ્વલિત થાઓ. તમે પાજસ (બળ) અને ગિરા (સ્તુતિ)થી રોદસી (દ્યુલોક અને પૃથ્વી)ને કંપાવ્યાં. પ્રજાઓના પ્રિય યજ્ઞને જનુષા (જન્મ/સ્વભાવ)થી પ્રતિ સ્વીકારો. મહાન આદિત્ય નમસથી ઉપાસનીય છે. યાતયજ્જન (યજ્ઞ કરનાર મનુષ્ય) સુશેવ (સુખદ) છે, તે સ્તુતિ કરનારને ગૃણતે (સ્વીકારે). તે પન્યતમ (અત્યંત સ્તુત્ય) મિત્ર માટે આ જુષ્ટ (પ્રિય) હવિ અગ્નિમાં આહુતિ આપો. અમારો રથ રોદસીને બાંધતો આવે. ^AI

Anuvaka 55

हि॒र॒ण्ययो॒ वृष॑भिर्या॒त्वश्वैः᳚ । घृ॒तव॑र्तनिः प॒विभी॑ रुचा॒नः । इ॒षां-वोँ॒ढा नृ॒पति॑र्वा॒जिनी॑वान् ॥ स प॑प्रथा॒नो अ॒भि पञ्च॒ भूम॑ । त्रि॒व॒न्धु॒रो मन॒सा-ऽऽया॑तु यु॒क्तः । विशो॒ येन॒ गच्छ॑थो देव॒यन्तीः᳚ । कुत्रा॑ चि॒द्याम॑मश्विना॒ दधा॑ना ॥ स्वश्वा॑ य॒शसा-ऽऽया॑तम॒र्वाक् । दस्रा॑ नि॒धि-म्मधु॑मन्त-म्पिबाथः । वि वा॒ग्ं॒ रथो॑ व॒द्ध्वा॑ याद॑मानः ॥ 55 ॥

hi॒ra॒ṇyayo॒ vṛṣa̭bhiryā॒tvaśvaiḥ᳚ | ghṛ॒tava̭rtaniḥ pa॒vibhī̭ rucā॒naḥ | i॒ṣāṃ-vo~॒ḍhā nṛ॒pati̭rvā॒jinī̭vān || sa pa̭prathā॒no a॒bhi pañca॒ bhūma̭ | tri॒va॒ndhu॒ro mana॒sā-''yā̭tu yu॒ktaḥ | viśo॒ yena॒ gaccha̭tho deva॒yantīḥ᳚ | kutrā̭ ci॒dyāma̭maśvinā॒ dadhā̭nā || svaśvā̭ ya॒śasā-''yā̭tama॒rvāk | dasrā̭ ni॒dhi-mmadhṷmanta-mpibāthaḥ | vi vā॒gṃ॒ ratho̭ va॒ddhvā̭ yāda̭mānaḥ || 55 ||

હિરણ્યમય વૃષભ (સુવર્ણમય વૃષભ) અશ્વો સાથે આવે. ઘૃતવર્તનિ (ઘીના માર્ગવાળો) પવિભિ (ચક્રો/ધારાઓ)થી દીપતો આવે. ઇષાં વોઢા (અન્નનો વાહક), નૃપતિ (મનુષ્યોનો રક્ષક), વાજિનીવાન (વાજી/અશ્વવાળો) આવે. તે પ્રથમાન (વિસ્તરતો) પાંચ ભૂમ (પૃથ્વી/લોક)ને અભિ (સર્વત્ર) પ્રસરે. ત્રિવંધુર (ત્રણ બંધનવાળો) મનસા યુક્ત (મનથી જોડાયેલો) થઈને આવે. જેના દ્વારા તમે દેવયંતી (દેવોની ઇચ્છા કરનારી) વિશઃ (પ્રજાઓ) પાસે જાઓ છો. હે અશ્વિનો, ક્યાંક યામ (માર્ગ)માં ધારણ કરતા. સ્વશ્વ (સારા અશ્વવાળા) યશસા (કીર્તિથી) અર્વાક (અહીં) આવો. હે દસ્રા (દર્શનીય), મધુમંત (મધુયુક્ત) નિધિ (ખજાનો) પીવો. વાગ્રથ (વાણીરૂપ રથ) વદ્ધ્વા (બાંધીને) યાદમાન (જતો) આવે. ^AI

Anuvaka 56

अन्ता᳚-न्दि॒वो बा॑धते वर्त॒निभ्या᳚म् ॥ यु॒वो-श्श्रिय॒-म्परि॒ योषा॑ वृणीत । सूरो॑ दुहि॒ता परि॑तक्मियायाम् । य-द्दे॑व॒यन्त॒मव॑थ॒-श्शची॑भिः । परि॑घ्र॒ग्ं॒स वा॒-म्मना॑ वां॒-वँयो॑ गाम् ॥ यो ह॒ स्य वाग्ं॑ रथिरा॒ वस्त॑ उ॒स्राः । रथो॑ युजा॒नः प॑रि॒याति॑ व॒र्तिः । तेन॑ न॒-श्शं-योँरु॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ । न्य॑श्विना वहतं-यँ॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् ॥ यु॒व-म्भु॒ज्युमव॑विद्धग्ं समु॒द्रे ॥ 56 ॥

antā᳚-ndi॒vo bā̭dhate varta॒nibhyā᳚m || yu॒vo-śśriya॒-mpari॒ yoṣā̭ vṛṇīta | sūro̭ duhi॒tā pari̭takmiyāyām | ya-ddḙva॒yanta॒mava̭tha॒-śśacī̭bhiḥ | pari̭ghra॒gṃ॒sa vā॒-mmanā̭ vāṃ॒-va~yo̭ gām || yo ha॒ sya vāgṃ̭ rathirā॒ vasta̭ u॒srāḥ | ratho̭ yujā॒naḥ pa̭ri॒yāti̭ va॒rtiḥ | tena̭ na॒-śśaṃ-yo~ru॒ṣaso॒ vyṷṣṭau | nya̭śvinā vahataṃ-ya~॒jñe a॒sminn || yu॒va-mbhu॒jyumava̭viddhagṃ samu॒dre || 56 ||

દિવસના અંતે વર્તનિભ્યાં (માર્ગોથી) બાધે (રક્ષણ કરે). તમારી શ્રી (સંપત્તિ) પર યોષા (સ્ત્રી) વૃણીત (વરે). સૂર્યની દુહિતા (પુત્રી) પરિતક્મિયાયામ (પરિતક્મિયા નામની નદીમાં) પરિ (ચારે બાજુ) ફરે. જે દેવયંતમ (દેવોની ઇચ્છા કરનાર)ને શચીભિઃ (શક્તિઓથી) અવથઃ (રક્ષો છો). પરિઘ્રંસ (પરિઘ્રંસ નામનો અશ્વ) વાં (તમારા) મના (મનથી) વાં વયઃ (તમારી શક્તિ) ગામ (ગાય) પ્રાપ્ત કરે. જે હ સ્ય વાગ્રથિરા (વાણીરૂપ રથવાળા) વસ્ત ઉસ્રાઃ (ઉષાને વસ્ત્રરૂપે ધારણ કરો છો). રથ યુજાનઃ (યોજાયેલો રથ) પરિયાતિ વર્તિઃ (પરિભ્રમણ કરે છે). તેનાથી અમને શં યોઃ (કલ્યાણ) આપો, ઉષસો વ્યુષ્ટૌ (ઉષાના પ્રકાશમાં). હે અશ્વિનો, અમને આ યજ્ઞમાં ન્યઃ (નીચે) વહતં (લઈ જાઓ). તમે ભુજ્યુ (ભુજ્યુ નામના ઋષિ)ને સમુદ્રમાં અવવિદ્ધ (ડૂબેલા)ને ઉદૂહથુઃ (ઉપર લાવ્યા). ^AI

Anuvaka 57

उदू॑हथु॒रर्ण॑सो॒ अस्रि॑धानैः । प॒त॒त्रिभि॑-रश्र॒मै-र॑व्य॒थिभिः॑ । द॒ग्ं॒सना॑भिरश्विना पा॒रय॑न्ता ॥ अग्नी॑षोमा॒ यो अ॒द्य वा᳚म् । इ॒दं-वँचः॑ सप॒र्यति॑ । तस्मै॑ धत्तग्ं सु॒वीर्य᳚म् । गवा॒-म्पोष॒ग्ग्॒ स्वश्वि॑यम् ॥ यो अ॒ग्नीषोमा॑ ह॒विषा॑ सप॒र्यात् । दे॒व॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ यो घृ॒तेन॑ । तस्य॑ व्र॒तग्ं र॑क्षत-म्पा॒तमग्ंह॑सः ॥ 57 ॥

udṷ̄hathu॒rarṇa̭so॒ asri̭dhānaiḥ | pa॒ta॒tribhi̭-raśra॒mai-ra̭vya॒thibhiḥ̭ | da॒gṃ॒sanā̭bhiraśvinā pā॒raya̭ntā || agnī̭ṣomā॒ yo a॒dya vā᳚m | i॒daṃ-va~caḥ̭ sapa॒ryati̭ | tasmai̭ dhattagṃ su॒vīrya᳚m | gavā॒-mpoṣa॒gg॒ svaśvi̭yam || yo a॒gnīṣomā̭ ha॒viṣā̭ sapa॒ryāt | de॒va॒drīcā॒ mana̭sā॒ yo ghṛ॒tena̭ | tasya̭ vra॒tagṃ ra̭kṣata-mpā॒tamagṃha̭saḥ || 57 ||

તમે અસ્રિધાનૈઃ (અસ્રિધાન શબ્દથી) અર્ણસઃ (સમુદ્રો)ને ઉદૂહથુઃ (ઉપર લાવ્યા). પતત્રિભિઃ (પાંખવાળા) અશ્રમૈઃ (અશ્રમ શબ્દથી) અવ્યથિભિઃ (અવ્યથ શબ્દથી). દંસનાભિઃ (દંસના શબ્દથી) હે અશ્વિનો, પારયંતા (પાર કરાવનારા). હે અગ્નીષોમા, જે આજ તમારી ઇદં વચઃ (આ વાણી) સપર્યતિ (સેવે છે). તેને સુવીર્યમ (સારું વીર્ય) ધત્તમ (આપો). ગવાં પોષમ (ગાયોની પુષ્ટિ) સ્વશ્વિયમ (સારા અશ્વોવાળું). જે અગ્નીષોમા હવિષા (હવિથી) સપર્યાત (સેવે છે). દેવદ્રીચા (દેવો તરફ વાળેલા) મનસા (મનથી) યો ઘૃતેન (જે ઘીથી). તસ્ય વ્રતમ (તેનું વ્રત) રક્ષતમ (રક્ષો), પાતમ અંઘસઃ (પાપથી રક્ષો). ^AI

Anuvaka 58

वि॒शे जना॑य॒ महि॒ शर्म॑ यच्छतम् ॥ अग्नी॑षोमा॒ य आहु॑तिम् । यो वा॒-न्दाशा᳚द्ध॒विष्कृ॑तिम् । स प्र॒जया॑ सु॒वीर्य᳚म् । विश्व॒मायु॒-र्व्य॑श्नवत् ॥ अग्नी॑षोमा॒ चेति॒ त-द्वी॒र्यं॑-वाँम् । यदमु॑ष्णीतमव॒स-म्प॒णि-ङ्गोः । अवा॑तिरत॒-म्प्रथ॑यस्य॒ शेषः॑ । अवि॑न्दत॒-ञ्ज्योति॒रेक॑-म्ब॒हुभ्यः॑ ॥ अग्नी॑षोमा वि॒मग्ं सु मे॑ शृणु॒तं-वृँ॑षणा॒ हव᳚म् । प्रति॑ सू॒क्तानि॑ हर्यत॒-म्भव॑त-न्दा॒शुषे॒ मयः॑ ॥ अग्नी॑षोमा ह॒विषः॒ प्रस्थि॑तस्य वी॒तग्ंहर्य॑तं-वृँषणा जु॒षेथा᳚म् । सु॒शर्मा॑णा॒ स्वव॑सा॒ हि भू॒तमथा॑ धत्तं॒-यँज॑मानाय॒ शं-योः ँ॥ ॥ 58 ॥

vi॒śe janā̭ya॒ mahi॒ śarma̭ yacchatam || agnī̭ṣomā॒ ya āhṷtim | yo vā॒-ndāśā᳚ddha॒viṣkṛ̭tim | sa pra॒jayā̭ su॒vīrya᳚m | viśva॒māyu॒-rvya̭śnavat || agnī̭ṣomā॒ ceti॒ ta-dvī॒ryaṃ̭-vā~m | yadamṷṣṇītamava॒sa-mpa॒ṇi-ṅgoḥ | avā̭tirata॒-mpratha̭yasya॒ śeṣaḥ̭ | avi̭ndata॒-ñjyoti॒reka̭-mba॒hubhyaḥ̭ || agnī̭ṣomā vi॒magṃ su mḙ śṛṇu॒taṃ-vṛ~̭ṣaṇā॒ hava᳚m | prati̭ sū॒ktāni̭ haryata॒-mbhava̭ta-ndā॒śuṣe॒ mayaḥ̭ || agnī̭ṣomā ha॒viṣaḥ॒ prasthi̭tasya vī॒tagṃharya̭taṃ-vṛ~ṣaṇā ju॒ṣethā᳚m | su॒śarmā̭ṇā॒ svava̭sā॒ hi bhū॒tamathā̭ dhattaṃ॒-ya~ja̭mānāya॒ śaṃ-yoḥ ~|| || 58 ||

હે અગ્નિ અને સોમ, આ પ્રજાને માટે મોટું રક્ષણ આપો. હે અગ્નિ અને સોમ, જે આહુતિ આપે છે, અથવા જે હવિષ્ય તૈયાર કરેલું દાન કરે છે, તે પ્રજા અને સુવીર્ય સાથે સંપૂર્ણ આયુષ્ય ભોગવે. હે અગ્નિ અને સોમ, તે તમારું વીર્ય છે, જે તમે પણિ નામના વ્યક્તિ પાસેથી સહાય રૂપે સ્વીકાર્યું; તમે પ્રથયસના શેષને દૂર કર્યો; ઘણા માટે એક જ્યોતિ મળી. હે અગ્નિ અને સોમ, હે વૃષણો, મારું આ હવન સારી રીતે સાંભળો; સૂક્તો પ્રત્યે પ્રસન્ન થાઓ; દાશુષને સુખ આપો. હે અગ્નિ અને સોમ, હે વૃષણો, અર્પિત હવિષને ઈચ્છો અને તેનો સ્વીકાર કરો; તમે સુશર્મા અને સ્વવસા થાઓ, તો યજમાનને શં અને યોઃ (કલ્યાણ અને મંગળ) આપો. ^AI

Anuvaka 59

(ज॒भा॒र॒ - द्यौ - र॒ग्ने - रु॒पस्थ॑ - उप॒क्ष्यन्तो॑ - बद्बधा॒नो-याद॑मानः - समु॒द्रे - ऽग्ंह॑सः॒ - प्रस्थि॑तस्य) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - वेहदादिपशूनां सूक्तानि
अ॒हम॑स्मि प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । पूर्व॑-न्दे॒वेभ्यो॑ अ॒मृत॑स्य॒ नाभिः॑ । यो मा॒ ददा॑ति॒ स इदे॒व मा वाः᳚ । अ॒ह-मन्न॒-मन्न॑-म॒दन्त॑मद्मि ॥ पूर्व॑-म॒ग्नेरपि॑ दह॒त्यन्न᳚म् । य॒त्तौ हा॑-ऽऽसाते अहमुत्त॒रेषु॑ । व्यात्त॑मस्य प॒शवः॑ सु॒जम्भ᳚म् । पश्य॑न्ति॒ धीराः॒ प्रच॑रन्ति॒ पाकाः᳚ ॥ जहा᳚म्य॒न्य-न्न ज॑हाम्य॒न्यम् । अ॒हमन्नं॒-वँश॒मिच्च॑रामि ॥ 59 ॥

(ja॒bhā॒ra॒ - dyau - ra॒gne - ru॒pastha̭ - upa॒kṣyanto̭ - badbadhā॒no-yāda̭mānaḥ - samu॒dre - 'gṃha̭saḥ॒ - prasthi̭tasya) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - vehadādipaśūnāṃ sūktāni
a॒hama̭smi prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | pūrva̭-nde॒vebhyo̭ a॒mṛta̭sya॒ nābhiḥ̭ | yo mā॒ dadā̭ti॒ sa ide॒va mā vāḥ᳚ | a॒ha-manna॒-manna̭-ma॒danta̭madmi || pūrva̭-ma॒gnerapi̭ daha॒tyanna᳚m | ya॒ttau hā̭-''sāte ahamutta॒reṣṷ | vyātta̭masya pa॒śavaḥ̭ su॒jambha᳚m | paśya̭nti॒ dhīrāḥ॒ praca̭ranti॒ pākāḥ᳚ || jahā᳚mya॒nya-nna ja̭hāmya॒nyam | a॒hamannaṃ॒-va~śa॒micca̭rāmi || 59 ||

હું ઋતનો પ્રથમજાત છું; દેવો પહેલાં હું અમૃતની નાભિ છું. જે મને આપે છે તે જ મને વ્યાપે છે; હું અન્નને ખાઉં છું અને અન્નને ખાનારને પણ ખાઉં છું. અગ્નિ પહેલાં પણ અન્નને બાળે છે; જે બે (અગ્નિ અને હું) એકસાથે હતા, હું ઉત્તરના ભાગોમાં છું. તેનું ખુલ્લું મુખ અને સુજંભ (સારી રીતે ખાવાનું) પશુઓ જુએ છે; ધીર પુરુષો જુએ છે, પાક (પરિપક્વ) લોકો વિચરે છે. હું એકને છોડી દઉં છું, બીજાને નથી છોડતો; હું અન્નની વંશાવળિને અનુસરીને વિચરું છું. ^AI

Anuvaka 60

स॒मा॒नमर्थ॒-म्पर्ये॑मि भु॒ञ्जत् । को मामन्न॑-म्मनु॒ष्यो॑ दयेत ॥ परा॑के॒ अन्न॒-न्निहि॑तं-लोँ॒क ए॒तत् । विश्वै᳚-र्दे॒वैः पि॒तृभि॑-र्गु॒प्तमन्न᳚म् । यद॒द्यते॑ लु॒प्यते॒ य-त्प॑रो॒प्यते᳚ । श॒त॒त॒मी सा त॒नूर्मे॑ बभूव ॥ म॒हान्तौ॑ च॒रू स॑कृ-द्दु॒ग्धेन॑ पप्रौ । दिव॑ञ्च॒ पृश्ञि॑ पृथि॒वी-ञ्च॑ सा॒कम् । त-थ्स॒म्पिब॑न्तो॒ न मि॑नन्ति वे॒धसः॑ । नैत-द्भूयो॒ भव॑ति॒ नो कनी॑यः ॥ 60 ॥

sa॒mā॒namartha॒-mparyḙmi bhu॒ñjat | ko māmanna̭-mmanu॒ṣyo̭ dayeta || parā̭ke॒ anna॒-nnihi̭taṃ-lo~॒ka e॒tat | viśvai᳚-rde॒vaiḥ pi॒tṛbhi̭-rgu॒ptamanna᳚m | yada॒dyatḙ lu॒pyate॒ ya-tpa̭ro॒pyate᳚ | śa॒ta॒ta॒mī sā ta॒nūrmḙ babhūva || ma॒hāntaṷ ca॒rū sa̭kṛ-ddu॒gdhena̭ paprau | diva̭ñca॒ pṛśñi̭ pṛthi॒vī-ñca̭ sā॒kam | ta-thsa॒mpiba̭nto॒ na mi̭nanti ve॒dhasaḥ̭ | naita-dbhūyo॒ bhava̭ti॒ no kanī̭yaḥ || 60 ||

હું ભોગ કરતો સમાન અર્થની આસપાસ ફરું છું; કયો મનુષ્ય મને અન્ન તરીકે દયા કરશે? દૂર લોકમાં અન્ન મૂકેલું છે; તે અન્ન સર્વ દેવો અને પિતૃઓ દ્વારા રક્ષિત છે. જે અન્ન ખાવામાં આવે છે, જે લુપ્ત થાય છે, જે ચોરાય છે, તે મારું શતતમી શરીર બન્યું. બે મોટા ચરુઓ એક વખત દોહેલા દૂધથી ભરાયા; તેણે આકાશ અને પૃથ્વી, પૃશ્નિ (ગાય) સાથે એકસાથે ભર્યાં. તેને પીતા વેધસો (જ્ઞાની) ઓછું કરતા નથી; તે ન વધુ થાય છે, ન ઓછું થાય છે. ^AI

Anuvaka 61

अन्न॑-म्प्रा॒ण-मन्न॑-मपा॒न-मा॑हुः । अन्न॑-म्मृ॒त्यु-न्तमु॑ जी॒वातु॑माहुः । अन्न॑-म्ब्र॒ह्माणो॑ ज॒रसं॑-वँदन्ति । अन्न॑माहुः प्र॒जन॑न-म्प्र॒जाना᳚म् ॥ मोघ॒मन्नं॑-विँन्दते॒ अप्र॑चेताः । स॒त्य-म्ब्र॑वीमि व॒ध इथ्स तस्य॑ । नार्य॒मण॒-म्पुष्य॑ति॒ नो सखा॑यम् । केव॑लाघो भवति केवला॒दी ॥ अ॒ह-म्मे॒घ-स्स्त॒नय॒न्. वर्ष॑न्नस्मि । माम॑दन्त्य॒हम॑द्म्य॒न्यान् ॥ 61 ॥

anna̭-mprā॒ṇa-manna̭-mapā॒na-mā̭huḥ | anna̭-mmṛ॒tyu-ntamṷ jī॒vātṷmāhuḥ | anna̭-mbra॒hmāṇo̭ ja॒rasaṃ̭-va~danti | anna̭māhuḥ pra॒jana̭na-mpra॒jānā᳚m || mogha॒mannaṃ̭-vi~ndate॒ apra̭cetāḥ | sa॒tya-mbra̭vīmi va॒dha ithsa tasya̭ | nārya॒maṇa॒-mpuṣya̭ti॒ no sakhā̭yam | keva̭lāgho bhavati kevalā॒dī || a॒ha-mme॒gha-ssta॒naya॒n. varṣa̭nnasmi | māma̭dantya॒hama̭dmya॒nyān || 61 ||

અન્નને પ્રાણ કહે છે, અને અન્નને અપાન કહે છે. અન્નને મૃત્યુ કહે છે, અને તેને જીવન કહે છે. બ્રાહ્મણો અન્નને જરા (વૃદ્ધાવસ્થા) કહે છે. અન્નને પ્રજાઓનું પ્રજનન કહે છે. જે અવિવેકી છે તે નિષ્ફળ અન્ન મેળવે છે. હું સત્ય કહું છું: તેનો વધ થાય છે. તે ન તો અર્યમણને પોષે છે કે ન તો મિત્રને. તે એકલો જ પાપી બને છે, એકલો જ ભક્ષક બને છે. હું વરસતો મેઘ છું, ગર્જના કરતો છું. લોકો મને ખાય છે, અને હું અન્યોને ખાઉં છું. ^AI

Anuvaka 62

अ॒हग्ं सद॒मृतो॑ भवामि । मदा॑दि॒त्या अधि॒ सर्वे॑ तपन्ति ॥ सा नो॑ म॒न्द्रेष॒मूर्ज॒-न्दुहा॑ना । धे॒नुर्वाग॒स्मानुप॒ सुष्टु॒तैतु॑ ॥, य-द्वाग्वद॑न्त्य-विचेत॒नानि॑ । राष्ट्री॑ दे॒वाना᳚-न्निष॒साद॑ म॒न्द्रा । चत॑स्र॒ ऊर्ज॑-न्दुदुहे॒ पयाग्ं॑सि । क्व॑ स्वि दस्याः पर॒म-ञ्ज॑गाम ॥ ॥ अ॒न॒न्ता-मन्ता॒दधि॒ निर्मि॑ता-म्म॒हीम् । यस्या᳚-न्दे॒वा अ॑दधु॒-र्भोज॑नानि । एका᳚क्षरा-न्द्वि॒पदा॒ग्ं॒ षट्प॑दाञ्च । वाच॑-न्दे॒वा उप॑जीवन्ति॒ विश्वे᳚ ॥ वाच॑-न्दे॒वा उप॑जीवन्ति॒ विश्वे᳚ । वाच॑-ङ्गन्ध॒र्वाः प॒शवो॑ मनु॒ष्याः᳚ । वा॒चीमा विश्वा॒ भुव॑ना॒न्यर्पि॑ता ॥ 62 ॥

a॒hagṃ sada॒mṛto̭ bhavāmi | madā̭di॒tyā adhi॒ sarvḙ tapanti || sā no̭ ma॒ndreṣa॒mūrja॒-nduhā̭nā | dhe॒nurvāga॒smānupa॒ suṣṭu॒taitṷ ||, ya-dvāgvada̭ntya-viceta॒nāni̭ | rāṣṭrī̭ de॒vānā᳚-nniṣa॒sāda̭ ma॒ndrā | cata̭sra॒ ūrja̭-nduduhe॒ payāgṃ̭si | kva̭ svi dasyāḥ para॒ma-ñja̭gāma || || a॒na॒ntā-mantā॒dadhi॒ nirmi̭tā-mma॒hīm | yasyā᳚-nde॒vā a̭dadhu॒-rbhoja̭nāni | ekā᳚kṣarā-ndvi॒padā॒gṃ॒ ṣaṭpa̭dāñca | vāca̭-nde॒vā upa̭jīvanti॒ viśve᳚ || vāca̭-nde॒vā upa̭jīvanti॒ viśve᳚ | vāca̭-ṅgandha॒rvāḥ pa॒śavo̭ manu॒ṣyāḥ᳚ | vā॒cīmā viśvā॒ bhuva̭nā॒nyarpi̭tā || 62 ||

હું સદા અમર બનું છું. મારા કારણે આદિત્યો સર્વે તપે છે. તે મંદ્ર (મધુર) વાણી, જે ઊર્જ (અન્ન) દોહન કરે છે, તે ધેનુ આપણી પાસે સુસ્તુતિ સાથે આવે. જે વાણી અવિચેતન વસ્તુઓ બોલે છે, તે દેવોની રાષ્ટ્રી મંદ્રા થઈને બેઠી છે. તેણે ચાર ઊર્જ (અન્ન) અને પય (દૂધ) દોહ્યાં. તેનું પરમ ક્યાં ગયું? અનંતમાંથી નિર્મિત મહાન વાણી, જેમાં દેવોએ ભોજન મૂક્યાં છે. એક અક્ષરથી લઈને દ્વિપદ અને ષટ્પદ સુધીની વાણીને સર્વે દેવો ઉપજીવે છે. સર્વે દેવો વાણીને ઉપજીવે છે. ગંધર્વો, પશુઓ અને મનુષ્યો વાણીને ઉપજીવે છે. આ સર્વે ભુવનો વાણીમાં અર્પિત છે. ^AI

Anuvaka 63

सा नो॒ हव॑-ञ्जुषता॒-मिन्द्र॑पत्नी ॥ वाग॒क्षर॑-म्प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । वेदा॑ना-म्मा॒ता-ऽमृत॑स्य॒ नाभिः॑ । सा नो॑ जुषा॒णोप॑ य॒ज्ञमागा᳚त् । अव॑न्ती दे॒वी सु॒हवा॑ मे अस्तु ॥ या मृष॑यो मन्त्र॒कृतो॑ मनी॒षिणः॑ । अ॒न्वैच्छ॑-न्दे॒वा-स्तप॑सा॒ श्रमे॑ण । ता-न्दे॒वीं-वाँचग्ं॑ ह॒विषा॑ यजामहे । सा नो॑ दधातु सुकृ॒तस्य॑ लो॒के ॥ च॒त्वारि॒ वा-क्परि॑मिता प॒दानि॑ ॥ 63 ॥

sā no॒ hava̭-ñjuṣatā॒-mindra̭patnī || vāga॒kṣara̭-mprathama॒jā ṛ॒tasya̭ | vedā̭nā-mmā॒tā-'mṛta̭sya॒ nābhiḥ̭ | sā no̭ juṣā॒ṇopa̭ ya॒jñamāgā᳚t | ava̭ntī de॒vī su॒havā̭ me astu || yā mṛṣa̭yo mantra॒kṛto̭ manī॒ṣiṇaḥ̭ | a॒nvaiccha̭-nde॒vā-stapa̭sā॒ śramḙṇa | tā-nde॒vīṃ-vā~cagṃ̭ ha॒viṣā̭ yajāmahe | sā no̭ dadhātu sukṛ॒tasya̭ lo॒ke || ca॒tvāri॒ vā-kpari̭mitā pa॒dāni̭ || 63 ||

ઇન્દ્રપત્ની વાણી આપણું હવન સ્વીકારે. વાણી અક્ષર છે, ઋતની પ્રથમજા છે, વેદોની માતા છે, અમૃતની નાભિ છે. તે પ્રસન્ન થઈને આપણા યજ્ઞ પાસે આવી છે. તે દેવી રક્ષા કરતી આપણને સુહવા (સુખથી આહ્વાન કરવા યોગ્ય) થાઓ. જે વાણીને મંત્રકર્તા મનીષી ઋષિઓએ તપ અને શ્રમથી શોધી છે, તે દેવી વાણીને આપણે હવિષ્યથી યજીએ. તે આપણને સુકૃતના લોકમાં સ્થાપે. વાણીના ચાર પદ પરિમિત છે. ^AI

Anuvaka 64

तानि॑ विदु-र्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ । गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति । तु॒रीयं॑-वाँ॒चो म॑नु॒ष्या॑ वदन्ति ॥ श्र॒द्धया॒-ऽग्नि-स्समि॑द्ध्यते । श्र॒द्धया॑ विन्दते ह॒विः । श्र॒द्धा-म्भग॑स्य मू॒र्धनि॑ । वच॒सा ऽऽवे॑दयामसि ॥ प्रि॒यग्ग् श्र॑द्धे॒ दद॑तः । प्रि॒यग्ग् श्र॑द्धे॒ दिदा॑सतः । प्रि॒य-म्भो॒जेषु॒ यज्व॑सु ॥ 64 ॥

tāni̭ vidu-rbrāhma॒ṇā ye ma̭nī॒ṣiṇaḥ̭ | guhā॒ trīṇi॒ nihi̭tā॒ neṅga̭yanti | tu॒rīyaṃ̭-vā~॒co ma̭nu॒ṣyā̭ vadanti || śra॒ddhayā॒-'gni-ssami̭ddhyate | śra॒ddhayā̭ vindate ha॒viḥ | śra॒ddhā-mbhaga̭sya mū॒rdhani̭ | vaca॒sā ''vḙdayāmasi || pri॒yagg śra̭ddhe॒ dada̭taḥ | pri॒yagg śra̭ddhe॒ didā̭sataḥ | pri॒ya-mbho॒jeṣu॒ yajva̭su || 64 ||

જે મનીષી બ્રાહ્મણો છે તેઓ તેમને જાણે છે. ત્રણ પદ ગુહામાં નિહિત છે, તે ચલાયમાન થતા નથી. વાણીનું ચોથું પદ મનુષ્યો બોલે છે. શ્રદ્ધાથી અગ્નિ સમિદ્ધ થાય છે. શ્રદ્ધાથી હવિષ્ય મળે છે. શ્રદ્ધા ભગના મૂર્ધનમાં છે. અમે વચનથી જણાવીએ છીએ. હે શ્રદ્ધા, દાન કરનારને પ્રિય છે. હે શ્રદ્ધા, દાન આપનારને પ્રિય છે. યજ્ઞ કરનારાઓમાં ભોગમાં પ્રિય છે. ^AI

Anuvaka 65

इ॒द-म्म॑ उदि॒त-ङ्कृ॑धि ॥ यथा॑ दे॒वा असु॑रेषु । श्र॒द्धा-मु॒ग्रेषु॑ चक्रि॒रे । ए॒व-म्भो॒जेषु॒ यज्व॑सु । अ॒स्माक॑-मुदि॒त-ङ्कृ॑धि ॥ श्र॒द्धा-न्दे॑वा॒ यज॑मानाः । वा॒युगो॑पा॒ उपा॑सते । श्र॒द्धाग्ं हृ॑द॒य्य॑या-ऽऽकू᳚त्या । श्र॒द्धया॑ हूयते ह॒विः ॥ श्र॒द्धा-म्प्रा॒तर्-ह॑वामहे ॥ 65 ॥

i॒da-mma̭ udi॒ta-ṅkṛ̭dhi || yathā̭ de॒vā asṷreṣu | śra॒ddhā-mu॒greṣṷ cakri॒re | e॒va-mbho॒jeṣu॒ yajva̭su | a॒smāka̭-mudi॒ta-ṅkṛ̭dhi || śra॒ddhā-ndḙvā॒ yaja̭mānāḥ | vā॒yugo̭pā॒ upā̭sate | śra॒ddhāgṃ hṛ̭da॒yya̭yā-''kū᳚tyā | śra॒ddhayā̭ hūyate ha॒viḥ || śra॒ddhā-mprā॒tar-ha̭vāmahe || 65 ||

આ મારું ઉદિત (ઉન્નત) કરો. જેમ દેવોએ અસુરોમાં, ઉગ્રોમાં શ્રદ્ધા કરી હતી, તેમ ભોજન કરનારાઓમાં, યજ્ઞ કરનારાઓમાં અમારું ઉદિત કરો. દેવો યજમાનો શ્રદ્ધાથી વાયુના રક્ષણ હેઠળ ઉપાસના કરે છે. શ્રદ્ધાથી હૃદયની ઇચ્છાથી, શ્રદ્ધાથી હવિ અર્પણ કરવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાને અમે સવારે આહ્વાન કરીએ છીએ. ^AI

Anuvaka 66

श्र॒द्धा-म्म॒द्ध्यन्दि॑न॒-म्परि॑ । श्र॒द्धाग्ं सूर्य॑स्य नि॒म्रुचि॑ । श्रद्धे॒ श्रद्धा॑पये॒ह मा᳚ ॥ श्र॒द्धा दे॒वा-नधि॑वस्ते । श्र॒द्धा विश्व॑मि॒द-ञ्जग॑त् । श्र॒द्धा-ङ्काम॑स्य मा॒तर᳚म् । ह॒विषा॑ वर्धयामसि ॥ ब्रह्म॑जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता᳚त् । वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒द्ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः ॥ 66 ॥

śra॒ddhā-mma॒ddhyandi̭na॒-mpari̭ | śra॒ddhāgṃ sūrya̭sya ni॒mruci̭ | śraddhe॒ śraddhā̭paye॒ha mā᳚ || śra॒ddhā de॒vā-nadhi̭vaste | śra॒ddhā viśva̭mi॒da-ñjaga̭t | śra॒ddhā-ṅkāma̭sya mā॒tara᳚m | ha॒viṣā̭ vardhayāmasi || brahma̭jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā᳚t | vi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒ddhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhāḥ || 66 ||

શ્રદ્ધાને મધ્યાહ્ને, શ્રદ્ધાને સૂર્યના અસ્ત સમયે, હે શ્રદ્ધે, શ્રદ્ધાપયે, અમને અહીં રક્ષ કર. શ્રદ્ધા દેવો પર વ્યાપ્ત છે, શ્રદ્ધા આ સમગ્ર જગતમાં છે. શ્રદ્ધાને કામની માતાને હવિથી વધારીએ છીએ. બ્રહ્મજ્ઞાનને પ્રથમ પૂર્વ દિશામાં, તેણે સૂર્યના કિરણોને પ્રકાશિત કર્યા; તેની પાયાની ઉપમાઓ વ્યાપ્ત છે. ^AI

Anuvaka 67

स॒तश्च॒ योनि॒-मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ पि॒ता वि॒राजा॑मृष॒भो र॑यी॒णाम् । अ॒न्तरि॑क्षं-विँ॒श्वरू॑प॒ आवि॑वेश । तम॒र्कै-र॒भ्य॑र्चन्ति व॒थ्सम् । ब्रह्म॒ सन्त॒-म्ब्रह्म॑णा व॒र्धय॑न्तः ॥ ब्रह्म॑ दे॒वान॑जनयत् । ब्रह्म॒ विश्व॑मि॒द-ञ्जग॑त् । ब्रह्म॑णः, क्ष॒त्र-न्निर्मि॑तम् । ब्रह्म॑ ब्राह्म॒ण आ॒त्मना᳚ ॥ अ॒न्तर॑स्मि-न्नि॒मे लो॒काः ॥ 67 ॥

sa॒taśca॒ yoni॒-masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || pi॒tā vi॒rājā̭mṛṣa॒bho ra̭yī॒ṇām | a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvarṷ̄pa॒ āvi̭veśa | tama॒rkai-ra॒bhya̭rcanti va॒thsam | brahma॒ santa॒-mbrahma̭ṇā va॒rdhaya̭ntaḥ || brahma̭ de॒vāna̭janayat | brahma॒ viśva̭mi॒da-ñjaga̭t | brahma̭ṇaḥ, kṣa॒tra-nnirmi̭tam | brahma̭ brāhma॒ṇa ā॒tmanā᳚ || a॒ntara̭smi-nni॒me lo॒kāḥ || 67 ||

સત્ અને અસત્ બંનેના યોનિ (ઉત્પત્તિ સ્થાન), વિરાજનો પિતા, ધનોનો વૃષભ, અંતરિક્ષમાં વિશ્વરૂપે પ્રવેશ કર્યો. તે વત્સને અર્ક (સ્તોત્ર) દ્વારા અભ્યર્ચન કરે છે, બ્રહ્મને બ્રહ્મથી વધારતા. બ્રહ્મે દેવોને જન્મ આપ્યો, બ્રહ્મ આ સમગ્ર જગત છે, બ્રહ્મથી ક્ષત્ર રચાયું, બ્રહ્મ પોતાના આત્માથી બ્રાહ્મણ છે. આ લોકો તેની અંદર છે. ^AI

Anuvaka 68

अ॒न्त-र्विश्व॑मि॒द-ञ्जग॑त् । ब्रह्मै॒व भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठ᳚म् । तेन॒ को॑-ऽर्हति॒ स्पर्धि॑तुम् ॥ ब्रह्म॑-न्दे॒वा-स्त्रय॑स्त्रिग्ंशत् । ब्रह्म॑न्निन्द्र प्रजाप॒ती । ब्रह्म॑न्. ह॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । ना॒वी वा॒न्त-स्स॒माहि॑ता ॥ चत॑स्र॒ आशाः॒ प्रच॑रन्त्व॒-ग्नयः॑ । इ॒मन्नो॑ य॒ज्ञ-न्न॑यतु प्रजा॒नन्न् । घृ॒त-म्पिन्व॑न्न॒जरग्ं॑ सु॒वीर᳚म् ॥ 68 ॥

a॒nta-rviśva̭mi॒da-ñjaga̭t | brahmai॒va bhū॒tānā॒-ñjyeṣṭha᳚m | tena॒ ko̭-'rhati॒ spardhi̭tum || brahma̭-nde॒vā-straya̭strigṃśat | brahma̭nnindra prajāpa॒tī | brahma̭n. ha॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | nā॒vī vā॒nta-ssa॒māhi̭tā || cata̭sra॒ āśāḥ॒ praca̭rantva॒-gnayaḥ̭ | i॒manno̭ ya॒jña-nna̭yatu prajā॒nann | ghṛ॒ta-mpinva̭nna॒jaragṃ̭ su॒vīra᳚m || 68 ||

આ સમગ્ર જગત તેની અંદર છે, બ્રહ્મ જ ભૂતોમાં જ્યેષ્ઠ છે, તેની સાથે કોઈ સ્પર્ધા કરી શકતું નથી. હે બ્રહ્મન્, દેવો ત્રીસ છે, હે બ્રહ્મન્, ઇન્દ્ર અને પ્રજાપતિ, હે બ્રહ્મન્, વિશ્વના સર્વ ભૂતો નાવમાં (હોડીમાં) સમાહિત છે. ચાર દિશાઓમાં અગ્નિઓ વિચરે, તે અમારા યજ્ઞને જાણતા લઈ જાય, ઘૃત વરસાવતા, અજર અને સુવીર (સારા પુત્રોવાળા) બનાવે. ^AI

Anuvaka 69

ब्रह्म॑ स॒मि-द्भ॑व॒त्याहु॑तीनाम् ॥ आ गावो॑ अग्मन्नु॒त भ॒द्रम॑क्रन्न् । सीद॑न्तु गो॒ष्ठे र॒णय॑न्त्व॒स्मे । प्र॒जाव॑तीः पुरु॒रूपा॑ इ॒ह स्युः । इन्द्रा॑य पू॒र्वी रु॒षसो॒ दुहा॑नाः ॥ इन्द्रो॒ यज्व॑ने पृण॒ते च॑ शिक्षति । उपेद्द॑दाति॒ न स्व-म्मु॑षायति । भूयो॑ भूयो र॒यिमिद॑स्य व॒र्धयन्न्॑ । अभि॑न्ने खि॒ल्ले निद॑धाति देव॒युम् ॥ न ता न॑शन्ति॒ न द॑भाति॒ तस्क॑रः । नैना॑ अमि॒त्रो व्यथि॒राद॑धर्षति । दे॒वाग्श्च॒ याभि॒-र्यज॑ते॒ ददा॑ति च । ज्योगित्ताभिः॑ सचते॒ गोप॑ति-स्स॒ह ॥, न ता अर्वा॑ रे॒णुक॑काटो अश्नुते । न सग्ग्॑ स्कृत॒त्र-मुप॑यन्ति॒ ता अ॒भि । उ॒रु॒गा॒यमभ॑य॒-न्तस्य॒ ता अनु॑ । गावो॒ मर्त्य॑स्य॒ विच॑रन्ति॒ यज्व॑नः ॥ ॥ 69 ॥

brahma̭ sa॒mi-dbha̭va॒tyāhṷtīnām || ā gāvo̭ agmannu॒ta bha॒drama̭krann | sīda̭ntu go॒ṣṭhe ra॒ṇaya̭ntva॒sme | pra॒jāva̭tīḥ puru॒rūpā̭ i॒ha syuḥ | indrā̭ya pū॒rvī ru॒ṣaso॒ duhā̭nāḥ || indro॒ yajva̭ne pṛṇa॒te ca̭ śikṣati | upedda̭dāti॒ na sva-mmṷṣāyati | bhūyo̭ bhūyo ra॒yimida̭sya va॒rdhayanṋ | abhi̭nne khi॒lle nida̭dhāti deva॒yum || na tā na̭śanti॒ na da̭bhāti॒ taska̭raḥ | nainā̭ ami॒tro vyathi॒rāda̭dharṣati | de॒vāgśca॒ yābhi॒-ryaja̭te॒ dadā̭ti ca | jyogittābhiḥ̭ sacate॒ gopa̭ti-ssa॒ha ||, na tā arvā̭ re॒ṇuka̭kāṭo aśnute | na sagg̭ skṛta॒tra-mupa̭yanti॒ tā a॒bhi | u॒ru॒gā॒yamabha̭ya॒-ntasya॒ tā anṷ | gāvo॒ martya̭sya॒ vica̭ranti॒ yajva̭naḥ || || 69 ||

બ્રહ્મ (મંત્ર) આહુતિઓની સમિધ રૂપ થાય છે. ગાયો આવી ગઈ છે અને તેણે કલ્યાણ કર્યું છે; તેઓ ગોષ્ઠમાં બેસો અને અમારી પાસે આનંદ કરો. તેઓ પ્રજાવાળી અને પુરુરૂપા અહીં થાઓ; ઇન્દ્ર માટે પુષ્કળ ઉષાઓ દોહન કરતી. ઇન્દ્ર યજ્ઞ કરનાર અને દાન કરનારને આપે છે; તે નજીક આપે છે અને પોતાનું છુપાવતો નથી. તે વારંવાર તેની સંપત્તિ વધારતો દેવતાભિમુખ મનુષ્યને ખલ્લે (ખુલ્લા સ્થાને) સ્થાપે છે. તે ગાયો નાશ પામતી નથી, ચોર તેમને છેતરતો નથી, શત્રુ તેમને હલાવી શકતો નથી; જે ગાયો દ્વારા યજ્ઞ કરે છે અને દાન આપે છે, તેમની સાથે ગોપતિ લાંબા સમય સુધી રહે છે. તે ગાયોને ધૂળમાં રમતો ઘોડો પકડી શકતો નથી, તેમની પાસે કુશળ લોકો પણ પહોંચતા નથી; તે યજ્ઞ કરનાર મર્ત્યની ગાયો વિશાળ માર્ગે નિર્ભયપણે વિચરે છે. ^AI

Anuvaka 70

गावो॒ भगो॒ गाव॒ इन्द्रो॑ मे अच्छात् । गाव॒-स्सोम॑स्य प्रथ॒मस्य॑ भ॒क्षः । इ॒मा या गाव॒-स्सज॑नास॒ इन्द्रः॑ । इ॒च्छामीद्धृ॒दा मन॑सा चि॒दिन्द्र᳚म् ॥ यू॒य-ङ्गा॑वो मेदयथा कृ॒श-ञ्चि॑त् । अ॒श्ली॒ल-ञ्चि॑-त्कृणुथा सु॒प्रती॑कम् । भ॒द्र-ङ्गृ॒ह-ङ्कृ॑णुथ भद्रवाचः । बृ॒हद्वो॒ वय॑ उच्यते स॒भासु॑ ॥ प्र॒जाव॑ती-स्सू॒यव॑सग्ं रि॒शन्तीः᳚ (रु॒शन्तीः᳚) । शु॒द्धा अ॒प-स्सु॑प्रपा॒णे पिब॑न्तीः । मा वः॑ स्ते॒न ई॑शत॒ मा-ऽघशग्ं॑सः । परि॑वो हे॒ती रु॒द्रस्य॑ वृञ्ज्यात् ॥ उपे॒द-मु॑प॒पर्च॑नम् । आ॒सु गोषूप॑पृच्यताम् । उप॑र्ष॒भस्य॒ रेत॑सि । उपे᳚न्द्र॒ तव॑ वी॒र्ये᳚ ॥ 70 ॥

gāvo॒ bhago॒ gāva॒ indro̭ me acchāt | gāva॒-ssoma̭sya pratha॒masya̭ bha॒kṣaḥ | i॒mā yā gāva॒-ssaja̭nāsa॒ indraḥ̭ | i॒cchāmīddhṛ॒dā mana̭sā ci॒dindra᳚m || yū॒ya-ṅgā̭vo medayathā kṛ॒śa-ñci̭t | a॒ślī॒la-ñci̭-tkṛṇuthā su॒pratī̭kam | bha॒dra-ṅgṛ॒ha-ṅkṛ̭ṇutha bhadravācaḥ | bṛ॒hadvo॒ vaya̭ ucyate sa॒bhāsṷ || pra॒jāva̭tī-ssū॒yava̭sagṃ ri॒śantīḥ᳚ (ru॒śantīḥ᳚) | śu॒ddhā a॒pa-ssṷprapā॒ṇe piba̭ntīḥ | mā vaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭saḥ | pari̭vo he॒tī ru॒drasya̭ vṛñjyāt || upe॒da-mṷpa॒parca̭nam | ā॒su goṣūpa̭pṛcyatām | upa̭rṣa॒bhasya॒ reta̭si | upe᳚ndra॒ tava̭ vī॒rye᳚ || 70 ||

ગાયો ભગ છે, ગાયો ઇન્દ્ર છે, તે મારી પાસે આવી છે; ગાયો પ્રથમ સોમનો ભક્ષ છે. આ જે ગાયો સજન છે તે ઇન્દ્ર છે; હું હૃદય અને મનથી ઇન્દ્રને ઇચ્છું છું. હે ગાયો, તમે દુર્બળને પણ મેદયુક્ત કરો છો; અશ્લીલને પણ સુંદર મુખવાળું કરો છો; હે ભદ્રવાચા, તમે ઘરને ભદ્ર કરો છો; સભાઓમાં તમારું મોટું વય કહેવાય છે. પ્રજાવાળી, સારું ઘાસ ખાતી, શુદ્ધ જળ પીતી, સારા પાણીવાળી ગાયો; તમારા પર ચોર કે પાપી અધિકાર ન કરે; રુદ્રનું શસ્ત્ર તમને ફરતું રક્ષણ કરે. આ ઉપપર્ચન (સંપર્ક) આ ગાયોમાં ઉપર્ષભના વીર્યમાં અને હે ઇન્દ્ર, તમારા પરાક્રમમાં ઉપચર્યું થાઓ. ^AI

Anuvaka 71

(च॒रा॒मि॒ - कनी॑यो॒ - ऽन्या - नर्पि॑ता - प॒दानि॒ - यज्व॑सु - हवामहे - वि॒ष्ठा - लो॒काः - सु॒वीर॒ - मर्वा॒ - पिब॑न्ती॒-ष्षट्च॑) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - शुक्लकृष्णपश्वादीनां सूक्तानि
ता सू᳚र्या चन्द्र॒मसा॑ विश्व॒भृत्त॑मा म॒हत् । तेजो॒ वसु॑म-द्राजतो दि॒वि । सामा᳚त्माना चरत-स्सामचा॒रिणा᳚ । ययो᳚र्व्र॒त-न्न म॒मे जातु॑ दे॒वयोः᳚ ॥ उ॒भावन्तौ॒ परि॑यात॒ अर्म्या᳚ । दि॒वो न र॒श्मीग् स्त॑नु॒तो-व्य॑र्ण॒वे । उ॒भा भु॑व॒न्ती भुव॑ना क॒विक्र॑तू । सूर्या॒ न च॒न्द्रा च॑रतो ह॒ताम॑ती ॥ पती᳚ द्यु॒म-द्वि॑श्व॒विदा॑ उ॒भा दि॒वः । सूर्या॑ उ॒भा च॒न्द्रम॑सा विचक्ष॒णा ॥ 71 ॥

(ca॒rā॒mi॒ - kanī̭yo॒ - 'nyā - narpi̭tā - pa॒dāni॒ - yajva̭su - havāmahe - vi॒ṣṭhā - lo॒kāḥ - su॒vīra॒ - marvā॒ - piba̭ntī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - śuklakṛṣṇapaśvādīnāṃ sūktāni
tā sū᳚ryā candra॒masā̭ viśva॒bhṛtta̭mā ma॒hat | tejo॒ vasṷma-drājato di॒vi | sāmā᳚tmānā carata-ssāmacā॒riṇā᳚ | yayo᳚rvra॒ta-nna ma॒me jātṷ de॒vayoḥ᳚ || u॒bhāvantau॒ pari̭yāta॒ armyā᳚ | di॒vo na ra॒śmīg sta̭nu॒to-vya̭rṇa॒ve | u॒bhā bhṷva॒ntī bhuva̭nā ka॒vikra̭tū | sūryā॒ na ca॒ndrā ca̭rato ha॒tāma̭tī || patī᳚ dyu॒ma-dvi̭śva॒vidā̭ u॒bhā di॒vaḥ | sūryā̭ u॒bhā ca॒ndrama̭sā vicakṣa॒ṇā || 71 ||

અનુવાક ૯ — શ્વેત અને કૃષ્ણ પશુઓ વગેરેના સૂક્તો. તે સૂર્ય અને ચંદ્ર બંને વિશ્વના ધારક, મહાન તેજસ્વી, વસુમાન્ (ધનવાન) અને આકાશમાં પ્રકાશતા છે. તેઓ સામ-સ્વરૂપે સાથે ચાલે છે, સામના ચારી છે. જે બંને દેવોના વ્રતને કદી માપ્યું નથી. તે બંને અંતરિક્ષમાં ફરે છે, આકાશની કિરણોની જેમ તેઓ અંધકારમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે. બંને ભવનોના સર્જક, કવિ-કર્મા, સૂર્ય અને ચંદ્ર, હતા તેમને પાર કરીને ચાલે છે. તે બંને દ્યુલોકના પતિ, દ્યુમદ્, વિશ્વવિદ્ છે. સૂર્ય અને ચંદ્ર બંને વિચક્ષણ છે. ^AI

Anuvaka 72

वि॒श्ववा॑रा वरिवो॒भा वरे᳚ण्या । ता नो॑-ऽवत-म्मति॒मन्ता॒ महि॑व्रता ॥ वि॒श्व॒वप॑री प्र॒तर॑णा तर॒न्ता । सु॒व॒र्विदा॑ दृ॒शये॒ भूरि॑रश्मी । सूर्या॒ हि च॒न्द्रा वसु॑त्वे॒ष-द॑र्शता । म॒न॒स्विनो॒भा-ऽनु॑ चर॒तो नु॒ स-न्दिव᳚म् ॥ अ॒स्य श्रवो॑ न॒द्यः॑ स॒प्त बि॑भ्रति । द्यावा॒ क्षामा॑ पृथि॒वी द॑र्श॒तं-वँपुः॑ । अ॒स्मे सू᳚र्या चन्द्र॒मसा॑-ऽभि॒चक्षे᳚ । श्र॒द्धे कमि॑न्द्र चरतो विचर्तु॒रम् ॥ 72 ॥

vi॒śvavā̭rā varivo॒bhā vare᳚ṇyā | tā no̭-'vata-mmati॒mantā॒ mahi̭vratā || vi॒śva॒vapa̭rī pra॒tara̭ṇā tara॒ntā | su॒va॒rvidā̭ dṛ॒śaye॒ bhūri̭raśmī | sūryā॒ hi ca॒ndrā vasṷtve॒ṣa-da̭rśatā | ma॒na॒svino॒bhā-'nṷ cara॒to nu॒ sa-ndiva᳚m || a॒sya śravo̭ na॒dyaḥ̭ sa॒pta bi̭bhrati | dyāvā॒ kṣāmā̭ pṛthi॒vī da̭rśa॒taṃ-va~puḥ̭ | a॒sme sū᳚ryā candra॒masā̭-'bhi॒cakṣe᳚ | śra॒ddhe kami̭ndra carato vicartu॒ram || 72 ||

વિશ્વવારા, વરિવોભા, વરેણ્ય, તે બંને આપણને મતિમાન અને મહાવ્રત ધરાવનારા રક્ષણ કરો. વિશ્વવપા, પ્રતરણા, તરન્તા, સુવર્વિદા, દૃશ્ય માટે ભૂરિરશ્મિ. સૂર્ય અને ચંદ્ર ધનવાન, દર્શનીય છે. મનસ્વી બંને દિવસ-રાત્રિ સાથે અનુસરે છે. તેમની કીર્તિ સાત નદીઓ ધારણ કરે છે. દ્યુલોક, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ તેમનું દર્શનીય રૂપ ધારણ કરે છે. આપણા માટે સૂર્ય અને ચંદ્ર અભિચક્ષણ માટે છે. હે ઇન્દ્ર, શ્રદ્ધા સાથે તેઓ વિચર્તુર ચાલે છે. ^AI

Anuvaka 73

पू॒र्वा॒प॒र-ञ्च॑रतो मा॒य यै॒तौ । शिशू॒ क्रीड॑न्तौ॒ परि॑यातो अद्ध्व॒रम् । विश्वा᳚न्य॒न्यो भुव॑ना ऽभि॒चष्टे᳚ । ऋ॒तून॒न्यो वि॒दध॑ज्जायते॒ पुनः॑ ॥ हिर॑ण्यवर्णा॒-श्शुच॑यः पाव॒का यासु॑ जा॒तः क॒श्यपो॒ यास्विन्द्रः॑ । अ॒ग्निं-याँ गर्भ॑-न्दधि॒रे विरू॑पा॒स्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥,
यासा॒ग्ं॒ राजा॒ वरु॑णो॒ याति॒ मध्ये॑ सत्यानृ॒ते अ॑व॒पश्य॒न् जना॑नाम् । म॒धु॒श्चुत॒-श्शुच॑यो॒ याः पा॑व॒कास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥ । यासा᳚-न्दे॒वा दि॒वि कृ॒ण्वन्ति॑ भ॒क्षं-याँ अ॒न्तरि॑क्षे बहु॒धा भव॑न्ति । याः पृ॑थि॒वी-म्पय॑सो॒न्दन्ति॑शु॒क्रास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥, शि॒वेन॑ मा॒ चक्षु॑षा पश्यता-ऽऽप-श्शि॒वया॑ त॒नुवोप॑ स्पृशत॒ त्वच॑-म्मे । सर्वाग्ं॑ अ॒ग्नीग्ं र॑फ्सु॒षदो॑ हुवे वो॒ मयि॒ वर्चो॒ बल॒मोजो॒ नि ध॑त्त ॥ । आपो॑ भ॒द्रा घृ॒तमिदाप॑ आसुर॒ग्नी-षोमौ॑ बिभ्र॒त्याप॒ इ-त्ताः । ती॒व्रो रसो॑ मधु॒पृचा॑ -मरङ्ग॒म आ मा᳚ प्रा॒णेन॑ स॒ह वर्च॑सा गन्न् ॥, आदि-त्प॑श्याम्यु॒त वा॑ शृणो॒म्या मा॒ घोषो॑ गच्छति॒ वान्न॑ आसाम् । मन्ये॑ भेजा॒नो अ॒मृत॑स्य॒ तर्हि॒ हिर॑ण्यवर्णा॒ अतृ॑पं-यँ॒दा वः॑ ॥ ॥ नास॑दासी॒न्नो सदा॑सी-त्त॒दानी᳚म् । नासी॒-द्रजो॒ नो व्यो॑माप॒रो यत् । किमाव॑रीवः॒ कुह॒ कस्य॒ शर्मन्न्॑ ॥ 73 ॥

pū॒rvā॒pa॒ra-ñca̭rato mā॒ya yai॒tau | śiśū॒ krīḍa̭ntau॒ pari̭yāto addhva॒ram | viśvā᳚nya॒nyo bhuva̭nā 'bhi॒caṣṭe᳚ | ṛ॒tūna॒nyo vi॒dadha̭jjāyate॒ punaḥ̭ || hira̭ṇyavarṇā॒-śśuca̭yaḥ pāva॒kā yāsṷ jā॒taḥ ka॒śyapo॒ yāsvindraḥ̭ | a॒gniṃ-yā~ garbha̭-ndadhi॒re virṷ̄pā॒stā na॒ āpa॒-śśagg syo॒nā bha̭vantu ||,
yāsā॒gṃ॒ rājā॒ varṷṇo॒ yāti॒ madhyḙ satyānṛ॒te a̭va॒paśya॒n janā̭nām | ma॒dhu॒ścuta॒-śśuca̭yo॒ yāḥ pā̭va॒kāstā na॒ āpa॒-śśagg syo॒nā bha̭vantu || | yāsā᳚-nde॒vā di॒vi kṛ॒ṇvanti̭ bha॒kṣaṃ-yā~ a॒ntari̭kṣe bahu॒dhā bhava̭nti | yāḥ pṛ̭thi॒vī-mpaya̭so॒ndanti̭śu॒krāstā na॒ āpa॒-śśagg syo॒nā bha̭vantu ||, śi॒vena̭ mā॒ cakṣṷṣā paśyatā-''pa-śśi॒vayā̭ ta॒nuvopa̭ spṛśata॒ tvaca̭-mme | sarvāgṃ̭ a॒gnīgṃ ra̭phsu॒ṣado̭ huve vo॒ mayi॒ varco॒ bala॒mojo॒ ni dha̭tta || | āpo̭ bha॒drā ghṛ॒tamidāpa̭ āsura॒gnī-ṣomaṷ bibhra॒tyāpa॒ i-ttāḥ | tī॒vro raso̭ madhu॒pṛcā̭ -maraṅga॒ma ā mā᳚ prā॒ṇena̭ sa॒ha varca̭sā gann ||, ādi-tpa̭śyāmyu॒ta vā̭ śṛṇo॒myā mā॒ ghoṣo̭ gacchati॒ vānna̭ āsām | manyḙ bhejā॒no a॒mṛta̭sya॒ tarhi॒ hira̭ṇyavarṇā॒ atṛ̭paṃ-ya~॒dā vaḥ̭ || || nāsa̭dāsī॒nno sadā̭sī-tta॒dānī᳚m | nāsī॒-drajo॒ no vyo̭māpa॒ro yat | kimāva̭rīvaḥ॒ kuha॒ kasya॒ śarmanṋ || 73 ||

તેઓ પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશામાં ફરે છે; તેઓ માયાથી આવ્યા છે. બે શિશુઓ રમતાં રમતાં યજ્ઞની આસપાસ ફરે છે. એક બધાં ભુવનોને જુએ છે; બીજો ઋતુઓને રચતો પુનઃ જન્મે છે. હિરણ્યવર્ણ, શુચિ અને પાવક એવી જળમાં કશ્યપ અને ઇન્દ્ર જન્મ્યા છે; જેમણે અગ્નિને ગર્ભ તરીકે ધારણ કર્યો છે તે વિરૂપા આપણા માટે શિવ અને સ્યોના થાઓ. જેમની વચ્ચે રાજા વરુણ સત્ય અને અસત્યને જોતો મનુષ્યોમાં ફરે છે, જે મધુશ્ચુત, શુચિ અને પાવક છે તે આપણા માટે શિવ અને સ્યોના થાઓ. જેમનો દેવો દિવસમાં ભક્ષ કરે છે, જે અંતરિક્ષમાં બહુધા થાય છે, જે શુક્રા પૃથ્વીને પયસથી ભીંજવે છે તે આપણા માટે શિવ અને સ્યોના થાઓ. હે જળો, શિવ નેત્રથી મને જુઓ; શિવ શરીરથી મારી ત્વચાને સ્પર્શ કરો. હું સર્વ અગ્નિને, રફ્સુષદને હું તમને બોલાવું છું; મારામાં વર્ચ, બળ અને ઓજસ્ નાખો. જળ ભદ્ર છે, તે ઘૃત છે, તે અગ્નિ અને સોમને ધારણ કરે છે; તે જ જળ છે. તેમનો તીવ્ર રસ મધુપૃચ છે, અરંગમ છે; તે મારા પ્રાણ સાથે વર્ચસ્ સાથે મારી પાસે આવો. હું તેમને જોઉં છું અને સાંભળું છું; તેમનો ઘોષ મારી પાસે આવે છે. હું માનું છું કે તે અમૃતનો ભાગ લેનારો તે સમયે હતો; હે હિરણ્યવર્ણ જળો, જ્યારે હું તમને પ્રસન્ન કરું છું ત્યારે હું તૃપ્ત થયો છું. તે સમયે ન અસત્ હતું, ન સત્ હતું. ન રજસ્ હતું, ન વ્યોમ પર હતું. શું ઢાંકતું હતું? ક્યાં? કોના આશ્રયમાં? ^AI

Anuvaka 74

अम्भः॒ किमा॑सी॒-द्गह॑न-ङ्गभी॒रम् ॥ न मृ॒त्युर॒मृत॒-न्तर्हि॒ न । रात्रि॑या॒ अह्न॑ आसी-त्प्रके॒तः । आनी॑दवा॒तग्ग् स्व॒धया॒ तदेक᳚म् । तस्मा᳚-द्धा॒न्य-न्न प॒रः (प॒रं) किञ्च॒ नास॑ ॥ तम॑ आसी॒-त्तम॑सा गू॒ढमग्रे᳚ प्रके॒तम् । स॒लि॒लग्ं सर्व॑मा इ॒दम् । तु॒च्छे ना॒भ्वपि॑हितQं-यँदासी᳚त् । तम॑स॒ स्तन्म॑हि॒ना जा॑य॒तैक᳚म् ॥ काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ ॥ 74 ॥

ambhaḥ॒ kimā̭sī॒-dgaha̭na-ṅgabhī॒ram || na mṛ॒tyura॒mṛta॒-ntarhi॒ na | rātri̭yā॒ ahna̭ āsī-tprake॒taḥ | ānī̭davā॒tagg sva॒dhayā॒ tadeka᳚m | tasmā᳚-ddhā॒nya-nna pa॒raḥ (pa॒raṃ) kiñca॒ nāsa̭ || tama̭ āsī॒-ttama̭sā gū॒ḍhamagre᳚ prake॒tam | sa॒li॒lagṃ sarva̭mā i॒dam | tu॒cche nā॒bhvapi̭hitaQṃ-ya~dāsī᳚t | tama̭sa॒ stanma̭hi॒nā jā̭ya॒taika᳚m || kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ || 74 ||

શું જળ હતું? ગહન અને ગંભીર. તે સમયે ન મૃત્યુ હતું, ન અમૃત. રાત્રિ અને દિવસનો પ્રકેત હતો. તે એક વાયુ વિના પોતાની શક્તિથી શ્વાસ લેતું હતું. તે સિવાય બીજું કંઈ ન હતું. તે સમયે અંધકાર હતો, અંધકારથી ઢંકાયેલું, પ્રકેત. બધું જ જળ હતું. જે હતું તે તુચ્છ અને ઢંકાયેલું હતું. તે એક તેની મહિમાથી જન્મ્યું. તે સમયે કામ સૌથી પહેલાં પ્રગટ થયો. ^AI

Anuvaka 75

मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् । स॒ तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् (निर॑विदन्न्) । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षा ॥ ति॒र॒श्चीनो॒ वित॑तो र॒श्मिरे॑षाम् । अ॒ध-स्स्वि॑दा॒सी(3) दु॒परि॑ स्विदासी(3)त् । रे॒तो॒धा आ॑स-न्महि॒मान॑ आसन्न् । स्व॒धा अ॒वस्ता॒-त्प्रय॑तिः प॒रस्ता᳚त् ॥ को अ॒द्धा वे॑द॒ क इ॒ह प्रवो॑चत् । कुत॒ आजा॑ता॒ कुत॑ इ॒यं-विँसृ॑ष्टिः । अ॒र्वाग्दे॒वा अ॒स्य वि॒सर्ज॑नाय ॥ 75 ॥

mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t | sa॒ to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann (nira̭vidann) | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣā || ti॒ra॒ścīno॒ vita̭to ra॒śmirḙṣām | a॒dha-ssvi̭dā॒sī(3) du॒pari̭ svidāsī(3)t | re॒to॒dhā ā̭sa-nmahi॒māna̭ āsann | sva॒dhā a॒vastā॒-tpraya̭tiḥ pa॒rastā᳚t || ko a॒ddhā vḙda॒ ka i॒ha pravo̭cat | kuta॒ ājā̭tā॒ kuta̭ i॒yaṃ-vi~sṛ̭ṣṭiḥ | a॒rvāgde॒vā a॒sya vi॒sarja̭nāya || 75 ||

મનનું જે પ્રથમ બીજ હતું, તેને ઋષિઓએ હૃદયમાં પ્રતિષ્ઠિત જ્ઞાનથી અસતમાં શોધી કાઢ્યું. તેમનો રશ્મિ તિરછો વિતત છે; તે નીચે હતો કે ઉપર હતો? તે બીજધારક હતા, મહિમાવાન હતા; સ્વધા નીચે હતી, પ્રયતિ ઉપર હતી. કોણ ખરેખર જાણે છે? અહીં કોણ કહી શકે? આ સૃષ્ટિ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થઈ? ક્યાંથી આ વિસર્જન થયું? દેવો આ વિસર્જન પછીના છે. ^AI

Anuvaka 76

अथा॒ को वे॑द॒ यत॑ आब॒भूव॑ ॥ इ॒यं-विँसृ॑ष्टि॒-र्यत॑ आब॒भूव॑ । यदि॑ वा द॒धे यदि॑ वा॒ न । यो अ॒स्याद्ध्य॑क्षः पर॒मे व्यो॑मन्न् । सो अ॒ङ्ग वे॑द॒ यदि॑ वा॒ न वेद॑ ॥ किग्ग्स्वि॒द्वन॒-ङ्क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑सीत् । यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः । मनी॑षिणो॒ मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तत् । यद॒द्ध्यति॑ष्ठ॒-द्भुव॑नानि धा॒रयन्न्॑ ॥ ब्रह्म॒ वन॒-म्ब्रह्म॒ स वृ॒क्ष आ॑सीत् ॥ 76 ॥

athā॒ ko vḙda॒ yata̭ āba॒bhūva̭ || i॒yaṃ-vi~sṛ̭ṣṭi॒-ryata̭ āba॒bhūva̭ | yadi̭ vā da॒dhe yadi̭ vā॒ na | yo a॒syāddhya̭kṣaḥ para॒me vyo̭mann | so a॒ṅga vḙda॒ yadi̭ vā॒ na veda̭ || kiggsvi॒dvana॒-ṅka u॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sīt | yato॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ni̭ṣṭata॒kṣuḥ | manī̭ṣiṇo॒ mana̭sā pṛ॒cchatedu॒ tat | yada॒ddhyati̭ṣṭha॒-dbhuva̭nāni dhā॒rayanṋ || brahma॒ vana॒-mbrahma॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sīt || 76 ||

તો પછી કોણ જાણે છે કે આ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયું? આ સૃષ્ટિ જ્યાંથી ઉત્પન્ન થઈ, તે જો તેણે ધારણ કર્યું હોય અથવા ન કર્યું હોય, જે તેનો અધ્યક્ષ પરમ વ્યોમમાં છે, તે જ જાણે છે, અથવા ન જાણે. તે વન કે વૃક્ષ શું હતું, જેમાંથી દ્યુલોક અને પૃથ્વીને તરાશ્યા? મનીષીઓ મનથી પૂછે છે તે જ; જે અધ્યતિષ્ઠિત થઈને ભુવનોને ધારણ કરે છે. બ્રહ્મ વન હતું, બ્રહ્મ તે વૃક્ષ હતું. ^AI

Anuvaka 77

यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः । मनी॑षिणो॒ मन॑सा॒ विब्र॑वीमि वः । ब्रह्मा॒द्ध्यति॑ष्ठ॒-द्भुव॑नानि धा॒रयन्न्॑ ॥ प्रा॒तर॒ग्नि-म्प्रा॒तरिन्द्रग्ं॑ हवामहे । प्रा॒त र्मि॒त्रावरु॑णा प्रा॒तर॒श्विना᳚ । प्रा॒त र्भग॑-म्पू॒षण॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पति᳚म् । प्रा॒तस्सोम॑मु॒त रु॒द्रग्ं हु॑वेम ॥ प्रा॒त॒र्जित॒-म्भग॑मु॒ग्रग्ं हु॑वेम । व॒य-म्पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्ता । आ॒द्ध्रश्चि॒द्य-म्मन्य॑मान-स्तु॒रश्चि॑त् ॥ 77 ॥

yato॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ni̭ṣṭata॒kṣuḥ | manī̭ṣiṇo॒ mana̭sā॒ vibra̭vīmi vaḥ | brahmā॒ddhyati̭ṣṭha॒-dbhuva̭nāni dhā॒rayanṋ || prā॒tara॒gni-mprā॒tarindragṃ̭ havāmahe | prā॒ta rmi॒trāvarṷṇā prā॒tara॒śvinā᳚ | prā॒ta rbhaga̭-mpū॒ṣaṇa॒-mbrahma̭ṇa॒spati᳚m | prā॒tassoma̭mu॒ta ru॒dragṃ hṷvema || prā॒ta॒rjita॒-mbhaga̭mu॒gragṃ hṷvema | va॒ya-mpu॒tramadi̭te॒ryo vi̭dha॒rtā | ā॒ddhraści॒dya-mmanya̭māna-stu॒raści̭t || 77 ||

જેમાંથી દ્યુલોક અને પૃથ્વીને તરાશ્યા, તેને હું મનીષીઓ મનથી તમને કહું છું. બ્રહ્મ અધ્યતિષ્ઠિત થઈને ભુવનોને ધારણ કરે છે. પ્રાતઃકાળે અગ્નિને, પ્રાતઃકાળે ઇન્દ્રને, પ્રાતઃકાળે મિત્રાવરુણને, પ્રાતઃકાળે અશ્વિનોને, પ્રાતઃકાળે ભગને, પૂષણને, બ્રહ્મણસ્પતિને, પ્રાતઃકાળે સોમને અને રુદ્રને આપણે હવે. પ્રાતઃકાળે જિત થયેલા ભગને, ઉગ્રને આપણે હવે; આપણે અદિતિના પુત્રને, જે ધારણ કરનાર છે, જેને દુર્બળ પણ માને છે અને શક્તિશાળી પણ. ^AI

Anuvaka 78

राजा॑ चि॒द्य-म्भग॑-म्भ॒क्षीत्याह॑ ॥ भग॒ प्रणे॑त॒र्भग॒ सत्य॑राधः । भगे॒मा-न्धिय॒मुद॑व॒ दद॑न्नः । भग॒ प्रणो॑ जनय॒ गोभि॒रश्वैः᳚ । भग॒ प्रनृभि॑-र्नृ॒वन्तः॑ स्याम । उ॒तेदानी॒-म्भग॑वन्त-स्स्याम ॥ उ॒त प्रपि॒त्व उ॒त मद्ध्ये॒ अह्ना᳚म् । उ॒तोदि॑ता मघव॒न्-थ्सूर्य॑स्य । व॒य-न्दे॒वानाग्ं॑ सुम॒तौ स्या॑म ॥ भग॑ ए॒व भग॑वाग्ं अस्तु देवाः ॥ 78 ॥

rājā̭ ci॒dya-mbhaga̭-mbha॒kṣītyāha̭ || bhaga॒ praṇḙta॒rbhaga॒ satya̭rādhaḥ | bhage॒mā-ndhiya॒muda̭va॒ dada̭nnaḥ | bhaga॒ praṇo̭ janaya॒ gobhi॒raśvaiḥ᳚ | bhaga॒ pranṛbhi̭-rnṛ॒vantaḥ̭ syāma | u॒tedānī॒-mbhaga̭vanta-ssyāma || u॒ta prapi॒tva u॒ta maddhye॒ ahnā᳚m | u॒todi̭tā maghava॒n-thsūrya̭sya | va॒ya-nde॒vānāgṃ̭ suma॒tau syā̭ma || bhaga̭ e॒va bhaga̭vāgṃ astu devāḥ || 78 ||

રાજા પણ જેને ભગ કહે છે કે તેનું ભક્ષણ કરીશ. હે ભગ, હે પ્રણેતા, હે ભગ, હે સત્યરાધ, હે ભગ, આ બુદ્ધિને અમને આપતા રક્ષણ કર. હે ભગ, અમને ગાયો અને ઘોડાઓ સાથે ઉત્પન્ન કર; હે ભગ, અમે પુરુષો સાથે પુરુષવાન થઈએ. અને હવે આપણે ભગવાન થઈએ, અને દિવસના મધ્યમાં પણ, અને સૂર્યના ઉદય પછી પણ, હે મઘવન, આપણે દેવોની સુમતિમાં થઈએ. હે દેવો, ભગ જ ભગવાન થાઓ. ^AI

Anuvaka 79

तेन॑ व॒य-म्भग॑वन्त-स्स्याम । त-न्त्वा॑ भग॒ सर्व॒ इज्जो॑हवीमि । स नो॑ भग पुर ए॒ता भ॑वे॒ह ॥ सम॑द्ध्व॒रायो॒षसो॑ नमन्त । द॒धि॒क्रावे॑व॒ शुच॑ये प॒दाय॑ । अ॒र्वा॒ची॒नं-वँ॑सु॒विद॒-म्भग॑न्नः । रथ॑मि॒वाश्वा॑ वा॒जिन॒ आव॑हन्तु ॥ अश्वा॑वती॒-र्गोम॑ती-र्न उ॒षासः॑ । वी॒रव॑ती॒-स्सद॑मुच्छन्तु भ॒द्राः । घृ॒त-न्दुहा॑ना वि॒श्वतः॒ प्रपी॑नाः । यू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑ नः ॥ 79 ॥

tena̭ va॒ya-mbhaga̭vanta-ssyāma | ta-ntvā̭ bhaga॒ sarva॒ ijjo̭havīmi | sa no̭ bhaga pura e॒tā bha̭ve॒ha || sama̭ddhva॒rāyo॒ṣaso̭ namanta | da॒dhi॒krāvḙva॒ śuca̭ye pa॒dāya̭ | a॒rvā॒cī॒naṃ-va~̭su॒vida॒-mbhaga̭nnaḥ | ratha̭mi॒vāśvā̭ vā॒jina॒ āva̭hantu || aśvā̭vatī॒-rgoma̭tī-rna u॒ṣāsaḥ̭ | vī॒rava̭tī॒-ssada̭mucchantu bha॒drāḥ | ghṛ॒ta-nduhā̭nā vi॒śvataḥ॒ prapī̭nāḥ | yū॒ya-mpā̭ta sva॒stibhi॒-ssadā̭ naḥ || 79 ||

તેના દ્વારા અમે ભાગ્યશાળી થઈએ. હે ભગ, તને સર્વે હું પોકારું છું. હે ભગ, તું અમારા માટે અહીં પહેલાં આવ. યજ્ઞની ઉષાઓ નમે છે. જેમ દધિક્રાવા શુચિ પદ માટે, તેમ અમારા માટે ધન લાવનાર ભગને અહીં લાવો. જેમ અશ્વો રથને લાવે છે તેમ વાજી અશ્વો તેને લાવો. અમારી ઉષાઓ અશ્વવાળી, ગોવાળી, વીરવાળી અને ભદ્ર હો; તેઓ સદા પ્રકાશે. ઘૃત વરસાવનારી, સર્વત્ર પુષ્ટ, તમે અમને સદા સ્વસ્તિથી રક્ષો. ^AI

(वि॒च॒क्ष॒णा - वि॑चर्तु॒रग्ं - शर्म॒ - न्नधि॑ - वि॒सर्ज॑नाय॒ - ब्रह्म॒ वन॒-म्ब्रह्म॒ स वृ॒क्ष आ॑सीत्- तु॒रश्चि॑-द्- देवाः॒ - प्रपी॑ना॒ एक॑-ञ्च) (अ. 9)
(पीवो᳚-ऽन्ना॒ - मग्ने॒ त्व-म्पा॑र - यानाघृ॒ष्यः - शुचि॒-न्नु स्तोमं॑ - ँवि॒श्रय॑माणो - दि॒वो रु॒क्मो - ऽन्न॑-म्प्रा॒णं - ता सू᳚र्याचन्द्र॒मसा॒ नव॑सप्ततिः)

(vi॒ca॒kṣa॒ṇā - vi̭cartu॒ragṃ - śarma॒ - nnadhi̭ - vi॒sarja̭nāya॒ - brahma॒ vana॒-mbrahma॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sīt- tu॒raści̭-d- devāḥ॒ - prapī̭nā॒ eka̭-ñca) (a. 9)
(pīvo᳚-'nnā॒ - magne॒ tva-mpā̭ra - yānāghṛ॒ṣyaḥ - śuci॒-nnu stomaṃ̭ - ~vi॒śraya̭māṇo - di॒vo ru॒kmo - 'nna̭-mprā॒ṇaṃ - tā sū᳚ryācandra॒masā॒ nava̭saptatiḥ)

વિચક્ષણા – વિચર્તુઃ – શર્મ – અધિ – વિસર્જન માટે – બ્રહ્મ વન – બ્રહ્મ તે વૃક્ષ હતું – તુરશ્ચિત્ – દેવો – પ્રપીના – એક પણ – (અષ્ટક ૯) (પીવોઽન્ના – હે અગ્ને, તું પાર લઈ જા – અઘૃષ્ય – શુચિ – હવે સ્તોમ – વિશ્રયમાણ – દિવો રુક્મ – અન્ન પ્રાણ – તે સૂર્યા ચંદ્રમસા – નવસપ્તતિ) ^AI

(पीवो᳚न्ना - ँयू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑नः)

॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टकं समाप्तम् ॥

|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭakaṃ samāptam ||

હરિઃ ઓમ્. કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણમાં દ્વિતીય અષ્ટકનો આઠમો પ્રપાઠક સમાપ્ત થયો. કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણમાં દ્વિતીય અષ્ટક સમાપ્ત થયું. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके अष्टमः प्रपाठकः - काम्यपशुयाज्यानुवाक्या ब्राह्मणम्

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - वायव्यादिपशूनां सूक्तानि

पीवो᳚न्नाग्ं रयि॒वृधः॑ सुमे॒धाः । श्वे॒त-स्सि॑षक्ति नि॒युता॑मभि॒श्रीः । ते वा॒यवे॒ सम॑नसो॒ वित॑स्थुः । विश्वेन्नरः॑ स्वप॒त्यानि॑ चक्रुः ॥ रा॒ये-ऽनु य-ञ्ज॒ज्ञतू॒ रोद॑सी उ॒भे । रा॒ये दे॒वी धि॒षणा॑ धाति दे॒वम् । अधा॑ वा॒यु-न्नि॒युतः॑ सश्चत॒ स्वाः । उ॒त श्वे॒तं-वँसु॑धिति-न्निरे॒के ॥ आ वा॑यो भूष शुचिपा॒ उप॑ न-स्स॒हस्र॑-न्ते नि॒युतो॑ विश्ववार । उपो॑ ते॒ अन्धो॒ मद्य॑मयामि॒ यस्य॑ देव दधि॒षे पू᳚र्व॒पेय᳚म् ॥ प्र याभि॒र्यासि॑ दा॒श्वाग्ं समच्छा॑ नि॒युद्भि॑-र्वायवि॒ष्टये॑ दुरो॒णे । नि नो॑ र॒यिग्ं सु॒भोज॑सं-युँवे॒ह नि वी॒रव॒-द्गव्य॒मश्वि॑य-ञ्च॒ राधः॑ ॥॥ प्र वा॒युमच्छा॑ बृह॒ती म॑नी॒षा ॥ 1 ॥

(म॒नी॒षा-ऽस्तु॑-च॒-र्त-स्या॒स्मे-कि॑त॒वास॑ श्च॒त्वारि॑ च ) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - वशादीनां सूक्तानि

ते शु॒क्रास॒-श्शुच॑यो रश्मि॒वन्तः॑ । सीद॑न्नादि॒त्या अधि॑ ब॒र॒ःइषि॑ प्रि॒ये । कामे॑न दे॒वा-स्स॒रथ॑-न्दि॒वो नः॑ । आया᳚न्तु य॒ज्ञमुप॑ नो जुषा॒णाः ॥ ते सू॒नवो॒ अदि॑तेः पीव॒सामिष᳚म् । घृ॒त-म्पिन्व॒त्-प्रति॑हर्यन्नृते॒जाः । प्र य॒ज्ञिया॒ यज॑मानाय येमुरे । आ॒दि॒त्याः काम॑-म्पितु॒मन्त॑म॒स्मे ॥ आ नः॑ पु॒त्रा अदि॑तेर्यान्तु य॒ज्ञम् । आ॒दि॒त्यासः॑ प॒थिभि॑-र्देव॒यानैः᳚ ॥ 7 ॥

(दे॒व॒यानै᳚--र् दे॒वाः - सुपू॑तंयँजत्र॒-हस्त॒-मस्ति॒-तमाग्॑-स्यू॒र्मिभि॒-र्द्वे च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - सौम्यादीनां सूक्तानि

सोमो॑ धे॒नुग्ं सोमो॒ अर्व॑न्तमा॒शुम् । सोमो॑ वी॒र-ङ्क॑र्म॒ण्य॑-न्ददातु । सा॒द॒न्यं॑-विँद॒थ्यग्ं॑ स॒भेय᳚म् । पि॒तु॒-श्श्रव॑णं॒-योँ ददा॑शदस्मै ॥ अषा॑ढं-युँ॒थ्सु पृत॑नासु॒ पप्रि᳚म् । सु॒व॒र्॒षाम॒फ्स्वां-वृँ॒जन॑स्य गो॒पाम् । भ॒रे॒षु॒जाग्ं सु॑क्षि॒तिग्ं सु॒श्रव॑सम् । जय॑न्त॒-न्त्वामनु॑ मदेम सोम ॥ त्वग्ं सो॑म॒ क्रतु॑भिः ॥ या ते॒ धामा॑नि ह॒विषा॒ यज॑न्ति॒ ता ते॒ विश्वा॑ परि॒भूर॑स्तु य॒ज्ञ-ङ्ग॑य॒स्फानः॑ प्र॒तर॑ण-स्सु॒वीरो-ऽवी॑रहा॒ प्रच॑रा सोम॒ दुर्या॒न॥ त्वमि॒मा ओष॑धी-स्सोम॒ विश्वाः᳚ । त्वम॒पो अ॑जनय॒स्त्व-ङ्गाः । त्वमात॑तन्थो॒र्व॑न्तरि॑क्षम् । त्व-ञ्ज्योति॑षा॒ वितमो॑ ववर्थ ॥ 15 ॥

(व॒व॒र्थ॒ - वि॒थ्स॒ - इन्द्र॑ - स्तु॒रा - या᳚स्तु॒ - वृत्र॒तूर्ये॒ - वज्र॑बाहुः - पृथि॒व्या-न्त्रीणि॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - अभिमातिहैन्द्रादिपशूनां सूक्तानि

इन्द्र॒-स्तर॑स्वा-नभिमाति॒होग्रः । हिर॑ण्यवाशी-रिषि॒र-स्सु॑व॒र॒.षाः । तस्य॑ व॒यग्ं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । अपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥ हिर॑ण्यवर्णो॒ अभ॑य-ङ्कृणोतु । अ॒भि॒मा॒ति॒हेन्द्रः॒ पृत॑नासु जि॒ष्णुः । स न॒-श्शर्म॑ त्रि॒वरू॑थं॒-विँयग्ं॑सत् । यू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑ नः ॥ इन्द्रग्ग्॑ स्तुहि व॒ज्रिण॒ग्ग्॒ स्तोम॑पृष्ठम् । पु॒रो॒डाश॑स्य जुषताग्ं ह॒विर्नः॑ ॥ 23 ॥

(ह॒विर्नो॑ - दा-द्- बभूव - रा॒तिं - पू॒र्वहू॑ता - व॒र्कै - रै॑र - द॒स्मि-न्पञ्च च) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - ऐन्द्राग्नपश्वादीनां सूक्तानि

शुचि॒-न्नु स्तोम॒-न्नव॑जात-म॒द्येन्द्रा᳚ग्नी वृत्रहणा जु॒षेथा᳚म् । उ॒भा हि वाग्ं॑ सु॒हवा॒ जोह॑वीमि॒ ता वाजग्ं॑ स॒द्य उ॑श॒ते धेष्ठा᳚ ॥, श्नथ॑-द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् । इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒-स्सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ । उ॒भा वा॑मिन्द्राग्नी आहु॒वध्या॑ उ॒भा राध॑स-स्स॒ह मा॑द॒यध्यै᳚ । उ॒भा दा॒तारा॑वि॒षाग्ं र॑यी॒णामु॒भा वाज॑स्य सा॒तये॑ हुवे वाम् ॥,प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ । प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्रगि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒ना-ऽत्य॒न्या ॥ । आ वृ॑त्रहणा वृत्र॒हभि॒-श्शुष्मैः᳚ । इन्द्र॑ या॒त-न्नमो॑भिरग्ने अ॒र्वाक् । यु॒वग्ं राधो॑भि॒रक॑वेभिरिन्द्र । अग्ने॑ अ॒स्मे भ॑वतमुत्त॒मेभिः॑ ॥ गी॒र्भि-र्विप्रः॒ प्रम॑तिमि॒च्छमा॑नः । ई॒॑ र॒यिं-यँ॒शस॑-म्पूर्व॒भाज᳚म् । इन्द्रा᳚ग्नी वृत्रहणा सुवज्रा । प्रणो॒ नव्ये॑भिस्तिरत-न्दे॒ष्णैः ॥ ॥ ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता । सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑य-ञ्च जिन्व । विश्व॒-न्त-द्भ॒द्रं-यँद॒वन्ति॑ दे॒वाः । बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः᳚ ॥ स ईग्ं॑ स॒त्येभि॒-स्सखि॑भि-श्शु॒चद्भिः॑ । गोधा॑यसं॒विँ ध॑न॒सैर॑तर्दत् । ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-र्वृष॑भिर्व॒राहैः᳚ ॥ 31 ॥

(व॒राहै᳚--र् वि॒श्वहा॑ - ऽजनिष्ट पू॒षो - द्वरी॑वृजत् - खा॒दयो॑ वः - पा॒न् - त्यस्त - या॒भि--र् + नव॑ च) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - सावित्रादिपशूनां सूक्तानि

आ दे॒वो या॑तु सवि॒ता सु॒रत्नः॑ । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒प्रा वह॑मानो॒ अश्वैः᳚ । हस्ते॒ दधा॑नो॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ । नि॒वे॒शय॑न् च प्रसु॒वन् च॒ भूम॑ ॥ अ॒भीवृ॑त॒-ङ्कृश॑नै-र्वि॒श्वरू॑पम् ।

हिर॑ण्यशम्यं-यँज॒तो बृ॒हन्त᳚म् । आस्था॒-द्रथग्ं॑ सवि॒ता चि॒त्रभा॑नुः । कृ॒ष्णा रजाग्ं॑सि॒ तवि॑षी॒-न्दधा॑नः ॥ सघा॑ नो दे॒व-स्स॑वि॒ता स॒वाय॑ । आसा॑विष॒-द्वसु॑पति॒-र्वसू॑नि ॥ 40 ॥

(वसू॑नि - तता - नास्तु॒ - विश्वान्॑.-ववृत्यांवँवर्ति-घृ॒तेन॒-विषू॑चीः-श्रु॒त-न्द्वे च॑) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - सौर्यादिपशूनां सूक्तानि

सूर्यो॑ दे॒वीमु॒षस॒ग्ं रोच॑माना॒ मर्यः॑ । न योषा॑म॒भ्ये॑ति प॒श्चात् । यत्रा॒ नरो॑ देव॒यन्तो॑ यु॒गानि॑ । वि॒त॒न्वते॒ प्रति॑ भ॒द्राय॑ भ॒द्रम् ॥ भ॒द्रा अश्वा॑ ह॒रित॒-स्सूर्य॑स्य । चि॒त्रा एद॑ग्वा अनु॒माद्या॑सः । न॒म॒स्यन्तो॑ दि॒व आ पृ॒ष्ठम॑स्थुः ।

परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी य॑न्ति स॒द्यः ॥ त-थ्सूर्य॑स्य देव॒त्व-न्त-न्म॑हि॒त्वम् । म॒द्ध्या कर्तो॒-र्वित॑त॒ग्ं॒ सञ्ज॑भार ॥ 49 ॥

(ज॒भा॒र॒ - द्यौ - र॒ग्ने - रु॒पस्थ॑ - उप॒क्ष्यन्तो॑ - बद्बधा॒नो-याद॑मानः - समु॒द्रे - ऽग्ंह॑सः॒ - प्रस्थि॑तस्य) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - वेहदादिपशूनां सूक्तानि

अ॒हम॑स्मि प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । पूर्व॑-न्दे॒वेभ्यो॑ अ॒मृत॑स्य॒ नाभिः॑ । यो मा॒ ददा॑ति॒ स इदे॒व मा वाः᳚ । अ॒ह-मन्न॒-मन्न॑-म॒दन्त॑मद्मि ॥ पूर्व॑-म॒ग्नेरपि॑ दह॒त्यन्न᳚म् । य॒त्तौ हा॑-ऽऽसाते अहमुत्त॒रेषु॑ । व्यात्त॑मस्य प॒शवः॑ सु॒जम्भ᳚म् । पश्य॑न्ति॒ धीराः॒ प्रच॑रन्ति॒ पाकाः᳚ ॥ जहा᳚म्य॒न्य-न्न ज॑हाम्य॒न्यम् । अ॒हमन्नं॒-वँश॒मिच्च॑रामि ॥ 59 ॥

(च॒रा॒मि॒ - कनी॑यो॒ - ऽन्या - नर्पि॑ता - प॒दानि॒ - यज्व॑सु - हवामहे - वि॒ष्ठा - लो॒काः - सु॒वीर॒ - मर्वा॒ - पिब॑न्ती॒-ष्षट्च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - शुक्लकृष्णपश्वादीनां सूक्तानि

ता सू᳚र्या चन्द्र॒मसा॑ विश्व॒भृत्त॑मा म॒हत् । तेजो॒ वसु॑म-द्राजतो दि॒वि । सामा᳚त्माना चरत-स्सामचा॒रिणा᳚ । ययो᳚र्व्र॒त-न्न म॒मे जातु॑ दे॒वयोः᳚ ॥ उ॒भावन्तौ॒ परि॑यात॒ अर्म्या᳚ । दि॒वो न र॒श्मीग् स्त॑नु॒तो-व्य॑र्ण॒वे । उ॒भा भु॑व॒न्ती भुव॑ना क॒विक्र॑तू । सूर्या॒ न च॒न्द्रा च॑रतो ह॒ताम॑ती ॥ पती᳚ द्यु॒म-द्वि॑श्व॒विदा॑ उ॒भा दि॒वः । सूर्या॑ उ॒भा च॒न्द्रम॑सा विचक्ष॒णा ॥ 71 ॥

यासा॒ग्ं॒ राजा॒ वरु॑णो॒ याति॒ मध्ये॑ सत्यानृ॒ते अ॑व॒पश्य॒न् जना॑नाम् । म॒धु॒श्चुत॒-श्शुच॑यो॒ याः पा॑व॒कास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥ । यासा᳚-न्दे॒वा दि॒वि कृ॒ण्वन्ति॑ भ॒क्षं-याँ अ॒न्तरि॑क्षे बहु॒धा भव॑न्ति । याः पृ॑थि॒वी-म्पय॑सो॒न्दन्ति॑शु॒क्रास्ता न॒ आप॒-श्शग्ग् स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥, शि॒वेन॑ मा॒ चक्षु॑षा पश्यता-ऽऽप-श्शि॒वया॑ त॒नुवोप॑ स्पृशत॒ त्वच॑-म्मे । सर्वाग्ं॑ अ॒ग्नीग्ं र॑फ्सु॒षदो॑ हुवे वो॒ मयि॒ वर्चो॒ बल॒मोजो॒ नि ध॑त्त ॥ । आपो॑ भ॒द्रा घृ॒तमिदाप॑ आसुर॒ग्नी-षोमौ॑ बिभ्र॒त्याप॒ इ-त्ताः । ती॒व्रो रसो॑ मधु॒पृचा॑ -मरङ्ग॒म आ मा᳚ प्रा॒णेन॑ स॒ह वर्च॑सा गन्न् ॥, आदि-त्प॑श्याम्यु॒त वा॑ शृणो॒म्या मा॒ घोषो॑ गच्छति॒ वान्न॑ आसाम् । मन्ये॑ भेजा॒नो अ॒मृत॑स्य॒ तर्हि॒ हिर॑ण्यवर्णा॒ अतृ॑पं-यँ॒दा वः॑ ॥ ॥ नास॑दासी॒न्नो सदा॑सी-त्त॒दानी᳚म् । नासी॒-द्रजो॒ नो व्यो॑माप॒रो यत् । किमाव॑रीवः॒ कुह॒ कस्य॒ शर्मन्न्॑ ॥ 73 ॥

(वि॒च॒क्ष॒णा - वि॑चर्तु॒रग्ं - शर्म॒ - न्नधि॑ - वि॒सर्ज॑नाय॒ - ब्रह्म॒ वन॒-म्ब्रह्म॒ स वृ॒क्ष आ॑सीत्- तु॒रश्चि॑-द्- देवाः॒ - प्रपी॑ना॒ एक॑-ञ्च) (अ. 9)

(पीवो᳚-ऽन्ना॒ - मग्ने॒ त्व-म्पा॑र - यानाघृ॒ष्यः - शुचि॒-न्नु स्तोमं॑ - ँवि॒श्रय॑माणो - दि॒वो रु॒क्मो - ऽन्न॑-म्प्रा॒णं - ता सू᳚र्याचन्द्र॒मसा॒ नव॑सप्ततिः)

(पीवो᳚न्ना - ँयू॒य-म्पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑नः)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टकं समाप्तम् ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.8 - काम्यपशुयाज्यानुवाक्या ब्राह्मणम् - कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय ब्राह्मण पाठः - पीवोन्नां रयिवृधः