(ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣಾನ್ತರ್ಗತಾ; ಮುಖ್ಯ ಸ್ತುತಿ ಶ್ಲೋಕಾಃ 51-74)
ಧ್ರುವ ಉವಾಚ ।
ಭೂಮಿರಾಪೋಽನಲೋ ವಾಯುಃ ಖಂ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿರೇವ ಚ ।
ಭೂತಾದಿರಾದಿಪ್ರಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ ನತೋಽಸ್ಮಿ ತಮ್ ॥ 51 ॥
ಶುದ್ಧಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಖಿಲವ್ಯಾಪೀ ಪ್ರಧಾನಾತ್ಪರತಃ ಪುಮಾನ್ ।
ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ ನಮಸ್ತಸ್ಮೈ ಪುರುಷಾಯ ಗುಣಾಶಿನೇ ॥ 52 ॥
ಭೂರಾದೀನಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಗನ್ಧಾದೀನಾಂ ಚ ಶಾಶ್ವತಃ ।
ಬುದ್ಧ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಯಃ ಪರಃ ॥ 53 ॥
ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಾತ್ಮಾನಮಶೇಷಜಗತಃ ಪತಿಮ್ ।
ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಶರಣಂ ಶುದ್ಧಂ ತ್ವದ್ರೂಪಂ ಪರಮೇಶ್ವರ ॥ 54 ॥
ಬೃಹತ್ತ್ವಾದ್ಬೃಂಹಣತ್ವಾಚ್ಚ ಯದ್ರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ ।
ತಸ್ಮೈ ನಮಸ್ತೇ ಸರ್ವಾತ್ಮನ್ಯೋಗಿಚಿನ್ತ್ಯಾವಿಕಾರಿಣೇ ॥ 55 ॥
ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।
ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಭುವಃ ಸ್ಪರ್ಶಾದತ್ಯತಿಷ್ಠದ್ದಶಾಙ್ಗುಲಮ್ ॥ 56 ॥
ಯದ್ಭೂತಂ ಯಚ್ಚ ವೈ ಭವ್ಯಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ತದ್ಭವಾನ್ ।
ತ್ವತ್ತೋ ವಿರಾಟ್ ಸ್ವರಾಟ್ ಸಮ್ರಾಟ್ ತ್ವತ್ತಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿಪೂರುಷಃ ॥ 57 ॥
ಅತ್ಯರಿಚ್ಯತ ಸೋಽಧಶ್ಚ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ವೈ ಭುವಃ ।
ತ್ವತ್ತೋ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಜಾತಂ ತ್ವತ್ತೋ ಭೂತಭವಿಷ್ಯತೀ ॥ 58 ॥
ತ್ವದ್ರೂಪಧಾರಿಣಶ್ಚಾನ್ತಃ ಸರ್ವಭೂತಮಿದಂ ಜಗತ್ ।
ತ್ವತ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವಹುತಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ಪಶುರ್ದ್ವಿಧಾ ॥ 59 ॥
ತ್ವತ್ತ ಋಚೋಽಥ ಸಾಮಾನಿ ತ್ವತ್ತಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಜಜ್ಞಿರೇ ।
ತ್ವತ್ತೋ ಯಜೂಂಷ್ಯಜಾಯನ್ತ ತ್ವತ್ತೋಽಶ್ವಾಶ್ಚೈಕತೋ ದತಃ ॥ 60 ॥
ಗಾವಸ್ತ್ವತ್ತಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾಸ್ತ್ವತ್ತೋಽಜಾ ಅವಯೋ ಮೃಗಾಃ ।
ತ್ವನ್ಮುಖಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತ್ವತ್ತೋ ಬಾಹೋಃ ಕ್ಷತ್ರಮಜಾಯತ ॥ 61 ॥
ವೈಶ್ಯಾಸ್ತವೋರುಜಾಃ ಶೂದ್ರಾಸ್ತವ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಸಮುದ್ಗತಾಃ ।
ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ ಸೂರ್ಯೋಽನಿಲಃ ಪ್ರಾಣಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಮನಸಸ್ತವ ॥ 62 ॥
ಪ್ರಾಣೋಽನ್ತಃಸುಷಿರಾಜ್ಜಾತೋ ಮುಖಾದಗ್ನಿರಜಾಯತ ।
ನಾಭಿತೋ ಗಗನಂ ದ್ಯೌಶ್ಚ ಶಿರಸಃ ಸಮವರ್ತತ ॥ 63 ॥
ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಾತ್ಕ್ಷಿತಿಃ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತ್ವತ್ತಃ ಸರ್ವಮಭೂದಿದಮ್ ॥ 64 ॥
ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಸುಮಹಾನಲ್ಪೇ ಯಥಾ ಬೀಜೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ।
ಸಂಯಮೇ ವಿಶ್ವಮಖಿಲಂ ಬೀಜಭೂತೇ ತಥಾ ತ್ವಯಿ ॥ 65 ॥
ಬೀಜಾದಙ್ಕುರಸಮ್ಭೂತೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಸ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ ।
ವಿಸ್ತಾರಂ ಚ ಯಥಾ ಯಾತಿ ತ್ವತ್ತಃ ಸೃಷ್ಟೌ ತಥಾ ಜಗತ್ ॥ 66 ॥
ಯಥಾ ಹಿ ಕದಲೀ ನಾನ್ಯಾ ತ್ವಕ್ಪತ್ರಾದಪಿ ದೃಶ್ಯತೇ ।
ಏವಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ನಾನ್ಯಸ್ತ್ವಂ ತ್ವತ್ಸ್ಥಾಯೀಶ್ವರ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ 67 ॥
ಹ್ಲಾದಿನೀ ಸನ್ಧಿನೀ ಸಂವಿತ್ತ್ವಯ್ಯೇಕಾ ಸರ್ವಸಂಸ್ಥಿತೌ ।
ಹ್ಲಾದತಾಪಕರೀ ಮಿಶ್ರಾ ತ್ವಯಿ ನೋ ಗುಣವರ್ಜಿತೇ ॥ 68 ॥
ಪೃಥಗ್ಭೂತೈಕಭೂತಾಯ ಭೂತಭೂತಾಯ ತೇ ನಮಃ ।
ಪ್ರಭೂತಭೂತಭೂತಾಯ ತುಭ್ಯಂ ಭೂತಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ॥ 69 ॥
ವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಧಾನಪುರುಷೌ ವಿರಾಟ್ ಸಮ್ರಾಟ್ ಸ್ವರಾಟ್ ತಥಾ ।
ವಿಭಾವ್ಯತೇಽನ್ತಃಕರಣೇ ಪುರುಷೇಷ್ವಕ್ಷಯೋ ಭವಾನ್ ॥ 70 ॥
ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವಭೂತಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಃ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪಧೃಕ್ ।
ಸರ್ವಂ ತ್ವತ್ತಸ್ತತಶ್ಚ ತ್ವಂ ನಮಃ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇಽಸ್ತು ತೇ ॥ 71 ॥
ಸರ್ವಾತ್ಮಕೋಽಸಿ ಸರ್ವೇಶ ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತೋ ಯತಃ ।
ಕಥಯಾಮಿ ತತಃ ಕಿಂ ತೇ ಸರ್ವಂ ವೇತ್ಸಿ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 72 ॥
ಸರ್ವಾತ್ಮನ್ಸರ್ವಭೂತೇಶ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಸಮುದ್ಭವ ।
ಸರ್ವಭೂತೋ ಭವಾನ್ವೇತ್ತಿ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಮನೋರಥಮ್ ॥ 73 ॥
ಯೋ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ನಾಥ ಸಫಲಃ ಸ ತ್ವಯಾ ಕೃತಃ ।
ತಪಶ್ಚ ತಪ್ತಂ ಸಫಲಂ ಯದ್ದೃಷ್ಟೋಽಸಿ ಜಗತ್ಪತೇ ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(विष्णुपुराणान्तर्गता; मुख्य स्तुति श्लोकाः 51-74)
ध्रुव उवाच ।
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
भूतादिरादिप्रकृतिर्यस्य रूपं नतोऽस्मि तम् ॥ 51 ॥
शुद्धः सूक्ष्मोऽखिलव्यापी प्रधानात्परतः पुमान् ।
यस्य रूपं नमस्तस्मै पुरुषाय गुणाशिने ॥ 52 ॥
भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः ।
बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥ 53 ॥
तं ब्रह्मभूतमात्मानमशेषजगतः पतिम् ।
प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ 54 ॥
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च यद्रूपं ब्रह्मसञ्ज्ञितम् ।
तस्मै नमस्ते सर्वात्मन्योगिचिन्त्याविकारिणे ॥ 55 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ 56 ॥
यद्भूतं यच्च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद्भवान् ।
त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश्चाप्यधिपूरुषः ॥ 57 ॥
अत्यरिच्यत सोऽधश्च तिर्यगूर्ध्वं च वै भुवः ।
त्वत्तो विश्वमिदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती ॥ 58 ॥
त्वद्रूपधारिणश्चान्तः सर्वभूतमिदं जगत् ।
त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा ॥ 59 ॥
त्वत्त ऋचोऽथ सामानि त्वत्तश्छन्दांसि जज्ञिरे ।
त्वत्तो यजूंष्यजायन्त त्वत्तोऽश्वाश्चैकतो दतः ॥ 60 ॥
गावस्त्वत्तः समुद्भूतास्त्वत्तोऽजा अवयो मृगाः ।
त्वन्मुखाद्ब्राह्मणास्त्वत्तो बाहोः क्षत्रमजायत ॥ 61 ॥
वैश्यास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः ।
अक्ष्णोः सूर्योऽनिलः प्राणाच्चन्द्रमा मनसस्तव ॥ 62 ॥
प्राणोऽन्तःसुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत ।
नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्तत ॥ 63 ॥
दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदम् ॥ 64 ॥
न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः ।
संयमे विश्वमखिलं बीजभूते तथा त्वयि ॥ 65 ॥
बीजादङ्कुरसम्भूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः ।
विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥ 66 ॥
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रादपि दृश्यते ।
एवं विश्वस्य नान्यस्त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते ॥ 67 ॥
ह्लादिनी सन्धिनी संवित्त्वय्येका सर्वसंस्थितौ ।
ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ 68 ॥
पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः ।
प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥ 69 ॥
व्यक्तं प्रधानपुरुषौ विराट् सम्राट् स्वराट् तथा ।
विभाव्यतेऽन्तःकरणे पुरुषेष्वक्षयो भवान् ॥ 70 ॥
सर्वस्मिन् सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् ।
सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ 71 ॥
सर्वात्मकोऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः ।
कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम् ॥ 72 ॥
सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव ।
सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ 73 ॥
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः ।
तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ 74 ॥
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.