(𑌵𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌪𑍁𑌰𑌾𑌣𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑍍𑌗𑌤𑌾; 𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌤𑍁𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌲𑍋𑌕𑌾𑌃 51-74)
𑌧𑍍𑌰𑍁𑌵 𑌉𑌵𑌾𑌚 ।
𑌭𑍂𑌮𑌿𑌰𑌾𑌪𑍋𑌽𑌨𑌲𑍋 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌃 𑌖𑌂 𑌮𑌨𑍋 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍇𑌵 𑌚 ।
𑌭𑍂𑌤𑌾𑌦𑌿𑌰𑌾𑌦𑌿𑌪𑍍𑌰𑌕𑍃𑌤𑌿𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌨𑌤𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌤𑌮𑍍 ॥ 51 ॥
𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑌃 𑌸𑍂𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍋𑌽𑌖𑌿𑌲𑌵𑍍𑌯𑌾𑌪𑍀 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌾𑌨𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌨𑌮𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌯 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌶𑌿𑌨𑍇 ॥ 52 ॥
𑌭𑍂𑌰𑌾𑌦𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌸𑌮𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌾𑌦𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌶𑌾𑌶𑍍𑌵𑌤𑌃 ।
𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌦𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌾𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌯𑌃 𑌪𑌰𑌃 ॥ 53 ॥
𑌤𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌭𑍂𑌤𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑌶𑍇𑌷𑌜𑌗𑌤𑌃 𑌪𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌪𑌦𑍍𑌯𑍇 𑌶𑌰𑌣𑌂 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌦𑍍𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌪𑌰𑌮𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰 ॥ 54 ॥
𑌬𑍃𑌹𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌦𑍍𑌬𑍃𑌂𑌹𑌣𑌤𑍍𑌵𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌯𑌦𑍍𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌨𑌮𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑍋𑌗𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌵𑌿𑌕𑌾𑌰𑌿𑌣𑍇 ॥ 55 ॥
𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌶𑍀𑌰𑍍𑌷𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌃 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌪𑌾𑌤𑍍 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌵𑍍𑌯𑌾𑌪𑍀 𑌭𑍁𑌵𑌃 𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑌾𑌦𑌤𑍍𑌯𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌦𑍍𑌦𑌶𑌾𑌙𑍍𑌗𑍁𑌲𑌮𑍍 ॥ 56 ॥
𑌯𑌦𑍍𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌯𑌚𑍍𑌚 𑌵𑍈 𑌭𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮 𑌤𑌦𑍍𑌭𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌸𑍍𑌵𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌸𑌮𑍍𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌧𑌿𑌪𑍂𑌰𑍁𑌷𑌃 ॥ 57 ॥
𑌅𑌤𑍍𑌯𑌰𑌿𑌚𑍍𑌯𑌤 𑌸𑍋𑌽𑌧𑌶𑍍𑌚 𑌤𑌿𑌰𑍍𑌯𑌗𑍂𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵𑌂 𑌚 𑌵𑍈 𑌭𑍁𑌵𑌃 ।
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌜𑌾𑌤𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌭𑍂𑌤𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑍀 ॥ 58 ॥
𑌤𑍍𑌵𑌦𑍍𑌰𑍂𑌪𑌧𑌾𑌰𑌿𑌣𑌶𑍍𑌚𑌾𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌜𑌗𑌤𑍍 ।
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌹𑍁𑌤𑌃 𑌪𑍃𑌷𑌦𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌪𑌶𑍁𑌰𑍍𑌦𑍍𑌵𑌿𑌧𑌾 ॥ 59 ॥
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤 𑌋𑌚𑍋𑌽𑌥 𑌸𑌾𑌮𑌾𑌨𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌶𑍍𑌛𑌨𑍍𑌦𑌾𑌂𑌸𑌿 𑌜𑌜𑍍𑌞𑌿𑌰𑍇 ।
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌯𑌜𑍂𑌂𑌷𑍍𑌯𑌜𑌾𑌯𑌨𑍍𑌤 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋𑌽𑌶𑍍𑌵𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌕𑌤𑍋 𑌦𑌤𑌃 ॥ 60 ॥
𑌗𑌾𑌵𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌭𑍂𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋𑌽𑌜𑌾 𑌅𑌵𑌯𑍋 𑌮𑍃𑌗𑌾𑌃 ।
𑌤𑍍𑌵𑌨𑍍𑌮𑍁𑌖𑌾𑌦𑍍𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌬𑌾𑌹𑍋𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌤𑍍𑌰𑌮𑌜𑌾𑌯𑌤 ॥ 61 ॥
𑌵𑍈𑌶𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌵𑍋𑌰𑍁𑌜𑌾𑌃 𑌶𑍂𑌦𑍍𑌰𑌾𑌸𑍍𑌤𑌵 𑌪𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌗𑌤𑌾𑌃 ।
𑌅𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑍋𑌃 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍋𑌽𑌨𑌿𑌲𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌚𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌾 𑌮𑌨𑌸𑌸𑍍𑌤𑌵 ॥ 62 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍋𑌽𑌨𑍍𑌤𑌃𑌸𑍁𑌷𑌿𑌰𑌾𑌜𑍍𑌜𑌾𑌤𑍋 𑌮𑍁𑌖𑌾𑌦𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌜𑌾𑌯𑌤 ।
𑌨𑌾𑌭𑌿𑌤𑍋 𑌗𑌗𑌨𑌂 𑌦𑍍𑌯𑍗𑌶𑍍𑌚 𑌶𑌿𑌰𑌸𑌃 𑌸𑌮𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤 ॥ 63 ॥
𑌦𑌿𑌶𑌃 𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌿𑌃 𑌪𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌭𑍂𑌦𑌿𑌦𑌮𑍍 ॥ 64 ॥
𑌨𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑍋𑌧𑌃 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌨𑌲𑍍𑌪𑍇 𑌯𑌥𑌾 𑌬𑍀𑌜𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌵𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ।
𑌸𑌂𑌯𑌮𑍇 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌮𑌖𑌿𑌲𑌂 𑌬𑍀𑌜𑌭𑍂𑌤𑍇 𑌤𑌥𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿 ॥ 65 ॥
𑌬𑍀𑌜𑌾𑌦𑌙𑍍𑌕𑍁𑌰𑌸𑌮𑍍𑌭𑍂𑌤𑍋 𑌨𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑍋𑌧𑌃 𑌸 𑌸𑌮𑍁𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑌿𑌤𑌃 ।
𑌵𑌿𑌸𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌚 𑌯𑌥𑌾 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌸𑍃𑌷𑍍𑌟𑍗 𑌤𑌥𑌾 𑌜𑌗𑌤𑍍 ॥ 66 ॥
𑌯𑌥𑌾 𑌹𑌿 𑌕𑌦𑌲𑍀 𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌕𑍍𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑌪𑌿 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌏𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑌾𑌯𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 67 ॥
𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌨𑍀 𑌸𑌨𑍍𑌧𑌿𑌨𑍀 𑌸𑌂𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑍍𑌯𑍇𑌕𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑌂𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍗 ।
𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌤𑌾𑌪𑌕𑌰𑍀 𑌮𑌿𑌶𑍍𑌰𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿 𑌨𑍋 𑌗𑍁𑌣𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑍇 ॥ 68 ॥
𑌪𑍃𑌥𑌗𑍍𑌭𑍂𑌤𑍈𑌕𑌭𑍂𑌤𑌾𑌯 𑌭𑍂𑌤𑌭𑍂𑌤𑌾𑌯 𑌤𑍇 𑌨𑌮𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌭𑍂𑌤𑌭𑍂𑌤𑌭𑍂𑌤𑌾𑌯 𑌤𑍁𑌭𑍍𑌯𑌂 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍇 𑌨𑌮𑌃 ॥ 69 ॥
𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌾𑌨𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍗 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌸𑌮𑍍𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌸𑍍𑌵𑌰𑌾𑌟𑍍 𑌤𑌥𑌾 ।
𑌵𑌿𑌭𑌾𑌵𑍍𑌯𑌤𑍇𑌽𑌨𑍍𑌤𑌃𑌕𑌰𑌣𑍇 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍇𑌷𑍍𑌵𑌕𑍍𑌷𑌯𑍋 𑌭𑌵𑌾𑌨𑍍 ॥ 70 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑍍𑌵𑌰𑍂𑌪𑌧𑍃𑌕𑍍 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨𑌮𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍇𑌽𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌤𑍇 ॥ 71 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌕𑍋𑌽𑌸𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇𑌶 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍋 𑌯𑌤𑌃 ।
𑌕𑌥𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌤𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌤𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌵𑍇𑌤𑍍𑌸𑌿 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 72 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑍇𑌶 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌭𑌵 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑍋 𑌭𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑍇𑌤𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌮𑌨𑍋𑌰𑌥𑌮𑍍 ॥ 73 ॥
𑌯𑍋 𑌮𑍇 𑌮𑌨𑍋𑌰𑌥𑍋 𑌨𑌾𑌥 𑌸𑌫𑌲𑌃 𑌸 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌕𑍃𑌤𑌃 ।
𑌤𑌪𑌶𑍍𑌚 𑌤𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌫𑌲𑌂 𑌯𑌦𑍍𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍋𑌽𑌸𑌿 𑌜𑌗𑌤𑍍𑌪𑌤𑍇 ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(विष्णुपुराणान्तर्गता; मुख्य स्तुति श्लोकाः 51-74)
ध्रुव उवाच ।
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
भूतादिरादिप्रकृतिर्यस्य रूपं नतोऽस्मि तम् ॥ 51 ॥
शुद्धः सूक्ष्मोऽखिलव्यापी प्रधानात्परतः पुमान् ।
यस्य रूपं नमस्तस्मै पुरुषाय गुणाशिने ॥ 52 ॥
भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः ।
बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥ 53 ॥
तं ब्रह्मभूतमात्मानमशेषजगतः पतिम् ।
प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ 54 ॥
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च यद्रूपं ब्रह्मसञ्ज्ञितम् ।
तस्मै नमस्ते सर्वात्मन्योगिचिन्त्याविकारिणे ॥ 55 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ 56 ॥
यद्भूतं यच्च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद्भवान् ।
त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश्चाप्यधिपूरुषः ॥ 57 ॥
अत्यरिच्यत सोऽधश्च तिर्यगूर्ध्वं च वै भुवः ।
त्वत्तो विश्वमिदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती ॥ 58 ॥
त्वद्रूपधारिणश्चान्तः सर्वभूतमिदं जगत् ।
त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा ॥ 59 ॥
त्वत्त ऋचोऽथ सामानि त्वत्तश्छन्दांसि जज्ञिरे ।
त्वत्तो यजूंष्यजायन्त त्वत्तोऽश्वाश्चैकतो दतः ॥ 60 ॥
गावस्त्वत्तः समुद्भूतास्त्वत्तोऽजा अवयो मृगाः ।
त्वन्मुखाद्ब्राह्मणास्त्वत्तो बाहोः क्षत्रमजायत ॥ 61 ॥
वैश्यास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः ।
अक्ष्णोः सूर्योऽनिलः प्राणाच्चन्द्रमा मनसस्तव ॥ 62 ॥
प्राणोऽन्तःसुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत ।
नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्तत ॥ 63 ॥
दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदम् ॥ 64 ॥
न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः ।
संयमे विश्वमखिलं बीजभूते तथा त्वयि ॥ 65 ॥
बीजादङ्कुरसम्भूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः ।
विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥ 66 ॥
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रादपि दृश्यते ।
एवं विश्वस्य नान्यस्त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते ॥ 67 ॥
ह्लादिनी सन्धिनी संवित्त्वय्येका सर्वसंस्थितौ ।
ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ 68 ॥
पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः ।
प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥ 69 ॥
व्यक्तं प्रधानपुरुषौ विराट् सम्राट् स्वराट् तथा ।
विभाव्यतेऽन्तःकरणे पुरुषेष्वक्षयो भवान् ॥ 70 ॥
सर्वस्मिन् सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् ।
सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ 71 ॥
सर्वात्मकोऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः ।
कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम् ॥ 72 ॥
सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव ।
सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ 73 ॥
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः ।
तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ 74 ॥
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.