Mundaka Upanishad Mundaka 1 Khanda 1 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

ముండక ఉపనిషత్తు ప్రథమ ముండకం ప్రథమ ఖండంలో బ్రహ్మ దేవతలలో మొదటివాడుగా పుట్టి, విశ్వానికి సృష్టికర్త, లోకాలకు రక్షకుడై, బ్రహ్మవిద్యను తన జ్యేష్ఠ పుత్రుడైన అథర్వునకు చెప్పెను. ఆ విద్య అథర్వుడు అంగిరసునకు, అంగిరసుడు భారద్వాజునకు, భారద్వాజుడు అంగిరసునకు పరాపరలను చెప్పెను. శౌనకుడు అంగిరసుని వద్దకు వెళ్ళి ఏది తెలిసినప్పుడు సమస్తమూ తెలిసినది అవుతుందని అడిగెను; అంగిరసుడు పరా, అపరా అని రెండు విద్యలు ఉన్నాయని చెప్పెను. అపరా విద్య ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిషం; పరా విద్య ద్వారా ఆ అక్షరం తెలుసుకోబడుతుంది. ఆ అక్షరం చూడశక్యం కానిది, గ్రహించశక్యం కానిది, గోత్రం వర్ణం కన్ను చెవి చేతులు పాదాలు లేనిది, నిత్యమైనది, సర్వవ్యాప్తమైనది, అతి సూక్ష్మమైనది, నశించనిది; దాని నుండి ఈ విశ్వమంతా పుడుతుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 1

ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
॥ ओ-म्ब्रह्मणे नमः ॥
॥ प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥
ओ-म्ब्रह्मा देवाना-म्प्रथम-स्सम्बभूव विश्वस्य कर्ता
भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय
ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ 1॥

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| o-mbrahmaṇe namaḥ ||
|| prathamamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
o-mbrahmā devānā-mprathama-ssambabhūva viśvasya kartā
bhuvanasya goptā | sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhāmatharvāya
jyeṣṭhaputrāya prāha || 1||

ఓం. దేవతలారా, మేము మంగళకరమైన వాటిని చెవులతో వినగలుగుతాము గాక. యజ్ఞయోగ్యులమైన మేము మంగళకరమైన వాటిని కళ్ళతో చూడగలుగుతాము గాక. స్థిరమైన అవయవాలతో, స్తుతించే శరీరాలతో, దేవతలకు హితమైన ఆయుష్షును మేము అనుభవించగలుగుతాము గాక. మహాకీర్తివంతుడైన ఇంద్రుడు మాకు క్షేమాన్ని కలిగించుగాక. సర్వజ్ఞుడైన పూషుడు మాకు క్షేమాన్ని కలిగించుగాక. అరిష్టనేమి అనబడే తార్క్ష్యుడు మాకు క్షేమాన్ని కలిగించుగాక. బృహస్పతి మాకు క్షేమాన్ని ప్రసాదించుగాక. ఓం శాంతి, శాంతి, శాంతి. ఓం బ్రహ్మకు నమస్కారం. ప్రథమ ముండకంలో ప్రథమ ఖండం. ఓం. బ్రహ్మ దేవతలలో మొదటివాడుగా పుట్టెను; విశ్వానికి సృష్టికర్త, లోకాలకు రక్షకుడు. అతడు బ్రహ్మవిద్యను, సమస్త విద్యలకు ఆధారమైన దానిని, తన జ్యేష్ఠ పుత్రుడైన అథర్వునకు చెప్పెను. ^AI

Verse 2

अथर्वणे या-म्प्रवदेत ब्रह्मा-ऽथर्वा तं
पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।
स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह
भारद्वाजो-ऽङ्गिरसे परावराम् ॥ 2॥

atharvaṇe yā-mpravadeta brahmā-'tharvā taṃ
purovācāṅgire brahmavidyām |
sa bhāradvājāya satyavāhāya prāha
bhāradvājo-'ṅgirase parāvarām || 2||

బ్రహ్మ అథర్వునకు ఏ బ్రహ్మవిద్యను బోధించెనో, ఆ అథర్వుడు దానిని పూర్వం అంగిరసునకు చెప్పెను. అతడు (అంగిరసుడు) సత్యవాహుడైన భారద్వాజునకు చెప్పెను. భారద్వాజుడు అంగిరసునకు పరాపరలను (ఉత్తమమైనది మరియు అపరమైనది అనే రెండు విద్యలను) చెప్పెను. ^AI

Verse 3

शौनको ह वै महाशालो-ऽङ्गिरसं-विँधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।
कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं-विँज्ञात-म्भवतीति ॥ 3॥

śaunako ha vai mahāśālo-'ṅgirasaṃ-vi~dhivadupasannaḥ papraccha |
kasminnu bhagavo vijñāte sarvamidaṃ-vi~jñāta-mbhavatīti || 3||

గొప్ప ఇంటివాడైన శౌనకుడు అంగిరసుని దగ్గరకు విధిగా (వినయంతో) వెళ్ళి ఇలా అడిగెను: ఓ భగవంతుడా, ఏది తెలిసినప్పుడు ఇది సమస్తమూ తెలిసినది అవుతుంది? ^AI

Verse 4

तस्मै स होवाच ।
द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म
यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥ 4॥

tasmai sa hovāca |
dve vidye veditavye iti ha sma
yadbrahmavido vadanti parā caivāparā ca || 4||

అతడు (అంగిరసుడు) అతనికి ఇలా చెప్పెను: బ్రహ్మవేత్తలు తెలుసుకోవలసినవి రెండు విద్యలు అని చెబుతారు — పరా (ఉత్తమమైనది) మరియు అపరా (అపరమైనది). ^AI

Verse 5

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेद-स्सामवेदो-ऽथर्ववेदः
शिक्षा कल्पो व्याकरण-न्निरुक्त-ञ्छन्दो ज्योतिषमिति ।
अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ 5॥

tatrāparā ṛgvedo yajurveda-ssāmavedo-'tharvavedaḥ
śikṣā kalpo vyākaraṇa-nnirukta-ñchando jyotiṣamiti |
atha parā yayā tadakṣaramadhigamyate || 5||

వాటిలో అపరా విద్య అనగా ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిషం. అటు పిమ్మట పరా విద్య అనగా ఏ ద్వారా ఆ అక్షరం (నశించనిది) తెలుసుకోబడుతుందో అది. ^AI

Verse 6

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण-
मचक्षुस्श्रोत्र-न्तदपाणिपादम् ।
नित्यं-विँभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं
तदव्ययं-यँद्भूतयोनि-म्परिपश्यन्ति धीराः ॥ 6॥

yattadadreśyamagrāhyamagotramavarṇa-
macakṣusśrotra-ntadapāṇipādam |
nityaṃ-vi~bhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ
tadavyayaṃ-ya~dbhūtayoni-mparipaśyanti dhīrāḥ || 6||

ఆ అక్షరం చూడశక్యం కానిది, గ్రహించశక్యం కానిది, గోత్రం లేనిది, వర్ణం లేనిది, కన్ను లేనిది, చెవి లేనిది, చేతులు పాదాలు లేనిది. నిత్యమైనది, సర్వవ్యాప్తమైనది, సర్వగతమైనది, అతి సూక్ష్మమైనది, నశించనిది — అట్టి దానిని, సమస్త భూతాలకు మూలమైన దానిని, ధీరులు పరిపూర్ణంగా దర్శిస్తారు. ^AI

Verse 7

यथोर्णनाभि-स्सृजते गृह्णते च
यथा पृथिव्यामोषधय-स्सम्भवन्ति ।
यथा सतः पुरुषा-त्केशलोमानि
तथा-ऽक्षरा-थ्सम्भवतीह विश्वम् ॥ 7॥

yathorṇanābhi-ssṛjate gṛhṇate ca
yathā pṛthivyāmoṣadhaya-ssambhavanti |
yathā sataḥ puruṣā-tkeśalomāni
tathā-'kṣarā-thsambhavatīha viśvam || 7||

సాలెపురుగు తన నుండే గూడును సృష్టించి దానిని తిరిగి గ్రహించినట్లుగా, భూమిపై ఓషధులు పుట్టినట్లుగా, సజీవుడైన మనుష్యుని నుండి వెంట్రుకలు, రోమాలు పుట్టినట్లుగా, అలాగే ఆ అక్షరం నుండి ఇక్కడ ఈ విశ్వమంతా పుడుతుంది. ^AI

Verse 8

तपसा चीयते ब्रह्म ततो-ऽन्नमभिजायते ।
अन्ना-त्प्राणो मन-स्सत्यं-लोँकाः कर्मसु चामृतम् ॥ 8॥

tapasā cīyate brahma tato-'nnamabhijāyate |
annā-tprāṇo mana-ssatyaṃ-lo~kāḥ karmasu cāmṛtam || 8||

తపస్సుచే బ్రహ్మ వృద్ధి చెందుతుంది; దాని నుండి అన్నం (ఆహారం) పుడుతుంది; అన్నం నుండి ప్రాణం, మనస్సు, సత్యం, లోకాలు, మరియు కర్మలలో అమృతత్వం పుడుతాయి. ^AI

Verse 9

य-स्सर्वज्ञ-स्सर्वविद्यस्य ज्ञानमय-न्तपः ।
तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्न-ञ्च जायते ॥ 9॥

ya-ssarvajña-ssarvavidyasya jñānamaya-ntapaḥ |
tasmādetadbrahma nāma rūpamanna-ñca jāyate || 9||

సర్వజ్ఞుడు, సర్వవిదుడు, జ్ఞానమయమైన తపస్సు కలవాడు ఎవడో, అతని నుండి ఈ బ్రహ్మము, నామరూపములు మరియు అన్నము పుడుతున్నవి. ^AI

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

॥ ओ-म्ब्रह्मणे नमः ॥

॥ प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥

ओ-म्ब्रह्मा देवाना-म्प्रथम-स्सम्बभूव विश्वस्य कर्ता

भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय

ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ 1॥

अथर्वणे या-म्प्रवदेत ब्रह्मा-ऽथर्वा तं

पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।

स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह

भारद्वाजो-ऽङ्गिरसे परावराम् ॥ 2॥

शौनको ह वै महाशालो-ऽङ्गिरसं-विँधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।

कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं-विँज्ञात-म्भवतीति ॥ 3॥

तस्मै स होवाच ।

द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म

यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥ 4॥

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेद-स्सामवेदो-ऽथर्ववेदः

शिक्षा कल्पो व्याकरण-न्निरुक्त-ञ्छन्दो ज्योतिषमिति ।

अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ 5॥

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण-

मचक्षुस्श्रोत्र-न्तदपाणिपादम् ।

नित्यं-विँभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं

तदव्ययं-यँद्भूतयोनि-म्परिपश्यन्ति धीराः ॥ 6॥

यथोर्णनाभि-स्सृजते गृह्णते च

यथा पृथिव्यामोषधय-स्सम्भवन्ति ।

यथा सतः पुरुषा-त्केशलोमानि

तथा-ऽक्षरा-थ्सम्भवतीह विश्वम् ॥ 7॥

तपसा चीयते ब्रह्म ततो-ऽन्नमभिजायते ।

अन्ना-त्प्राणो मन-स्सत्यं-लोँकाः कर्मसु चामृतम् ॥ 8॥

य-स्सर्वज्ञ-स्सर्वविद्यस्य ज्ञानमय-न्तपः ।

तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्न-ञ्च जायते ॥ 9॥

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

मुण्डक उपनिषद् - प्रथम मुण्डक, प्रथम काण्डः