Taittiriya Samhita Kanda 2 Prashna 2.1 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

ఈ వచనం కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితలోని రెండవ కాండలోని పశువిధానాన్ని వివరిస్తుంది. వివిధ కోరికలు కలవారు — సంపద, గ్రామం, ప్రజలు, పశువులు, ఆరోగ్యం, బ్రహ్మవర్చస్సు మొదలైనవి — ఆయా దేవతలకు నిర్దిష్టమైన పశువులను బలి ఇవ్వాలని చెబుతుంది. ప్రజాపతి ప్రజలను, పశువులను సృష్టించిన కథను, వరుణుని నల్లని ఒక తెల్ల కాలుగల పశువు కథను, సూర్యుని చీకటిని తొలగించిన కథను ఇది వివరిస్తుంది. అగ్ని, సోమ, ఇంద్ర, మరుత్తు మొదలైన దేవతలకు సంబంధించిన పశువులను ఎప్పుడు, ఎందుకు బలి ఇవ్వాలో ఇది వివరిస్తుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय संहिताको दोस्रो काण्डको पहिलो प्रश्न पशुविधानसँग सम्बन्धित छ। यसमा सम्पन्नता, गाउँको अधिपति, सन्तान, दीर्घरोगबाट मुक्ति, पशु र ब्रह्मवर्चस आदि चाहनेले वायु, प्रजापति, सोम-पूषा, अग्नि, इन्द्र, वरुण र विष्णुजस्ता देवताका लागि विशिष्ट पशु बलि चढाउनुपर्ने विधान बताइएको छ। प्रत्येक कामनाका लागि सम्बन्धित देवतालाई आफ्नो भागधेयले उपधावन गर्दा तिनै देवताले कामना पूरा गराउने कुरा उल्लेख छ। साथै प्रजापतिले शरीरको मासुबाट बाख्रा र भेडा उत्पन्न गरेको, सुवर्भानु असुरले सूर्यलाई अन्धकारले विद्ध गरेको र देवताहरूले प्रायश्चित्तस्वरूप पशु चढाएको कथा पनि समावेश छ।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Punjabi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Punjabi

ਇਹ ਪਾਠ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਗ੍ਰਾਮ, ਪ੍ਰਜਾ, ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਰਾਜ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਫੜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੋਗੀ, ਵਾਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਪਰਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

AI-generated · not yet verified

The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Anuvaka 6

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे प्रथमः प्रश्नः - पशुविधानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
वा॒य॒व्यग्ग्॑ श्वे॒तमा ल॑भेत॒ भूति॑कामो वा॒युर्वै क्षेपि॑ष्ठा दे॒वता॑वा॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयति॒ भव॑त्ये॒वा-ति॑क्षिप्रा दे॒वतेत्या॑हु॒-स्सैन॑मीश्व॒रा प्र॒दह॒ इत्ये॒तमे॒व सन्तं॑-वाँ॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत नि॒युद्वा अ॑स्य॒ धृति॑र्धृ॒त ए॒व भूति॒मुपै॒त्य प्र॑दाहाय॒ भव॑त्ये॒व [ ] 1
वा॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वा॒युर्वा इ॒माः प्र॒जा न॑स्यो॒ता ने॑नीयते वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्र॒जा न॑स्यो॒ता निय॑च्छति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति नि॒युत्व॑ते भवति ध्रु॒वा ए॒वास्मा॒ अन॑पगाः करोति वा॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत प्र॒जाका॑मः प्रा॒णो वै वा॒युर॑पा॒नो नि॒यु-त्प्रा॑णापा॒नौ खलु॒ वा ए॒तस्य॑ प्र॒जाया॒ [प्र॒जायाः᳚, अप॑] 2
अप॑ क्रामतो॒ यो-ऽल॑-म्प्र॒जायै॒ स-न्प्र॒जा-न्न वि॒न्दते॑ वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्प्र॒जा-म्प्र ज॑नयति वि॒न्दते᳚ प्र॒जां-वाँ॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत॒ ज्योगा॑मयावी प्रा॒णो वै वा॒युर॑पा॒नो नि॒यु-त्प्रा॑णापा॒नौ खलु॒ वा ए॒तस्मा॒ दप॑क्रामतो॒ यस्य॒ ज्योगा॒मय॑ति वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ - [भाग॒धेये॒नोप॑, धा॒व॒ति॒ स] 3
धावति॒ स ए॒वा-ऽस्मि॑-न्प्राणापा॒नौ द॑धात्यु॒त यदी॒तासु॒र्भव॑ति॒ जीव॑त्ये॒व प्र॒जाप॑ति॒र्वा इ॒दमेक॑ आसी॒-थ्सो॑-ऽकामयत प्र॒जाः प॒शून्-थ्सृ॑जे॒येति॒ स आ॒त्मनो॑ व॒पामुद॑क्खिद॒-त्ताम॒ग्नौ प्रागृ॑ह्णा॒-त्ततो॒-ऽजस्तू॑प॒र-स्सम॑भव॒-त्तग्ग् स्वायै॑ दे॒वता॑या॒ आ ऽल॑भत॒ ततो॒ वै स प्र॒जाः प॒शून॑सृजत॒ यः प्र॒जाका॑मः [ ] 4
प॒शुका॑म॒-स्स्या-थ्स ए॒त-म्प्रा॑जाप॒त्यम॒ज-न्तू॑प॒रमा ल॑भेत प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्रज॑नयति॒ यच्छ्म॑श्रु॒णस्त-त्पुरु॑षाणाग्ं रू॒पं-यँ-त्तू॑प॒रस्तदश्वा॑नां॒-यँद॒न्यतो॑द॒-न्त-द्गवां॒-यँदव्या॑ इव श॒फास्तदवी॑नां॒-यँद॒जस्त-द॒जाना॑-मे॒ताव॑न्तो॒ वै ग्रा॒म्याः प॒शव॒स्ता- [प॒शव॒स्तान्, रू॒पेणै॒वाव॑ रुन्धे] 5
-न्रू॒पेणै॒वाव॑ रुन्धे सोमापौ॒ष्ण-न्त्रै॒तमा ल॑भेत प॒शुका॑मो॒द्वौ वा अ॒जायै॒ स्तनौ॒ नानै॒व द्वाव॒भि जाये॑ते॒ ऊर्ज॒-म्पुष्टि॑-न्तृ॒तीयः॑सोमापू॒षणा॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मै॑ प॒शू-न्प्रज॑नयत॒-स्सोमो॒ वै रे॑तो॒धाः पू॒षा प॑शू॒ना-म्प्र॑जनयि॒ता सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा॑ति पू॒षा प॒शू-न्प्र ज॑नय॒त्यौदु॑म्बरो॒ यूपो॑ भव॒त्यूर्ग्वा उ॑दु॒म्बर॒ ऊर्क्प॒शव॑ ऊ॒र्जैवास्मा॒ ऊर्ज॑-म्प॒शूनव॑ रुन्धे ॥ 6 ॥

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ - paśuvidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
vā॒ya॒vyagg̭ śve॒tamā la̭bheta॒ bhūti̭kāmo vā॒yurvai kṣepi̭ṣṭhā de॒vatā̭vā॒yume॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vaina॒-mbhūti̭-ṅgamayati॒ bhava̭tye॒vā-ti̭kṣiprā de॒vatetyā̭hu॒-ssaina̭mīśva॒rā pra॒daha॒ itye॒tame॒va santaṃ̭-vā~॒yavḙ ni॒yutva̭ta॒ ā la̭bheta ni॒yudvā a̭sya॒ dhṛti̭rdhṛ॒ta e॒va bhūti॒mupai॒tya pra̭dāhāya॒ bhava̭tye॒va [ ] 1
vā॒yavḙ ni॒yutva̭ta॒ ā la̭bheta॒ grāma̭kāmo vā॒yurvā i॒māḥ pra॒jā na̭syo॒tā nḙnīyate vā॒yume॒va ni॒yutva̭nta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai᳚ pra॒jā na̭syo॒tā niya̭cchati grā॒myḙva bha̭vati ni॒yutva̭te bhavati dhru॒vā e॒vāsmā॒ ana̭pagāḥ karoti vā॒yavḙ ni॒yutva̭ta॒ ā la̭bheta pra॒jākā̭maḥ prā॒ṇo vai vā॒yura̭pā॒no ni॒yu-tprā̭ṇāpā॒nau khalu॒ vā e॒tasya̭ pra॒jāyā॒ [pra॒jāyāḥ᳚, apa̭] 2
apa̭ krāmato॒ yo-'la̭-mpra॒jāyai॒ sa-npra॒jā-nna vi॒ndatḙ vā॒yume॒va ni॒yutva̭nta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai᳚ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mpra॒jā-mpra ja̭nayati vi॒ndate᳚ pra॒jāṃ-vā~॒yavḙ ni॒yutva̭ta॒ ā la̭bheta॒ jyogā̭mayāvī prā॒ṇo vai vā॒yura̭pā॒no ni॒yu-tprā̭ṇāpā॒nau khalu॒ vā e॒tasmā॒ dapa̭krāmato॒ yasya॒ jyogā॒maya̭ti vā॒yume॒va ni॒yutva̭nta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ - [bhāga॒dheye॒nopa̭, dhā॒va॒ti॒ sa] 3
dhāvati॒ sa e॒vā-'smi̭-nprāṇāpā॒nau da̭dhātyu॒ta yadī॒tāsu॒rbhava̭ti॒ jīva̭tye॒va pra॒jāpa̭ti॒rvā i॒dameka̭ āsī॒-thso̭-'kāmayata pra॒jāḥ pa॒śūn-thsṛ̭je॒yeti॒ sa ā॒tmano̭ va॒pāmuda̭kkhida॒-ttāma॒gnau prāgṛ̭hṇā॒-ttato॒-'jastṷ̄pa॒ra-ssama̭bhava॒-ttagg svāyai̭ de॒vatā̭yā॒ ā 'la̭bhata॒ tato॒ vai sa pra॒jāḥ pa॒śūna̭sṛjata॒ yaḥ pra॒jākā̭maḥ [ ] 4
pa॒śukā̭ma॒-ssyā-thsa e॒ta-mprā̭jāpa॒tyama॒ja-ntṷ̄pa॒ramā la̭bheta pra॒jāpa̭time॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai᳚ pra॒jā-mpa॒śū-npraja̭nayati॒ yacchma̭śru॒ṇasta-tpurṷṣāṇāgṃ rū॒paṃ-ya~-ttṷ̄pa॒rastadaśvā̭nāṃ॒-ya~da॒nyato̭da॒-nta-dgavāṃ॒-ya~davyā̭ iva śa॒phāstadavī̭nāṃ॒-ya~da॒jasta-da॒jānā̭-me॒tāva̭nto॒ vai grā॒myāḥ pa॒śava॒stā- [pa॒śava॒stān, rū॒peṇai॒vāva̭ rundhe] 5
-nrū॒peṇai॒vāva̭ rundhe somāpau॒ṣṇa-ntrai॒tamā la̭bheta pa॒śukā̭mo॒dvau vā a॒jāyai॒ stanau॒ nānai॒va dvāva॒bhi jāyḙte॒ ūrja॒-mpuṣṭi̭-ntṛ॒tīyaḥ̭somāpū॒ṣaṇā̭ve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmai̭ pa॒śū-npraja̭nayata॒-ssomo॒ vai rḙto॒dhāḥ pū॒ṣā pa̭śū॒nā-mpra̭janayi॒tā soma̭ e॒vāsmai॒ reto॒ dadhā̭ti pū॒ṣā pa॒śū-npra ja̭naya॒tyaudṷmbaro॒ yūpo̭ bhava॒tyūrgvā ṷdu॒mbara॒ ūrkpa॒śava̭ ū॒rjaivāsmā॒ ūrja̭-mpa॒śūnava̭ rundhe || 6 ||

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको दोस्रो काण्डको पहिलो प्रश्न — पशुविधान। ओम्, परमात्मालाई नमस्कार, श्री महागणपतिलाई नमस्कार, श्री गुरुहरूलाई नमस्कार। हरिः ओम्। जो सम्पन्नता चाहन्छ, उसले वायुदेवतासम्बन्धी सेतो पशु बलि दिनुपर्छ। वायु नै सबैभन्दा शीघ्रगामी देवता हुन्; उसले वायुलाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; वायुले नै उसलाई सम्पन्नतातर्फ पुर्‍याउँछ। उनी सम्पन्न हुन्छ। 'देवता अत्यन्त शीघ्रगामी हुन्' भनिन्छ; त्यसैले उनी उसलाई वशमा राख्न सक्ने हुन्छिन् भन्ने अर्थ हो। त्यस्तै प्रकारको पशु नियुत्वान् वायुलाई बलि दिनुपर्छ। नियुत् भनेको उनको धारणशक्ति हो; धारण गरिएको अवस्थामा नै उनी सम्पन्नतामा पुग्छ। उनी वशमा रहन्छन्। जो गाउँको अधिपति हुन चाहन्छ, उसले नियुत्वान् वायुलाई बलि दिनुपर्छ। वायुले नै यी प्रजालाई नाथेर लगिरहेका हुन्छन्; उसले वायुलाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; वायुले नै उसका लागि प्रजालाई नाथेर नियन्त्रण गर्छ। उनी गाउँको अधिपति हुन्छ। नियुत्वान् वायुलाई बलि दिनुपर्छ; उनले उसका लागि प्रजालाई स्थिर र नछोड्ने बनाउँछन्। जो सन्तान चाहन्छ, उसले नियुत्वान् वायुलाई बलि दिनुपर्छ। वायु नै प्राण हुन्, नियुत् नै अपान हुन्। प्राण र अपान नै उसको सन्तानबाट टाढा हट्छन्; जो सन्तानका लागि असमर्थ छ, उसले सन्तान पाउँदैन। उसले वायुलाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; वायुले नै उसका लागि प्राण र अपानद्वारा सन्तान उत्पन्न गराउँछ। उसले सन्तान पाउँछ। जो लामो समयदेखि रोगी छ, उसले नियुत्वान् वायुलाई बलि दिनुपर्छ। वायु नै प्राण हुन्, नियुत् नै अपान हुन्। प्राण र अपान नै उसबाट टाढा हट्छन्, जो लामो समयदेखि रोगी हुन्छ। उसले वायुलाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; वायुले नै उसमा प्राण र अपान स्थापित गर्छ। यदि उनी मृत्युको नजिक पुगे पनि उनी बाँच्छन्। प्रजापति नै सुरुमा एक्लै थिए। उनले 'म प्रजा र पशु सृष्टि गरूँ' भन्ने कामना गरे। उनले आफ्नो शरीरको मासु काढे; त्यसलाई अग्निमा राखे; त्यसबाट बाख्रो र भेडा उत्पन्न भए। उनले त्यसलाई आफ्नै देवतालाई बलि दिए; त्यसपछि नै उनले प्रजा र पशु सृष्टि गरे। जो सन्तान वा पशु चाहन्छ, उसले प्रजापतिसम्बन्धी यो बाख्रो र भेडा बलि दिनुपर्छ। उसले प्रजापतिलाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; प्रजापतिले नै उसका लागि सन्तान र पशु उत्पन्न गराउँछन्। जो दाह्रीवाला हुन्छ, त्यो पुरुषहरूको रूप हो; जो भेडा हो, त्यो घोडाहरूको रूप हो; जो दुई दाँत भएको हो, त्यो गाईहरूको रूप हो; जो बाख्राजस्तै खुर भएको हो, त्यो भेडाबाख्राको रूप हो; जो बाख्रो हो, त्यो बाख्राहरूको रूप हो। यति नै ग्राम्य पशुहरू हुन्; उसले तिनलाई रूपद्वारा नै वशमा राख्छ। जो पशु चाहन्छ, उसले सोम र पूषासम्बन्धी तेस्रो पशु बलि दिनुपर्छ। बाख्रीका दुई स्तन हुन्छन्; दुई फरक-फरक रूपमा जन्मिन्छन्; तेस्रो स्तन ऊर्जा र पुष्टिका लागि हुन्छ। उसले सोम र पूषालाई नै आफ्नो भागको हविले समीप गएर भजन गर्छ; तिनले नै उसका लागि पशु उत्पन्न गराउँछन्। सोम नै वीर्यधारक हुन्, पूषा पशुहरूका जनक हुन्। सोमले नै उसलाई वीर्य दिन्छन्, पूषाले पशु उत्पन्न गराउँछन्। यूप उदुम्बरको हुन्छ; उदुम्बर नै ऊर्जा हो, पशु नै ऊर्जा हुन्; उसले ऊर्जाद्वारा नै आफ्ना लागि ऊर्जा र पशु वशमा राख्छ। ^AI

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ — ਪਸ਼ੂ-ਵਿਧਾਨ। ਓਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰਿ: ਓਮ। ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਚਿੱਟੇ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਯੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਵਾਯੂ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ (ਸਮਾਜ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਯੂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਯੂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੁਤ ਅਪਾਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਯੂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੁਤ ਅਪਾਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਗੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਯੁਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਇਹ ਸਭ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉਤਾਰੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬੱਕਰਾ ਅਤੇ ਭੇਡਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਇਸ ਬੱਕਰੇ ਅਤੇ ਭੇਡੇ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਭੇਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਊਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਬੱਕਰੀ ਵਰਗੇ ਖੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਬੱਕਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਕਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਤਿੰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੋ ਥਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜਾ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੋਮ ਹੀ ਵੀਰਜ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਵੀਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯੂਪ (ਬਲੀ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ) ਗੂਲਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗੂਲਰ ਹੀ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਊਰਜਾ ਹਨ; ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ^AI

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితలో రెండవ కాండలో మొదటి ప్రశ్న - పశువిధానం. ఓం నమః పరమాత్మునకు, శ్రీ మహాగణపతికి నమస్కారం, శ్రీ గురువులకు నమస్కారం. హరిః ఓం. భూతి (సంపద) కోరేవాడు వాయుదేవునికి సంబంధించిన తెల్లని పశువును బలి ఇవ్వాలి. వాయువు నిజంగా వేగవంతమైన దేవత. వాయువునే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయనే అతనికి సంపదను కలిగిస్తాడు. అతను సంపన్నుడు అవుతాడు. ఈ దేవత అతి వేగవంతమైనదని చెబుతారు. ఆమె అతనిని దహించడానికి సమర్థురాలు. అటువంటి వాయువుకు నియుత్తులతో కూడిన వాయువుకు బలి ఇవ్వాలి. నియుత్తులు నిజంగా అతని ధృతి (ధైర్యం). ధృతుడైన అతను సంపదను పొందుతాడు. దహనానికి అతను అర్హుడు అవుతాడు. గ్రామాన్ని కోరేవాడు నియుత్తులతో కూడిన వాయువుకు బలి ఇవ్వాలి. వాయువు నిజంగా ఈ ప్రజలను నాశనం చేయకుండా నడిపిస్తాడు. నియుత్తులతో కూడిన వాయువునే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయనే అతనికి ప్రజలను నాశనం చేయకుండా నియంత్రిస్తాడు. అతను గ్రామవాసి అవుతాడు. నియుత్తులతో కూడినవాడు అవుతాడు. స్థిరమైన, తొలగని ప్రజలను అతనికి చేస్తాడు. ప్రజలను కోరేవాడు నియుత్తులతో కూడిన వాయువుకు బలి ఇవ్వాలి. ప్రాణం నిజంగా వాయువు, అపానం నియుత్తులు. ప్రాణాపానాలు నిజంగా అతని ప్రజల నుండి వైదొలగిపోతాయి. ప్రజలకు అసమర్థుడైనవాడు ప్రజలను పొందడు. నియుత్తులతో కూడిన వాయువునే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయనే అతనికి ప్రాణాపానాల ద్వారా ప్రజలను పుట్టిస్తాడు. ప్రజలను పొందుతాడు. ప్రజలతో కూడినవాడు అవుతాడు. దీర్ఘకాలం అనారోగ్యంతో ఉన్నవాడు నియుత్తులతో కూడిన వాయువుకు బలి ఇవ్వాలి. ప్రాణం నిజంగా వాయువు, అపానం నియుత్తులు. ప్రాణాపానాలు నిజంగా అతని నుండి వైదొలగిపోతాయి. ఎవరికి దీర్ఘకాలం అనారోగ్యం ఉంటుందో, నియుత్తులతో కూడిన వాయువునే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయనే అతనిలో ప్రాణాపానాలను నిలుపుతాడు. ఒకవేళ అతను మరణించినా, అతను జీవిస్తాడు. ప్రజాపతి నిజంగా ఒక్కడే ఉండేవాడు. ఆయన ప్రజలను, పశువులను సృష్టించాలని కోరుకున్నాడు. ఆయన తన శరీరం నుండి వప (కొవ్వు)ను తీసి, దానిని అగ్నిలో వేశాడు. దాని నుండి మేక మరియు గొర్రె పుట్టాయి. వాటిని తన దేవతకు బలి ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఆయన ప్రజలను, పశువులను సృష్టించాడు. ప్రజలను కోరేవాడు, పశువులను కోరేవాడు ప్రజాపతికి సంబంధించిన మేక మరియు గొర్రెను బలి ఇవ్వాలి. ప్రజాపతినే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. ఆయనే అతనికి ప్రజలను, పశువులను పుట్టిస్తాడు. గడ్డం ఉన్నది పురుషుల రూపం, గొర్రె గుర్రాల రూపం, ఇతరత్రా పళ్ళు ఆవుల రూపం, గొర్రెల వంటి గిట్టలు గొర్రెల రూపం, మేక మేకల రూపం. ఇన్ని రకాల గ్రామ్య పశువులు ఉన్నాయి. వాటిని రూపం ద్వారానే ఆయన స్వాధీనం చేసుకుంటాడు. పశువులను కోరేవాడు సోమాపూషణులకు సంబంధించిన త్రైత (మూడు) పశువులను బలి ఇవ్వాలి. మేకకు రెండు పొదుగులు ఉంటాయి, రెండు వేరుగా పుడతాయి. మూడవది ఊర్జ (బలం) మరియు పుష్టి. సోమాపూషణులనే తన భాగధేయంతో సమీపించి ఆరాధిస్తాడు. వారే అతనికి పశువులను పుట్టిస్తారు. సోముడు నిజంగా వీర్యాన్ని ధరించేవాడు, పూషుడు పశువులను పుట్టించేవాడు. సోముడే అతనికి వీర్యాన్ని ఇస్తాడు, పూషుడు పశువులను పుట్టిస్తాడు. యూపం ఔదుంబర (మేడి) కర్రతో చేయబడాలి. ఔదుంబరం నిజంగా ఊర్జ (బలం), పశువులు ఊర్జ. ఊర్జ ద్వారానే అతనికి ఊర్జను, పశువులను స్వాధీనం చేసుకుంటాడు. ^AI

(अप्र॑दाहाय॒ भव॑त्ये॒व - प्र॒जाया॑ - आ॒मय॑ति वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ - प्र॒जाक॑म॒ - स्तान् - यूप॒ - स्त्रयो॑दश च ) (अ. 1)
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ता अ॑स्मा-थ्सृ॒ष्टाः परा॑चीराय॒-न्ता वरु॑णमगच्छ॒-न्ता अन्वै॒-त्ताः पुन॑रयाचत॒ ता अ॑स्मै॒ न पुन॑रददा॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒-द्वरं॑-वृँणी॒ष्वाथ॑ मे॒ पुन॑र्दे॒हीति॒ तासां॒-वँर॒मा ऽल॑भत॒ स कृ॒ष्ण एक॑शितिपाद-भव॒द्यो वरु॑ण गृहीत॒-स्स्या-थ्स ए॒तं-वाँ॑रु॒ण-ङ्कृ॒ष्ण-मेक॑शितिपाद॒मा-ल॑भेत॒ वरु॑ण- [वरु॑णम्, ए॒व स्वेन॑] 7
-मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैनं॑-वँरुणपा॒शा-न्मु॑ञ्चति कृ॒ष्ण एक॑शितिपा-द्भवति वारु॒णो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै॒ सुव॑र्भानुरासु॒र-स्सूर्य॒-न्तम॑सा-ऽविद्ध्य॒त तस्मै॑दे॒वाः प्राय॑श्चित्ति-मैच्छ॒-न्तस्य॒ य-त्प्र॑थ॒म-न्तमो॒-ऽपाघ्न॒न्-थ्सा कृ॒ष्णा-ऽवि॑रभव॒-द्य-द्द्वि॒तीय॒ग्ं॒ सा फल्गु॑नी॒ यत तृ॒तीय॒ग्ं॒ सा ब॑ल॒क्षी यद॑द्ध्य॒स्था-द॒पाकृ॑न्त॒न्-थ्सा ऽवि॑र्व॒शा [ ] 8
सम॑भव॒-त्ते दे॒वा अ॑ब्रुव-न्देवप॒शुर्वा अ॒यग्ं सम॑भू॒-त्कस्मा॑ इ॒ममा ल॑फ्स्यामह॒ इत्यथ॒ वै तर्ह्यल्पा॑ पृथि॒व्यासी॒-दजा॑ता॒ ओष॑धय॒स्तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॒या-ऽल॑भन्त॒ ततो॒ वा अप्र॑थत पृथि॒व्य-जा॑य॒न्तौष॑धयो॒ यः का॒मये॑त॒ प्रथे॑य प॒शुभिः॒ प्र प्र॒जया॑ जाये॒येति॒ स ए॒तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॒या- [कामा॑य, आल॑भेता ऽऽदि॒त्याने॒व] 9
-ऽऽल॑भेता ऽऽदि॒त्याने॒व काम॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वैन॑-म्प्र॒थय॑न्ति प॒शुभिः॒ प्र प्र॒जया॑ जनयन्त्य॒-सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ता म॒ल्॒हा आल॑भन्ता-ऽऽग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वीग्ं सग्ं॑हि॒तामै॒न्द्रीग् श्वे॒ता-म्बा॑र्हस्प॒त्या-न्ताभि॑रे॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒स-का॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ता म॒ल्॒हा आ ल॑भेता- [आ ल॑भेत, आ॒ग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वीग्ं] 10

(apra̭dāhāya॒ bhava̭tye॒va - pra॒jāyā̭ - ā॒maya̭ti vā॒yume॒va ni॒yutva̭ta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ - pra॒jāka̭ma॒ - stān - yūpa॒ - strayo̭daśa ca ) (a. 1)
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ tā a̭smā-thsṛ॒ṣṭāḥ parā̭cīrāya॒-ntā varṷṇamagaccha॒-ntā anvai॒-ttāḥ puna̭rayācata॒ tā a̭smai॒ na puna̭radadā॒-thso᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇī॒ṣvātha̭ me॒ puna̭rde॒hīti॒ tāsāṃ॒-va~ra॒mā 'la̭bhata॒ sa kṛ॒ṣṇa eka̭śitipāda-bhava॒dyo varṷṇa gṛhīta॒-ssyā-thsa e॒taṃ-vā~̭ru॒ṇa-ṅkṛ॒ṣṇa-meka̭śitipāda॒mā-la̭bheta॒ varṷṇa- [varṷṇam, e॒va svena̭] 7
-me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vainaṃ̭-va~ruṇapā॒śā-nmṷñcati kṛ॒ṣṇa eka̭śitipā-dbhavati vāru॒ṇo hyḙṣa de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai॒ suva̭rbhānurāsu॒ra-ssūrya॒-ntama̭sā-'viddhya॒ta tasmai̭de॒vāḥ prāya̭ścitti-maiccha॒-ntasya॒ ya-tpra̭tha॒ma-ntamo॒-'pāghna॒n-thsā kṛ॒ṣṇā-'vi̭rabhava॒-dya-ddvi॒tīya॒gṃ॒ sā phalgṷnī॒ yata tṛ॒tīya॒gṃ॒ sā ba̭la॒kṣī yada̭ddhya॒sthā-da॒pākṛ̭nta॒n-thsā 'vi̭rva॒śā [ ] 8
sama̭bhava॒-tte de॒vā a̭bruva-ndevapa॒śurvā a॒yagṃ sama̭bhū॒-tkasmā̭ i॒mamā la̭phsyāmaha॒ ityatha॒ vai tarhyalpā̭ pṛthi॒vyāsī॒-dajā̭tā॒ oṣa̭dhaya॒stāmaviṃ̭-va~॒śāmā̭di॒tyebhyaḥ॒ kāmā॒yā-'la̭bhanta॒ tato॒ vā apra̭thata pṛthi॒vya-jā̭ya॒ntauṣa̭dhayo॒ yaḥ kā॒mayḙta॒ prathḙya pa॒śubhiḥ॒ pra pra॒jayā̭ jāye॒yeti॒ sa e॒tāmaviṃ̭-va~॒śāmā̭di॒tyebhyaḥ॒ kāmā॒yā- [kāmā̭ya, āla̭bhetā ''di॒tyāne॒va] 9
-''la̭bhetā ''di॒tyāne॒va kāma॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vaina̭-mpra॒thaya̭nti pa॒śubhiḥ॒ pra pra॒jayā̭ janayantya॒-sāvā̭di॒tyo na vya̭rocata॒ tasmai̭ de॒vāḥ prāya̭ścittimaiccha॒-ntasmā̭ e॒tā ma॒l॒hā āla̭bhantā-''gne॒yī-ṅkṛ̭ṣṇagrī॒vīgṃ sagṃ̭hi॒tāmai॒ndrīg śve॒tā-mbā̭rhaspa॒tyā-ntābhi̭re॒vāsmi॒-nruca̭madadhu॒ryo bra̭hmavarca॒sa-kā̭ma॒-ssyā-ttasmā̭ e॒tā ma॒l॒hā ā la̭bhetā- [ā la̭bheta, ā॒gne॒yī-ṅkṛ̭ṣṇagrī॒vīgṃ] 10

(प्रजाको अप्रदाहका लागि हुन्छ । प्रजाको रोगमा वायुलाई नियुत्वान्सहित आफ्नो भागधेयले उपधावन गर्छ । प्रजाकाम, ती, यूप, तेह्र) (अ. १) प्रजापतिले प्रजाहरू सृष्टि गरे । ती सृष्ट भएपछि उनबाट टाढा गइन् र वरुणकहाँ पुगिन् । उनले पछि लागे । तिनलाई फेरि मागे । तिनले उनलाई फेरि फर्काइदिएनन् । तब उनले भने— वर माग, अनि मलाई फेरि देऊ । तिनमध्येबाट उनले वर लिए । त्यो कृष्ण एकशितिपाद भयो । जो वरुणले ग्रहण गरेको हो, उसले यो वारुण कृष्ण एकशितिपादलाई आलभन गर्नुपर्छ । वरुणलाई नै आफ्नो भागधेयले उपधावन गर्छ । उसले यसलाई वरुणको पाशबाट मुक्त गर्छ । कृष्ण एकशितिपाद हुन्छ, किनकि यो देवताले वारुण हो । समृद्धिका लागि । सुवर्भानु असुरले सूर्यलाई अन्धकारले विद्ध गरे । तस्मै देवताहरूले प्रायश्चित्त चाहे । उनको जुन पहिलो अन्धकार थियो, त्यसलाई हटाए— त्यो कृष्णा अवि भयो । जुन दोस्रो थियो, त्यो फल्गुनी भयो । जुन तेस्रो थियो, त्यो बलक्षी भयो । जुन अझ बाँकी थियो, त्यसलाई काटे— त्यो अवि वशा भयो । त्यो देवपशु भयो भनी देवताहरूले भने— यो देवपशु भयो, यसलाई कसका लागि आलभन गर्ने ? तब त्यसबेला पृथ्वी अल्प थियो, ओषधिहरू जन्मेका थिएनन् । त्यस अवि वशालाई आदित्यहरूका लागि कामनाका रूपमा आलभन गरे । त्यसपछि पृथ्वी फैलियो, ओषधिहरू जन्मे । जो चाहन्छ— पशुहरूले फैलियोस्, प्रजाले प्रजनन गरूँ— उसले यो अवि वशालाई आदित्यहरूका लागि कामनाका रूपमा आलभन गर्नुपर्छ । आदित्यहरूलाई नै कामसहित आफ्नो भागधेयले उपधावन गर्छ । तिनैले यसलाई पशुहरूले फैलाउँछन्, प्रजाले प्रजनन गराउँछन् । त्यो आदित्य चम्किएन । तस्मै देवताहरूले प्रायश्चित्त चाहे । तिनलाई यी मल्हाहरू आलभन गरे— आग्नेयी कृष्णग्रीवी, संहिता ऐन्द्री श्वेता, बार्हस्पत्या । तिनैद्वारा यसमा रुचि राखे । जो ब्रह्मवर्चसकाम हो, उसले तिनलाई यी मल्हाहरू आलभन गर्नुपर्छ— आग्नेयी कृष्णग्रीवी... ^AI

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।’ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਾਲਾ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਵਾਰੁਣ ਕਾਲੇ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲਾ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਵਾਰੁਣ ਹੈ — ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਸੁਵਰਭਾਨੁ ਅਸੁਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਾਲੀ ਭੇਡ ਬਣ ਗਿਆ; ਜਿਹੜਾ ਦੂਜਾ, ਉਹ ਫਲਗੁਨੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਜਿਹੜਾ ਤੀਜਾ, ਉਹ ਬਲਾਕਸ਼ੀ ਬਣ ਗਈ; ਜਿਹੜਾ ਚੌਥਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਭੇਡ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਦੇਵ-ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ?’ ਤਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਬੂਟੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਭੇਡ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਤਦ ਧਰਤੀ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਹੇ, ‘ਮੈਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂ,’ ਉਹ ਇਸ ਭੇਡ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਦਿਤਿ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਬਲੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ: ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ, ਸੰਧਿਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਬਲੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ: ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ। ^AI

ప్రజాపతి ప్రజలను సృష్టించెను. సృష్టించబడిన ఆ ప్రజలు అతనిని విడిచి పరుగెత్తి వరుణుని చేరిరి. అతను వారిని అనుసరించెను. అతను వారిని తిరిగి అడిగెను. అతనికి వారు తిరిగి ఇవ్వలేదు. అప్పుడు అతను ఇట్లు పలికెను: 'ఒక వరమును కోరుకొనుము, తరువాత నాకు వారిని తిరిగి ఇమ్ము' అని. వారిలో ఒక వరమును అతను స్వీకరించెను. అతను నల్లని ఒక తెల్లని కాలుగల పశువు అయ్యెను. వరుణునిచే గ్రహించబడినవాడు వరుణుని నల్లని ఒక తెల్లని కాలుగల పశువును బలి ఇవ్వవలెను. వరుణుని తన స్వీయ భాగధేయముతో సమీపించును. అతనిని వరుణ పాశముల నుండి విడిపించును. నల్లని ఒక తెల్లని కాలుగల పశువు అగును, ఎందుకనగా అది దేవతాగా వరుణునిది. సమృద్ధి కొరకు. సువర్భాను అను అసురుడు సూర్యుని చీకటితో కొట్టెను. అతని కొరకు దేవతలు ప్రాయశ్చిత్తమును కోరిరి. అతని మొదటి చీకటిని వారు తొలగించిరి. అది నల్లని గొర్రె అయ్యెను. రెండవది ఫల్గుని అయ్యెను. మూడవది బలక్షి అయ్యెను. నాల్గవది తొలగించిరి. అది తెల్లని మచ్చలేని గొర్రె అయ్యెను. దేవతలు ఇట్లు పలికిరి: 'ఇది దేవతా పశువు అయ్యెను. దీనిని ఎవరికి బలి ఇవ్వగలము?' అప్పుడు భూమి అల్పముగా ఉండెను, ఓషధులు పుట్టలేదు. ఆ మచ్చలేని గొర్రెను ఆదిత్యుల కొరకు కామముతో బలి ఇచ్చిరి. అప్పుడు భూమి విస్తరించెను, ఓషధులు పుట్టెను. ఎవడు కోరునో: 'పశువులతోను ప్రజలతోను విస్తరించి ప్రజలను పొందుదును' అని, అతను ఆ మచ్చలేని గొర్రెను ఆదిత్యుల కొరకు కామముతో బలి ఇవ్వవలెను. ఆదిత్యులను తన స్వీయ భాగధేయముతో సమీపించును. వారు అతనిని పశువులతోను ప్రజలతోను విస్తరింపజేయుదురు, ప్రజలను పొందజేయుదురు. ఆ ఆదిత్యుడు ప్రకాశించలేదు. అతని కొరకు దేవతలు ప్రాయశ్చిత్తమును కోరిరి. అతని కొరకు ఈ మల్హా పశువులను బలి ఇచ్చిరి: అగ్నిదైన నల్లని మెడగలది, సంహిత అను ఇంద్రునిదైన తెల్లనిది, బృహస్పతిదైనది. వాటితో వారు అతనిలో కాంతిని నెలకొల్పిరి. బ్రహ్మవర్చసమును కోరువాడు ఈ మల్హా పశువులను బలి ఇవ్వవలెను: అగ్నిదైన నల్లని మెడగలది ^AI

(शिखण्डि पञ्चति)

Anuvaka 15

-ऽऽग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वीग्ं सग्ं॑हि॒तामै॒न्द्रीग् श्वे॒ता-म्बा॑र्हस्प॒त्यामे॒ता ए॒व दे॒वता॒-स्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ता ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति व॒सन्ता᳚ प्रा॒तरा᳚ग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्ण ग्री॒वीमा ल॑भेत ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने सग्ंहि॒तामै॒न्द्रीग्ं श॒रद्य॑परा॒ह्णे श्वे॒ता-म्बा॑र्हस्प॒त्या-न्त्रीणि॒ वा आ॑दि॒त्यस्य॒ तेजाग्ं॑सि व॒सन्ता᳚ प्रा॒तर्ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने श॒रद्य॑परा॒ह्णे याव॑न्त्ये॒व तेजाग्ं॑सि॒ तान्ये॒वा- [तान्ये॒व, अव॑ रुन्धे] 11
-ऽव॑ रुन्धे संवँथ्स॒र-म्प॒र्याल॑भ्यन्ते संवँथ्स॒रो वै ब्र॑ह्मवर्च॒सस्य॑ प्रदा॒ता सं॑वँथ्स॒र ए॒वास्मै᳚ ब्रह्मवर्च॒स-म्प्र य॑च्छति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति ग॒र्भिण॑यो भवन्तीन्द्रि॒यं-वैँ गर्भ॑ इन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑-न्दधति सारस्व॒ती-म्मे॒षीमा ल॑भेत॒ य ई᳚श्व॒रो वा॒चो वदि॑तो॒-स्सन् वाच॒-न्न वदे॒-द्वाग्वै सर॑स्वती॒ सर॑स्वतीमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ सैवास्मि॒- [सैवास्मिन्न्॑, वाच॑-न्दधाति] 12
-न्वाच॑-न्दधाति प्रवदि॒ता वा॒चो भ॑व॒त्यप॑न्नदती भवति॒ तस्मा᳚-न्मनु॒ष्या᳚-स्सर्वां॒-वाँचं॑-वँदन्त्याग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रु-ञ्ज्योगा॑मयाव्य॒ग्निं-वाँ ए॒तस्य॒ शरी॑र-ङ्गच्छति॒ सोम॒ग्ं॒ रसो॒ यस्य॒ ज्योगा॒मय॑त्य॒ग्नेरे॒वास्य॒ शरी॑र-न्निष्क्री॒णाति॒ सोमा॒-द्रस॑मु॒त यदी॒तासु॒र्भव॑ति॒ जीव॑त्ये॒व सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भेता-ऽऽग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्प्र॒जाका॑म॒-स्सोमो॒ [सोमः॑, वै रे॑तो॒धा] 13
वै रे॑तो॒धा अ॒ग्निः प्र॒जाना᳚-म्प्रजनयि॒ता सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा᳚त्य॒ग्निः प्र॒जा-म्प्रज॑नयति वि॒न्दते᳚ प्र॒जामा᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुं-योँ ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्याम॒नूच्य॒ न वि॒रोचे॑त॒ यदा᳚ग्ने॒यो भव॑ति॒ तेज॑ ए॒वास्मि॒-न्तेन॑ दधाति॒ य-थ्सौ॒म्यो ब्र॑ह्मवर्च॒स-न्तेन॑ कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो भ॑वति॒ तम॑ ए॒वास्मा॒दप॑ हन्ति श्वे॒तो भ॑वति॒ [भ॑वति, रुच॑मे॒वास्मि॑-न्दधाति] 14
रुच॑मे॒वास्मि॑-न्दधाति ब॒भ्रु-स्सौ॒म्यो भ॑वति ब्रह्मवर्च॒समे॒वास्मि॒-न्त्विषि॑-न्दधात्या-ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्पुरो॒धाया॒ग्॒ स्पर्ध॑मान आग्ने॒यो वै ब्रा᳚ह्म॒ण-स्सौ॒म्यो रा॑ज॒न्यो॑-ऽभितः॑ सौ॒म्यमा᳚ग्ने॒यौ भ॑वत॒-स्तेज॑सै॒व ब्रह्म॑णोभ॒यतो॑ रा॒ष्ट्र-म्परि॑ गृह्णात्येक॒धा स॒मा वृ॑ङ्क्ते पु॒र ए॑न-न्दधते ॥ 15 ॥

-''gne॒yī-ṅkṛ̭ṣṇagrī॒vīgṃ sagṃ̭hi॒tāmai॒ndrīg śve॒tā-mbā̭rhaspa॒tyāme॒tā e॒va de॒vatā॒-ssvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tā e॒vāsmi̭-nbrahmavarca॒sa-nda̭dhati brahmavarca॒syḙva bha̭vati va॒santā᳚ prā॒tarā᳚gne॒yī-ṅkṛ̭ṣṇa grī॒vīmā la̭bheta grī॒ṣme ma॒ddhyandi̭ne sagṃhi॒tāmai॒ndrīgṃ śa॒radya̭parā॒hṇe śve॒tā-mbā̭rhaspa॒tyā-ntrīṇi॒ vā ā̭di॒tyasya॒ tejāgṃ̭si va॒santā᳚ prā॒targrī॒ṣme ma॒ddhyandi̭ne śa॒radya̭parā॒hṇe yāva̭ntye॒va tejāgṃ̭si॒ tānye॒vā- [tānye॒va, ava̭ rundhe] 11
-'va̭ rundhe saṃva~thsa॒ra-mpa॒ryāla̭bhyante saṃva~thsa॒ro vai bra̭hmavarca॒sasya̭ pradā॒tā saṃ̭va~thsa॒ra e॒vāsmai᳚ brahmavarca॒sa-mpra ya̭cchati brahmavarca॒syḙva bha̭vati ga॒rbhiṇa̭yo bhavantīndri॒yaṃ-vai~ garbha̭ indri॒yame॒vāsmi̭-ndadhati sārasva॒tī-mme॒ṣīmā la̭bheta॒ ya ī᳚śva॒ro vā॒co vadi̭to॒-ssan vāca॒-nna vade॒-dvāgvai sara̭svatī॒ sara̭svatīme॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ saivāsmi॒- [saivāsminṋ, vāca̭-ndadhāti] 12
-nvāca̭-ndadhāti pravadi॒tā vā॒co bha̭va॒tyapa̭nnadatī bhavati॒ tasmā᳚-nmanu॒ṣyā᳚-ssarvāṃ॒-vā~caṃ̭-va~dantyāgne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va॒mā la̭bheta sau॒mya-mba॒bhru-ñjyogā̭mayāvya॒gniṃ-vā~ e॒tasya॒ śarī̭ra-ṅgacchati॒ soma॒gṃ॒ raso॒ yasya॒ jyogā॒maya̭tya॒gnere॒vāsya॒ śarī̭ra-nniṣkrī॒ṇāti॒ somā॒-drasa̭mu॒ta yadī॒tāsu॒rbhava̭ti॒ jīva̭tye॒va sau॒mya-mba॒bhrumā la̭bhetā-''gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va-mpra॒jākā̭ma॒-ssomo॒ [somaḥ̭, vai rḙto॒dhā] 13
vai rḙto॒dhā a॒gniḥ pra॒jānā᳚-mprajanayi॒tā soma̭ e॒vāsmai॒ reto॒ dadhā᳚tya॒gniḥ pra॒jā-mpraja̭nayati vi॒ndate᳚ pra॒jāmā᳚gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va॒mā la̭bheta sau॒mya-mba॒bhruṃ-yo~ brā᳚hma॒ṇo vi॒dyāma॒nūcya॒ na vi॒rocḙta॒ yadā᳚gne॒yo bhava̭ti॒ teja̭ e॒vāsmi॒-ntena̭ dadhāti॒ ya-thsau॒myo bra̭hmavarca॒sa-ntena̭ kṛ॒ṣṇagrī̭va āgne॒yo bha̭vati॒ tama̭ e॒vāsmā॒dapa̭ hanti śve॒to bha̭vati॒ [bha̭vati, ruca̭me॒vāsmi̭-ndadhāti] 14
ruca̭me॒vāsmi̭-ndadhāti ba॒bhru-ssau॒myo bha̭vati brahmavarca॒same॒vāsmi॒-ntviṣi̭-ndadhātyā-gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va॒mā la̭bheta sau॒mya-mba॒bhrumā᳚gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va-mpuro॒dhāyā॒g॒ spardha̭māna āgne॒yo vai brā᳚hma॒ṇa-ssau॒myo rā̭ja॒nyo̭-'bhitaḥ̭ sau॒myamā᳚gne॒yau bha̭vata॒-steja̭sai॒va brahma̭ṇobha॒yato̭ rā॒ṣṭra-mpari̭ gṛhṇātyeka॒dhā sa॒mā vṛ̭ṅkte pu॒ra ḙna-ndadhate || 15 ||

अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको र संहिता भनिने (एकै रङ्गको) र इन्द्रदेवताको सेतो र बृहस्पतिदेवताको (अवि) — यी देवताहरूकै स्वकीय भागधेयद्वारा उनीहरूतर्फ दौडिन्छ; तिनैले यसमा ब्रह्मवर्चस स्थापित गर्छन्; ऊ ब्रह्मवर्चसयुक्त नै हुन्छ। वसन्त ऋतुमा बिहान अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको अवि चढाउनू; ग्रीष्ममा मध्याह्नमा संहिता (एकै रङ्गको) इन्द्रदेवताको; शरदमा अपराह्नमा सेतो बृहस्पतिदेवताको। सूर्यका तीन तेज हुन्छन् — वसन्तमा बिहान, ग्रीष्ममा मध्याह्नमा, शरदमा अपराह्नमा; जति तेज छन् ती सबैलाई वशमा गर्छ। यी वर्षभरि चढाइन्छन्; वर्ष नै ब्रह्मवर्चसको दाता हो; वर्षले नै यसलाई ब्रह्मवर्चस दिन्छ; ऊ ब्रह्मवर्चसयुक्त नै हुन्छ। ती गर्भिणी हुन्छन्; गर्भमा इन्द्रिय हुन्छ; इन्द्रिय नै यसमा स्थापित गर्छन्। जो बोल्न सक्ने क्षमता हुँदाहुँदै पनि वाणी नबोल्ने हो, उसले सरस्वतीदेवताको मेषी चढाउनू; वाणी नै सरस्वती हो; सरस्वतीकै स्वकीय भागधेयद्वारा उनीतर्फ दौडिन्छ; उनैले यसमा वाणी स्थापित गर्छन्। ऊ वाणीको प्रवक्ता हुन्छ, गुञ्जायमान बोल्ने हुन्छ; त्यसैले मानिसहरू सबै वाणी बोल्छन्। अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको र सोमदेवताको बभ्रु (खैरो) अवि चढाउनू। जो दीर्घरोगी छ, उसको शरीर अग्निमा पुग्छ; जो दीर्घरोगी हुन्छ उसको रस सोम हो; अग्निकै (पशुद्वारा) यसको शरीरलाई निष्क्रय गर्छ र सोमबाट रस (प्राप्त गर्छ); र यदि यो (रोग) बाट मर्ने अवस्था भयो भने पनि बाँच्छ। सोमदेवताको बभ्रु अवि चढाउनू र अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको — प्रजा चाहनेले; सोम नै रेतोधा हो, अग्नि प्रजाको प्रजनयिता हो; सोमले नै यसलाई रेत स्थापित गर्छ, अग्निले प्रजा उत्पन्न गर्छ; ऊ प्रजा प्राप्त गर्छ। अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको र सोमदेवताको बभ्रु अवि चढाउनू — जो ब्राह्मण विद्या पढेर पनि चम्किलो नहुने हो; जब अग्निदेवताको हुन्छ तब तेज नै यसमा स्थापित गर्छ; जब सोमदेवताको हुन्छ तब ब्रह्मवर्चस (स्थापित गर्छ)। कालो घाँटी भएको अग्निदेवताको हुन्छ — त्यसले यसबाट अन्धकार हटाउँछ; सेतो हुन्छ — कान्ति नै यसमा स्थापित गर्छ; बभ्रु सोमदेवताको हुन्छ — ब्रह्मवर्चस नै यसमा तेजमा स्थापित गर्छ। अग्निदेवताको कालो घाँटी भएको र सोमदेवताको बभ्रु अवि चढाउनू — पुरोहित राखेर प्रतिस्पर्धा गर्नेले; अग्निदेवता नै ब्राह्मण हो, सोमदेवता राजन्य हो; दुवैतर्फ सोम र अग्निका (अवि) हुन्छन्; तेजले नै ब्राह्मणका दुवैतर्फबाट राष्ट्रलाई घेर्छ; एकै प्रकारले आफ्नो (शत्रुको) बल काट्छ; शत्रुहरूलाई वशमा गर्छ। ^AI

ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਗ੍ਰੀਵਾ) ਬੱਕਰੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ (ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਬੱਕਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਫ਼ੈਦ ਬੱਕਰੀ — ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬੱਕਰੀ; ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਫ਼ੈਦ ਬੱਕਰੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੇਜ ਹਨ — ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦਾ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ, ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ; ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਹਨ, ਉੱਨੇ ਹੀ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਭਰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀ (ਸ਼ਕਤੀ) ਹੈ; ਇੰਦਰੀ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਾਕ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਭੇਡ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਕ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ; ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਧਾਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਕ ਦਾ ਬੁਲਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭੂਰੀ ਬੱਕਰੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਾਵੇ — ਜੋ ਚਿਰ ਤੋਂ ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਰਸ ਸੋਮ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਰ ਤੋਂ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਦੇ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੋਂ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੀ ਭੂਰੀ ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਸੋਮ ਵੀਰਜ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭੂਰੀ ਬੱਕਰੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਾਵੇ — ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ; ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੱਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਫ਼ੈਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਮਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਭੂਰੀ ਸੋਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਅਤੇ ਦੀਪਤੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭੂਰੀ ਬੱਕਰੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਾਵੇ — ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਅਗਨੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਸੋਮ ਦਾ ਰਾਜਨ (ਕਸ਼ਤਰੀ) ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੋਮ ਦੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੱਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ^AI

అగ్నిదేవునికి చెందిన నల్లటి మెడ గల ఆవును, ఇంద్రునికి చెందిన సంహిత అనే తెల్ల ఆవును, బృహస్పతికి చెందిన ఆవును — ఈ దేవతలను తమతమ భాగధేయముతో సమీపించును. అవియే ఇతనిలో బ్రహ్మవర్చస్సును నిలుపును. ఇతడు బ్రహ్మవర్చస్సు గలవాడే అగును. వసంతకాలమున ఉదయమున అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును ఆలభించవలెను; గ్రీష్మకాలమున మధ్యాహ్నమున సంహిత అనే ఐంద్ర ఆవును; శరత్కాలమున అపరాహ్ణమున బృహస్పతికి చెందిన తెల్ల ఆవును. ఆదిత్యుని తేజస్సులు మూడు — వసంతకాలమున ఉదయము, గ్రీష్మకాలమున మధ్యాహ్నము, శరత్కాలమున అపరాహ్ణము. ఎన్ని తేజస్సులో అన్నియు అతడు స్వాధీనము చేసికొనును. సంవత్సరము చుట్టును ఆలభించుచుందురు. సంవత్సరమే బ్రహ్మవర్చస్సును ఇచ్చువాడు. సంవత్సరమే ఇతనికి బ్రహ్మవర్చస్సును ఇచ్చును. ఇతడు బ్రహ్మవర్చస్సు గలవాడే అగును. గర్భిణులగుదురు. గర్భమే ఇంద్రియము; ఇంద్రియమునే ఇతనిలో నిలుపుదురు. సరస్వతికి చెందిన మేషిని ఆలభించవలెను — మాట్లాడగల సామర్థ్యము గలవాడైనను మాట్లాడకుండ ఉండగోరువాడు. వాక్కే సరస్వతి. సరస్వతినే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆమే ఇతనిలో వాక్కును నిలుపును. ఇతడు మాటలాడువాడు, వాక్కును పలుకువాడు అగును. అందుచే మనుష్యులు సర్వమును పలుకుదురు. అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును ఆలభించవలెను; సోమునికి చెందిన బభ్రు (గోధుమవర్ణ) ఆవును. చిరకాలము రోగియైనవాని శరీరమును అగ్ని చేరును; సోముడు రసము. ఎవనికి చిరకాలము రోగము ఉన్నదో అతని శరీరమును అగ్ని నుండి విడిపించును, సోముని నుండి రసమును. ఒకవేళ అతడు మృతుడైనను జీవించును. సోమునికి చెందిన బభ్రు ఆవును ఆలభించవలెను; అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును — సంతానము కాంక్షించువాడు. సోముడే రేతస్సును ధరించువాడు, అగ్ని ప్రజలను పుట్టించువాడు. సోముడే ఇతనికి రేతస్సును ఉంచును; అగ్ని ప్రజను పుట్టించును. ఇతడు సంతానమును పొందును. అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును ఆలభించవలెను; సోమునికి చెందిన బభ్రు ఆవును — బ్రాహ్మణుడు విద్యను అభ్యసించి ప్రకాశించకుండ ఉండగోరువాడు. అగ్నిదేవునికి చెందినది అయినప్పుడు తేజస్సునే ఇతనిలో ఉంచును; సోమునికి చెందినది అయినప్పుడు బ్రహ్మవర్చస్సును ఉంచును. నల్లమెడ ఆవు అగ్నిదేవునికి చెందినది అగును; అది ఇతని నుండి చీకటిని పోగొట్టును. తెల్లనిది అగును; కాంతినే ఇతనిలో ఉంచును. బభ్రువు సోమునికి చెందినది అగును; బ్రహ్మవర్చస్సునే ఇతనిలో కాంతితో ఉంచును. అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును ఆలభించవలెను; సోమునికి చెందిన బభ్రు ఆవును. అగ్నిదేవుని నల్లమెడ ఆవును పురోధ అనగా పురోహితునిగా ఉంచి పోటీపడువాడు. అగ్నిదేవునికి చెందినవాడు బ్రాహ్మణుడు, సోమునికి చెందినవాడు రాజన్యుడు. ఇరువైపుల సోమునికి చెందినవియు అగ్నిదేవునికి చెందినవియు అగును. తేజస్సుతోనే బ్రాహ్మణుని రాష్ట్రమును రెండువైపుల నుండి పరిగ్రహించును. ఒకే విధముగా సమానముగా విభజించుకొనును. పురములను ఇతని ముందు ఉంచుదురు. ॥ 15 ॥ ^AI

Anuvaka 20

(ल॒भे॒त॒ वरु॑णं - ँव॒शै - तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॑य - म॒ल्हा आ ल॑भेत॒ - तान्ये॒व - सैवास्मि॒न्थ् - सोमः॑ - स्वे॒तो भ॑वति॒ - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च ) (अ. 2)
दे॒वा॒सु॒रा ए॒षु लो॒केष्व॑स्पर्धन्त॒ स ए॒तं-विँष्णु॑-र्वाम॒नम॑पश्य॒-त्तग्ग् स्वायै॑ दे॒वता॑या॒ आ-ऽल॑भत॒ ततो॒ वै स इ॒मां-लोँ॒कान॒भ्य॑जयद्- वैष्ण॒वं-वाँ॑म॒नमा ल॑भेत॒ स्पर्ध॑मानो॒ विष्णु॑रे॒व भू॒त्वेमान् ँलो॒कान॒भि ज॑यति॒ विष॑म॒ आ ल॑भेत॒ विष॑मा इव॒ हीमे लो॒का-स्समृ॑द्ध्या॒ इन्द्रा॑य मन्यु॒मते॒ मन॑स्वते ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत सङ्ग्रा॒मे [ ] 16
संयँ॑त्त इन्द्रि॒येण॒ वै म॒न्युना॒ मन॑सा सङ्ग्रा॒म-ञ्ज॑य॒तीन्द्र॑मे॒व म॑न्यु॒मन्त॒-म्मन॑स्वन्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒य-म्म॒न्यु-म्मनो॑ दधाति॒ जय॑ति॒ तग्ं स॑ग्रा॒म्ममिन्द्रा॑य म॒रुत्व॑ते पृश्ञिस॒क्थमा ल॑भेत॒ ग्राम॑काम॒ इन्द्र॑मे॒व म॒रुत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ स जा॒ता-न्प्रय॑च्छति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति॒ यदृ॑ष॒भस्तेनै॒- [यदृ॑ष॒भस्तेन॑, ऐ॒न्द्रो य-त्पृश्ञि॒स्तेन॑] 17
-न्द्रो य-त्पृश्ञि॒स्तेन॑ मारु॒त-स्समृ॑द्ध्यै प॒श्चा-त्पृ॑श्ञिस॒क्थो भ॑वति पश्चादन्व-वसा॒यिनी॑मे॒वास्मै॒ विश॑-ङ्करोति सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भे॒तान्न॑काम-स्सौ॒म्यं-वाँ अन्न॒ग्ं॒ सोम॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑॑च्छत्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति ब॒भ्रुर्भ॑वत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भेत॒ यमलग्ं॑ [यमल᳚म्, रा॒ज्याय॒] 18
रा॒ज्याय॒ सन्तग्ं॑ रा॒ज्य-न्नोप॒नमे᳚-थ्सौ॒म्यं-वैँ रा॒ज्यग्ं सोम॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ रा॒ज्य-म्प्रय॑च्छ॒त्युपै॑नग्ं रा॒ज्य-न्न॑मति ब॒भ्रुर्भ॑वत्ये॒त-द्वै सोम॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्या॒ इन्द्रा॑य वृत्र॒तुरे॑ ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत ग॒तश्रीः᳚ प्रति॒ष्ठाका॑मः पा॒प्मान॑मे॒व वृ॒त्र-न्ती॒र्त्वा प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑च्छ॒तीन्द्रा॑याभिमाति॒घ्ने ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा [ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा, ल॒भे॒त॒ यः पा॒प्मना॑] 19
ल॑भेत॒ यः पा॒प्मना॑ गृही॒त-स्स्या-त्पा॒प्मा वा अ॒भिमा॑ति॒रिन्द्र॑मे॒वा- भि॑माति॒हन॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा᳚-त्पा॒प्मान॑म॒भिमा॑ति॒-म्प्रणु॑दत॒ इन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत॒ यमलग्ं॑ रा॒ज्याय॒ सन्तग्ं॑ रा॒ज्य-न्नोप॒नमे॒दिन्द्र॑मे॒व व॒ज्रिण॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॒ वज्र॒-म्प्र य॑च्छति॒ स ए॑नं॒ ँवज्रो॒ भूत्या॑ इन्ध॒ उपै॑नग्ं रा॒ज्य-न्न॑मति ल॒लामः॑ प्राशृ॒ङ्गो भ॑वत्ये॒तद्वै वज्र॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै ॥ 20

(la॒bhe॒ta॒ varṷṇaṃ - ~va॒śai - tāmaviṃ̭-va~॒śāmā̭di॒tyebhyaḥ॒ kāmā̭ya - ma॒lhā ā la̭bheta॒ - tānye॒va - saivāsmi॒nth - somaḥ̭ - sve॒to bha̭vati॒ - trica̭tvārigṃśacca ) (a. 2)
de॒vā॒su॒rā e॒ṣu lo॒keṣva̭spardhanta॒ sa e॒taṃ-vi~ṣṇṷ-rvāma॒nama̭paśya॒-ttagg svāyai̭ de॒vatā̭yā॒ ā-'la̭bhata॒ tato॒ vai sa i॒māṃ-lo~॒kāna॒bhya̭jayad- vaiṣṇa॒vaṃ-vā~̭ma॒namā la̭bheta॒ spardha̭māno॒ viṣṇṷre॒va bhū॒tvemān ~lo॒kāna॒bhi ja̭yati॒ viṣa̭ma॒ ā la̭bheta॒ viṣa̭mā iva॒ hīme lo॒kā-ssamṛ̭ddhyā॒ indrā̭ya manyu॒mate॒ mana̭svate la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamā la̭bheta saṅgrā॒me [ ] 16
saṃya~̭tta indri॒yeṇa॒ vai ma॒nyunā॒ mana̭sā saṅgrā॒ma-ñja̭ya॒tīndra̭me॒va ma̭nyu॒manta॒-mmana̭svanta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmi̭nnindri॒ya-mma॒nyu-mmano̭ dadhāti॒ jaya̭ti॒ tagṃ sa̭grā॒mmamindrā̭ya ma॒rutva̭te pṛśñisa॒kthamā la̭bheta॒ grāma̭kāma॒ indra̭me॒va ma॒rutva̭nta॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ sa jā॒tā-npraya̭cchati grā॒myḙva bha̭vati॒ yadṛ̭ṣa॒bhastenai॒- [yadṛ̭ṣa॒bhastena̭, ai॒ndro ya-tpṛśñi॒stena̭] 17
-ndro ya-tpṛśñi॒stena̭ māru॒ta-ssamṛ̭ddhyai pa॒ścā-tpṛ̭śñisa॒ktho bha̭vati paścādanva-vasā॒yinī̭me॒vāsmai॒ viśa̭-ṅkaroti sau॒mya-mba॒bhrumā la̭bhe॒tānna̭kāma-ssau॒myaṃ-vā~ anna॒gṃ॒ soma̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭̭cchatyannā॒da e॒va bha̭vati ba॒bhrurbha̭vatye॒tadvā anna̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyai sau॒mya-mba॒bhrumā la̭bheta॒ yamalagṃ̭ [yamala᳚m, rā॒jyāya॒] 18
rā॒jyāya॒ santagṃ̭ rā॒jya-nnopa॒name᳚-thsau॒myaṃ-vai~ rā॒jyagṃ soma̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ rā॒jya-mpraya̭ccha॒tyupai̭nagṃ rā॒jya-nna̭mati ba॒bhrurbha̭vatye॒ta-dvai soma̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyā॒ indrā̭ya vṛtra॒turḙ la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamā la̭bheta ga॒taśrīḥ᳚ prati॒ṣṭhākā̭maḥ pā॒pmāna̭me॒va vṛ॒tra-ntī॒rtvā pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭ccha॒tīndrā̭yābhimāti॒ghne la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamā [la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamā, la॒bhe॒ta॒ yaḥ pā॒pmanā̭] 19
la̭bheta॒ yaḥ pā॒pmanā̭ gṛhī॒ta-ssyā-tpā॒pmā vā a॒bhimā̭ti॒rindra̭me॒vā- bhi̭māti॒hana॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā᳚-tpā॒pmāna̭ma॒bhimā̭ti॒-mpraṇṷdata॒ indrā̭ya va॒jriṇḙ la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamā la̭bheta॒ yamalagṃ̭ rā॒jyāya॒ santagṃ̭ rā॒jya-nnopa॒name॒dindra̭me॒va va॒jriṇa॒gg॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai॒ vajra॒-mpra ya̭cchati॒ sa ḙnaṃ॒ ~vajro॒ bhūtyā̭ indha॒ upai̭nagṃ rā॒jya-nna̭mati la॒lāmaḥ̭ prāśṛ॒ṅgo bha̭vatye॒tadvai vajra̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyai || 20

वरुणलाई (बलि) लिनुपर्छ — वंशरहित बाख्री आदित्यहरूका लागि कामनाका साथ। ... त्यही नै उसमा हुन्छ। सोम श्वेत हुन्छ। र त्रिचत्वारिंशत् (तैंतीस) (अध्याय २)। देवता र असुरहरूले यी लोकहरूमा स्पर्धा गरे। त्यसपछि विष्णुले यो वामन (बौना) रूप देखे र आफ्नै देवताका लागि त्यसलाई लिए। त्यसपछि उनले यी लोकहरूलाई जिते। स्पर्धा गर्नेले वैष्णव वामनलाई लिनुपर्छ; विष्णु नै भएर यी लोकहरूलाई जित्छ। विषम (असमान) लाई लिनुपर्छ; किनकि यी लोकहरू समृद्धिमा विषम (असमान) जस्तै छन्। इन्द्रका लागि मन्युवान् र मनस्वान् (क्रोध र मन भएका) ललाम (भाले) प्राशृङ्ग (सिङ अगाडि फर्केको) लिनुपर्छ। संग्राममा ... संयत्त (युद्धमा संलग्न) भएर इन्द्रिय, मन्यु र मनले संग्राम जित्छ। इन्द्रलाई नै मन्युवान् र मनस्वान् बनाएर आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले यसमा इन्द्रिय, मन्यु र मन राख्छन्। जित्छ। त्यो संग्राम जित्छ। इन्द्रका लागि मरुत्वान् पृष्णिसक्थ (चित्रवर्णी तिघ्रा भएको) लिनुपर्छ। गाउँको कामना गर्नेले इन्द्रलाई नै मरुत्वान् बनाएर आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले उसलाई जन्मेका (प्रजा) दिन्छन्। गाउँवासी नै हुन्छ। जुन ऋषभ (साँढे) छ, त्यसले ऐन्द्र (इन्द्रसम्बन्धी) हुन्छ; जुन पृष्णि (चित्रवर्णी) छ, त्यसले मारुत (मरुतसम्बन्धी) हुन्छ — समृद्धिका लागि। पृष्णिसक्थ पछाडि हुन्छ; पछाडि अनुवसायिनी (पछि बस्ने) विश (प्रजा) उसका लागि बनाउँछ। सोम्य बभ्रु (खैरो) लिनुपर्छ। अन्नको कामना गर्नेले सोम्य (सोमसम्बन्धी) अन्नलाई सोम नै बनाएर आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले उसलाई अन्न दिन्छन्। अन्नाद (अन्न खाने) नै हुन्छ। बभ्रु (खैरो) हुन्छ; यो त अन्नको रूप हो — समृद्धिका लागि। सोम्य बभ्रुलाई लिनुपर्छ। जो यमल (जुम्ल्याहा) राज्यका लागि भए पनि राज्यले उसलाई प्राप्त हुँदैन — सोम्य नै राज्य हो; सोमलाई नै आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले उसलाई राज्य दिन्छन्। राज्यले उसलाई नमन गर्छ। बभ्रु हुन्छ; यो त सोमको रूप हो — समृद्धिका लागि। इन्द्रका लागि वृत्रतुर (वृत्रलाई मार्ने) ललाम प्राशृङ्ग लिनुपर्छ। श्री गुमेको र प्रतिष्ठा चाहनेले पाप (वृत्र) लाई नै तरेर प्रतिष्ठा पाउँछ। इन्द्रका लागि अभिमातिघ्न (शत्रुनाशक) ललाम प्राशृङ्ग लिनुपर्छ ... ... जो पापले ग्रस्त भएको हो। पाप नै अभिमाति (शत्रु) हो; इन्द्रलाई नै अभिमातिघ्न बनाएर आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले उसबाट पाप र अभिमातिलाई धपाउँछन्। इन्द्रका लागि वज्री (वज्रधारी) ललाम प्राशृङ्ग लिनुपर्छ। जो यमल राज्यका लागि भए पनि राज्यले उसलाई प्राप्त हुँदैन — इन्द्रलाई नै वज्री बनाएर आफ्नै भागधेयले उनकहाँ दौडिन्छ; उनैले उसलाई वज्र दिन्छन्; त्यो वज्रले उसलाई समृद्धिका लागि बलियो बनाउँछ। राज्यले उसलाई नमन गर्छ। ललाम प्राशृङ्ग हुन्छ; यो त वज्रको रूप हो — समृद्धिका लागि। ^AI

ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੰਸ਼-ਰਹਿਤ ਭੇਡ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਲਈ, ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਮਲ੍ਹਾ (ਭੇਡ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਸਫ਼ੈਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਤੀਸ ਹਨ। (ਅਧਿਆਇ 2) ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਰਧਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਾਮਨ (ਵਾਮਨ ਰੂਪ) ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਸਪਰਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਮ (ਅਸਮਾਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਮ ਹੀ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਮਨਯੁਮਾਨ (ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲੇ), ਮਨਸਵਾਨ (ਮਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਲਲਾਮ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿੰਗ (ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯਤ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰਿਯ, ਮਨਯੁ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨਯੁਮਾਨ ਅਤੇ ਮਨਸਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਿਯ, ਮਨਯੁ ਅਤੇ ਮਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਮਰੁਤਵਾਨ (ਮਰੁਤਾਂ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਨਿਸਕਥ (ਚਿੱਤਕਬਰਾ ਪੱਟ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ (ਪਿੰਡ) ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਰੁਤਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਾਤ (ਸੰਬੰਧੀ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗ੍ਰਾਮਯ (ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ) ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਸਾਂਢ) ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਐਂਦਰ (ਇੰਦਰ ਦਾ) ਹੈ; ਜੋ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਨਿ (ਚਿੱਤਕਬਰਾ) ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਾਰੁਤ (ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ) ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ। ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਨਿਸਕਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਵਸਾਇਨੀ (ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ) ਵਿਸ਼ (ਪਰਜਾ) ਉਸ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਲਈ ਬਭਰੂ (ਭੂਰੇ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਅੰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨਾਦ (ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ) ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਭਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ। ਸੋਮ ਲਈ ਬਭਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੋਮ ਹੀ ਰਾਜ ਹੈ; ਉਹ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਭਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਤੁਰ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਲਲਾਮ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪਮਾਨ (ਪਾਪ) ਨੂੰ ਹੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਸਮਝ ਕੇ ਤਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਅਭਿਮਾਤਿਘਨ (ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਲਲਾਮ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਾਪ ਹੀ ਅਭਿਮਾਤਿ (ਸ਼ਤਰੂ) ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਭਿਮਾਤਿਘਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਪ ਨੂੰ, ਅਭਿਮਾਤਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਵਜ੍ਰੀ (ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਲਲਾਮ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਜ੍ਰੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਤੀ (ਸਮ੍ਰਿਧੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਲਾਮ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ। ^AI

వరుణుని కోసం వశ అనే ఆవును, వశ అనే గొర్రెను ఆదిత్యుల కోసం కోరికతో ఆలభించాలి. అవే అతనిలో... సోముడు తెల్లనివాడు అవుతాడు. నలభై మూడు (మంత్రాలు). (అధ్యాయం 2) దేవతలు, అసురులు ఈ లోకాలలో పోటీపడ్డారు. అప్పుడు విష్ణువు వామనుని చూశాడు. అతను తన దేవత కోసం అతనిని ఆలభించాడు. అప్పుడు అతను ఈ లోకాలను జయించాడు. పోటీపడేవాడు వైష్ణవ వామనుని ఆలభించాలి. విష్ణువు అయి ఈ లోకాలను జయిస్తాడు. విషమమైన (అసమానమైన) వాటిని ఆలభించాలి. ఈ లోకాలు సమృద్ధిలో విషమమైనవి (అసమానమైనవి) కావున. మన్యువుతో కూడిన, మనస్సుతో కూడిన ఇంద్రుని కోసం లలామము (నుదుటి గుర్తు), ప్రాశృంగము (కొమ్ము ముందుకు వంగినది) ఆలభించాలి. సంగ్రామంలో [ ] 16 సంయత్తుడు ఇంద్రియముతో, మన్యువుతో, మనస్సుతో సంగ్రామాన్ని జయిస్తాడు. మన్యువుతో కూడిన, మనస్సుతో కూడిన ఇంద్రుని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతనిలో ఇంద్రియమును, మన్యువును, మనస్సును ఉంచుతాడు. జయిస్తాడు. ఆ సంగ్రామాన్ని. మరుత్తులతో కూడిన ఇంద్రుని కోసం పృశ్నిసక్థము (మచ్చల స్థానము) ఆలభించాలి. గ్రామము కావాలనుకునేవాడు మరుత్తులతో కూడిన ఇంద్రుని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతనికి జాతులను (ప్రజలను) ఇస్తాడు. గ్రామ్యుడు (గ్రామములో ఉన్నవాడు) అవుతాడు. ఋషభము (ఎద్దు) ఉన్నందున [ ] 17 ఐంద్రుడు (ఇంద్రునికి సంబంధించినవాడు) అవుతాడు. పృశ్ని (మచ్చ) ఉన్నందున మారుతుడు (మరుత్తులకు సంబంధించినవాడు) అవుతాడు. సమృద్ధి కోసం పృశ్నిసక్థము వెనుక భాగములో ఉంటుంది. వెనుక అనుసరించే (అనువసాయిని) విశ (ప్రజల) ను అతనికి చేస్తాడు. సౌమ్య (సోమునికి సంబంధించిన) బభ్రు (గోధుమ రంగు) వర్ణము గలదానిని ఆలభించాలి. అన్నము కావాలనుకునేవాడు సౌమ్యమైన అన్నమును, సోముని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతనికి అన్నమును ఇస్తాడు. అన్నాదుడు (అన్నము తినేవాడు) అవుతాడు. బభ్రు (గోధుమ రంగు) అవుతాడు. అది అన్నము యొక్క రూపము. సమృద్ధి కోసం సౌమ్య బభ్రువును ఆలభించాలి. యమలము (జంట) [ ] 18 రాజ్యము కోసం ఉన్నవాడు రాజ్యమును పొందలేకపోతే సౌమ్యమైన రాజ్యమును, సోముని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతనికి రాజ్యమును ఇస్తాడు. అతనికి రాజ్యము లొంగుతుంది. బభ్రు (గోధుమ రంగు) అవుతాడు. అది సోముని రూపము. సమృద్ధి కోసం. వృత్రుని చంపిన ఇంద్రుని కోసం లలామము, ప్రాశృంగము ఆలభించాలి. శ్రీ కోల్పోయినవాడు, ప్రతిష్ఠ కావాలనుకునేవాడు పాపమును వృత్రునిగా దాటి ప్రతిష్ఠను పొందుతాడు. అభిమాతిని (శత్రువును) చంపిన ఇంద్రుని కోసం లలామము, ప్రాశృంగము [ ] 19 ఆలభించాలి. పాపముచే గ్రహించబడినవాడు అయి ఉంటే పాపమే అభిమాతి (శత్రువు). అభిమాతిని చంపిన ఇంద్రుని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతని నుండి పాపమును, అభిమాతిని తొలగిస్తాడు. వజ్రి (వజ్రాయుధము ధరించిన) ఇంద్రుని కోసం లలామము, ప్రాశృంగము ఆలభించాలి. యమలము (జంట) రాజ్యము కోసం ఉన్నవాడు రాజ్యమును పొందలేకపోతే వజ్రి అయిన ఇంద్రుని తన భాగధేయముతో సమీపించి పొందుతాడు. అతనే అతనికి వజ్రమును ఇస్తాడు. ఆ వజ్రము అతనికి భూతికి (సంపదకు) ప్రకాశించునది అవుతుంది. అతనికి రాజ్యము లొంగుతుంది. లలామము, ప్రాశృంగము అవుతాయి. అది వజ్రము యొక్క రూపము. సమృద్ధి కోసం. ॥ 20 ^AI

Anuvaka 28

(स॒ग्रा॒म्मे - तेना - ल॑ - मभिमाति॒घ्ने ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमै - नं॒ - पञ्च॑दश च ) (अ. 3)
अ॒सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ता-न्दश॑र्षभा॒मा-ऽल॑भन्त॒ तयै॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒सका॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ता-न्दश॑र्षभा॒मा ल॑भेता॒-मुमे॒वा-ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति व॒सन्ता᳚ प्रा॒तस्त्रीन् ँल॒लामा॒ना ल॑भेत ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने॒ - [म॒द्ध्यन्दि॑ने, त्रीञ्छि॑ति पृ॒ष्ठाञ्छ॒रद्य॑परा॒ह्णे] 21
त्रीञ्छि॑ति पृ॒ष्ठाञ्छ॒रद्य॑परा॒ह्णे त्रीञ्छि॑ति॒वारा॒-न्त्रीणि॒ वा आ॑दि॒त्यस्य॒ तेजाग्ं॑सि व॒सन्ता᳚ प्रा॒तर्ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने श॒रद्य॑परा॒ह्णे याव॑न्त्ये॒व तेजाग्ं॑सि॒ तान्ये॒वाव॑ रुन्धे॒ त्रय॑स्त्रय॒ आ ल॑भ्यन्ते-ऽभि पू॒र्वमे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति संवँथ्स॒र-म्प॒र्याल॑भ्यन्ते संवँथ्स॒रो वै ब्र॑ह्मवर्च॒सस्य॑ प्रदा॒ता सं॑वँथ्स॒र ए॒वास्मै᳚ ब्रह्मवर्च॒स-म्प्र य॑च्छति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति संवँथ्स॒रस्य॑ प॒रस्ता᳚-त्प्राजाप॒त्य-ङ्कद्रु॒- [ प्राजाप॒त्य-ङ्कद्रु᳚म्, आ ल॑भेत] 22
-मा ल॑भेत प्र॒जाप॑ति॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॑ दे॒वता᳚स्वे॒व प्रति॑तिष्ठति॒ यदि॑ बिभी॒या-द्दु॒श्चर्मा॑ भविष्या॒मीति॑ सोमापौ॒ष्णग्ग् श्या॒ममा ल॑भेत सौ॒म्यो वै दे॒वत॑या॒ पुरु॑षः पौ॒ष्णाः प॒शव॒-स्स्वयै॒वास्मै॑ दे॒वत॑या प॒शुभि॒स्त्वच॑-ङ्करोति॒ न दु॒श्चर्मा॑ भवति दे॒वाश्च॒ वै य॒मश्चा॒स्मिन् ँलो॒के᳚-ऽस्पर्धन्त॒ स य॒मो दे॒वाना॑मिन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मयुवत॒ तद्य॒मस्य॑ [तद्य॒मस्य॑, य॒म॒त्व-न्ते] 23
यम॒त्व-न्ते दे॒वा अ॑मन्यन्त य॒मो वा इ॒दम॑भू॒-द्य-द्व॒यग्ग् स्म इति॒ ते प्र॒जाप॑ति॒मुपा॑धाव॒न्-थ्स ए॒तौ प्र॒जाप॑तिरा॒त्मन॑ उक्षव॒शौ निर॑मिमीत॒ ते दे॒वा वै᳚ष्णावरु॒णीं-वँ॒शामा-ऽल॑भन्तै॒न्द्रमु॒क्षाण॒न्तं-वँरु॑णेनै॒व ग्रा॑हयि॒त्वा विष्णु॑ना य॒ज्ञेन॒ प्राणु॑दन्तै॒न्द्रेणै॒-वास्ये᳚न्द्रि॒यम॑-वृञ्जत॒ यो भ्रातृ॑व्यवा॒न्-थ्स्या-थ्स स्पर्ध॑मानो वैष्णावरु॒णीं- [वैष्णावरु॒णीम्, व॒शामा] 24
-ँव॒शामा ल॑भेतै॒न्द्रमु॒क्षाणं॒-वँरु॑णेनै॒व भ्रातृ॑व्य-ङ्ग्राहयि॒त्वा विष्णु॑ना य॒ज्ञेन॒ प्रणु॑दत ऐ॒न्द्रेणै॒वास्ये᳚न्द्रि॒यं-वृँ॑ङ्क्ते॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚स्य॒ भ्रातृ॑व्यो भव॒तीन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒-न्तं-वृँ॒त्रो ह॒त-ष्षो॑ड॒शभि॑-र्भो॒गैर॑सिना॒-त्तस्य॑ वृ॒त्रस्य॑ शीर्ष॒तो गाव॒ उदा॑य॒-न्ता वै॑दे॒ह्यो॑-ऽभव॒-न्तासा॑मृष॒भो ज॒घने-ऽनूदै॒-त्तमिन्द्रो॑- [ज॒घने-ऽनूदै॒-त्तमिन्द्रः॑, अ॒चा॒य॒थ्सो॑-ऽमन्यत॒] 25
-ऽचाय॒थ्सो॑-ऽमन्यत॒ यो वा इ॒ममा॒लभे॑त॒ मुच्ये॑ता॒स्मा-त्पा॒प्मन॒ इति॒ स आ᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भतै॒न्द्रमृ॑ष॒भ-न्तस्या॒ग्निरे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ सृत-ष्षोडश॒धा वृ॒त्रस्य॑ भो॒गानप्य॑दहदै॒न्द्रेणे᳚न्द्रि॒य- मा॒त्मन्न॑धत्त॒ यः पा॒प्मना॑ गृही॒त-स्स्या-थ्स आ᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेतै॒न्द्रमृ॑ष॒भ-म॒ग्निरे॒वास्य॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑सृतः [ ] 26
पा॒प्मान॒मपि॑ दहत्यै॒न्द्रेणे᳚न्द्रि॒यमा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ मुच्य॑ते पा॒प्मनो॒ भव॑त्ये॒व द्या॑वापृथि॒व्या᳚-न्धे॒नुमा ल॑भेत॒ ज्योग॑परुद्धो॒ ऽनयो॒र्॒हि वा ए॒षो-ऽप्र॑तिष्ठि॒तो-ऽथै॒ष ज्योगप॑रुद्धो॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ते ए॒वैन॑-म्प्रति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयतः॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति पर्या॒रिणी॑ भवति पर्या॒रीव॒ ह्ये॑तस्य॑ रा॒ष्ट्रं-योँ ज्योग॑परुद्ध॒-स्समृ॑द्ध्यै वाय॒व्यं॑- [वाय॒व्य᳚म्, व॒थ्समा] 27
-ँव॒थ्समा ल॑भेत वा॒युर्वा अ॒नयो᳚र्व॒थ्स इ॒मे वा ए॒तस्मै॑ लो॒का अप॑शुष्का॒ विडप॑शु॒ष्का-ऽथै॒ष ज्योगप॑रुद्धो वा॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॑ इ॒मां-लोँ॒कान्. विश॒-म्प्रदा॑पयति॒ प्रास्मा॑ इ॒मे लो॒का-स्स्नु॑वन्तिभुञ्ज॒त्ये॑नं॒-विँडुप॑तिष्ठते ॥ 28 ॥

(sa॒grā॒mme - tenā - la̭ - mabhimāti॒ghne la॒lāma̭-mprāśṛ॒ṅgamai - naṃ॒ - pañca̭daśa ca ) (a. 3)
a॒sāvā̭di॒tyo na vya̭rocata॒ tasmai̭ de॒vāḥ prāya̭ścittimaiccha॒-ntasmā̭ e॒tā-ndaśa̭rṣabhā॒mā-'la̭bhanta॒ tayai॒vāsmi॒-nruca̭madadhu॒ryo bra̭hmavarca॒sakā̭ma॒-ssyā-ttasmā̭ e॒tā-ndaśa̭rṣabhā॒mā la̭bhetā॒-mume॒vā-''di॒tyagg svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmi̭-nbrahmavarca॒sa-nda̭dhāti brahmavarca॒syḙva bha̭vati va॒santā᳚ prā॒tastrīn ~la॒lāmā॒nā la̭bheta grī॒ṣme ma॒ddhyandi̭ne॒ - [ma॒ddhyandi̭ne, trīñchi̭ti pṛ॒ṣṭhāñcha॒radya̭parā॒hṇe] 21
trīñchi̭ti pṛ॒ṣṭhāñcha॒radya̭parā॒hṇe trīñchi̭ti॒vārā॒-ntrīṇi॒ vā ā̭di॒tyasya॒ tejāgṃ̭si va॒santā᳚ prā॒targrī॒ṣme ma॒ddhyandi̭ne śa॒radya̭parā॒hṇe yāva̭ntye॒va tejāgṃ̭si॒ tānye॒vāva̭ rundhe॒ traya̭straya॒ ā la̭bhyante-'bhi pū॒rvame॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhāti saṃva~thsa॒ra-mpa॒ryāla̭bhyante saṃva~thsa॒ro vai bra̭hmavarca॒sasya̭ pradā॒tā saṃ̭va~thsa॒ra e॒vāsmai᳚ brahmavarca॒sa-mpra ya̭cchati brahmavarca॒syḙva bha̭vati saṃva~thsa॒rasya̭ pa॒rastā᳚-tprājāpa॒tya-ṅkadru॒- [ prājāpa॒tya-ṅkadru᳚m, ā la̭bheta] 22
-mā la̭bheta pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā̭ de॒vatā᳚sve॒va prati̭tiṣṭhati॒ yadi̭ bibhī॒yā-ddu॒ścarmā̭ bhaviṣyā॒mīti̭ somāpau॒ṣṇagg śyā॒mamā la̭bheta sau॒myo vai de॒vata̭yā॒ purṷṣaḥ pau॒ṣṇāḥ pa॒śava॒-ssvayai॒vāsmai̭ de॒vata̭yā pa॒śubhi॒stvaca̭-ṅkaroti॒ na du॒ścarmā̭ bhavati de॒vāśca॒ vai ya॒maścā॒smin ~lo॒ke᳚-'spardhanta॒ sa ya॒mo de॒vānā̭mindri॒yaṃ-vī~॒rya̭mayuvata॒ tadya॒masya̭ [tadya॒masya̭, ya॒ma॒tva-nte] 23
yama॒tva-nte de॒vā a̭manyanta ya॒mo vā i॒dama̭bhū॒-dya-dva॒yagg sma iti॒ te pra॒jāpa̭ti॒mupā̭dhāva॒n-thsa e॒tau pra॒jāpa̭tirā॒tmana̭ ukṣava॒śau nira̭mimīta॒ te de॒vā vai᳚ṣṇāvaru॒ṇīṃ-va~॒śāmā-'la̭bhantai॒ndramu॒kṣāṇa॒ntaṃ-va~rṷṇenai॒va grā̭hayi॒tvā viṣṇṷnā ya॒jñena॒ prāṇṷdantai॒ndreṇai॒-vāsye᳚ndri॒yama̭-vṛñjata॒ yo bhrātṛ̭vyavā॒n-thsyā-thsa spardha̭māno vaiṣṇāvaru॒ṇīṃ- [vaiṣṇāvaru॒ṇīm, va॒śāmā] 24
-~va॒śāmā la̭bhetai॒ndramu॒kṣāṇaṃ॒-va~rṷṇenai॒va bhrātṛ̭vya-ṅgrāhayi॒tvā viṣṇṷnā ya॒jñena॒ praṇṷdata ai॒ndreṇai॒vāsye᳚ndri॒yaṃ-vṛ~̭ṅkte॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚sya॒ bhrātṛ̭vyo bhava॒tīndro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntaṃ-vṛ~॒tro ha॒ta-ṣṣo̭ḍa॒śabhi̭-rbho॒gaira̭sinā॒-ttasya̭ vṛ॒trasya̭ śīrṣa॒to gāva॒ udā̭ya॒-ntā vai̭de॒hyo̭-'bhava॒-ntāsā̭mṛṣa॒bho ja॒ghane-'nūdai॒-ttamindro̭- [ja॒ghane-'nūdai॒-ttamindraḥ̭, a॒cā॒ya॒thso̭-'manyata॒] 25
-'cāya॒thso̭-'manyata॒ yo vā i॒mamā॒labhḙta॒ mucyḙtā॒smā-tpā॒pmana॒ iti॒ sa ā᳚gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va॒mā la̭bhatai॒ndramṛ̭ṣa॒bha-ntasyā॒gnire॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ sṛta-ṣṣoḍaśa॒dhā vṛ॒trasya̭ bho॒gānapya̭dahadai॒ndreṇe᳚ndri॒ya- mā॒tmanna̭dhatta॒ yaḥ pā॒pmanā̭ gṛhī॒ta-ssyā-thsa ā᳚gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va॒mā la̭bhetai॒ndramṛ̭ṣa॒bha-ma॒gnire॒vāsya॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭sṛtaḥ [ ] 26
pā॒pmāna॒mapi̭ dahatyai॒ndreṇe᳚ndri॒yamā॒tma-ndha̭tte॒ mucya̭te pā॒pmano॒ bhava̭tye॒va dyā̭vāpṛthi॒vyā᳚-ndhe॒numā la̭bheta॒ jyoga̭paruddho॒ 'nayo॒r॒hi vā e॒ṣo-'pra̭tiṣṭhi॒to-'thai॒ṣa jyogapa̭ruddho॒ dyāvā̭pṛthi॒vī e॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ te e॒vaina̭-mprati॒ṣṭhā-ṅga̭mayataḥ॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati paryā॒riṇī̭ bhavati paryā॒rīva॒ hyḙtasya̭ rā॒ṣṭraṃ-yo~ jyoga̭paruddha॒-ssamṛ̭ddhyai vāya॒vyaṃ̭- [vāya॒vya᳚m, va॒thsamā] 27
-~va॒thsamā la̭bheta vā॒yurvā a॒nayo᳚rva॒thsa i॒me vā e॒tasmai̭ lo॒kā apa̭śuṣkā॒ viḍapa̭śu॒ṣkā-'thai॒ṣa jyogapa̭ruddho vā॒yume॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā̭ i॒māṃ-lo~॒kān. viśa॒-mpradā̭payati॒ prāsmā̭ i॒me lo॒kā-ssnṷvantibhuñja॒tyḙnaṃ॒-vi~ḍupa̭tiṣṭhate || 28 ||

त्यो सूर्य जस्तै चम्किरहेको थिएन। तसर्थ देवताहरूले उनका लागि प्रायश्चित्त चाहे। उनका लागि ती दश वृषभ-आकारका पशुहरू चढाए। तिनैद्वारा उनमा रूप (कान्ति) स्थापित गरे। जो ब्रह्मवर्चस (ब्रह्मतेज) चाहने होस्, उसले ती दश वृषभ-आकारका पशुहरू चढाउनुपर्छ। उसले आफ्नै भाग-भाग्यद्वारा त्यही सूर्यलाई नजिक पुर्‍याउँछ; उनैले उसमा ब्रह्मवर्चस स्थापित गर्छन्; उनी ब्रह्मवर्चसयुक्त हुन्छ। वसन्तमा बिहान तीन ललाम (शिरोभूषण-आकारका पशु) चढाउनुपर्छ, ग्रीष्ममा मध्याह्नमा तीन, शरदमा अपराह्नमा तीन। ती सूर्यका तीन तेज हुन् — वसन्तमा बिहान, ग्रीष्ममा मध्याह्न, शरदमा अपराह्न। जति तेज छन्, ती सबैलाई उनले आफ्नो वशमा गर्छ। तीन-तीन चढाइन्छन्; उनी पहिले नै आफूमा तेज स्थापित गर्छन्। वर्षभरि चढाइन्छन्; वर्ष नै ब्रह्मवर्चसको दाता हो; वर्षले नै उसलाई ब्रह्मवर्चस दिन्छ; उनी ब्रह्मवर्चसयुक्त हुन्छ। वर्षपछि प्राजापत्य (प्रजापतिसम्बन्धी) कद्रु (खैरो) पशु चढाउनुपर्छ। प्रजापति नै सबै देवता हुन्; उनी देवताहरूमै प्रतिष्ठित हुन्छ। यदि 'मेरो छाला नराम्रो हुनेछ' भनी डराउने हो भने सोमापौष्ण (सोम र पूषासम्बन्धी) श्याम (कालो) पशु चढाउनुपर्छ। मानिस देवताका रूपमा सौम्य (सोमसम्बन्धी) हो, पशुहरू पौष्ण (पूषासम्बन्धी) हुन्; उनले आफ्नै देवताद्वारा पशुहरूसँग उसको छाला राम्रो बनाउँछ; उसको छाला नराम्रो हुँदैन। देवता र यमले यस लोकमा स्पर्धा गरे। यमले देवताहरूको इन्द्रिय र वीर्य हरण गरे। तब देवताहरूले यमलाई यमत्व (मृत्युत्व) दिने विचार गरे — 'यम नै यो सबै भयो, जो हामी दुई थियौं'। तिनीहरूले प्रजापतिकहाँ पुगे। प्रजापतिले आफूबाट दुई उक्षन् (वृषभ) — वशा (बाँझी गाई) र उक्षन् — निर्माण गरे। देवताहरूले वैष्णावरुणी (विष्णु र वरुणसम्बन्धी) वशा र ऐन्द्र (इन्द्रसम्बन्धी) उक्षन् चढाए। वरुणद्वारा उसलाई ग्राहित (पक्राउ) गराई विष्णुको यज्ञद्वारा धकेले; ऐन्द्र (इन्द्रसम्बन्धी) पशुद्वारा उसको इन्द्रिय हरण गरे। जो शत्रुयुक्त होस्, उसले स्पर्धा गर्दै वैष्णावरुणी वशा र ऐन्द्र उक्षन् चढाउनुपर्छ। वरुणद्वारा शत्रुलाई ग्राहित गराई विष्णुको यज्ञद्वारा धकेल्छ; ऐन्द्र पशुद्वारा उसको इन्द्रिय हरण गर्छ; उनी आफैंले बलियो हुन्छ, शत्रु पराजित हुन्छ। इन्द्रले वृत्रलाई मारे; मारिएको वृत्रलाई सोह्र भोग (अङ्ग) ले खाए। त्यस वृत्रको शिरबाट गाईहरू उत्पन्न भए; ती विदेह (विदेह देशका) भए। तिनको पछाडि (जघन) एक वृषभ थियो; इन्द्रले त्यसलाई पछ्याए। इन्द्रले त्यो देखे; उनले सोचे — 'जो यसलाई चढाउँछ, त्यो यस पापबाट मुक्त हुन्छ'। उसले आग्नेय (अग्निसम्बन्धी) कृष्णग्रीव (कालो घाँटी भएको) पशु र ऐन्द्र वृषभ चढाउनुपर्छ। त्यसका लागि अग्नि नै आफ्नै भाग-भाग्यद्वारा नजिक आए; उनले वृत्रका सोह्र भोग जलाए; ऐन्द्र (इन्द्रसम्बन्धी) पशुद्वारा इन्द्रिय आफूमा स्थापित गरे। जो पापले ग्रस्त होस्, उसले आग्नेय कृष्णग्रीव र ऐन्द्र वृषभ चढाउनुपर्छ। अग्नि नै आफ्नै भाग-भाग्यद्वारा उसको नजिक आए; उनले उसको पाप पनि जलाए; ऐन्द्र पशुद्वारा इन्द्रिय आफूमा स्थापित गर्छ; उनी पापबाट मुक्त हुन्छ। द्यावापृथिवी (स्वर्ग र पृथ्वी) सम्बन्धी गाई चढाउनुपर्छ। धेरै समयदेखि अपरुद्ध (अलग) भएको मानिस यी दुईमा नै आश्रय पाउँछ; यो अप्रतिष्ठित (आधारहीन) हुन्छ। त्यसैले धेरै समयदेखि अपरुद्ध भएको मानिसले द्यावापृथिवीलाई नै आफ्नै भाग-भाग्यद्वारा नजिक पुर्‍याउँछ; तिनैले उसलाई प्रतिष्ठामा पुर्‍याउँछन्; उनी प्रतिष्ठित हुन्छ। पर्यारिणी (वरिपरि घुम्ने) गाई हुनुपर्छ; धेरै समयदेखि अपरुद्ध भएको मानिसको राज्य पनि वरिपरि घुमेको जस्तै हुन्छ; समृद्धिका लागि। वायव्य (वायुसम्बन्धी) वत्स (बाछो) चढाउनुपर्छ। वायु नै यी दुईको बाछो हुन्; यी (दुई) लोक र विश् (प्रजा) उसका लागि सुक्दैनन् (सुख्खा हुँदैनन्)। त्यसैले धेरै समयदेखि अपरुद्ध भएको मानिसले वायुलाई नै आफ्नै भाग-भाग्यद्वारा नजिक पुर्‍याउँछ; उनैले उसलाई यी लोक र विश् प्राप्त गराउँछन्; यी लोकहरू उसका लागि फल्दछन्, उनी भोग्छ; विश् (प्रजा) उसको अधीनमा रहन्छ। ^AI

ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ (ਸੂਰਜ) ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦਸ ਵੱਛੇ-ਰੂਪ (ਦਸ਼ਰਸ਼ਭ) ਚੜ੍ਹਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚ (ਕਾਂਤੀ) ਰੱਖੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦਸ ਵੱਛੇ-ਰੂਪ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਆਦਿਤਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਲਲਾਮ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰੇ ਤਿੰਨ ਪਿੱਠ-ਭਾਗ (ਸ਼ਿਤਿ ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ), ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਤਿਵਾਰ; ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੇਜ ਹਨ — ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰੇ, ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਹਿਲੇ (ਪੂਰਵ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਿਆਲੰਭ (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਦਰੂ (ਕਦਰੂ ਦਾ ਪਸ਼ੂ) ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਡਰੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਚਰਮਾ (ਭੈੜੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ) ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ', ਤਾਂ ਸੋਮ-ਪੂਸ਼ਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਿਆਮ (ਕਾਲਾ) ਪਸ਼ੂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਸੋਮ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਪੂਸ਼ਨ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਚਮੜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਚਰਮਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯਮ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਯਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਯਮ ਦੇ ਯਮਤਵ (ਯਮ-ਪਦ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ 'ਯਮ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੋ (ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ) ਹਾਂ'। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲਈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋ ਬਲਦ (ਉਕਸ਼) ਬਣਾਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਵਾਰੁਣੀ ਵਸ਼ਾ (ਗਾਂ) ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਐਂਦਰ ਬਲਦ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਫੜਵਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦਰ ਦੇ (ਬਲ) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਜੋ ਭਰਾਤ੍ਰਿਵ (ਭਰਾ-ਵੈਰੀ) ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਵਾਰੁਣੀ ਵਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਅਤੇ ਐਂਦਰ ਬਲਦ; ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਭਰਾਤ੍ਰਿਵ ਨੂੰ ਫੜਵਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ (ਬਲ) ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਾਤ੍ਰਿਵ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਸੋਲਾਂ ਭੋਗਾਂ (ਟੁਕੜਿਆਂ) ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ (ਵਿਦੇਹ ਦੀਆਂ) ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਦ ਰਿੰਗਿਆ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਜੋ ਇਸ (ਬਲਦ) ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।' ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਗ੍ਰੀਵ) ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਐਂਦਰ ਬਲਦ ਚੜ੍ਹਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਐਂਦਰ (ਬਲ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ। ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਗਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਗ੍ਰੀਵ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਐਂਦਰ ਬਲਦ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਐਂਦਰ (ਬਲ) ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਜੋ ਚਿਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਚਿਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਆਰਿਣੀ (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਚਿਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਪਰਿਆਰੀ (ਘੁੰਮਦਾ) ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ ਹੈ। ਵਾਯੁ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਤਸ (ਵੱਛਾ) ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵਾਯੁ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਤਸ (ਵੱਛਾ) ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕ ਉਸ ਲਈ ਸੁੱਕੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ (ਪ੍ਰਜਾ) ਸੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਚਿਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ^AI

ఆ ఆదిత్యుడు ప్రకాశించలేదు. అతనికి దేవతలు ప్రాయశ్చిత్తాన్ని కోరారు. అతనికి పది ఋషభాలను ఆలభించారు. వాటితోనే అతనిలో కాంతిని ఉంచారు. బ్రహ్మవర్చసాన్ని కోరేవాడు అతనికి పది ఋషభాలను ఆలభించాలి. ఆ ఆదిత్యుడినే తన భాగధేయంతో సమీపించి, అతనిలో బ్రహ్మవర్చసాన్ని ఉంచుతాడు. బ్రహ్మవర్చసవంతుడే అవుతాడు. వసంతకాలంలో ఉదయాన మూడు లలామాలను ఆలభించాలి. గ్రీష్మకాలంలో మధ్యాహ్నం మూడు శితి పృష్ఠాలను, శరదృతువులో అపరాహ్ణంలో మూడు శితివారాలను ఆలభించాలి. ఆదిత్యునికి మూడు తేజస్సులు. వసంతకాలంలో ఉదయం, గ్రీష్మకాలంలో మధ్యాహ్నం, శరదృతువులో అపరాహ్ణం. ఎన్ని తేజస్సులున్నాయో వాటినే సంపాదిస్తాడు. మూడు మూడు ఆలభించబడతాయి. మొదట అతనిలో తేజస్సును ఉంచుతాడు. సంవత్సరం పర్యంతం ఆలభించబడతాయి. సంవత్సరమే బ్రహ్మవర్చసాన్ని ప్రదానం చేస్తుంది. సంవత్సరమే అతనికి బ్రహ్మవర్చసాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. బ్రహ్మవర్చసవంతుడే అవుతాడు. సంవత్సరం తరువాత ప్రాజాపత్య కద్రువును ఆలభించాలి. ప్రజాపతి అన్ని దేవతలను దేవతలలోనే ప్రతిష్ఠిస్తాడు. 'దుశ్చర్ముడు అవుతాను' అని భయపడితే సోమాపౌష్ణ శ్యామాన్ని ఆలభించాలి. సోముడు దేవతగా పురుషుడు, పూషుడు దేవతగా పశువులు. తన దేవతతోనే అతనికి పశువులతో చర్మాన్ని చేస్తాడు. దుశ్చర్ముడు అవడు. దేవతలు, యముడు ఈ లోకంలో పోటీపడ్డారు. ఆ యముడు దేవతల ఇంద్రియాన్ని, వీర్యాన్ని తగ్గించాడు. అప్పుడు యమునికి యమత్వం కలిగిందని దేవతలు భావించారు. 'యముడే ఇది అయ్యాడు, మనం ఇద్దరం' అని. వారు ప్రజాపతిని ఆశ్రయించారు. ఆ ప్రజాపతి తన నుండి ఉక్ష, వశ అనే రెండింటిని సృష్టించాడు. దేవతలు వైష్ణావరుణి వశను ఆలభించారు. ఐంద్ర ఉక్షను. దానిని వరుణునితో పట్టించి, విష్ణువుతో యజ్ఞంతో తోలారు. ఇంద్రునితోనే అతని ఇంద్రియాన్ని సంపాదించారు. శత్రువులు కలవాడు పోటీపడుతూ వైష్ణావరుణి వశను ఆలభించాలి. ఐంద్ర ఉక్షను. వరుణునితోనే శత్రువును పట్టించి, విష్ణువుతో యజ్ఞంతో తోలుతాడు. ఐంద్రంతోనే అతని ఇంద్రియాన్ని సంపాదిస్తాడు. తనతోనే అతను ఉంటాడు, శత్రువు నశిస్తాడు. ఇంద్రుడు వృత్రుని చంపాడు. చంపబడిన వృత్రుడు పదహారు భోగాలతో పడి ఉన్నాడు. ఆ వృత్రుని తల నుండి గోవులు బయటకు వచ్చాయి. అవి వైదేహులు అయ్యాయి. వాటి వెనుక ఋషభుడు అనుసరించాడు. అతనిని ఇంద్రుడు గమనించాడు. అతను ఆలోచించాడు: 'ఈ ఋషభుని ఆలభించినవాడు ఈ పాపం నుండి విడుదల అవుతాడు' అని. అతను ఆగ్నేయ కృష్ణగ్రీవుని ఆలభించాడు. ఐంద్ర ఋషభుని. అగ్ని తన భాగధేయంతో సమీపించి, వృత్రుని పదహారు భోగాలను కాల్చాడు. ఐంద్రంతో ఇంద్రియాన్ని తనలో ఉంచుకున్నాడు. పాపంతో గ్రహించబడినవాడు ఆగ్నేయ కృష్ణగ్రీవుని ఆలభించాలి. ఐంద్ర ఋషభుని. అగ్ని తన భాగధేయంతో సమీపించి, పాపాన్ని కాల్చాడు. ఐంద్రంతో ఇంద్రియాన్ని తనలో ఉంచుకుంటాడు. పాపం నుండి విడుదల అవుతాడు. ద్యావాపృథివులకు ధేనువును ఆలభించాలి. చాలాకాలం నిరోధించబడినవాడు. వాస్తవానికి అతను వారిద్దరిలో ప్రతిష్ఠ లేనివాడు. అతను చాలాకాలం నిరోధించబడినవాడు ద్యావాపృథివులనే తన భాగధేయంతో సమీపిస్తాడు. వారిద్దరూ అతనిని ప్రతిష్ఠకు చేరుస్తారు. ప్రతిష్ఠ పొందుతాడు. పర్యారిణి అవుతుంది. చాలాకాలం నిరోధించబడినవాడి రాష్ట్రం పర్యారిణి లాగా ఉంటుంది. వాయవ్య వత్సను ఆలభించాలి. వాయువు వాస్తవానికి వారిద్దరికి వత్సుడు. ఈ లోకాలు అతనికి ఎండిపోలేదు, ప్రజలు ఎండిపోలేదు. అతను చాలాకాలం నిరోధించబడినవాడు వాయువునే తన భాగధేయంతో సమీపిస్తాడు. అతనే అతనికి ఈ లోకాలను, ప్రజలను ప్రదానం చేస్తాడు. ఈ లోకాలు అతనికి ప్రవహిస్తాయి, అతనిని అనుభవిస్తాయి, ప్రజలు అతనిని చేరుతారు. ^AI

Anuvaka 35

(म॒ध्यन्दि॑ने॒ - कद्रुं॑ - ँय॒मस्य॒ - स्पर्ध॑मानो वैष्णावरु॒णीं -तमिन्द्रो᳚ - ऽस्य॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑सृतो - वाय॒व्यं॑ - द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)
इन्द्रो॑ व॒लस्य॒ बिल॒मपौ᳚र्णो॒-थ्स य उ॑त्त॒मः प॒शुरासी॒-त्त-म्पृ॒ष्ठ-म्प्रति॑ स॒गृंह्योद॑क्खिद॒-त्तग्ं स॒हस्र॑-म्प॒शवो-ऽनूदा॑य॒न्-थ्स उ॑न्न॒तो॑-ऽभव॒द्यः प॒शुका॑म॒-स्स्या-थ्स ए॒तमै॒न्द्रमु॑न्न॒तमा ल॑भे॒तेन्द्र॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒शू-न्प्रय॑च्छति पशु॒माने॒व भ॑वत्युन्न॒तो [भ॑वत्युन्न॒तः, भ॒व॒ति॒ सा॒ह॒स्री] 29
भ॑वति साह॒स्री वा ए॒षा ल॒क्ष्मी यदु॑न्न॒तो ल॒क्ष्मियै॒ व प॒शूनव॑ रुन्धे य॒दा स॒हस्र॑-म्प॒शू-न्प्रा᳚प्नु॒यादथ॑ वैष्ण॒वं-वाँ॑ म॒नमा ल॑भेतै॒तस्मि॒न्. वै त-थ्स॒हस्र॒मद्ध्य॑तिष्ठ॒-त्तस्मा॑दे॒ष वा॑म॒न-स्समी॑षितः प॒शुभ्य॑ ए॒व प्रजा॑तेभ्यः प्रति॒ष्ठा-न्द॑धाति॒ को॑-ऽर्हति स॒हस्र॑-म्प॒शू-न्प्राप्तु॒मित्या॑हु-रहोरा॒त्राण्ये॒व स॒हस्रग्ं॑ स॒म्पाद्या-ऽऽल॑भेत प॒शवो॒ [प॒शवः॑, वा अ॑होरा॒त्राणि॑] 30
वा अ॑होरा॒त्राणि॑ प॒शूने॒व प्रजा॑ता-न्प्रति॒ष्ठा-ङ्ग॑मय॒-त्योष॑धीभ्यो वे॒हत॒मा ल॑भेत प्र॒जाका॑म॒ ओष॑धयो॒ वा ए॒त-म्प्र॒जायै॒ परि॑बाधन्ते॒ यो-ऽल॑-म्प्र॒जायै॒ स-न्प्र॒जा-न्न वि॒न्दत॒ ओष॑धयः॒ खलु॒ वा ए॒तस्यै॒ सूतु॒मपि॑ घ्नन्ति॒ या वे॒ह-द्भव॒त्योष॑धीरे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ता ए॒वास्मै॒ स्वाद्योनेः᳚ प्र॒जा-म्प्र ज॑नयन्ति वि॒न्दते᳚ [ ] 31
प्र॒जामापो॒ वा ओष॑ध॒यो-ऽस॒-त्पुरु॑ष॒ आप॑ ए॒वास्मा॒ अस॑त॒-स्सद्द॑दति॒ तस्मा॑दाहु॒र्यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ नाप॒स्त्वावास॑त॒-स्सद्द॑द॒ती-त्यै॒न्द्रीग्ं सू॒तव॑शा॒मा ल॑भेत॒ भूति॑का॒मो-ऽजा॑तो॒ वा ए॒ष यो-ऽल॒-म्भूत्यै॒ स-न्भूति॒-न्न प्रा॒प्नोतीन्द्र॒-ङ्खलु॒ वा ए॒षा सू॒त्वा व॒शा-ऽभ॑व॒- [व॒शा-ऽभ॑वत्, इन्द्र॑मे॒व] 32
-दिन्द्र॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयति॒ भव॑त्ये॒व यग्ं सू॒त्वा व॒शा स्या-त्तमै॒न्द्रमे॒वा-ऽऽ ल॑भेतै॒तद्वाव तदि॑न्द्रि॒यग्ं सा॒क्षादे॒वेन्द्रि॒यमव॑ रुन्ध ऐन्द्रा॒ग्न-म्पु॑नरु-थ्सृ॒ष्टमा ल॑भेत॒ य आ तृ॒तीया॒-त्पुरु॑षा॒-थ्सोम॒-न्न पिबे॒-द्विच्छि॑न्नो॒ वा ए॒तस्य॑ सोमपी॒थो यो ब्रा᳚ह्म॒ण-स्सन्ना [ ] 33
तृ॒तीया॒-त्पुरु॑षा॒-थ्सोम॒-न्न पिब॑तीन्द्रा॒ग्नी ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मै॑ सोमपी॒थ-म्प्रय॑च्छत॒ उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति॒ यदै॒न्द्रो भव॑तीन्द्रि॒यं-वैँ सो॑मपी॒थ इ॑न्द्रि॒यमे॒व सो॑मपी॒थमव॑ रुन्धे॒ यदा᳚ग्ने॒यो भव॑त्याग्ने॒यो वै ब्रा᳚ह्म॒ण-स्स्वामे॒व दे॒वता॒मनु॒ सन्त॑नोति पुनरुथ्सृ॒ष्टो भ॑वति पुनरुथ्सृ॒ष्ट इ॑व॒ ह्ये॑तस्य॑ [ह्ये॑तस्य॑, सो॒म॒पी॒थ-स्समृ॑द्ध्यै] 34
सोमपी॒थ-स्समृ॑द्ध्यै ब्राह्मणस्प॒त्य-न्तू॑प॒रमा ल॑भेता-भि॒चर॒-न्ब्रह्म॑ण॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तस्मा॑ ए॒वैन॒मा वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒-मार्च्छ॑ति तूप॒रो भ॑वति क्षु॒रप॑वि॒र्वा ए॒षा ल॒क्ष्मी य-त्तू॑प॒र-स्समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्रह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णात्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैन᳚म् ॥ 35 ॥

(ma॒dhyandi̭ne॒ - kadruṃ̭ - ~ya॒masya॒ - spardha̭māno vaiṣṇāvaru॒ṇīṃ -tamindro᳚ - 'sya॒ svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭sṛto - vāya॒vyaṃ̭ - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 4)
indro̭ va॒lasya॒ bila॒mapau᳚rṇo॒-thsa ya ṷtta॒maḥ pa॒śurāsī॒-tta-mpṛ॒ṣṭha-mprati̭ sa॒gṛṃhyoda̭kkhida॒-ttagṃ sa॒hasra̭-mpa॒śavo-'nūdā̭ya॒n-thsa ṷnna॒to̭-'bhava॒dyaḥ pa॒śukā̭ma॒-ssyā-thsa e॒tamai॒ndramṷnna॒tamā la̭bhe॒tendra̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ pa॒śū-npraya̭cchati paśu॒māne॒va bha̭vatyunna॒to [bha̭vatyunna॒taḥ, bha॒va॒ti॒ sā॒ha॒srī] 29
bha̭vati sāha॒srī vā e॒ṣā la॒kṣmī yadṷnna॒to la॒kṣmiyai॒ va pa॒śūnava̭ rundhe ya॒dā sa॒hasra̭-mpa॒śū-nprā᳚pnu॒yādatha̭ vaiṣṇa॒vaṃ-vā~̭ ma॒namā la̭bhetai॒tasmi॒n. vai ta-thsa॒hasra॒maddhya̭tiṣṭha॒-ttasmā̭de॒ṣa vā̭ma॒na-ssamī̭ṣitaḥ pa॒śubhya̭ e॒va prajā̭tebhyaḥ prati॒ṣṭhā-nda̭dhāti॒ ko̭-'rhati sa॒hasra̭-mpa॒śū-nprāptu॒mityā̭hu-rahorā॒trāṇye॒va sa॒hasragṃ̭ sa॒mpādyā-''la̭bheta pa॒śavo॒ [pa॒śavaḥ̭, vā a̭horā॒trāṇi̭] 30
vā a̭horā॒trāṇi̭ pa॒śūne॒va prajā̭tā-nprati॒ṣṭhā-ṅga̭maya॒-tyoṣa̭dhībhyo ve॒hata॒mā la̭bheta pra॒jākā̭ma॒ oṣa̭dhayo॒ vā e॒ta-mpra॒jāyai॒ pari̭bādhante॒ yo-'la̭-mpra॒jāyai॒ sa-npra॒jā-nna vi॒ndata॒ oṣa̭dhayaḥ॒ khalu॒ vā e॒tasyai॒ sūtu॒mapi̭ ghnanti॒ yā ve॒ha-dbhava॒tyoṣa̭dhīre॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tā e॒vāsmai॒ svādyoneḥ᳚ pra॒jā-mpra ja̭nayanti vi॒ndate᳚ [ ] 31
pra॒jāmāpo॒ vā oṣa̭dha॒yo-'sa॒-tpurṷṣa॒ āpa̭ e॒vāsmā॒ asa̭ta॒-ssadda̭dati॒ tasmā̭dāhu॒ryaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ nāpa॒stvāvāsa̭ta॒-ssadda̭da॒tī-tyai॒ndrīgṃ sū॒tava̭śā॒mā la̭bheta॒ bhūti̭kā॒mo-'jā̭to॒ vā e॒ṣa yo-'la॒-mbhūtyai॒ sa-nbhūti॒-nna prā॒pnotīndra॒-ṅkhalu॒ vā e॒ṣā sū॒tvā va॒śā-'bha̭va॒- [va॒śā-'bha̭vat, indra̭me॒va] 32
-dindra̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vaina॒-mbhūti̭-ṅgamayati॒ bhava̭tye॒va yagṃ sū॒tvā va॒śā syā-ttamai॒ndrame॒vā-'' la̭bhetai॒tadvāva tadi̭ndri॒yagṃ sā॒kṣāde॒vendri॒yamava̭ rundha aindrā॒gna-mpṷnaru-thsṛ॒ṣṭamā la̭bheta॒ ya ā tṛ॒tīyā॒-tpurṷṣā॒-thsoma॒-nna pibe॒-dvicchi̭nno॒ vā e॒tasya̭ somapī॒tho yo brā᳚hma॒ṇa-ssannā [ ] 33
tṛ॒tīyā॒-tpurṷṣā॒-thsoma॒-nna piba̭tīndrā॒gnī e॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmai̭ somapī॒tha-mpraya̭cchata॒ upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati॒ yadai॒ndro bhava̭tīndri॒yaṃ-vai~ so̭mapī॒tha i̭ndri॒yame॒va so̭mapī॒thamava̭ rundhe॒ yadā᳚gne॒yo bhava̭tyāgne॒yo vai brā᳚hma॒ṇa-ssvāme॒va de॒vatā॒manu॒ santa̭noti punaruthsṛ॒ṣṭo bha̭vati punaruthsṛ॒ṣṭa i̭va॒ hyḙtasya̭ [hyḙtasya̭, so॒ma॒pī॒tha-ssamṛ̭ddhyai] 34
somapī॒tha-ssamṛ̭ddhyai brāhmaṇaspa॒tya-ntṷ̄pa॒ramā la̭bhetā-bhi॒cara॒-nbrahma̭ṇa॒spati̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tasmā̭ e॒vaina॒mā vṛ̭ścati tā॒jagārti॒-mārccha̭ti tūpa॒ro bha̭vati kṣu॒rapa̭vi॒rvā e॒ṣā la॒kṣmī ya-ttṷ̄pa॒ra-ssamṛ̭ddhyai॒ sphyo yūpo̭ bhavati॒ vajro॒ vai sphyo vajra̭me॒vāsmai॒ praha̭rati śara॒maya̭-mba॒r॒hi-śśṛ॒ṇātye॒vainaṃ॒-vai~bhī̭daka i॒ddhmo bhi॒nattye॒vaina᳚m || 35 ||

इन्द्रले वलको बिल पुरे। त्यसपछि जो सबैभन्दा माथिल्लो पशु थियो, त्यसलाई पृष्ठभागमा समातेर माथि ताने। त्यसपछि हजारौँ पशुहरू त्यसको पछि लागे। त्यो उन्नत (उचालिएको) भयो। जो पशु चाहने होस्, उसले यो इन्द्रसम्बन्धी उन्नत पशुलाई अर्पण गर्नुपर्छ। उसले इन्द्रलाई नै आफ्नो भागको हिस्सासहित नजिक पाउँछ। उनैले उसलाई पशुहरू दिन्छन्। ऊ पशुवान् नै हुन्छ। उन्नत हुन्छ। साहस्री (हजारौँको स्वामी) हुन्छ। यो उन्नत पशु त हजारौँको लक्ष्मी हो। लक्ष्मीको निम्ति नै उसले पशुहरू प्राप्त गर्छ। जब हजार पशुहरू प्राप्त गर्छ, तब विष्णुसम्बन्धी वामन पशु अर्पण गर्नुपर्छ। यसमा नै त्यो हजारले प्रतिष्ठा पायो। त्यसैले यो वामन पशु सृष्ट भएका पशुहरूका निम्ति प्रतिष्ठा स्थापित गर्छ। 'हजार पशु प्राप्त गर्न को योग्य छ?' भनी मानिसहरू भन्छन्। दिन र रातहरूलाई नै हजार बनाएर अर्पण गर्नुपर्छ। दिन र रातहरू नै पशुहरू हुन्। उसले सृष्ट भएका पशुहरूलाई नै प्रतिष्ठामा पुर्‍याउँछ। जो सन्तान चाहन्छ, उसले औषधिहरूबाट वेहत (बाँझो गाई) अर्पण गर्नुपर्छ। औषधिहरूले नै त्यसलाई सन्तानका निम्ति बाधा पुर्‍याउँछन्, जो सन्तानका निम्ति समर्थ हुँदै पनि सन्तान पाउँदैन। औषधिहरूले नै त्यसको बाछो जन्माउन पनि रोक्छन्। जो वेहत (बाँझो) हुन्छ, उसले औषधिहरूलाई नै आफ्नो भागको हिस्सासहित नजिक पाउँछ। तिनैले उसलाई राम्रो योनिबाट सन्तान जन्माउँछन्। ऊ सन्तान प्राप्त गर्छ। जल नै औषधिहरू थिए, अस्तित्व (असत्) थियो। पुरुष (प्रजापति) थिए। जलले नै उसलाई असत्बाट सत् दिए। त्यसैले भन्छन्—जो यसलाई यसरी जान्दछ र जो जान्दैन, दुवैलाई जलले असत्बाट सत् दिन्छ। जो ऐश्वर्य चाहन्छ, उसले इन्द्रसम्बन्धी सूतवशा (बाछो जन्माएकी गाई) अर्पण गर्नुपर्छ। यो अजात (नजन्मेको) हो, जो ऐश्वर्यका निम्ति समर्थ हुँदै पनि ऐश्वर्य प्राप्त गर्दैन। यो सूतवशा इन्द्रकी नै वशा भई। इन्द्रलाई नै आफ्नो भागको हिस्सासहित नजिक पाउँछ। उनैले उसलाई ऐश्वर्यमा पुर्‍याउँछन्। ऊ ऐश्वर्यवान् नै हुन्छ। जो सूतवशा (बाछो जन्माएकी गाई) हो, त्यसलाई इन्द्रसम्बन्धी नै अर्पण गर्नुपर्छ। त्यो त इन्द्रिय नै हो। साक्षात् इन्द्रियलाई नै प्राप्त गर्छ। तेस्रो पुस्तासम्म सोम नपिएको ब्राह्मणले इन्द्राग्निसम्बन्धी पुनरुत्सृष्ट (फेरि छोडिएको) पशु अर्पण गर्नुपर्छ। त्यसको सोमपान विच्छिन्न (टुटेको) भएको हुन्छ, जो ब्राह्मण हुँदै तेस्रो पुस्तासम्म सोम पिँदैन। इन्द्र र अग्निलाई नै आफ्नो भागको हिस्सासहित नजिक पाउँछ। तिनैले उसलाई सोमपान दिन्छन्। उसलाई सोमपान नजिक आउँछ। जब इन्द्रसम्बन्धी हुन्छ, सोमपान त इन्द्रिय हो। इन्द्रियलाई नै सोमपान रूपमा प्राप्त गर्छ। जब अग्निसम्बन्धी हुन्छ, ब्राह्मण त अग्निसम्बन्धी नै हो। आफ्नै देवतालाई अनुसरण गर्छ। पुनरुत्सृष्ट हुन्छ, किनकि यसको सोमपान पुनरुत्सृष्ट जस्तै हुन्छ। समृद्धिका निम्ति ब्राह्मणस्पत्य तूपर (सिङ नभएको भेडा) अर्पण गर्नुपर्छ, जो अभिचार (शत्रुको नाश) गर्न चाहन्छ। ब्रह्मणस्पतिलाई नै आफ्नो भागको हिस्सासहित नजिक पाउँछ। उनैका निम्ति उसलाई तान्छ। ऊ जगत्को आर्ति (दुःख) प्राप्त गर्छ। तूपर हुन्छ, किनकि यो तूपर क्षुरपवि (छुराको धारजस्तो) लक्ष्मी हो। समृद्धिका निम्ति स्फ्य (खन्ने काठ) यूप हुन्छ। स्फ्य त वज्र हो। वज्रलाई नै उसलाई प्रहार गर्छ। शरमय (सरको बनेको) बर्हि (कुश) उसलाई शृणाति (हिंसा गर्छ)। वैभीदक (भिँडाको) इन्धनले उसलाई भिनत्ति (चिर्छ)। ^AI

ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਲ ਦੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸ਼ੂ ਆ ਗਏ; ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਉੱਚੇ ਇੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚਾ ਪਸ਼ੂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਮਨ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਾਮਨ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਣ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ? ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਹੀ ਪਸ਼ੂ ਹਨ; ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵੇਹਤ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਜਣਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵੇਹਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਹੀ ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਸਨ, ਅਸਤ; ਪੁਰਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਜਲ ਹੈ; ਜਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੂਤੀ (ਸੰਪੱਤੀ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੂਤਵਸ਼ਾ (ਜਣਨ ਵਾਲੀ) ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਇਹ ਅਜਾਤ (ਅਣਪੈਦਾ) ਹੈ ਜੋ ਭੂਤੀ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਇਹ ਸੂਤਵਸ਼ਾ ਗਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਭੂਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੂਤਵਸ਼ਾ ਗਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਇਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀਰਯ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੀਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੱਕ ਸੋਮ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ, ਉਹ ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਨਰ-ਉਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਸ ਦਾ ਸੋਮਪੀਥ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਕੇ ਤੀਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੱਕ ਸੋਮ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮਪੀਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੋਮਪੀਥ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਮਪੀਥ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀਰਯ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀਰਯ ਹੀ ਸੋਮਪੀਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਗਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁਨਰ-ਉਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸੋਮਪੀਥ ਪੁਨਰ-ਉਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਸਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੂਪਰ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਜੋ ਅਭਿਚਾਰ (ਜਾਦੂ-ਕਰਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਜਗਾਰਤੀ (ਤੇਜ਼ ਦੁੱਖ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂਪਰ ਦਾ ਸਿੰਗ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਛੁਰੇ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਤੂਪਰ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਯੂਪ (ਬਲੀ-ਥੰਭ) ਸਫ਼ੀ (ਕੀਲ) ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਸਫ਼ੀ ਵਜਰ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਜਰ ਹੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਯ (ਕੁਸ਼ਾ) ਦੀ ਬਰ੍ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਭੇਦਦੀ ਹੈ; ਵੈਭੀਦਕ ਦੀ ਸਮਿੱਧ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਦਦੀ ਹੈ। ^AI

(మధ్యాహ్న సమయంలో - కద్రువు - యముని - పోటీపడుతున్న వైష్ణవరుణి - ఆ ఇంద్రుడు - దాని స్వంత భాగధేయంతో సమీపించిన - వాయవ్య - నలభై రెండు) (అధ్యాయం 4) ఇంద్రుడు వలుని బిలాన్ని తెరిచాడు. అందులో ఉత్తమమైన పశువు ఉండెను. దానిని వెన్నుపై పట్టుకొని పైకి లాగాడు. దానితో వెయ్యి పశువులు వెంట వచ్చాయి. అది ఉన్నతమైనది అయింది. పశువులను కోరేవాడు ఈ ఐంద్ర ఉన్నత పశువును ఆలభించాలి. ఇంద్రుడినే తన స్వంత భాగధేయంతో సమీపించును. అతడే అతనికి పశువులను ఇచ్చును. పశుసంపన్నుడే అగును, ఉన్నతుడు అగును, వేయి పశువులు కలవాడు అగును. ఉన్నతమైనది అనగా వేయి పశువుల లక్ష్మి. ఉన్నతమైనది అనగా లక్ష్మి. లక్ష్మి కొరకు పశువులను సంపాదించును. వేయి పశువులను పొందినప్పుడు వైష్ణవ వామనుని ఆలభించాలి. ఈ వేయింటిలో అది నిలిచెను. అందుకే ఈ వామనుడు కోరబడెను. పశువులకు, పుట్టిన ప్రజలకు ప్రతిష్ఠను ఏర్పరచును. వేయి పశువులను పొందగలవాడు ఎవడు? అని అడుగుదురు. రాత్రింబవళ్లనే వేయిగా చేసి ఆలభించాలి. పశువులే రాత్రింబవళ్లు. పశువులే పుట్టిన ప్రజలకు ప్రతిష్ఠను కలిగించును. ఓషధులలో వేహతమును ఆలభించాలి. ప్రజలను కోరేవాడు ఓషధులే ఈ ప్రజ కొరకు అడ్డుపడును. ప్రజ కొరకు సమర్థుడైనా ప్రజలను పొందడు. ఓషధులు ఖలు వీని ప్రసవించుటకు అడ్డుపడును. వేహద్భవ అనగా ఓషధులే. తన స్వంత భాగధేయంతో సమీపించును. అవియే అతనికి మంచి యోని నుండి ప్రజను కనును. పొందును. ప్రజను పొందును. నీరే ఓషధులు. అసత్ అనగా పురుషుడు. నీరే అతనికి అసత్ నుండి సత్తును ఇచ్చును. అందుకే ఇట్లు తెలిసినవాడు, తెలియనివాడు - నీరు అసత్ నుండి సత్తును ఇచ్చును అని అందురు. ఐంద్రి సూతవశను ఆలభించాలి. భూతిని కోరేవాడు. పుట్టనిది వీడు. భూతికి సమర్థుడైనా భూతిని పొందడు. ఇంద్రుడు ఖలు ఈ సూతవశ అయ్యెను. ఇంద్రుడినే తన స్వంత భాగధేయంతో సమీపించును. అతడే అతనిని భూతికి చేర్చును. భవతి అగును. సూతవశ అయినది ఐంద్రమునే ఆలభించాలి. అదే ఇంద్రియము. సాక్షాత్తు ఇంద్రియమునే సంపాదించును. ఐంద్రాగ్న పునరుత్సృష్టమును ఆలభించాలి. మూడవ పురుషుని నుండి సోముని త్రాగనివాడు. ఛిన్నమైనది వీని సోమపీథము. బ్రాహ్మణుడైనా ఆ... మూడవ పురుషుని నుండి సోముని త్రాగనివాడు. ఇంద్రాగ్నులే తమ స్వంత భాగధేయంతో సమీపించును. వారే అతనికి సోమపీథమును ఇచ్చును. అతనికి సోమపీథము నమస్కరించును. ఐంద్రుడు అయినప్పుడు ఇంద్రియమే సోమపీథము. ఇంద్రియమునే సోమపీథముగా సంపాదించును. ఆగ్నేయుడు అయినప్పుడు ఆగ్నేయుడే బ్రాహ్మణుడు. తన దేవతనే అనుసరించి విస్తరించును. పునరుత్సృష్టుడు అగును. పునరుత్సృష్టుడు వంటివాడే వీని సోమపీథము సమృద్ధి కొరకు. సోమపీథ సమృద్ధి కొరకు బ్రాహ్మణస్పత్య తూపరమును ఆలభించాలి. అభిచరించేవాడు బ్రహ్మణస్పతినే తన స్వంత భాగధేయంతో సమీపించును. అతనికే అతనిని ఆవృశ్చించును. తాజగార్తిని పొందును. తూపరుడు అగును. క్షురపవియే ఈ లక్ష్మి. తూపరుడు సమృద్ధి కొరకు. స్ఫ్యము యూపము అగును. వజ్రమే స్ఫ్యము. వజ్రమునే అతనిపై ప్రహరించును. శరమయ బర్హిస్సు అతనిని శృణాతి (హింసించును). వైభీదక ఇద్ధ్మము అతనిని భిన్నము చేయును. ॥ 35 ॥ ^AI

Anuvaka 40

(भ॒व॒त्यु॒न्न॒तः - प॒शवो॑ - जनयन्ति वि॒न्दते॑ - ऽभव॒थ् - सन्नै - तस्ये॒ - ध्म - स्त्रीणि॑ च) (अ. 5)
बा॒र्॒ह॒स्प॒त्यग्ं शि॑तिपृ॒ष्ठमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो॒ यः का॒मये॑त पृ॒ष्ठग्ं स॑मा॒नानाग्॑ स्या॒मिति॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॑-म्पृ॒ष्ठग्ं स॑मा॒नाना᳚-ङ्करोति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति शितिपृ॒ष्ठो भ॑वति बार्हस्प॒त्यो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै पौ॒ष्णग्ग् श्या॒ममा ल॑भे॒तान्न॑का॒मो-ऽन्नं॒-वैँ पू॒षा पू॒षण॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ [ए॒वास्मै᳚, अन्न॒-म्प्र] 36
अन्न॒-म्प्र य॑च्छत्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति श्या॒मो भ॑वत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै मारु॒त-म्पृश्ञि॒मा ल॑भे॒ता-ऽन्न॑-का॒मो-ऽन्नं॒-वैँ म॒रुतो॑म॒रुत॑ ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒दए॒व भ॑वति॒ पृश्ञि॑ र्भवत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्या ऐ॒न्द्रम॑रु॒णमा ल॑भेतेन्द्रि॒यका॑म॒ इन्द्र॑मे॒व [ ] 37
स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒य-न्द॑धातीन्द्रिया॒व्ये॑व भ॑वत्यरु॒णो भ्रूमा᳚-न्भवत्ये॒तद्वा इन्द्र॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै सावि॒त्रमु॑पद्ध्व॒स्तमा ल॑भेत स॒निका॑म-स्सवि॒ता वै प्र॑स॒वाना॑मीशे सवि॒तार॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ स॒नि-म्प्रसु॑वति॒ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्त्युपद्ध्व॒स्तो भ॑वति सावि॒त्रो ह्ये॑ष [सावि॒त्रो ह्ये॑षः, दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै] 38
दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒व-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भे॒ता-ऽन्न॑कामोवैश्वदे॒वं-वाँ अन्नं॒-विँश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒त ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वतिबहुरू॒पग्ग् ह्यन्न॒ग्ं॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒व-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वैश्वदे॒वा वै स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वा-ऽस्मै॑ [ए॒वा-ऽस्मै᳚, स॒जा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति] 39
सजा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वति बहुदेव॒त्यो᳚(1॒) ह्ये॑ष समृ॑द्ध्यै प्राजाप॒त्य-न्तू॑प॒रमा ल॑भेत॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मये᳚-त्प्राजाप॒त्यो वै पुरु॑षः प्र॒जाप॑तिः॒ खलु॒ वै तस्य॑ वेद॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मय॑ति प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-न्तस्मा॒-थ्स्रामा᳚-न्मुञ्चति तूप॒रो भ॑वति प्राजाप॒त्यो ह्ये॑ -ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै ॥ 40 ॥

(bha॒va॒tyu॒nna॒taḥ - pa॒śavo̭ - janayanti vi॒ndatḙ - 'bhava॒th - sannai - tasye॒ - dhma - strīṇi̭ ca) (a. 5)
bā॒r॒ha॒spa॒tyagṃ śi̭tipṛ॒ṣṭhamā la̭bheta॒ grāma̭kāmo॒ yaḥ kā॒mayḙta pṛ॒ṣṭhagṃ sa̭mā॒nānāg̭ syā॒miti॒ bṛha॒spati̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vaina̭-mpṛ॒ṣṭhagṃ sa̭mā॒nānā᳚-ṅkaroti grā॒myḙva bha̭vati śitipṛ॒ṣṭho bha̭vati bārhaspa॒tyo hyḙṣa de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai pau॒ṣṇagg śyā॒mamā la̭bhe॒tānna̭kā॒mo-'nnaṃ॒-vai~ pū॒ṣā pū॒ṣaṇa̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā॒ [e॒vāsmai᳚, anna॒-mpra] 36
anna॒-mpra ya̭cchatyannā॒da e॒va bha̭vati śyā॒mo bha̭vatye॒tadvā anna̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyai māru॒ta-mpṛśñi॒mā la̭bhe॒tā-'nna̭-kā॒mo-'nnaṃ॒-vai~ ma॒ruto̭ma॒ruta̭ e॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭cchantyannā॒dae॒va bha̭vati॒ pṛśñi̭ rbhavatye॒tadvā anna̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyā ai॒ndrama̭ru॒ṇamā la̭bhetendri॒yakā̭ma॒ indra̭me॒va [ ] 37
svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmi̭nnindri॒ya-nda̭dhātīndriyā॒vyḙva bha̭vatyaru॒ṇo bhrūmā᳚-nbhavatye॒tadvā indra̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyai sāvi॒tramṷpaddhva॒stamā la̭bheta sa॒nikā̭ma-ssavi॒tā vai pra̭sa॒vānā̭mīśe savi॒tāra̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ sa॒ni-mprasṷvati॒ dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vantyupaddhva॒sto bha̭vati sāvi॒tro hyḙṣa [sāvi॒tro hyḙṣaḥ, de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai] 38
de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai vaiśvade॒va-mba̭hurū॒pamā la̭bhe॒tā-'nna̭kāmovaiśvade॒vaṃ-vā~ annaṃ॒-vi~śvā̭ne॒va de॒vān-thsvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ta e॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭cchantyannā॒da e॒va bha̭vati bahurū॒po bha̭vatibahurū॒pagg hyanna॒gṃ॒ samṛ̭ddhyai vaiśvade॒va-mba̭hurū॒pamā la̭bheta॒ grāma̭kāmo vaiśvade॒vā vai sa̭jā॒tā viśvā̭ne॒va de॒vān-thsvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vā-'smai̭ [e॒vā-'smai᳚, sa॒jā॒tā-npra ya̭cchanti] 39
sajā॒tā-npra ya̭cchanti grā॒myḙva bha̭vati bahurū॒po bha̭vati bahudeva॒tyo᳚(1॒) hyḙṣa samṛ̭ddhyai prājāpa॒tya-ntṷ̄pa॒ramā la̭bheta॒ yasyānā᳚jñātamiva॒ jyogā॒maye᳚-tprājāpa॒tyo vai purṷṣaḥ pra॒jāpa̭tiḥ॒ khalu॒ vai tasya̭ veda॒ yasyānā᳚jñātamiva॒ jyogā॒maya̭ti pra॒jāpa̭time॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vaina॒-ntasmā॒-thsrāmā᳚-nmuñcati tūpa॒ro bha̭vati prājāpa॒tyo hyḙ -ṣa de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai || 40 ||

बृहस्पतिको शितिपृष्ठ (सेतो पीठ भएको) पशु लाभ गर्नुपर्छ — गाउँको अधिपति हुन चाहनेले, 'म समानहरूमाथि पीठ (अग्रस्थान) मा रहूँ' भनी चाहनेले। उसले बृहस्पतिलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसलाई समानहरूमाथि पीठमा राखिदिन्छन्। ऊ गाउँको अधिपति हुन्छ। शितिपृष्ठ हुन्छ, किनकि यो देवता रूपले बार्हस्पत्य हो — समृद्धिका लागि। पूषालाई श्याम (कालो) पशु लाभ गर्नुपर्छ — अन्न चाहनेले। पूषा नै अन्न हुन्; उसले पूषालाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसलाई अन्न दिन्छन्। ऊ अन्नाद (अन्न खाने) हुन्छ। श्याम हुन्छ, किनकि यो अन्नको रूप हो — समृद्धिका लागि। मरुतहरूको पृश्नि (चित्रवर्णी) पशु लाभ गर्नुपर्छ — अन्न चाहनेले। मरुतहरू नै अन्न हुन्; उसले मरुतहरूलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनीहरूले उसलाई अन्न दिन्छन्। ऊ अन्नाद हुन्छ। पृश्नि हुन्छ, किनकि यो अन्नको रूप हो — समृद्धिका लागि। इन्द्रको अरुण (रातो) पशु लाभ गर्नुपर्छ — इन्द्रिय (शक्ति) चाहनेले। उसले इन्द्रलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसमा इन्द्रिय स्थापित गर्छन्। ऊ इन्द्रियवान् हुन्छ। अरुण हुन्छ, भौंको रङ जस्तो, किनकि यो इन्द्रको रूप हो — समृद्धिका लागि। सविताको उपद्ध्वस्त (तल झरेको) पशु लाभ गर्नुपर्छ — सनि (दान) चाहनेले। सविता नै प्रसवहरू (प्रेरणाहरू) का स्वामी हुन्; उसले सवितालाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसलाई सनि प्रसव गर्छन्। उसका प्रजाहरू दान गर्न चाहने हुन्छन्। उपद्ध्वस्त हुन्छ, किनकि यो देवता रूपले सावित्र हो — समृद्धिका लागि। विश्वेदेवहरूको बहुरूप पशु लाभ गर्नुपर्छ — अन्न चाहनेले। विश्वेदेवहरू नै अन्न हुन्; उसले सबै देवताहरूलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनीहरूले उसलाई अन्न दिन्छन्। ऊ अन्नाद हुन्छ। बहुरूप हुन्छ, किनकि अन्न बहुरूप हुन्छ — समृद्धिका लागि। विश्वेदेवहरूको बहुरूप पशु लाभ गर्नुपर्छ — गाउँ चाहनेले। विश्वेदेवहरू नै सजात (समान कुलका) हुन्; उसले सबै देवताहरूलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनीहरूले उसलाई सजातहरू दिन्छन्। ऊ गाउँको अधिपति हुन्छ। बहुरूप हुन्छ, किनकि यो बहुदेवत्य हो — समृद्धिका लागि। प्रजापतिको तूपर (सिङ नभएको) पशु लाभ गर्नुपर्छ — जसलाई अज्ञात जस्तो रोगले लामो समय पीडित गरिरहेको हो। पुरुष नै प्राजापत्य हो; प्रजापति नै उसको वेद (जान्ने) हुन्, जसलाई अज्ञात जस्तो रोगले लामो समय पीडित गरिरहेको छ। उसले प्रजापतिलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसलाई त्यस श्राम (रोग) बाट मुक्त गर्छन्। तूपर हुन्छ, किनकि यो देवता रूपले प्राजापत्य हो — समृद्धिका लागि। ^AI

ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ (ਚਿੱਟੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ (ਸਮੂਹ) ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ (ਅੱਗੇ) ਹੋਵਾਂ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਪੂਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਆਮ (ਕਾਲਾ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਅੰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪੂਸ਼ਾ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ; ਉਹ ਪੂਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀ (ਚਿੱਤਕਬਰਾ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਅੰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਮਰੁਤ ਹੀ ਅੰਨ ਹਨ; ਉਹ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਰੁਣ (ਲਾਲ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਰੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਉਪਧ੍ਵਸ੍ਤ (ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਦੇਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸਵਿਤਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਵਿਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਉਪਧ੍ਵਸ੍ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਰੂਪ (ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਅੰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਅੰਨ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਨ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਰੂਪ ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਸਜਾਤੀ (ਇੱਕੋ ਕੁਲ ਦੇ) ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਤੂਪਰ (ਸਿੰਗ ਰਹਿਤ) ਪਸ਼ੂ ਉਹ ਲੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੇਰੀ ਰੱਖੇ; ਪੁਰੁਸ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵੇਦ (ਗਿਆਨ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੇਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਧੇਯ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੂਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ^AI

బృహస్పతికి సంబంధించిన శితిపృష్ఠుడను పశువును గ్రామము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. 'సమానులలో నేను పృష్ఠము (అగ్రస్థానము) పొందుదును గాక' అని కోరువాడు బృహస్పతినే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆయనే అతనిని సమానులలో పృష్ఠము పొందునట్లు చేయును. అతడు గ్రామములో ఉన్నవాడే అగును. శితిపృష్ఠుడు అగును; ఈ దేవత బార్హస్పత్యుడు కావున సమృద్ధి కొరకు. పూషునికి సంబంధించిన శ్యామవర్ణ పశువును అన్నము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. పూషుడే అన్నము; పూషునే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆయనే అతనికి అన్నము ప్రసాదించును. అతడు అన్నము తినువాడే అగును. శ్యామవర్ణుడు అగును; ఇది అన్నము యొక్క రూపము కావున సమృద్ధి కొరకు. మరుత్తులకు సంబంధించిన పృశ్నివర్ణ పశువును అన్నము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. మరుత్తులే అన్నము; మరుత్తులనే తన భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనికి అన్నము ప్రసాదించెదరు. అతడు అన్నము తినువాడే అగును. పృశ్నివర్ణుడు అగును; ఇది అన్నము యొక్క రూపము కావున సమృద్ధి కొరకు. ఇంద్రునికి సంబంధించిన అరుణవర్ణ పశువును ఇంద్రియము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. ఇంద్రునే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆయనే అతనిలో ఇంద్రియమును నిలుపును. అతడు ఇంద్రియవంతుడే అగును. అరుణవర్ణుడు, భ్రూమంతుడు అగును; ఇది ఇంద్రుని రూపము కావున సమృద్ధి కొరకు. సవితకు సంబంధించిన ఉపద్ధ్వస్త పశువును సని (ధనము) కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. సవితయే ప్రసవములకు అధిపతి. సవితనే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆయనే అతనికి సనిని ప్రసవించును. అతనికి ప్రజలు దానము చేయు కోరిక కలవారు అగుదురు. ఉపద్ధ్వస్తుడు అగును; ఈ దేవత సావిత్రుడు కావున సమృద్ధి కొరకు. విశ్వేదేవులకు సంబంధించిన బహురూప పశువును అన్నము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. విశ్వేదేవులే అన్నము; విశ్వేదేవతలనే తన భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనికి అన్నము ప్రసాదించెదరు. అతడు అన్నము తినువాడే అగును. బహురూపుడు అగును; అన్నము బహురూపము కావున సమృద్ధి కొరకు. విశ్వేదేవులకు సంబంధించిన బహురూప పశువును గ్రామము కావలెనని కోరువాడు ఆలభించవలెను. విశ్వేదేవులు సజాతులు; విశ్వేదేవతలనే తన భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనికి సజాతులను ప్రసాదించెదరు. అతడు గ్రామములో ఉన్నవాడే అగును. బహురూపుడు అగును; ఈ దేవత బహుదేవతాత్మకుడు కావున సమృద్ధి కొరకు. ఎవనికి తెలియని విధముగా చిరకాలము రోగము కలుగునో అతడు ప్రజాపతికి సంబంధించిన తూపర పశువును ఆలభించవలెను. ప్రజాపతియే పురుషుడు. ఎవనికి తెలియని విధముగా చిరకాలము రోగము కలుగునో అతని వేదమును ప్రజాపతియే ఎరుగును. ప్రజాపతినే తన భాగధేయముతో సమీపించును. ఆయనే అతనిని ఆ రోగము నుండి విడిపించును. తూపరుడు అగును; ఈ దేవత ప్రాజాపత్యుడు కావున సమృద్ధి కొరకు. ^AI

Anuvaka 47

(अ॒स्मा॒ - इन्द्र॑मे॒वै - ष - स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मै᳚ - प्राजाप॒त्यो हि - त्रीणि॑ च) (अ. 11)
व॒ष॒ट्का॒रो वै गा॑यत्रि॒यै शिरो᳚-ऽच्छिन॒-त्तस्यै॒ रसः॒ परा॑पत॒-त्त-म्बृह॒स्पति॒ रुपा॑-ऽगृह्णा॒थ्सा शि॑तिपृ॒ष्ठा व॒शा-ऽभ॑व॒द्यो द्वि॒तीयः॑ प॒रा-ऽप॑त॒-त्त-म्मि॒त्रावरु॑णा॒-वुपा॑गृह्णीता॒ग्ं॒ सा द्वि॑रू॒पा व॒शा-ऽभ॑व॒-द्यस्तृ॒तीयः॑ प॒राप॑त॒-त्तं-विँश्वे॑ दे॒वा उपा॑गृह्ण॒न्-थ्सा ब॑हुरू॒पा व॒शा भ॑व॒द्य-श्च॑तु॒र्थः प॒राप॑त॒-थ्स पृ॑थि॒वी-म्प्रा-ऽवि॑श॒-त्त-म्बृह॒स्पति॑र॒- [बृह॒स्पति॑र॒भि, अ॒गृ॒ह्णा॒-दस्त्वे॒वा-ऽयं-] 41
-भ्य॑गृह्णा॒-दस्त्वे॒वा-ऽय-म्भोगा॒येति॒ स उ॑क्षव॒श-स्सम॑भव॒-द्यल्लोहि॑त-म्प॒राप॑त॒-त्त-द्रु॒द्र उपा॑-ऽगृह्णा॒-थ्सा रौ॒द्री रोहि॑णी व॒शा-ऽभ॑व-द्बार्हस्प॒त्याग्ं शि॑तिपृ॒ष्ठामा ल॑भेत ब्रह्मवर्च॒सका॑मो॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ [खलु॑, वै] 42
वै ब्र॑ह्मवर्च॒स-ञ्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॑-म्ब्रह्मवर्च॒समव॑ रुन्धे मैत्रावरु॒णी-न्द्वि॑रू॒पामा ल॑भेत॒ वृष्टि॑कामो मै॒त्रं-वाँ अह॑र्वारु॒णी रात्रि॑रहोरा॒त्राभ्या॒-ङ्खलु॒ वै प॒र्जन्यो॑ वर्षति मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॑ अहोरा॒त्राभ्या᳚-म्प॒र्जन्यं॑-वँर्षयत॒-श्छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै वृष्टि॒-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ [रसे॑न, रसं॒-वृँष्टि॒मव॑ रुन्धे] 43
रसं॒-वृँष्टि॒मव॑ रुन्धे मैत्रावरु॒णी-न्द्वि॑रू॒पामा ल॑भेत प्र॒जाका॑मो मै॒त्रं-वाँ अह॑र्वारु॒णी रात्रि॑रहोरा॒त्राभ्या॒-ङ्खलु॒ वै प्र॒जाः प्रजा॑यन्ते मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॑ अहोरा॒त्राभ्या᳚-म्प्र॒जा-म्प्रज॑नयत॒-श्छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै प्र॒जा छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॑-म्प्र॒जामव॑- [रस॑-म्प्र॒जामव॑, रु॒न्धे॒ वै॒श्व॒दे॒वीम्-] 44
-रुन्धे वैश्वदे॒वी-म्ब॑हुरू॒पामा ल॑भे॒तान्न॑कामो वैश्वदे॒वं-वाँ अन्नं॒-विँश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्नं॒ प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वा अन्न॒-ञ्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॒मन्न॒मव॑ रुन्धे वैश्वदे॒वी-म्ब॑हुरू॒पामा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वैश्वदे॒वा वै [वै, स॒जा॒ता विश्वा॑ने॒व] 45
स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मै॑ सजा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै स॑जा॒ता-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रसग्ं॑ सजा॒तानव॑ रुन्धे बार्हस्प॒त्य- मु॑क्षव॒शमा ल॑भेत ब्रह्मवर्च॒सका॑मो॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वा-ऽस्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒सं- [ए॒वा-ऽस्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒सम्, द॒धा॒ति॒ ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स्ये॑व] 46
-द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति॒ वशं॒-वाँ ए॒ष च॑रति॒ यदु॒क्षावश॑ इव॒ खलु॒ वै ब्र॑ह्मवर्च॒सं-वँशे॑नै॒व वश॑-म्ब्रह्मवर्च॒समव॑ रुन्धेरौ॒द्रीग्ंरोहि॑णी॒मा ल॑भेताभि॒चर॑-न्रु॒द्रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तस्मा॑ ए॒वैन॒मा वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑ति॒ रोहि॑णी भवति रौ॒द्री ह्ये॑षा दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्र ह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णात्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैन᳚म् ॥ 47 ॥

(a॒smā॒ - indra̭me॒vai - ṣa - sa̭jā॒tā viśvā̭ne॒va de॒vān-thsvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vāsmai᳚ - prājāpa॒tyo hi - trīṇi̭ ca) (a. 11)
va॒ṣa॒ṭkā॒ro vai gā̭yatri॒yai śiro᳚-'cchina॒-ttasyai॒ rasaḥ॒ parā̭pata॒-tta-mbṛha॒spati॒ rupā̭-'gṛhṇā॒thsā śi̭tipṛ॒ṣṭhā va॒śā-'bha̭va॒dyo dvi॒tīyaḥ̭ pa॒rā-'pa̭ta॒-tta-mmi॒trāvarṷṇā॒-vupā̭gṛhṇītā॒gṃ॒ sā dvi̭rū॒pā va॒śā-'bha̭va॒-dyastṛ॒tīyaḥ̭ pa॒rāpa̭ta॒-ttaṃ-vi~śvḙ de॒vā upā̭gṛhṇa॒n-thsā ba̭hurū॒pā va॒śā bha̭va॒dya-śca̭tu॒rthaḥ pa॒rāpa̭ta॒-thsa pṛ̭thi॒vī-mprā-'vi̭śa॒-tta-mbṛha॒spati̭ra॒- [bṛha॒spati̭ra॒bhi, a॒gṛ॒hṇā॒-dastve॒vā-'yaṃ-] 41
-bhya̭gṛhṇā॒-dastve॒vā-'ya-mbhogā॒yeti॒ sa ṷkṣava॒śa-ssama̭bhava॒-dyallohi̭ta-mpa॒rāpa̭ta॒-tta-dru॒dra upā̭-'gṛhṇā॒-thsā rau॒drī rohi̭ṇī va॒śā-'bha̭va-dbārhaspa॒tyāgṃ śi̭tipṛ॒ṣṭhāmā la̭bheta brahmavarca॒sakā̭mo॒ bṛha॒spati̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmi̭-nbrahmavarca॒sa-nda̭dhāti brahmavarca॒syḙva bha̭vati॒ chanda̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa raso॒ yadva॒śā rasa̭ iva॒ khalu॒ [khalṷ, vai] 42
vai bra̭hmavarca॒sa-ñchanda̭sāme॒va rasḙna॒ rasa̭-mbrahmavarca॒samava̭ rundhe maitrāvaru॒ṇī-ndvi̭rū॒pāmā la̭bheta॒ vṛṣṭi̭kāmo mai॒traṃ-vā~ aha̭rvāru॒ṇī rātri̭rahorā॒trābhyā॒-ṅkhalu॒ vai pa॒rjanyo̭ varṣati mi॒trāvarṷṇāve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmā̭ ahorā॒trābhyā᳚-mpa॒rjanyaṃ̭-va~rṣayata॒-śchanda̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa raso॒ yadva॒śā rasa̭ iva॒ khalu॒ vai vṛṣṭi॒-śchanda̭sāme॒va rasḙna॒ [rasḙna, rasaṃ॒-vṛ~ṣṭi॒mava̭ rundhe] 43
rasaṃ॒-vṛ~ṣṭi॒mava̭ rundhe maitrāvaru॒ṇī-ndvi̭rū॒pāmā la̭bheta pra॒jākā̭mo mai॒traṃ-vā~ aha̭rvāru॒ṇī rātri̭rahorā॒trābhyā॒-ṅkhalu॒ vai pra॒jāḥ prajā̭yante mi॒trāvarṷṇāve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmā̭ ahorā॒trābhyā᳚-mpra॒jā-mpraja̭nayata॒-śchanda̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa raso॒ yadva॒śā rasa̭ iva॒ khalu॒ vai pra॒jā chanda̭sāme॒va rasḙna॒ rasa̭-mpra॒jāmava̭- [rasa̭-mpra॒jāmava̭, ru॒ndhe॒ vai॒śva॒de॒vīm-] 44
-rundhe vaiśvade॒vī-mba̭hurū॒pāmā la̭bhe॒tānna̭kāmo vaiśvade॒vaṃ-vā~ annaṃ॒-vi~śvā̭ne॒va de॒vān-thsvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vāsmā॒ annaṃ॒ praya̭cchantyannā॒da e॒va bha̭vati॒ chanda̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa raso॒ yadva॒śā rasa̭ iva॒ khalu॒ vā anna॒-ñchanda̭sāme॒va rasḙna॒ rasa॒manna॒mava̭ rundhe vaiśvade॒vī-mba̭hurū॒pāmā la̭bheta॒ grāma̭kāmo vaiśvade॒vā vai [vai, sa॒jā॒tā viśvā̭ne॒va] 45
sa̭jā॒tā viśvā̭ne॒va de॒vān-thsvena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ ta e॒vāsmai̭ sajā॒tā-npra ya̭cchanti grā॒myḙva bha̭vati॒ chanda̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa raso॒ yadva॒śā rasa̭ iva॒ khalu॒ vai sa̭jā॒tā-śchanda̭sāme॒va rasḙna॒ rasagṃ̭ sajā॒tānava̭ rundhe bārhaspa॒tya- mṷkṣava॒śamā la̭bheta brahmavarca॒sakā̭mo॒ bṛha॒spati̭me॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vā-'smi̭-nbrahmavarca॒saṃ- [e॒vā-'smi̭-nbrahmavarca॒sam, da॒dhā॒ti॒ bra॒hma॒va॒rca॒syḙva] 46
-da̭dhāti brahmavarca॒syḙva bha̭vati॒ vaśaṃ॒-vā~ e॒ṣa ca̭rati॒ yadu॒kṣāvaśa̭ iva॒ khalu॒ vai bra̭hmavarca॒saṃ-va~śḙnai॒va vaśa̭-mbrahmavarca॒samava̭ rundherau॒drīgṃrohi̭ṇī॒mā la̭bhetābhi॒cara̭-nru॒drame॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tasmā̭ e॒vaina॒mā vṛ̭ścati tā॒jagārti॒mārccha̭ti॒ rohi̭ṇī bhavati rau॒drī hyḙṣā de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai॒ sphyo yūpo̭ bhavati॒ vajro॒ vai sphyo vajra̭me॒vāsmai॒ pra ha̭rati śara॒maya̭-mba॒r॒hi-śśṛ॒ṇātye॒vainaṃ॒-vai~bhī̭daka i॒ddhmo bhi॒nattye॒vaina᳚m || 47 ||

(यसैका निमित्त) इन्द्रलाई नै (आह्वान गर्दछ); यसले सबै देवतालाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; ती सबैले यसलाई (सजाताहरू) दिन्छन्; यो प्रजापतिको (सन्तान) हो — (यी) तीन (कुरा) हुन्। (अध्याय ११) वषट्कारले गायत्रीको शिर काट्यो; त्यसको रस तल खस्यो; त्यसलाई बृहस्पतिले रूपमा ग्रहण गरे; त्यो शितिपृष्ठा वशा भई। जो दोस्रो खस्यो, त्यसलाई मित्रावरुणले ग्रहण गरे; त्यो द्विरूपा वशा भई। जो तेस्रो खस्यो, त्यसलाई विश्वेदेवताहरूले ग्रहण गरे; त्यो बहुरूपा वशा भई। जो चौथो खस्यो, त्यो पृथ्वीमा प्रवेश गर्यो; त्यसलाई बृहस्पतिले ग्रहण गरे — 'यो तिम्रै नै भोगका लागि होस्' भनी; त्यो उक्षवशा भयो। जो रक्त (रस) खस्यो, त्यसलाई रुद्रले ग्रहण गरे; त्यो रौद्री रोहिणी वशा भई। ब्रह्मवर्चस चाहनेले बार्हस्पत्य शितिपृष्ठ (पशु) चढाउनू; उसले बृहस्पतिलाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; उनैले यसमा ब्रह्मवर्चस राख्छन्; यो ब्रह्मवर्चसयुक्त नै हुन्छ। छन्दहरूको रस यो वशा हो; रसझैं ब्रह्मवर्चस पनि हो; छन्दहरूको रसद्वारा रसरूप ब्रह्मवर्चसलाई प्राप्त गर्दछ। वृष्टि चाहनेले मैत्रावरुणी द्विरूपा (पशु) चढाउनू; मित्र दिन हो, वरुण रात्रि हो; दिनरातद्वारा नै पर्जन्य वर्षाउँछ; उसले मित्रावरुणलाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; उनीहरूले नै यसका लागि दिनरातद्वारा पर्जन्य वर्षाउँछन्। छन्दहरूको रस यो वशा हो; रसझैं वृष्टि पनि हो; छन्दहरूको रसद्वारा रसरूप वृष्टिलाई प्राप्त गर्दछ। सन्तान चाहनेले मैत्रावरुणी द्विरूपा (पशु) चढाउनू; मित्र दिन हो, वरुण रात्रि हो; दिनरातद्वारा नै प्रजा उत्पन्न हुन्छन्; उसले मित्रावरुणलाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; उनीहरूले नै यसका लागि दिनरातद्वारा प्रजा उत्पन्न गराउँछन्। छन्दहरूको रस यो वशा हो; रसझैं प्रजा पनि हो; छन्दहरूको रसद्वारा रसरूप प्रजालाई प्राप्त गर्दछ। अन्न चाहनेले वैश्वदेवी बहुरूपा (पशु) चढाउनू; वैश्वदेव अन्न हो; उसले सबै देवतालाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; ती सबैले यसलाई अन्न दिन्छन्; यो अन्नाद नै हुन्छ। छन्दहरूको रस यो वशा हो; रसझैं अन्न पनि हो; छन्दहरूको रसद्वारा रसरूप अन्नलाई प्राप्त गर्दछ। गाउँ चाहनेले वैश्वदेवी बहुरूपा (पशु) चढाउनू; वैश्वदेवाहरू सजाता हुन्; उसले सबै देवतालाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; ती सबैले यसलाई सजाताहरू दिन्छन्; यो गाउँयुक्त नै हुन्छ। छन्दहरूको रस यो वशा हो; रसझैं सजाता पनि हो; छन्दहरूको रसद्वारा रसरूप सजाताहरूलाई प्राप्त गर्दछ। ब्रह्मवर्चस चाहनेले बार्हस्पत्य उक्षवशा (पशु) चढाउनू; उसले बृहस्पतिलाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; उनैले यसमा ब्रह्मवर्चस राख्छन्; यो ब्रह्मवर्चसयुक्त नै हुन्छ। उक्षवशा भन्ने यो वशा चल्छ; रसझैं ब्रह्मवर्चस पनि वशा हो; वशाद्वारा नै वशारूप ब्रह्मवर्चसलाई प्राप्त गर्दछ। अभिचार गर्नेले रौद्री रोहिणी (पशु) चढाउनू; उसले रुद्रलाई नै आफ्नो भागसहित नजिक पठाउँछ; उनैका लागि यसलाई काट्छ; त्यो जगत्को आर्तिमा पर्छ। रोहिणी हुन्छ, किनकि यो देवताले रौद्री हो — समृद्धिका लागि। स्फ्य यूप हुन्छ; स्फ्य वज्र हो; वज्र नै यसमाथि प्रहार गर्दछ। शरमय बर्हि (कुश) ले यसलाई हिंसा गर्दछ; वैभीदक इन्धनले यसलाई चिर्छ। ॥ ४७ ॥ ^AI

ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਨੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ; ਉਸਦਾ ਰਸ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠਾ ਵਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਜੋ ਦੂਜਾ ਰਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦਵਿਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਜੋ ਤੀਜਾ ਰਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਬਹੁਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਜੋ ਚੌਥਾ ਰਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਭੋਗ ਲਈ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਕਸ਼ਵਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਜੋ ਲਾਲ ਰਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਰੌਦਰੀ ਰੋਹਿਣੀ ਵਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠਾ ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ; ਰਸ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਹੈ; ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਰਖਾ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਤਰਾਵਰੁਣੀ ਦਵਿਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਮਿਤਰ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਰਾਤ ਹੈ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਪਰਜਨਯ (ਮੇਘ) ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਲਈ ਪਰਜਨਯ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਸ਼ਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ; ਰਸ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਹੈ; ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰਖਾ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਤਰਾਵਰੁਣੀ ਦਵਿਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਮਿਤਰ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਰਾਤ ਹੈ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸ਼ਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ; ਰਸ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜਾ ਹੈ; ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵੀ ਬਹੁਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਅੰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ; ਰਸ ਵਾਂਗ ਅੰਨ ਹੈ; ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ (ਸਮਾਜ) ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵੀ ਬਹੁਰੂਪਾ ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਸਹਿਜਾਤ (ਸੰਬੰਧੀ) ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਜਾਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਗ੍ਰਾਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ; ਰਸ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜਾਤ ਹੈ; ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹਿਜਾਤ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਉਕਸ਼ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਕਸ਼ਵਸ਼ਾ ਵਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਵਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਹੈ; ਵਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਭਿਚਾਰ (ਜਾਦੂ-ਕਰਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰੌਦਰੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਜ਼ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਰੁਦਰ ਦੀ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਸਫ਼ਾ (ਕੁਹਾੜੀ) ਯੂਪ (ਬਲੀ-ਥੰਭ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਫ਼ਾ ਵਜਰ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵਜਰ ਹੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਯ (ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ) ਦੀ ਬਰ੍ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ; ਵੈਭੀਦਕ ਦੀ ਸਮਿੱਧ ਉਸ ਨੂੰ ਭੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ^AI

వాషట్కారుడు గాయత్రి యొక్క తలను ఛేదించాడు. దాని రసము క్రింద పడిపోయింది. దానిని బృహస్పతి గ్రహించాడు. అది శితిపృష్ఠ అనే వశ అయింది. రెండవది క్రింద పడిపోయింది. దానిని మిత్రావరుణులు గ్రహించారు. అది ద్విరూప అనే వశ అయింది. మూడవది క్రింద పడిపోయింది. దానిని విశ్వే దేవతలు గ్రహించారు. అది బహురూప అనే వశ అయింది. నాల్గవది క్రింద పడిపోయింది. అది భూమిని ప్రవేశించింది. దానిని బృహస్పతి గ్రహించాడు: 'ఇది నాకు భోగము కొరకు అగుగాక' అని. అది ఉక్షవశ అయింది. ఏ ఎర్రని భాగము క్రింద పడిపోయిందో దానిని రుద్రుడు గ్రహించాడు. అది రౌద్రి అనే రోహిణి వశ అయింది. బ్రహ్మవర్చస్సును కోరేవాడు బార్హస్పత్యమైన శితిపృష్ఠను ఆలభించాలి. అతడు బృహస్పతినే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. ఆయనే అతనిలో బ్రహ్మవర్చస్సును ఉంచును. అతడు బ్రహ్మవర్చస్సు కలవాడే అగును. వశ అనునది ఛందస్సుల రసము. రసము వలెనే బ్రహ్మవర్చస్సు కూడా. ఛందస్సుల రసముతో రసమును, బ్రహ్మవర్చస్సును ఆయన పొందును. వర్షమును కోరేవాడు మైత్రావరుణియైన ద్విరూపను ఆలభించాలి. మిత్రుడు పగలు, వరుణుడు రాత్రి. పగలు రాత్రుల ద్వారా పర్జన్యుడు వర్షించును. మిత్రావరుణులనే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. వారే అతనికి పగలు రాత్రుల ద్వారా పర్జన్యుని వర్షింపజేయుదురు. వశ అనునది ఛందస్సుల రసము. రసము వలెనే వర్షము కూడా. ఛందస్సుల రసముతో రసమును, వర్షమును ఆయన పొందును. సంతానమును కోరేవాడు మైత్రావరుణియైన ద్విరూపను ఆలభించాలి. మిత్రుడు పగలు, వరుణుడు రాత్రి. పగలు రాత్రుల ద్వారా ప్రజలు జన్మించును. మిత్రావరుణులనే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. వారే అతనికి పగలు రాత్రుల ద్వారా ప్రజలను జనింపజేయుదురు. వశ అనునది ఛందస్సుల రసము. రసము వలెనే ప్రజలు కూడా. ఛందస్సుల రసముతో రసమును, ప్రజలను ఆయన పొందును. అన్నమును కోరేవాడు వైశ్వదేవియైన బహురూపను ఆలభించాలి. వైశ్వదేవము అన్నము. విశ్వే దేవతలనే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. వారే అతనికి అన్నమును ప్రసాదించుదురు. అతడు అన్నము తినువాడే అగును. వశ అనునది ఛందస్సుల రసము. రసము వలెనే అన్నము కూడా. ఛందస్సుల రసముతో రసమును, అన్నమును ఆయన పొందును. గ్రామమును కోరేవాడు వైశ్వదేవియైన బహురూపను ఆలభించాలి. వైశ్వదేవులు సజాతులు. విశ్వే దేవతలనే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. వారే అతనికి సజాతులను ప్రసాదించుదురు. అతడు గ్రామవాసియే అగును. వశ అనునది ఛందస్సుల రసము. రసము వలెనే సజాతులు కూడా. ఛందస్సుల రసముతో రసమును, సజాతులను ఆయన పొందును. బ్రహ్మవర్చస్సును కోరేవాడు బార్హస్పత్యమైన ఉక్షవశను ఆలభించాలి. బృహస్పతినే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. ఆయనే అతనిలో బ్రహ్మవర్చస్సును ఉంచును. అతడు బ్రహ్మవర్చస్సు కలవాడే అగును. ఉక్షవశ వలెనే వశ కూడా సంచరించును. బ్రహ్మవర్చస్సు వశ వలెనే. వశ ద్వారానే వశమును, బ్రహ్మవర్చస్సును ఆయన పొందును. అభిచారము చేయదలచినవాడు రౌద్రియైన రోహిణిని ఆలభించాలి. రుద్రునే తన భాగధేయముతో ఉపాసించును. ఆయనే అతని నుండి దానిని వేరు చేయును. అతడు తీవ్రమైన బాధను పొందును. రోహిణి అగును. ఈమె రౌద్రి దేవత కలది. సమృద్ధి కొరకు. స్ఫ్యము యూపము అగును. స్ఫ్యము వజ్రము. వజ్రమునే అతనికి ప్రయోగించును. శరమయముతో బర్హిస్సును చేయును. అతనిని వధించును. వైభీదక ఇద్ధ్మము అతనిని భేదించును. ^AI

Anuvaka 52

(अ॒भि - खलु॒ - वृष्टि॒-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न - प्र॒जामव॑ - वैश्वदे॒वा वै - ब्र॑ह्मवर्च॒सं - ँयूप॒ - एका॒न्नविग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 7)
अ॒सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ताग्ं सौ॒रीग् श्वे॒तां-वँ॒शामा-ऽल॑भन्त॒ तयै॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒सका॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ताग्ं सौ॒रीग् श्वे॒तां-वँ॒शामा ल॑भेता॒मुमे॒वा ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति बै॒ल्॒वो यूपो॑ भवत्य॒सौ [ ] 48
वा आ॑दि॒त्यो यतो-ऽजा॑यत॒ ततो॑ बि॒ल्व॑ उद॑तिष्ठ॒-थ्सयो᳚न्ये॒व ब्र॑ह्मवर्च॒समव॑ रुन्धे ब्राह्मणस्प॒त्या-म्ब॑भ्रुक॒र्णीमा ल॑भेता-भि॒चर॑न्-वारु॒ण-न्दश॑कपाल-म्पु॒रस्ता॒-न्निर्व॑पे॒-द्वरु॑णेनै॒व भ्रातृ॑व्य-ङ्ग्राहयि॒त्वा ब्रह्म॑णा स्तृणुते बभ्रुक॒र्णी भ॑वत्ये॒तद्वै ब्रह्म॑णो रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्र ह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णा- [-ब॒र्॒हि-श्शृ॒णाति॑, ए॒वैनं॒-वैँभी॑दक] 49
-त्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैनं॑-वैँष्ण॒वं-वाँ॑म॒नमा ल॑भेत॒ यं-यँ॒ज्ञो नोप॒नमे॒-द्विष्णु॒र्वै य॒ज्ञो विष्णु॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ य॒ज्ञ-म्प्र य॑च्छ॒त्युपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति वाम॒नो भ॑वति वैष्ण॒वो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै त्वा॒ष्ट्रं-वँ॑ड॒ब मा ल॑भेत प॒शुका॑म॒स्त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानां᳚- [वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नाना᳚म्, प्र॒ज॒न॒यि॒ता] 50
प्रजनयि॒ता त्वष्टा॑रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒शू-न्मि॑थु॒ना-न्प्र ज॑नयति प्र॒जा हि वा ए॒तस्मि॑-न्प॒शवः॒ प्रवि॑ष्टा॒ अथै॒ष पुमा॒न्थ्सन् व॑ड॒ब-स्सा॒क्षादे॒व प्र॒जा-म्प॒शूनव॑ रुन्धे मै॒त्रग्ग् श्वे॒तमा ल॑भेत सङ्ग्रा॒मे संयँ॑त्ते सम॒यका॑मो मि॒त्रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॑-म्मि॒त्रेण॒ स-न्न॑यति - [अ-न्न॑यति, वि॒शा॒लो भ॑वति॒] 51
विशा॒लो भ॑वति॒ व्यव॑साययत्ये॒वैन॑-म्प्राजाप॒त्य-ङ्कृ॒ष्णमा ल॑भेत॒ वृष्टि॑कामः प्र॒जाप॑ति॒र्वै वृष्ट्या॑ ईशे प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒र्जन्यं॑-वँर्षयति कृ॒ष्णो भ॑वत्ये॒तद्वै वृष्ट्यै॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे श॒बलो॑ भवति वि॒द्युत॑मे॒वास्मै॑ जनयि॒त्वा व॑र्षयत्यवाशृ॒ङ्गो भ॑वति॒ वृष्टि॑मे॒वास्मै॒ नि य॑च्छति ॥ 52 ॥

(a॒bhi - khalu॒ - vṛṣṭi॒-śchanda̭sāme॒va rasḙna - pra॒jāmava̭ - vaiśvade॒vā vai - bra̭hmavarca॒saṃ - ~yūpa॒ - ekā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 7)
a॒sāvā̭di॒tyo na vya̭rocata॒ tasmai̭ de॒vāḥ prāya̭ścittimaiccha॒-ntasmā̭ e॒tāgṃ sau॒rīg śve॒tāṃ-va~॒śāmā-'la̭bhanta॒ tayai॒vāsmi॒-nruca̭madadhu॒ryo bra̭hmavarca॒sakā̭ma॒-ssyā-ttasmā̭ e॒tāgṃ sau॒rīg śve॒tāṃ-va~॒śāmā la̭bhetā॒mume॒vā ''di॒tyagg svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmi̭-nbrahmavarca॒sa-nda̭dhāti brahmavarca॒syḙva bha̭vati bai॒l॒vo yūpo̭ bhavatya॒sau [ ] 48
vā ā̭di॒tyo yato-'jā̭yata॒ tato̭ bi॒lva̭ uda̭tiṣṭha॒-thsayo᳚nye॒va bra̭hmavarca॒samava̭ rundhe brāhmaṇaspa॒tyā-mba̭bhruka॒rṇīmā la̭bhetā-bhi॒cara̭n-vāru॒ṇa-ndaśa̭kapāla-mpu॒rastā॒-nnirva̭pe॒-dvarṷṇenai॒va bhrātṛ̭vya-ṅgrāhayi॒tvā brahma̭ṇā stṛṇute babhruka॒rṇī bha̭vatye॒tadvai brahma̭ṇo rū॒pagṃ samṛ̭ddhyai॒ sphyo yūpo̭ bhavati॒ vajro॒ vai sphyo vajra̭me॒vāsmai॒ pra ha̭rati śara॒maya̭-mba॒r॒hi-śśṛ॒ṇā- [-ba॒r॒hi-śśṛ॒ṇāti̭, e॒vainaṃ॒-vai~bhī̭daka] 49
-tye॒vainaṃ॒-vai~bhī̭daka i॒ddhmo bhi॒nattye॒vainaṃ̭-vai~ṣṇa॒vaṃ-vā~̭ma॒namā la̭bheta॒ yaṃ-ya~॒jño nopa॒name॒-dviṣṇu॒rvai ya॒jño viṣṇṷme॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ ya॒jña-mpra ya̭ccha॒tyupai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati vāma॒no bha̭vati vaiṣṇa॒vo hyḙṣa de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai tvā॒ṣṭraṃ-va~̭ḍa॒ba mā la̭bheta pa॒śukā̭ma॒stvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāṃ᳚- [vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānā᳚m, pra॒ja॒na॒yi॒tā] 50
prajanayi॒tā tvaṣṭā̭rame॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ pa॒śū-nmi̭thu॒nā-npra ja̭nayati pra॒jā hi vā e॒tasmi̭-npa॒śavaḥ॒ pravi̭ṣṭā॒ athai॒ṣa pumā॒nthsan va̭ḍa॒ba-ssā॒kṣāde॒va pra॒jā-mpa॒śūnava̭ rundhe mai॒tragg śve॒tamā la̭bheta saṅgrā॒me saṃya~̭tte sama॒yakā̭mo mi॒trame॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vaina̭-mmi॒treṇa॒ sa-nna̭yati - [a-nna̭yati, vi॒śā॒lo bha̭vati॒] 51
viśā॒lo bha̭vati॒ vyava̭sāyayatye॒vaina̭-mprājāpa॒tya-ṅkṛ॒ṣṇamā la̭bheta॒ vṛṣṭi̭kāmaḥ pra॒jāpa̭ti॒rvai vṛṣṭyā̭ īśe pra॒jāpa̭time॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmai̭ pa॒rjanyaṃ̭-va~rṣayati kṛ॒ṣṇo bha̭vatye॒tadvai vṛṣṭyai̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe śa॒balo̭ bhavati vi॒dyuta̭me॒vāsmai̭ janayi॒tvā va̭rṣayatyavāśṛ॒ṅgo bha̭vati॒ vṛṣṭi̭me॒vāsmai॒ ni ya̭cchati || 52 ||

त्यो सूर्य चम्किएन। तब देवताहरूले उनका लागि प्रायश्चित्त खोजे। उनका लागि यो सौरी (सूर्यसम्बन्धी) सेतो वशा (गाई) चढाए। त्यसैद्वारा उनमा रूप (कान्ति) स्थापित गरे। जो ब्रह्मवर्चस (वेदज्ञानको तेज) चाहन्छ, उसले यो सौरी सेतो वशा चढाउनुपर्छ। उसले त्यो सूर्यलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ। उसैले उसमा ब्रह्मवर्चस स्थापित गर्छ। ऊ ब्रह्मवर्चसयुक्त हुन्छ। यूप बेलको काठको हुनुपर्छ। त्यो सूर्य जहाँबाट उत्पन्न भयो, त्यहीँबाट बेल उम्रियो। त्यसैले ऊ ब्रह्मवर्चसलाई आफ्नो बनाउँछ। अभिचार (शत्रु-नाश) गर्न चाहनेले ब्राह्मणस्पत्य (बृहस्पतिसम्बन्धी) बभ्रुकर्णी (खैरो कान भएको) वशा चढाउनुपर्छ। अगाडि वरुणलाई दशकपाल (दश कपालको पात्र) अर्पण गर्नुपर्छ। वरुणद्वारा नै शत्रुलाई ग्राहित (पक्राउ) गराएर ब्रह्मद्वारा ढाक्छ। बभ्रुकर्णी हुनुपर्छ, किनकि यो ब्रह्मको रूप हो — समृद्धिका लागि। यूप स्फ्य (खन्ने काठ)को हुनुपर्छ। स्फ्य वज्र हो; वज्र नै उसका लागि प्रहार गर्छ। शरमय (सर्यू घाँस)को बर्हि (कुशा) हुन्छ — त्यसले उसलाई हानि गर्छ। वैभीदक (विभीतक) काठको इन्धनले उसलाई चिर्छ। जसलाई यज्ञले समर्थन गर्दैन, उसले वैष्णव (विष्णुसम्बन्धी) वामन (बौना) वशा चढाउनुपर्छ। विष्णु नै यज्ञ हुन्; उसले विष्णुलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ। उसैले उसलाई यज्ञ प्रदान गर्छ। यज्ञले उसलाई नमन गर्छ। वामन हुनुपर्छ, किनकि यो विष्णुको देवता हो — समृद्धिका लागि। पशु चाहनेले त्वाष्ट्र (त्वष्टासम्बन्धी) वडबा (घोडी) चढाउनुपर्छ। त्वष्टा नै पशुहरूका मिथुन (जोडी) का प्रजनयिता (उत्पादक) हुन्; उसले त्वष्टालाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ। उसैले उसका लागि मिथुन पशुहरू उत्पन्न गर्छ। यसमा प्रजा र पशुहरू प्रविष्ट छन्; यो पुरुष भएर पनि वडबा हो। साक्षात् नै उसले प्रजा र पशुहरूलाई आफ्नो बनाउँछ। संग्राममा संयत (युद्धमा लागेको) हुँदा सन्धि चाहनेले मैत्र (मित्रसम्बन्धी) सेतो वशा चढाउनुपर्छ। उसले मित्रलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ। उसैले उसलाई मित्रद्वारा सन्धिमा ल्याउँछ। ऊ विशाल हुन्छ। उसलाई नै व्यवस्थित गराउँछ। वृष्टि (वर्षा) चाहनेले प्राजापत्य (प्रजापतिसम्बन्धी) कृष्ण (कालो) वशा चढाउनुपर्छ। प्रजापति नै वर्षाका स्वामी हुन्; उसले प्रजापतिलाई नै आफ्नो भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ। उसैले उसका लागि पर्जन्य (वर्षाका देवता) लाई वर्षाउँछ। कालो हुनुपर्छ, किनकि यो वर्षाको रूप हो; रूपद्वारा नै वर्षालाई आफ्नो बनाउँछ। शबल (चित्रवर्ण) हुनुपर्छ — उसका लागि चट्याङ उत्पन्न गराएर वर्षाउँछ। सिङ नभएको हुनुपर्छ — उसका लागि वर्षालाई नियन्त्रण गर्छ। ^AI

ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ (ਸੂਰਜ) ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਚਾਹਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੂਰਜ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਫ਼ੇਦ ਵਸ਼ਾ (ਗਾਂ) ਲਈ; ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਚ (ਚਮਕ) ਰੱਖੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ (ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਸੂਰਜ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਫ਼ੇਦ ਵਸ਼ਾ ਲਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਆਦਿਤਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਪ (ਬਲੀ-ਥੰਭ) ਬਿਲਵ ਦਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੋਂ ਬਿਲਵ ਉੱਗਿਆ; ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ (ਮੂਲ) ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਭਿਚਾਰ (ਜਾਦੂ-ਕਰਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਸਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਭੂਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੀ (ਬਭਰੂਕਰਣੀ) ਲਵੇ; ਵਰੁਣ ਲਈ ਦਸ ਕਪਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਅੱਗੇ ਨਿਰਵਾਪ ਕਰੇ; ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਾਤ੍ਰਿਵ੍ਯ (ਸ਼ਤਰੂ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੂਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧ੍ਧੀ ਲਈ। ਯੂਪ ਸਫ਼ਿਆ (ਕੰਡਾ) ਦਾ ਹੋਵੇ; ਸਫ਼ਿਆ ਵਜਰ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵਜਰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਯ (ਕੁਸ਼ਾ) ਦੀ ਬਰ੍ਹਿ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ; ਵੈਭੀਦਕ (ਬਿਹੜੇ) ਦੀ ਸਮਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਮਨ (ਬੌਣਾ) ਲਵੇ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਯੱਗ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਯੱਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲ ਯੱਗ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਮਨ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਧ੍ਧੀ ਲਈ। ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਡ਼ਬਾ (ਘੋੜੀ) ਲਵੇ; ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਹੀ ਮਿਥੁਨ (ਜੋੜੇ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਯਿਤਾ (ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਮਿਥੁਨ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਵਡ਼ਬਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਗ੍ਰਾਮ (ਯੁੱਧ) ਵਿੱਚ ਸੰਯਤ (ਮੇਲ) ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਯ (ਸੰਧੀ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਫ਼ੇਦ (ਵਸ਼ਾ) ਲਵੇ; ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ (ਵੱਡਾ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅਵਸਾਯ (ਨਿਰਣਾ) ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਰਖਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਲਾ (ਵਸ਼ਾ) ਲਵੇ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਪਰਜਨ੍ਯ (ਮੇਘ) ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਵਰਖਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵਰਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਲ (ਚਿਤਕਬਰਾ) ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਾਸ਼੍ਰਿੰਗ (ਸਿੰਗ ਰਹਿਤ) ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ^AI

అసావాదిత్యుడు ప్రకాశించలేదు. అందుకు దేవతలు ప్రాయశ్చిత్తాన్ని కోరారు. అతనికి ఈ సౌరమైన శ్వేత వశను ఆలభించారు. దానితోనే అతనిలో కాంతిని నిలిపారు. బ్రహ్మవర్చసాన్ని కోరేవాడు ఉంటే, అతనికి ఈ సౌరమైన శ్వేత వశను ఆలభించాలి. అతడు తన భాగధేయంతో సహా ఆ ఆదిత్యుడినే ఆశ్రయిస్తాడు. అతడే అతనిలో బ్రహ్మవర్చసాన్ని నిలుపుతాడు. అతడు బ్రహ్మవర్చసం కలవాడే అవుతాడు. యూపం బిల్వ కర్రతో చేయబడుతుంది. ఆ ఆదిత్యుడు ఎక్కడ నుండి పుట్టాడో, అక్కడ నుండి బిల్వం పుట్టింది. దాని యోనితోనే బ్రహ్మవర్చసాన్ని పొందుతాడు. శత్రువును అభిచరించేవాడు బ్రాహ్మణస్పత్యమైన బభ్రుకర్ణి వశను ఆలభించాలి. వారుణుడికి పది కపాలాల పురోడాశాన్ని ముందుగా నిర్వపించాలి. వరుణుడితోనే శత్రువును పట్టించి, బ్రహ్మంతో అతనిని కప్పివేస్తాడు. బభ్రుకర్ణి వశ అవుతుంది. అది బ్రహ్మ రూపమే. సమృద్ధి కోసం. యూపం స్ఫ్య (కర్ర)తో చేయబడుతుంది. స్ఫ్య వజ్రమే. వజ్రాన్నే అతనికి ప్రయోగిస్తాడు. శరమయ (దర్భ)తో బర్హిస్సును కోస్తాడు. అతనిని వైభీదక (విభీతక) కర్రతోనే భేదిస్తాడు. వైష్ణవమైన వామన వశను ఆలభించాలి. ఎవనికి యజ్ఞం సమీపించదో, విష్ణువే యజ్ఞం. విష్ణువునే తన భాగధేయంతో సహా ఆశ్రయిస్తాడు. అతడే అతనికి యజ్ఞాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. యజ్ఞం అతనికి నమస్కరిస్తుంది. వామన వశ అవుతుంది. అది వైష్ణవ దేవతయే. సమృద్ధి కోసం. పశువులను కోరేవాడు త్వాష్ట్రమైన వడబ (ఆడ గుర్రం)ను ఆలభించాలి. త్వష్ట పశువులకు, మిథునాలకు ప్రజనయిత. త్వష్టను తన భాగధేయంతో సహా ఆశ్రయిస్తాడు. అతడే అతనికి మిథున పశువులను ప్రజననం చేస్తాడు. ఈ వడబలో ప్రజలు, పశువులు ప్రవేశించి ఉన్నాయి. అది పురుషుడైనా వడబయే. ప్రత్యక్షంగానే ప్రజలను, పశువులను పొందుతాడు. సంగ్రామం జరుగుతున్నప్పుడు సమయాన్ని కోరేవాడు మైత్రమైన శ్వేత వశను ఆలభించాలి. మిత్రుడినే తన భాగధేయంతో సహా ఆశ్రయిస్తాడు. అతడే అతనిని మిత్రుడితో సహా నడిపిస్తాడు. విశాలుడు అవుతాడు. అతనిని వ్యవసాయం చేయిస్తాడు. వర్షాన్ని కోరేవాడు ప్రాజాపత్యమైన కృష్ణ వశను ఆలభించాలి. ప్రజాపతియే వర్షానికి అధిపతి. ప్రజాపతినే తన భాగధేయంతో సహా ఆశ్రయిస్తాడు. అతడే అతనికి పర్జన్యుడిని వర్షింపజేస్తాడు. కృష్ణ వశ అవుతుంది. అది వర్ష రూపమే. రూపంతోనే వర్షాన్ని పొందుతాడు. శబల (చిత్తడి) వశ అవుతుంది. మెరుపును అతనికి పుట్టించి వర్షింపజేస్తాడు. అవాశృంగ (వంకర కొమ్ములు లేని) వశ అవుతుంది. వర్షాన్నే అతనికి నియమిస్తాడు. ^AI

(अ॒सौ - शृ॒णाति॑ - मिथु॒नानां᳚ - नयति - यच्छति) (अ. 8)

वरु॑णग्ं सुषुवा॒णम॒न्नाद्य॒-न्नोपा॑नम॒-थ्स ए॒तां-वाँ॑रु॒णी-ङ्कृ॒ष्णां-वँ॒शाम॑पश्य॒-त्ताग् स्वायै॑ दे॒वता॑या॒ आल॑भत॒ ततो॒ वै तम॒न्ना-द्य॒मुपा॑-ऽनम॒-द्यमल॑-म॒न्नाद्या॑य॒ सन्त॑म॒न्नाद्य॒-न्नोप॒नमे॒-थ्स ए॒तां ँवा॑रु॒णी-ङ्कृ॒ष्णां-वँ॒शामा ल॑भेत॒ वरु॑णमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्र य॑च्छत्यन्ना॒द [अन्न॒-म्प्र य॑च्छत्यन्ना॒दः, ए॒व भ॑वति] 53
ए॒व भ॑वति कृ॒ष्णा भ॑वति वारु॒णी ह्ये॑षा दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै मै॒त्रग्ग् श्वे॒तमा ल॑भेत वारु॒ण-ङ्कृ॒ष्णम॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च स॒धांवँन्न॑कामो मै॒त्रीर्वा ओष॑धयो वारु॒णीरापो॒-ऽपा-ञ्च॒ खलु॒ वा ओष॑धीना-ञ्च॒ रस॒मुप॑ जीवामो मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छतो-ऽन्ना॒द ए॒व भ॑व- [ए॒व भ॑वति, अ॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च] 54

varṷṇagṃ suṣuvā॒ṇama॒nnādya॒-nnopā̭nama॒-thsa e॒tāṃ-vā~̭ru॒ṇī-ṅkṛ॒ṣṇāṃ-va~॒śāma̭paśya॒-ttāg svāyai̭ de॒vatā̭yā॒ āla̭bhata॒ tato॒ vai tama॒nnā-dya॒mupā̭-'nama॒-dyamala̭-ma॒nnādyā̭ya॒ santa̭ma॒nnādya॒-nnopa॒name॒-thsa e॒tāṃ ~vā̭ru॒ṇī-ṅkṛ॒ṣṇāṃ-va~॒śāmā la̭bheta॒ varṷṇame॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā॒ anna॒-mpra ya̭cchatyannā॒da [anna॒-mpra ya̭cchatyannā॒daḥ, e॒va bha̭vati] 53
e॒va bha̭vati kṛ॒ṣṇā bha̭vati vāru॒ṇī hyḙṣā de॒vata̭yā॒ samṛ̭ddhyai mai॒tragg śve॒tamā la̭bheta vāru॒ṇa-ṅkṛ॒ṣṇama॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca sa॒dhāṃva~nna̭kāmo mai॒trīrvā oṣa̭dhayo vāru॒ṇīrāpo॒-'pā-ñca॒ khalu॒ vā oṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmo mi॒trāvarṷṇāve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭cchato-'nnā॒da e॒va bha̭va- [e॒va bha̭vati, a॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca] 54

वरुणलाई सुताएर (सोम अर्पण गरेर) उनले अन्नाद्य (अन्न) प्राप्त गरेनन्। तब उनले यो वरुणसम्बन्धी कृष्ण वंश (कालो वंश) देखे, र त्यसलाई आफ्नै देवताको लागि अर्पण गरे। त्यसपछि उनलाई त्यो अन्नाद्य प्राप्त भयो, जुन अन्नाद्यको योग्य थियो। जसलाई अन्नाद्य प्राप्त हुँदैन, उसले यो वरुणसम्बन्धी कृष्ण वंश अर्पण गर्नुपर्छ। उसले वरुणलाई नै उनको भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनैले उसलाई अन्न दिन्छन्, र उनी अन्नाद (अन्न खाने) हुन्छन्। त्यसै गरी उनी अन्नाद हुन्छन्। कृष्ण (कालो) हुन्छ, किनकि यो वरुण देवताको हो, समृद्धिको लागि। मैत्र (मित्रसम्बन्धी) श्वेत (सेतो) अर्पण गर्नुपर्छ। वरुणसम्बन्धी कृष्ण (कालो) अर्पण गर्नुपर्छ। जल र ओषधिको सहभागिता चाहनेले मैत्री ओषधि र वरुणी जल हुन्; हामी जल र ओषधिको रसले जीवन धान्छौं। मित्र र वरुणलाई नै उनीहरूको भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनीहरूले नै उसलाई अन्न दिन्छन्, र उनी अन्नाद हुन्छन्। ^AI

ਵਰੁਣ ਨੇ (ਸੋਮ ਦਾ) ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰੁਣੀ ਕਾਲੀ ਵੰਸ਼ਾ (ਨਸਲ ਦੀ) ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਵਾਰੁਣੀ ਕਾਲੀ ਵੰਸ਼ਾ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੇ। ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਜੋ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵੇ। ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਲੈ ਲਵੇ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਮਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਰਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਵਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ। ^AI

వరుణుడు యజ్ఞముతో ప్రజలను సృష్టించినప్పుడు అన్నాద్యము అతనిని పొందలేదు. అప్పుడు అతడు వారుణియైన కృష్ణవంశను చూచి, దానిని తన దేవతకు ఆలభించాడు. అప్పుడు అతనికి అన్నాద్యము లభించింది. అన్నాద్యము పుష్కలముగా ఉన్నప్పటికీ అన్నాద్యము అతనిని పొందలేదు. అతడు ఆ వారుణియైన కృష్ణవంశను ఆలభించాలి. అతడు వరుణుని తన భాగధేయముతో సమీపించును. అతడే అతనికి అన్నమును ప్రసాదించును. అతడు అన్నాదుడు అగును. కృష్ణ అగును. ఇది వారుణి దేవత కావున సమృద్ధి కొరకు. మైత్రుడైన శ్వేతను ఆలభించాలి. వారుణుడైన కృష్ణుని, నీటికి, ఓషధులకు సధాంవన్ను కోరువాడు. మైత్రి ఓషధులు, వారుణి నీరు. నీటిని, ఓషధులను రసమును మనము జీవించుచున్నాము. మిత్రావరుణులను తమ భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనికి అన్నమును ప్రసాదించును. అతడు అన్నాదుడు అగును. నీటికి, ఓషధులకు సధాంవన్ను ఆలభించును. రెండింటిని పొందుట కొరకు. విశాఖ యూపము అగును. ఈ రెండు దేవతలు సమృద్ధి కొరకు. మైత్రుడైన శ్వేతను, వారుణుడైన కృష్ణుని ఆలభించాలి. జ్యోగామయావి. మైత్రుడు అయినచో మిత్రునితో వరుణుని శమింపజేయును. వారుణుడు అయినచో సాక్షాత్తుగా వరుణపాశముల నుండి విడిపించును. ఒకవేళ ఇతడు చనిపోయినట్లయితే జీవించును. దేవతలు పుష్టిని పొందలేదు. దానిని మిథునములో చూచారు. దానిని సమరాధింపజేయలేదు. అశ్వినులు ఆ మిథునముతో మాట్లాడమని చెప్పారు. అది అశ్వినులది అయింది. పుష్టికాముడైనవాడు ఆశ్వినియైన యమీవంశను ఆలభించాలి. అశ్వినులను తమ భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనిలో పుష్టిని ఉంచుతారు. ప్రజలతో, పశువులతో పుష్టి పొందుతాడు. ^AI

(शिखण्डि प्रचतिः)

Anuvaka 56

-त्य॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च स॒धांवाँ ल॑भत उ॒भय॒स्या-व॑रुद्ध्यै॒विशा॑खो॒ यूपो॑ भवति॒ द्वे ह्ये॑ते दे॒वते॒ समृ॑द्ध्यै मै॒त्रग्ग् श्वे॒तमा ल॑भेत वारु॒ण-ङ्कृ॒ष्ण-ञ्ज्योगा॑मयावी॒-य-न्मै॒त्रो भव॑ति मि॒त्रेणै॒वा-ऽस्मै॒ वरु॑णग्ं शमयति॒ य-द्वा॑रु॒ण-स्सा॒क्षादे॒वैनं॑-वँरुणपा॒शा-न्मु॑ञ्चत्यु॒त यदी॒तासु॒र्भव॑ति॒ जीव॑त्ये॒व दे॒वा वै पुष्टि॒-न्ना-ऽवि॑न्द॒न्- [ना-ऽवि॑न्दन्न्, ता-म्मि॑थु॒ने॑] 55
-ता-म्मि॑थु॒ने॑ ऽपश्य॒-न्तस्या॒-न्न सम॑राधय॒न्ता-व॒श्विना॑-वब्रूता-मा॒वयो॒र्वा ए॒षा मैतस्यां᳚ ँवदद्ध्व॒मिति॒ साश्विनो॑रे॒वाभ॑व॒द्यः पुष्टि॑काम॒-स्स्या-थ्स ए॒तामा᳚श्वि॒नीं-यँ॒मीं-वँ॒शामा ल॑भेता॒-ऽश्विना॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मि॒-न्पुष्टि॑-न्धत्तः॒ पुष्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ ॥ 56 ॥

-tya॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca sa॒dhāṃvā~ la̭bhata u॒bhaya॒syā-va̭ruddhyai॒viśā̭kho॒ yūpo̭ bhavati॒ dve hyḙte de॒vate॒ samṛ̭ddhyai mai॒tragg śve॒tamā la̭bheta vāru॒ṇa-ṅkṛ॒ṣṇa-ñjyogā̭mayāvī॒-ya-nmai॒tro bhava̭ti mi॒treṇai॒vā-'smai॒ varṷṇagṃ śamayati॒ ya-dvā̭ru॒ṇa-ssā॒kṣāde॒vainaṃ̭-va~ruṇapā॒śā-nmṷñcatyu॒ta yadī॒tāsu॒rbhava̭ti॒ jīva̭tye॒va de॒vā vai puṣṭi॒-nnā-'vi̭nda॒n- [nā-'vi̭ndann, tā-mmi̭thu॒nḙ] 55
-tā-mmi̭thu॒nḙ 'paśya॒-ntasyā॒-nna sama̭rādhaya॒ntā-va॒śvinā̭-vabrūtā-mā॒vayo॒rvā e॒ṣā maitasyāṃ᳚ ~vadaddhva॒miti॒ sāśvino̭re॒vābha̭va॒dyaḥ puṣṭi̭kāma॒-ssyā-thsa e॒tāmā᳚śvi॒nīṃ-ya~॒mīṃ-va~॒śāmā la̭bhetā॒-'śvinā̭ve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ tāve॒vāsmi॒-npuṣṭi̭-ndhattaḥ॒ puṣya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ || 56 ||

जल र ओषधिको सहभागिता चाहनेले यो (मैत्र श्वेत र वरुण कृष्ण) अर्पण गर्नुपर्छ, दुवैको प्राप्तिको लागि। विशाखा यूप हुन्छ, किनकि यी दुई देवता हुन्, समृद्धिको लागि। मैत्र श्वेत र वरुण कृष्ण अर्पण गर्नुपर्छ। दीर्घरोगीको लागि: जो मैत्र हो, त्यो मित्रद्वारा नै उसको लागि वरुणलाई शान्त गर्छ; जो वरुण हो, त्यो साक्षात् नै उसलाई वरुणको पाशबाट मुक्त गर्छ। र यदि उनी मरेको अवस्थामा पनि, उनी जीवित हुन्छन्। देवताहरूले पुष्टि (पोषण) पाएनन्; उनीहरूले त्यसलाई मिथुन (युगल) मा देखे। उनीहरूले त्यसमा अन्नलाई पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्न सकेनन्। अश्विनीहरूले भने: 'यो हामी दुईको हो, यसलाई हामीलाई दिनुहोस्।' त्यो अश्विनीहरूको नै भयो। जो पुष्टि चाहन्छ, उसले यो अश्विनी यमी वंश अर्पण गर्नुपर्छ। उसले अश्विनीहरूलाई नै उनीहरूको भागधेयद्वारा नजिक पुग्छ; उनीहरूले नै उसमा पुष्टि राख्छन्। उनी प्रजा र पशुहरूद्वारा पुष्ट हुन्छन्। ^AI

ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਲੈ ਲਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਯੂਪ (ਸਤੰਭ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਲਈ। ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵੇ, ਜੋ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ: ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਇਸ (ਯਜ्ञ) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਥੁਨ (ਜੋੜੇ) ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਸਾਡੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।' ਉਹ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਯਮੀ ਵੰਸ਼ਾ (ਗਾਂ) ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੇ। ਉਹ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ। ^AI

నీటికి, ఓషధులకు సధాంవన్ను ఆలభించాలి. రెండింటిని పొందుట కొరకు. విశాఖ యూపము అగును. ఈ రెండు దేవతలు సమృద్ధి కొరకు. మైత్రుడైన శ్వేతను, వారుణుడైన కృష్ణుని ఆలభించాలి. జ్యోగామయావి. మైత్రుడు అయినచో మిత్రునితో వరుణుని శమింపజేయును. వారుణుడు అయినచో సాక్షాత్తుగా వరుణపాశముల నుండి విడిపించును. ఒకవేళ ఇతడు చనిపోయినట్లయితే జీవించును. దేవతలు పుష్టిని పొందలేదు. దానిని మిథునములో చూచారు. దానిని సమరాధింపజేయలేదు. అశ్వినులు ఆ మిథునముతో మాట్లాడమని చెప్పారు. అది అశ్వినులది అయింది. పుష్టికాముడైనవాడు ఆశ్వినియైన యమీవంశను ఆలభించాలి. అశ్వినులను తమ భాగధేయముతో సమీపించును. వారే అతనిలో పుష్టిని ఉంచుతారు. ప్రజలతో, పశువులతో పుష్టి పొందుతాడు. ^AI

Anuvaka 59

(अ॒न्ना॒दो᳚ - ऽन्ना॒द ए॒व भ॑वत्य - विन्द॒न् - पञ्च॑चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)
आ॒श्वि॒न-न्धू॒म्रल॑लाम॒ मा ल॑भेत॒ यो दुर्ब्रा᳚ह्मण॒-स्सोम॒-म्पिपा॑से-द॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना॒-मसो॑मपावास्ता॒-न्तौ प॒श्चा सो॑मपी॒थ-म्प्राप्नु॑ता-म॒श्विना॑-वे॒तस्य॑ दे॒वता॒ यो दुर्ब्रा᳚ह्मण॒-स्सोम॒-म्पिपा॑सत्य॒श्विना॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒-ता-वे॒वा-ऽस्मै॑ सोमपी॒थ-म्प्र य॑च्छत॒ उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति॒ य-द्धू॒म्रो भव॑ति धूम्रि॒माण॑-मे॒वा-ऽस्मा॒-दप॑ हन्ति ल॒लामो॑ [ल॒लामः॑, भ॒व॒ति मु॒ख॒त] 57
भवति मुख॒त ए॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति वाय॒व्य॑-ङ्गोमृ॒गमा ल॑भेत॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं से॑यु॒रपू॑ता॒ वा ए॒तं-वाँगृ॑च्छति॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं स॑न्ति॒ नैष ग्रा॒म्यः प॒शुर्नार॒ण्यो य-द्गो॑मृ॒गो नेवै॒ष ग्रामे॒ नार॑ण्ये॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं स॑न्ति वा॒युर्वै दे॒वाना᳚-म्प॒वित्रं॑-वाँ॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वै- [स ए॒व, ए॒न॒-म्प॒व॒य॒ति॒ परा॑ची॒] 58
-न॑-म्पवयति॒ परा॑ची॒ वा ए॒तस्मै᳚ व्यु॒च्छन्ती॒ व्यु॑च्छति॒ तमः॑ पा॒प्मान॒-म्प्रवि॑शति॒ यस्या᳚-ऽऽश्वि॒ने श॒स्यमा॑ने॒ सूर्यो॒ ना-ऽऽविर्भव॑ति सौ॒र्य-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भेता॒-ऽमु-मे॒वा-ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒-त्तमः॑ पा॒प्मान॒मप॑ हन्ति प्र॒तीच्य॑स्मै व्यु॒च्छन्ती॒ व्यु॑च्छ॒त्यप॒ तमः॑ पा॒प्मानग्ं॑ हते ॥ 59 ॥

(a॒nnā॒do᳚ - 'nnā॒da e॒va bha̭vatya - vinda॒n - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 9)
ā॒śvi॒na-ndhū॒mrala̭lāma॒ mā la̭bheta॒ yo durbrā᳚hmaṇa॒-ssoma॒-mpipā̭se-da॒śvinau॒ vai de॒vānā॒-maso̭mapāvāstā॒-ntau pa॒ścā so̭mapī॒tha-mprāpnṷtā-ma॒śvinā̭-ve॒tasya̭ de॒vatā॒ yo durbrā᳚hmaṇa॒-ssoma॒-mpipā̭satya॒śvinā̭ve॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒-tā-ve॒vā-'smai̭ somapī॒tha-mpra ya̭cchata॒ upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati॒ ya-ddhū॒mro bhava̭ti dhūmri॒māṇa̭-me॒vā-'smā॒-dapa̭ hanti la॒lāmo̭ [la॒lāmaḥ̭, bha॒va॒ti mu॒kha॒ta] 57
bhavati mukha॒ta e॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhāti vāya॒vya̭-ṅgomṛ॒gamā la̭bheta॒ yamaja̭ghnivāgṃ samabhi॒śagṃ sḙyu॒rapṷ̄tā॒ vā e॒taṃ-vā~gṛ̭cchati॒ yamaja̭ghnivāgṃ samabhi॒śagṃ sa̭nti॒ naiṣa grā॒myaḥ pa॒śurnāra॒ṇyo ya-dgo̭mṛ॒go nevai॒ṣa grāme॒ nāra̭ṇye॒ yamaja̭ghnivāgṃ samabhi॒śagṃ sa̭nti vā॒yurvai de॒vānā᳚-mpa॒vitraṃ̭-vā~॒yume॒va svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vai- [sa e॒va, e॒na॒-mpa॒va॒ya॒ti॒ parā̭cī॒] 58
-na̭-mpavayati॒ parā̭cī॒ vā e॒tasmai᳚ vyu॒cchantī॒ vyṷcchati॒ tamaḥ̭ pā॒pmāna॒-mpravi̭śati॒ yasyā᳚-''śvi॒ne śa॒syamā̭ne॒ sūryo॒ nā-''virbhava̭ti sau॒rya-mba̭hurū॒pamā la̭bhetā॒-'mu-me॒vā-''di॒tyagg svena̭ bhāga॒dheye॒nopa̭ dhāvati॒ sa e॒vāsmā॒-ttamaḥ̭ pā॒pmāna॒mapa̭ hanti pra॒tīcya̭smai vyu॒cchantī॒ vyṷccha॒tyapa॒ tamaḥ̭ pā॒pmānagṃ̭ hate || 59 ||

अन्न खाने नै हुन्छ, अन्न पाउने हुन्छ (पैंतीस) (अध्याय ९)। जो दुर्ब्राह्मण हो र सोम पिउन चाहन्छ, उसले आश्विन धूम्रललाम (गाई) चढाउनू। अश्विनीकुमारहरू देवताहरूमा सोम नपिउने थिए; तिनीहरूले पछि सोमपान प्राप्त गरे। यसको देवता अश्विनीकुमार हुन्। जो दुर्ब्राह्मण सोम पिउन चाहन्छ, उसले अश्विनीकुमारहरूलाई नै तिनको आफ्नै भागले सेवा गर्छ; तिनीहरूले नै उसलाई सोमपान दिन्छन्; सोमपान उसको नजिक आउँछ। जो धूम्र (धुवाँ रङको) हुन्छ, उसले धुवाँलाई नै उसबाट हटाउँछ। ललाम (निधारको चिन्ह) हुन्छ; मुखबाट नै उसमा तेज राख्छ। जसलाई हत्या गर्नेहरूले पछ्याएर आक्रमण गरेका हुन्छन्, उसले वायव्य गोमृग (जङ्गली गाई) चढाउनू। अपवित्रता नै त्यसलाई प्राप्त हुन्छ जसलाई हत्या गर्नेहरूले पछ्याएर आक्रमण गरेका हुन्छन्। यो न गाउँको पशु हो न जङ्गलको; गोमृग जस्तो हुनाले यो न गाउँमा हुन्छ न जङ्गलमा। जसलाई हत्या गर्नेहरूले पछ्याएर आक्रमण गरेका हुन्छन्, उसले (यो चढाउनू)। वायु देवताहरूको पवित्रता हुन्; वायुलाई नै तिनको आफ्नै भागले सेवा गर्छ; उनैले उसलाई पवित्र गर्छन्। पूर्वतिर उसका लागि उज्यालो हुँदै जान्छ; अन्धकार र पाप उसमा प्रवेश गर्छ। जसको आश्विन शस्त्र पढिँदा सूर्य प्रकट हुँदैन, उसले सौर्य बहुरूप (बहुरूपी सूर्य-सम्बन्धी पशु) चढाउनू; त्यो अमुक आदित्यलाई नै उनको आफ्नै भागले सेवा गर्छ; उनैले उसबाट अन्धकार र पाप हटाउँछन्। पश्चिमतिर उसका लागि उज्यालो हुँदै जान्छ; अन्धकार र पाप हटाउँछ। ^AI

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੂਮ੍ਰ ਲਲਾਮ (ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਲਲਾਟ ਵਾਲੇ) ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੇਵਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਰਹਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਮ-ਪਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧੂਮ੍ਰ (ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਧੂਮ੍ਰਤਾ (ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਭਾਵ) ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਲਾਮ (ਲਲਾਟ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਜਗਿਆਸੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ, ਉਹ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਗੋਮ੍ਰਿਗ (ਜੰਗਲੀ ਗਾਂ ਵਰਗਾ ਪਸ਼ੂ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਜਗਿਆਸੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂ ਹੈ ਨਾ ਜੰਗਲੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੋਮ੍ਰਿਗ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਾ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਜਗਿਆਸੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਵਾਯੁ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਵਿਤਰ (ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਉਹ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸੂਰਯ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਬਹੁਰੂਪ (ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ) ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਉਹ ਉਸ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ^AI

అన్నాదుడు (అన్నాన్ని తినేవాడు) అన్నాదుడే అవుతాడు. విందన్ (పొందుతాడు). నలభై ఐదు (పంచచత్వారింశత్). (అధ్యాయం 9) ఆశ్వినుడు (అశ్వినులకు సంబంధించిన) ధూమ్రలలాముడు (ధూమ్రవర్ణపు లలామం కలవాడు) అనే పశువును ఆలభేత (వధించాలి). దుర్బ్రాహ్మణుడు (చెడు బ్రాహ్మణుడు) సోమాన్ని త్రాగాలని కోరుకుంటే, అశ్వినులు దేవతలలో సోమపానం చేయనివారు. వారు తరువాత సోమపాన స్థానాన్ని పొందారు. అశ్వినులే దీనికి దేవత. దుర్బ్రాహ్మణుడు సోమాన్ని త్రాగాలని కోరుకుంటే, అశ్వినులే తమ భాగధేయంతో (వాటాతో) అతని వద్దకు పరుగెత్తుతారు. వారే అతనికి సోమపానాన్ని ప్రసాదిస్తారు. సోమపానం అతని వద్దకు నమస్కరిస్తుంది (వస్తుంది). ధూమ్రుడు (ధూమ్రవర్ణుడు) అయితే, ధూమ్రిమాన్ని (ధూమ్రవర్ణాన్ని) అతని నుండి పోగొడతాడు. లలాముడు (లలామం కలవాడు) అవుతాడు. ముఖతః (ముఖం నుండి) అతనిలో తేజస్సును ఉంచుతాడు. వాయవ్యుడు (వాయువుకు సంబంధించిన) గోమృగం (ఆవు-జింక) అనే పశువును ఆలభేత. ఎవరిని చంపినవారు (హత్య చేసినవారు) కలిసి అభిశంస (దూషణ) చేస్తారో, అపవిత్రత వారిని చేరుతుంది. ఎవరిని చంపినవారు కలిసి అభిశంస చేస్తారో, అతను గ్రామ్య పశువు కాదు, అరణ్య పశువు కాదు. గోమృగం అయితే, అది గ్రామంలోనూ కాదు, అరణ్యంలోనూ కాదు. ఎవరిని చంపినవారు కలిసి అభిశంస చేస్తారో, వాయువు దేవతలకు పవిత్రం. వాయువునే తమ భాగధేయంతో అతని వద్దకు పరుగెత్తుతారు. అతడే అతనిని పవిత్రం చేస్తాడు. పరాచీ (పశ్చిమ దిక్కు) వైపు అతనికి వ్యుచ్ఛంతి (వెలుగుతుంది). వ్యుచ్ఛతి (వెలుగుతుంది). చీకటి, పాపం అతనిలో ప్రవేశిస్తాయి. ఎవరి ఆశ్విన శస్త్రం (అశ్వినుల స్తోత్రం) చేయబడుతున్నప్పుడు సూర్యుడు ప్రకాశించడో, సౌర్యుడు (సూర్యునికి సంబంధించిన) బహురూపం (అనేక రూపాలు కలది) అనే పశువును ఆలభేత. అముమ్ (ఆ) ఆదిత్యుడినే తమ భాగధేయంతో అతని వద్దకు పరుగెత్తుతారు. అతడే అతని నుండి చీకటి, పాపాన్ని పోగొడతాడు. ప్రతీచీ (పశ్చిమ దిక్కు) వైపు అతనికి వ్యుచ్ఛంతి (వెలుగుతుంది). వ్యుచ్ఛతి (వెలుగుతుంది). చీకటి, పాపాన్ని పోగొట్టుకుంటాడు. ॥ 59 ॥ ^AI

(ल॒लामः॒ - स ए॒व - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 10)

Anuvaka 65

इन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परी, न्द्र॒-न्नरो॒, मरु॑तो॒ यद्ध॑ वो दि॒वो, या व॒-श्शर्म॑ ॥ भरे॒ष्विन्द्रग्ं॑ सु॒हवग्ं॑ हवामहे ऽग्ंहो॒मुचग्ं॑ सु॒कृत॒-न्दैव्य॒-ञ्जन᳚म् । अ॒ग्नि-म्मि॒त्रं-वँरु॑णग्ं सा॒तये॒ भग॒-न्द्यावा॑पृथि॒वी म॒रुतः॑ स्व॒स्तये᳚ ॥ म॒मत्तु॑ नः॒ परि॑ज्मा वस॒र्॒हा म॒मत्तु॒ वातो॑ अ॒पां-वृँष॑ण्वान्न् । शि॒शी॒तमि॑न्द्रापर्वता यु॒व-न्न॒स्तन्नो॒ विश्वे॑ वरिवस्यन्तु दे॒वाः ॥ प्रि॒या वो॒ नाम॑ - [प्रि॒या वो॒ नाम॑, हु॒वे॒ तु॒राणा᳚म् ।] 60
हुवे तु॒राणा᳚म् । आ य-त्तृ॒पन्म॑रुतो वावशा॒नाः ॥ श्रि॒यसे॒ क-म्भा॒नुभि॒-स्स-म्मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भि-स्सुखा॒दयः॑ । ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अ॒ग्निः प्र॑थ॒मो वसु॑भिर्नो अव्या॒-थ्सोमो॑ रु॒द्रेभि॑र॒भि र॑क्षत॒ त्मना᳚ । इन्द्रो॑ म॒रुद्भि॑र्-ऋतु॒धा कृ॑णोत्वादि॒त्यैर्नो॒ वरु॑ण॒-स्सग्ं शि॑शातु ॥ स-न्नो॑ दे॒वो वसु॑भिर॒ग्नि-स्सग्ं [वसु॑भिर॒ग्नि-स्सम्, सोम॑स्त॒नूभी॑ रु॒द्रिया॑भिः ।] 61
सोम॑स्त॒नूभी॑ रु॒द्रिया॑भिः । समिन्द्रो॑ म॒रुद्भि॑ र्य॒ज्ञियै॒-स्समा॑दि॒त्यैर्नो॒ वरु॑णो अजिज्ञिपत् ॥ यथा॑-ऽऽदि॒त्या वसु॑भि-स्सम्बभू॒वु-र्म॒रुद्भी॑ रु॒द्रा-स्स॒मजा॑नता॒भि । ए॒वा त्रि॑णाम॒न्न-हृ॑णीयमाना॒ विश्वे॑ दे॒वा-स्सम॑नसो भवन्तु ॥ कुत्रा॑ चि॒द्यस्य॒ समृ॑तौ र॒ण्वा नरो॑ नृ॒षद॑ने । अर्ह॑न्तश्चि॒-द्यमि॑न्ध॒ते स॑ञ्ज॒नय॑न्ति ज॒न्तवः॑ ॥ सं-यँदि॒षो वना॑महे॒ सग्ं ह॒व्या मानु॑षाणाम् । उ॒त द्यु॒म्नस्य॒ शव॑स [शव॑सः, ऋ॒तस्य॑ र॒श्मिमा द॑दे ।] 62
ऋ॒तस्य॑ र॒श्मिमा द॑दे ॥ य॒ज्ञो दे॒वाना॒-म्प्रत्ये॑ति सु॒म्नमादि॑त्यासो॒ भव॑ता मृड॒यन्तः॑ । आ वो॒-ऽर्वाची॑ सुम॒तिर्व॑वृत्याद॒ग्ं॒ होश्चि॒द्या व॑रिवो॒वित्त॒रा-ऽस॑त् ॥ शुचि॑र॒प-स्सू॒यव॑सा अद॑ब्ध॒ उप॑ क्षेति वृ॒द्धव॑या-स्सु॒वीरः॑ । नकि॒ष्टं(2) घ्न॒न्त्यन्ति॑तो॒ न दू॒राद्य आ॑दि॒त्याना॒-म्भव॑ति॒ प्रणी॑तौ ॥ धा॒रय॑न्त आदि॒त्यासो॒ जग॒थ्स्था दे॒वा विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः । दी॒र्घाधि॑यो॒ रक्ष॑माणा [रक्ष॑माणाः, अ॒सु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒-] 63
असु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒-श्चय॑माना ऋ॒णानि॑ ॥ ति॒स्रो भूमी᳚र्धारय॒-न्त्रीग्ं रु॒त द्यू-न्त्रीणि॑ व्र॒ता वि॒दथे॑ अ॒न्तरे॑षाम् । ऋ॒तेना॑-ऽऽदित्या॒ महि॑ वो महि॒त्व-न्तद॑र्यमन् वरुण मित्र॒ चारु॑ ॥ त्यान्नु क्ष॒त्रिया॒ग्ं॒ अव॑ आदि॒त्यान्. या॑चिषामहे । सु॒मृ॒डी॒काग्ं अ॒भिष्ट॑ये ॥ न द॑क्षि॒णा विचि॑किते॒ न स॒व्या न प्रा॒चीन॑मादित्या॒ नोत प॒श्चा । पा॒क्या॑ चिद्वसवो धी॒र्या॑ चि- [धी॒र्या॑ चित्, यु॒ष्मानी॑तो॒] 64
-द्यु॒ष्मानी॑तो॒ अभ॑य॒-ञ्ज्योति॑रश्याम् ॥ आ॒दि॒त्याना॒मव॑सा॒ नूत॑नेन सक्षी॒महि॒ शर्म॑णा॒ शन्त॑मेन । अ॒ना॒गा॒स्त्वे अ॑दिति॒त्वे तु॒रास॑ इ॒मं-यँ॒ज्ञ-न्द॑धतु॒ श्रोष॑माणाः ॥ इ॒म-म्मे॑ वरुण श्रुधी॒ हव॑म॒द्या च॑ मृडय । त्वाम॑व॒स्युरा च॑के ॥ तत्त्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒-स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ । अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्ध्युरु॑शग्ंस॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥ 65 ॥

indraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparī, ndra॒-nnaro॒, marṷto॒ yaddha̭ vo di॒vo, yā va॒-śśarma̭ || bhare॒ṣvindragṃ̭ su॒havagṃ̭ havāmahe 'gṃho॒mucagṃ̭ su॒kṛta॒-ndaivya॒-ñjana᳚m | a॒gni-mmi॒traṃ-va~rṷṇagṃ sā॒taye॒ bhaga॒-ndyāvā̭pṛthi॒vī ma॒rutaḥ̭ sva॒staye᳚ || ma॒mattṷ naḥ॒ pari̭jmā vasa॒r॒hā ma॒mattu॒ vāto̭ a॒pāṃ-vṛ~ṣa̭ṇvānn | śi॒śī॒tami̭ndrāparvatā yu॒va-nna॒stanno॒ viśvḙ varivasyantu de॒vāḥ || pri॒yā vo॒ nāma̭ - [pri॒yā vo॒ nāma̭, hu॒ve॒ tu॒rāṇā᳚m |] 60
huve tu॒rāṇā᳚m | ā ya-ttṛ॒panma̭ruto vāvaśā॒nāḥ || śri॒yase॒ ka-mbhā॒nubhi॒-ssa-mmi̭mikṣire॒ te ra॒śmibhi॒sta ṛkva̭bhi-ssukhā॒dayaḥ̭ | te vāśī̭manta i॒ṣmiṇo॒ abhī̭ravo vi॒dre pri॒yasya॒ mārṷtasya॒ dhāmnaḥ̭ || a॒gniḥ pra̭tha॒mo vasṷbhirno avyā॒-thsomo̭ ru॒drebhi̭ra॒bhi ra̭kṣata॒ tmanā᳚ | indro̭ ma॒rudbhi̭r-ṛtu॒dhā kṛ̭ṇotvādi॒tyairno॒ varṷṇa॒-ssagṃ śi̭śātu || sa-nno̭ de॒vo vasṷbhira॒gni-ssagṃ [vasṷbhira॒gni-ssam, soma̭sta॒nūbhī̭ ru॒driyā̭bhiḥ |] 61
soma̭sta॒nūbhī̭ ru॒driyā̭bhiḥ | samindro̭ ma॒rudbhi̭ rya॒jñiyai॒-ssamā̭di॒tyairno॒ varṷṇo ajijñipat || yathā̭-''di॒tyā vasṷbhi-ssambabhū॒vu-rma॒rudbhī̭ ru॒drā-ssa॒majā̭natā॒bhi | e॒vā tri̭ṇāma॒nna-hṛ̭ṇīyamānā॒ viśvḙ de॒vā-ssama̭naso bhavantu || kutrā̭ ci॒dyasya॒ samṛ̭tau ra॒ṇvā naro̭ nṛ॒ṣada̭ne | arha̭ntaści॒-dyami̭ndha॒te sa̭ñja॒naya̭nti ja॒ntavaḥ̭ || saṃ-ya~di॒ṣo vanā̭mahe॒ sagṃ ha॒vyā mānṷṣāṇām | u॒ta dyu॒mnasya॒ śava̭sa [śava̭saḥ, ṛ॒tasya̭ ra॒śmimā da̭de |] 62
ṛ॒tasya̭ ra॒śmimā da̭de || ya॒jño de॒vānā॒-mpratyḙti su॒mnamādi̭tyāso॒ bhava̭tā mṛḍa॒yantaḥ̭ | ā vo॒-'rvācī̭ suma॒tirva̭vṛtyāda॒gṃ॒ hości॒dyā va̭rivo॒vitta॒rā-'sa̭t || śuci̭ra॒pa-ssū॒yava̭sā ada̭bdha॒ upa̭ kṣeti vṛ॒ddhava̭yā-ssu॒vīraḥ̭ | naki॒ṣṭaṃ(2) ghna॒ntyanti̭to॒ na dū॒rādya ā̭di॒tyānā॒-mbhava̭ti॒ praṇī̭tau || dhā॒raya̭nta ādi॒tyāso॒ jaga॒thsthā de॒vā viśva̭sya॒ bhuva̭nasya go॒pāḥ | dī॒rghādhi̭yo॒ rakṣa̭māṇā [rakṣa̭māṇāḥ, a॒su॒rya̭mṛ॒tāvā̭na॒-] 63
asu॒rya̭mṛ॒tāvā̭na॒-ścaya̭mānā ṛ॒ṇāni̭ || ti॒sro bhūmī᳚rdhāraya॒-ntrīgṃ ru॒ta dyū-ntrīṇi̭ vra॒tā vi॒dathḙ a॒ntarḙṣām | ṛ॒tenā̭-''dityā॒ mahi̭ vo mahi॒tva-ntada̭ryaman varuṇa mitra॒ cārṷ || tyānnu kṣa॒triyā॒gṃ॒ ava̭ ādi॒tyān. yā̭ciṣāmahe | su॒mṛ॒ḍī॒kāgṃ a॒bhiṣṭa̭ye || na da̭kṣi॒ṇā vici̭kite॒ na sa॒vyā na prā॒cīna̭mādityā॒ nota pa॒ścā | pā॒kyā̭ cidvasavo dhī॒ryā̭ ci- [dhī॒ryā̭ cit, yu॒ṣmānī̭to॒] 64
-dyu॒ṣmānī̭to॒ abha̭ya॒-ñjyoti̭raśyām || ā॒di॒tyānā॒mava̭sā॒ nūta̭nena sakṣī॒mahi॒ śarma̭ṇā॒ śanta̭mena | a॒nā॒gā॒stve a̭diti॒tve tu॒rāsa̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nda̭dhatu॒ śroṣa̭māṇāḥ || i॒ma-mmḙ varuṇa śrudhī॒ hava̭ma॒dyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭va॒syurā ca̭ke || tattvā̭ yāmi॒ brahma̭ṇā॒ vanda̭māna॒-stadā śā᳚ste॒ yaja̭māno ha॒virbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇe॒ha bo॒ddhyurṷśagṃsa॒ mā na॒ āyuḥ॒ pramo̭ṣīḥ || 65 ||

हे इन्द्र, हामी तिमीलाई सबैतिरबाट बोलाउँछौं; हे नरहरू, इन्द्रलाई; हे मरुतहरू, जब तिमीहरू द्युलोकबाट आउँछौ, जुन शरण हामीलाई दिन्छ। संग्रामहरूमा हामी इन्द्रलाई राम्ररी बोलाउने, पापबाट मुक्त गर्ने, सत्कर्म गर्ने दैवी जनलाई आह्वान गर्छौं। अग्नि, मित्र, वरुण, भग, द्यावापृथिवी र मरुतहरूलाई हामी सुरक्षाको लागि आह्वान गर्छौं। हामीलाई परिज्मा (सर्वव्यापी) धनको वर्षा गर्नेले प्रसन्न पारोस्; वायुले पनि प्रसन्न पारोस् जो जलका वर्षक हुन्। हे इन्द्र र पर्वतहरू, तिमीहरू हाम्रा लागि तीखा हुनुहोस्; सबै देवताहरूले हामीलाई वरिवस्य (सेवा) गरून्। हे मरुतहरू, म तिमीहरूका प्रिय नामहरू आह्वान गर्छु, जो शीघ्र गर्नेहरू हुन्। जब मरुतहरू तृप्त भएर गर्जन गर्दै आए, तिनीहरू श्रीको लागि किरणहरूद्वारा, तेजस्वी किरणहरूद्वारा, सुख दिनेहरूले एकसाथ मिसिए। तिनीहरू वाशी (किरण) भएका, इष्मिन (वेगवान), अभीरव (निर्भय) भएका, प्रिय मारुत धामबाट देखिए। अग्निले पहिले वसुहरूसँग हाम्रो रक्षा गरोस्; सोमले रुद्रहरूसँग आफ्नै शरीरले रक्षा गरोस्। इन्द्रले मरुतहरूसँग ऋतुधा (ऋतुहरूलाई धारण गर्ने) बनाउनुहोस्; आदित्यहरूसँग वरुणले हामीलाई संगत गरून् र तीखा बनाउनुहोस्। अग्नि वसुहरूसँग हाम्रो रक्षा गरोस्; सोमले रुद्रीय शरीरहरूसँग; इन्द्रले मरुतहरूसँग जो यज्ञीय छन्; वरुणले आदित्यहरूसँग हामीलाई जिताउनुहोस्। जसरी आदित्यहरू वसुहरूसँग एक भए, रुद्रहरू मरुतहरूसँग एक भए, त्यसैगरी त्रिणाम (तीन नाम भएको) अन्नले हृणीयमान (लज्जित) हुँदै सबै देवताहरू एक मन भएर होऊन्। जसको समृद्धिमा नरहरू रमाउँछन्, नृषदन (मानिसहरूको बास) मा; जसलाई अर्हन्त (योग्य) भएर पनि प्रज्वलित गर्छन्, जन्तुहरूले उत्पन्न गर्छन्। हामी संयदि (संगत) इषो (अन्न) को वनामहे (प्रार्थना गर्छौं), मानुषहरूका हव्य (आहुति) संग; र द्युम्न (धन) को शवस (बल) को; मैले ऋत (सत्य) को रश्मि (किरण) ग्रहण गरें। यज्ञ देवताहरूको सुम्न (सुख) प्रति जान्छ; हे आदित्यहरू, मृडयन्त (कृपा गर्ने) हुनुहोस्। तिमीहरूको सुमति (सद्भावना) हामीतिर फर्कियोस्; जो अङ्गहोश (पाप) बाट पनि वरिवोवित्तर (अधिक रक्षा गर्ने) होस्। शुचि (पवित्र) अप (कर्म) भएको, सुयवस (राम्रो घाँस) भएको, अदब्ध (अहिंसक), वृद्धवय (वृद्ध अवस्था) भएको, सुवीर (राम्रो वीर) त्यहाँ निवास गर्छ। जो आदित्यहरूको प्रणीत (नेतृत्व) मा हुन्छ, उसलाई नजिकबाट वा टाढाबाट कसैले हिंसा गर्दैन। आदित्यहरूले जगत्स्थ (संसारमा अवस्थित) धारण गर्दै, विश्वको भुवनको गोपा (रक्षक) भएर, दीर्घाधिय (दीर्घ चिन्ता) भएर, असुर्य (असुर सम्बन्धी) र ऋतावान (सत्यवान) को रक्षा गर्दै, ऋणहरू चयमान (संचित) गर्दै। तीन पृथ्वीहरू धारण गर्छन्, तीन द्युलोकहरू, तीन व्रतहरू विदथ (यज्ञ) मा तिनीहरूका बीच। हे आदित्यहरू, ऋत (सत्य) द्वारा तिमीहरूको महि (महिमा) महान छ; हे अर्यमन, वरुण, मित्र, त्यो चारु (प्रिय) छ। ती क्षत्रिय आदित्यहरूलाई हामी अव (रक्षा) को लागि याचना गर्छौं, सुमृडीक (कृपा) को अभिष्टि (प्राप्ति) को लागि। दक्षिण, सव्य (बायाँ), पूर्व वा पश्चिममा आदित्यहरू देखिँदैनन्; हे वसुहरू, पाक्य (पक्व) र धीर्य (धैर्य) बाट पनि; तिमीहरूबाट ल्याइएको अभय ज्योति मैले प्राप्त गरें। हामी आदित्यहरूको नूतन (नयाँ) अव (रक्षा) द्वारा, शन्तम (शान्त) शर्म (सुख) द्वारा सक्षीमहि (संगत होऔं)। अनागसत्व (निर्दोषता) र अदितित्व (अदिति भाव) मा, हे तुरास (शीघ्र गर्ने), तिनीहरूले यो यज्ञ धारण गरून्, सुन्दै। हे वरुण, यो मेरो हव (आह्वान) सुन, र आज कृपा गर; मैले तिमीलाई अवस्यु (रक्षा चाहने) भएर आकांक्षा गरें। हे वरुण, म तिमीलाई ब्रह्म (मन्त्र) द्वारा वन्दना गर्दै याचना गर्छु; त्यो तिमीले शास्ते (नियन्त्रण गर्छौ); यजमानले हविर्भिः (आहुतिहरू) द्वारा; अहेडमान (अपमान नगर्दै) भएर, हे वरुण, यहाँ बोध गर; हे उरुशंस (विस्तृत कीर्ति भएका), हाम्रो आयु प्रमोषी (नष्ट) नगर। ^AI

ਹੇ ਇੰਦਰ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਨਾਇਕੋ! ਹੇ ਮਰੁਤੋ! ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦਿਓ। ਸੰਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਖੀ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਅਗਨੀ, ਮਿੱਤਰ, ਵਰੁਣ, ਭਗ, ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਲਈ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ; ਵਾਯੁ, ਜੋ ਜਲਾਂ ਦਾ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ; ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਓ, ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਰੁਤੋ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਹੋ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਣ। ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹਨ; ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਮਾਰੁਤ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸੁਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਸੋਮ ਰੁਦਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਇੰਦਰ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਤੁਆਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰੇ; ਵਰੁਣ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ। ਅਗਨੀ ਵਸੁਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਰੁਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਯੱਗ ਦੇ ਯੋਗ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤਿਆ ਵਸੁਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਰੁਦਰ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਣਾਮਨ (ਤਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ ਮਨ ਨਾਲ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਨਾਇਕ ਲੋਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਵਿਰ ਭਾਗ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਬਲ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੱਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਆਦਿਤਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਬੁੱਧੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ; ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਪਵਿੱਤਰ, ਕਰਮਠ, ਚੰਗੇ ਘਾਹ ਵਾਲੇ, ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ (ਆਦਿਤਿਆ) ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਨਾ ਨੇੜਿਓਂ ਨਾ ਦੂਰੋਂ, ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਦਿਤਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹਨ; ਲੰਮੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਸੁਰ-ਸੰਬੰਧੀ, ਸੱਚੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤਿੰਨ ਸਵਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਦਥ (ਯੱਗ) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਆਦਿਤਿਓ! ਸੱਚ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਹੇ ਅਰਯਮਨ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ! ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਭਲਾਈ ਲਈ। ਨਾ ਸੱਜੇ, ਨਾ ਖੱਬੇ, ਨਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਹੇ ਆਦਿਤਿਓ! ਨਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ (ਕੋਈ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ); ਹੇ ਵਸੁਓ! ਪੱਕੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਵੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਨਿਰਭੈ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ। ਅਸੀਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਨਵੀਨ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੀਏ; ਹੇ ਅਦਿਤਿ! ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਅਦਿਤਿਤ੍ਵ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। ਹੇ ਵਰੁਣ! ਮੇਰੀ ਇਸ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਰੁਣ! ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ (ਸਤੋਤਰ) ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਯਜਮਾਨ ਹਵਿਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵਰੁਣ! ਇੱਥੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾਗੋ; ਹੇ ਉਰੁਸ਼ੰਸ! ਸਾਡੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੋ। ^AI

ఇంద్రుడిని మీ కొరకు సర్వతోముఖముగా పిలుచుచున్నాము; ఓ నరులారా, మరుత్తులారా, ఆకాశమునుండి మీకు ఏ శర్మము కలదో దానిని పిలుచుచున్నాము. యుద్ధములలో ఇంద్రుడిని సుహవముగా (సులభముగా పిలువదగినవాడిగా) ఆహ్వానించుచున్నాము; పాపమును విడిచిపెట్టువాడు, సుకృతుడు, దైవజనుడు అగు ఇంద్రుడిని పిలుచుచున్నాము. అగ్నిని, మిత్రుడిని, వరుణుడిని సంపద కొరకు, భగుడిని, ద్యావాపృథివులను, మరుత్తులను క్షేమము కొరకు పిలుచుచున్నాము. సర్వత్ర సంచరించువాడు, వసువులను హరించువాడు అగు పరిజ్మా మమ్ము ఆనందింపజేయుగాక; వాయువు, జలములకు అధిపతియగు వృషణ్వంతుడు మమ్ము ఆనందింపజేయుగాక. ఓ ఇంద్రా, పర్వతములారా, మీరు మాకు శక్తిని ఇవ్వండి; ఆ సర్వదేవతలు మనకు వరివస్యము (అభీష్టములను) చేయుగాక. మేము మీ ప్రియమైన నామములను, త్వరితగాములగు మరుత్తుల నామములను పిలుచుచున్నాము. మరుత్తులు ఉత్సాహముతో తృప్తి చెందినప్పుడు, వారు తమ కిరణములతో, స్తోత్రములతో, సుఖమును ఇచ్చువారై, శ్రేయస్సు కొరకు ఆకాశమును అలంకరించుకొనిరి. వారు వాశీమంతులు (ఆయుధములు ధరించినవారు), ఇష్మిణులు (బలవంతులు), అభీరవులు (శత్రువులను ఎదిరించువారు); వారు ప్రియమైన మారుత ధామమును పొందిరి. అగ్ని వసువులతో మొదట మనలను రక్షించుగాక; సోముడు రుద్రులతో తనతోనే మనలను రక్షించుగాక. ఇంద్రుడు మరుత్తులతో ఋతువులను ఏర్పాటు చేయుగాక; ఆదిత్యులతో వరుణుడు మనలను సంశిత (సన్నద్ధ)ము చేయుగాక. ఆ దేవుడు అగు అగ్ని వసువులతో, సోముడు రుద్రియములగు తన తనువులతో, ఇంద్రుడు యజ్ఞీయులగు మరుత్తులతో, వరుణుడు ఆదిత్యులతో మనలను సమృద్ధి చేయుగాక. ఆదిత్యులు వసువులతో, రుద్రులు మరుత్తులతో కలిసి ఏ విధముగా పుట్టిరో, అదే విధముగా త్రిణామము (మూడు స్తోమములు) చేత ప్రార్థింపబడుచు సర్వదేవతలు ఏకమనస్కులై ఉందురు గాక. ఎవని సమృద్ధిలో రమణీయులగు నరులు నృషదనమున (మనుష్యుల మధ్య) ఉందురో, అట్టి వానిని అర్హులు కూడా ప్రకాశింపజేతురు; జంతువులు సంజనయము (సృష్టి) చేయుచున్నవి. మేము ఇషువులను (కాంక్షలను) సంయతముగా (కలిపి) కోరుచున్నాము; మనుష్యుల హవ్యములను కలిపి కోరుచున్నాము. ఇంకను ద్యుమ్నము (ధనము) యొక్క శవసము (బలము) నుండి, ఋతము యొక్క రశ్మిని (కిరణమును) స్వీకరించుచున్నాము. యజ్ఞము దేవతల సుఖమునకు ప్రత్యేకముగా వెళ్ళుచున్నది; ఆదిత్యులు మృడయంతులు (అనుగ్రహించువారు) అగుదురు గాక. మీ సుమతి (మంచి బుద్ధి) మా వైపు తిరుగుగాక; అది అంహోరూపమైన హవిస్సు నుండి కూడా వరివోవిత్తరము (అధికముగా రక్షించునది) అగుగాక. పవిత్రుడు, కర్మనిష్ఠుడు, సుయవసుడు (మంచి ఆహారము కలవాడు), అదబ్ధుడు (మోసము లేనివాడు) అగు వాడు వృద్ధవయస్కుడై, సువీరుడై ఉండి దగ్గరనుండి క్షేమముగా నివసించును. ఆదిత్యుల ప్రణీతి (నడవడి)లో ఉండువానిని ఎవ్వరును సమీపమునుండి గాని, దూరమునుండి గాని చంపరు. ఆదిత్యులు జగత్స్థులను (లోకములలో ఉన్నవారిని) ధరించుచు, సర్వభువనమునకు గోపకులు (రక్షకులు); దీర్ఘాధియులు (దీర్ఘచింతన కలవారు), రక్షించుచు, అసుర్యమును (అసుర సంబంధమును), ఋతావానులను (సత్యవంతులను) చేయుచు, ఋణములను చెల్లించుచున్నారు. మూడు భూములను ధరించుచు, మూడు ఆకాశములను, మూడు వ్రతములను వారి మధ్యనున్న విదథమున (జ్ఞానమున) ధరించుచున్నారు. ఓ ఆదిత్యులారా, ఋతము (సత్యము) చేత మీ మహిమ మహత్తరము; ఓ అర్యమా, వరుణా, మిత్రా, అది ప్రియము. ఆ క్షత్రియులగు ఆదిత్యులను మేము ఇప్పుడు రక్షణ కొరకు ప్రార్థించుచున్నాము; అభీష్టముల కొరకు సుమృడీకము (మంచి అనుగ్రహము) కొరకు ప్రార్థించుచున్నాము. ఓ ఆదిత్యులారా, దక్షిణము కాదు, సవ్యము కాదు, తూర్పు కాదు, పశ్చిమము కాదు; ఓ వసువులారా, పాక్యము (పరిపక్వము) కూడా కాదు, ధీర్యము (ధైర్యము) కూడా కాదు; మీచేత ప్రేరేపింపబడిన మేము అభయమగు జ్యోతిని పొందుదుము. ఆదిత్యుల నూతన రక్షణతో, శాంతమగు శర్మము (సుఖము)తో మేము సఖ్యము చేయుదుము. అనాగస్త్వము (నిరపరాధత్వము)లో, అదితిత్వము (అదితి భావము)లో తురాసులు (వేగవంతులు) వినుచు ఈ యజ్ఞమును ధరించుగాక. ఓ వరుణా, ఈ నా హవమును ఈ రోజు వినుము, అనుగ్రహించుము; రక్షణ కోరువాడనగు నేను నిన్నే ఆశ్రయించుచున్నాను. బ్రహ్మముతో నిన్ను స్తుతించుచు నేను నిన్నే ప్రార్థించుచున్నాను; యజమానుడు హవిస్సులతో నిన్ను స్తుతించుచున్నాడు. ఓ వరుణా, అహేడమానుడవై (నింద లేకుండా) ఇక్కడ మమ్ము గమనించుము; ఓ ఉరుశంసా, మా ఆయుస్సును నశింపజేయకుము. ^AI

(नामा॒ - ऽग्नि-स्सग्ं - शव॑सो॒ - रक्ष॑माणा - धी॒र्या॑-ञ्चि॒दे - का॒न्न प॑ञ्चा॒शच्च॑) (अ. 11)
(वा॒य॒व्यं॑ - प्रा॒जप॑ति॒स्ता वरु॑णं - देवासु॒रा ए॒ष्व॑ - सावा॑दि॒त्यो दश॑र्षभा॒-मिन्द्रो॑ व॒लस्य॑ - बार्हस्प॒त्यं - ँव॑षट्का॒रो॑ - ऽसौसौ॒रीं॒ - ँव॑रुण -माश्वि॒न - मिन्द्रं॑-वोँ॒ नर॒ - एकाद॑श)
(वा॒य॒व्य॑ - माग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वी - म॒सावा॑दि॒त्यो - वा अ॑होरा॒त्राणि॑ - वषट्का॒रः - प्र॑जनयि॒ता - हु॑वे तु॒राणां॒ - पञ्च॑षष्टिः )

(nāmā॒ - 'gni-ssagṃ - śava̭so॒ - rakṣa̭māṇā - dhī॒ryā̭-ñci॒de - kā॒nna pa̭ñcā॒śacca̭) (a. 11)
(vā॒ya॒vyaṃ̭ - prā॒japa̭ti॒stā varṷṇaṃ - devāsu॒rā e॒ṣva̭ - sāvā̭di॒tyo daśa̭rṣabhā॒-mindro̭ va॒lasya̭ - bārhaspa॒tyaṃ - ~va̭ṣaṭkā॒ro̭ - 'sausau॒rīṃ॒ - ~va̭ruṇa -māśvi॒na - mindraṃ̭-vo~॒ nara॒ - ekāda̭śa)
(vā॒ya॒vya̭ - māgne॒yī-ṅkṛ̭ṣṇagrī॒vī - ma॒sāvā̭di॒tyo - vā a̭horā॒trāṇi̭ - vaṣaṭkā॒raḥ - pra̭janayi॒tā - hṷve tu॒rāṇāṃ॒ - pañca̭ṣaṣṭiḥ )

(नामानि — अग्नि, सम्, शवसः, रक्षमाणा, धीर्या, चित्, इत् — यी पचास हुन्) (अध्याय ११) (वायव्य, प्राजापति, ता, वरुण, देवासुरा, एषु, साव, आदित्य, दशर्षभ, इन्द्र, वलस्य, बार्हस्पत्य, वषट्कार, असौसौरी, वरुण, आश्विन, इन्द्रं वो नर, एकादश) (वायव्य, आग्नेयी, कृष्णग्रीवी, मसाव, आदित्य, वै, अहोरात्राणि, वषट्कार, प्रजनयिता, हुवे तुराणाम् — पैंसठ्ठी) ^AI

(ਨਾਮਾ - ਅਗਨੀ ਸਮ - ਸ਼ਵਸੋ - ਰਕਸ਼ਮਾਣਾ - ਧੀਰਿਆਂ ਚਿਦੇ - ਕਾਨ ਪੰਜਾਹ) (ਅ. 11) (ਵਾਯਵ੍ਯ - ਪ੍ਰਾਜਾਪਤੀ ਤਾ ਵਰੁਣ - ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਏਸ਼ੁ - ਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯ ਦਸ਼ਰਿਸ਼ਭ - ਇੰਦਰ ਵਲਸ੍ਯ - ਬਾਰਹਸਪਤ੍ਯ - ਵਸ਼ਟਕਾਰ - ਅਸੌਸੌਰੀ - ਵਰੁਣ - ਆਸ਼੍ਵਿਨ - ਇੰਦਰ ਵੋ ਨਰ - ਏਕਾਦਸ਼) (ਵਾਯਵ੍ਯ - ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਗ੍ਰੀਵੀ - ਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯ ਵਾ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ - ਵਸ਼ਟਕਾਰ - ਪ੍ਰਜਨਯਿਤਾ - ਹੁਵੇ ਤੁਰਾਣਾਂ - ਪੰਚਸ਼ਸ਼ਟਿ) ^AI

(నామా - అగ్ని సహ - శవసో - రక్షమాణా - ధీర్యా చిదే - కాన్న పంచాశచ్చ) (అధ్యాయం 11) (వాయవ్యం - ప్రాజాపతిస్తా వరుణం - దేవాసురా ఏష్వ - సావాదిత్యో దశర్షభా - ఇంద్రో వలస్య - బార్హస్పత్యం - వషట్కారో - అసౌసౌరీం - వరుణ - మాశ్విన - ఇంద్రం వో నర - ఏకాదశ) (వాయవ్య - మాగ్నేయీం కృష్ణగ్రీవీ - మసావాదిత్యో - వా అహోరాత్రాణి - వషట్కారః - ప్రజనయితా - హువే తురాణాం - పంచషష్టిః) ^AI

(वा॒य॒व्य॑म्, प्रमो॑षीः)

॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥

|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

॥ हरिः ॐ ॥ ॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको दोस्रो काण्डको पहिलो प्रश्न समाप्त भयो ॥ ^AI

ਹਰਿ ਓਮ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ^AI

॥ హరిః ఓమ్ ॥ ॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితలో రెండవ కాండలో మొదటి ప్రశ్న సమాప్తమైనది ॥ ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे प्रथमः प्रश्नः - पशुविधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

वा॒य॒व्यग्ग्॑ श्वे॒तमा ल॑भेत॒ भूति॑कामो वा॒युर्वै क्षेपि॑ष्ठा दे॒वता॑वा॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयति॒ भव॑त्ये॒वा-ति॑क्षिप्रा दे॒वतेत्या॑हु॒-स्सैन॑मीश्व॒रा प्र॒दह॒ इत्ये॒तमे॒व सन्तं॑-वाँ॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत नि॒युद्वा अ॑स्य॒ धृति॑र्धृ॒त ए॒व भूति॒मुपै॒त्य प्र॑दाहाय॒ भव॑त्ये॒व [ ] 1

वा॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वा॒युर्वा इ॒माः प्र॒जा न॑स्यो॒ता ने॑नीयते वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्र॒जा न॑स्यो॒ता निय॑च्छति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति नि॒युत्व॑ते भवति ध्रु॒वा ए॒वास्मा॒ अन॑पगाः करोति वा॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत प्र॒जाका॑मः प्रा॒णो वै वा॒युर॑पा॒नो नि॒यु-त्प्रा॑णापा॒नौ खलु॒ वा ए॒तस्य॑ प्र॒जाया॒ [प्र॒जायाः᳚, अप॑] 2

अप॑ क्रामतो॒ यो-ऽल॑-म्प्र॒जायै॒ स-न्प्र॒जा-न्न वि॒न्दते॑ वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्राणापा॒नाभ्या᳚-म्प्र॒जा-म्प्र ज॑नयति वि॒न्दते᳚ प्र॒जां-वाँ॒यवे॑ नि॒युत्व॑त॒ आ ल॑भेत॒ ज्योगा॑मयावी प्रा॒णो वै वा॒युर॑पा॒नो नि॒यु-त्प्रा॑णापा॒नौ खलु॒ वा ए॒तस्मा॒ दप॑क्रामतो॒ यस्य॒ ज्योगा॒मय॑ति वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ - [भाग॒धेये॒नोप॑, धा॒व॒ति॒ स] 3

धावति॒ स ए॒वा-ऽस्मि॑-न्प्राणापा॒नौ द॑धात्यु॒त यदी॒तासु॒र्भव॑ति॒ जीव॑त्ये॒व प्र॒जाप॑ति॒र्वा इ॒दमेक॑ आसी॒-थ्सो॑-ऽकामयत प्र॒जाः प॒शून्-थ्सृ॑जे॒येति॒ स आ॒त्मनो॑ व॒पामुद॑क्खिद॒-त्ताम॒ग्नौ प्रागृ॑ह्णा॒-त्ततो॒-ऽजस्तू॑प॒र-स्सम॑भव॒-त्तग्ग् स्वायै॑ दे॒वता॑या॒ आ ऽल॑भत॒ ततो॒ वै स प्र॒जाः प॒शून॑सृजत॒ यः प्र॒जाका॑मः [ ] 4

प॒शुका॑म॒-स्स्या-थ्स ए॒त-म्प्रा॑जाप॒त्यम॒ज-न्तू॑प॒रमा ल॑भेत प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै᳚ प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्रज॑नयति॒ यच्छ्म॑श्रु॒णस्त-त्पुरु॑षाणाग्ं रू॒पं-यँ-त्तू॑प॒रस्तदश्वा॑नां॒-यँद॒न्यतो॑द॒-न्त-द्गवां॒-यँदव्या॑ इव श॒फास्तदवी॑नां॒-यँद॒जस्त-द॒जाना॑-मे॒ताव॑न्तो॒ वै ग्रा॒म्याः प॒शव॒स्ता- [प॒शव॒स्तान्, रू॒पेणै॒वाव॑ रुन्धे] 5

-न्रू॒पेणै॒वाव॑ रुन्धे सोमापौ॒ष्ण-न्त्रै॒तमा ल॑भेत प॒शुका॑मो॒द्वौ वा अ॒जायै॒ स्तनौ॒ नानै॒व द्वाव॒भि जाये॑ते॒ ऊर्ज॒-म्पुष्टि॑-न्तृ॒तीयः॑सोमापू॒षणा॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मै॑ प॒शू-न्प्रज॑नयत॒-स्सोमो॒ वै रे॑तो॒धाः पू॒षा प॑शू॒ना-म्प्र॑जनयि॒ता सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा॑ति पू॒षा प॒शू-न्प्र ज॑नय॒त्यौदु॑म्बरो॒ यूपो॑ भव॒त्यूर्ग्वा उ॑दु॒म्बर॒ ऊर्क्प॒शव॑ ऊ॒र्जैवास्मा॒ ऊर्ज॑-म्प॒शूनव॑ रुन्धे ॥ 6 ॥

(अप्र॑दाहाय॒ भव॑त्ये॒व - प्र॒जाया॑ - आ॒मय॑ति वा॒युमे॒व नि॒युत्व॑त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ - प्र॒जाक॑म॒ - स्तान् - यूप॒ - स्त्रयो॑दश च ) (अ. 1)

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ता अ॑स्मा-थ्सृ॒ष्टाः परा॑चीराय॒-न्ता वरु॑णमगच्छ॒-न्ता अन्वै॒-त्ताः पुन॑रयाचत॒ ता अ॑स्मै॒ न पुन॑रददा॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒-द्वरं॑-वृँणी॒ष्वाथ॑ मे॒ पुन॑र्दे॒हीति॒ तासां॒-वँर॒मा ऽल॑भत॒ स कृ॒ष्ण एक॑शितिपाद-भव॒द्यो वरु॑ण गृहीत॒-स्स्या-थ्स ए॒तं-वाँ॑रु॒ण-ङ्कृ॒ष्ण-मेक॑शितिपाद॒मा-ल॑भेत॒ वरु॑ण- [वरु॑णम्, ए॒व स्वेन॑] 7

-मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैनं॑-वँरुणपा॒शा-न्मु॑ञ्चति कृ॒ष्ण एक॑शितिपा-द्भवति वारु॒णो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै॒ सुव॑र्भानुरासु॒र-स्सूर्य॒-न्तम॑सा-ऽविद्ध्य॒त तस्मै॑दे॒वाः प्राय॑श्चित्ति-मैच्छ॒-न्तस्य॒ य-त्प्र॑थ॒म-न्तमो॒-ऽपाघ्न॒न्-थ्सा कृ॒ष्णा-ऽवि॑रभव॒-द्य-द्द्वि॒तीय॒ग्ं॒ सा फल्गु॑नी॒ यत तृ॒तीय॒ग्ं॒ सा ब॑ल॒क्षी यद॑द्ध्य॒स्था-द॒पाकृ॑न्त॒न्-थ्सा ऽवि॑र्व॒शा [ ] 8

सम॑भव॒-त्ते दे॒वा अ॑ब्रुव-न्देवप॒शुर्वा अ॒यग्ं सम॑भू॒-त्कस्मा॑ इ॒ममा ल॑फ्स्यामह॒ इत्यथ॒ वै तर्ह्यल्पा॑ पृथि॒व्यासी॒-दजा॑ता॒ ओष॑धय॒स्तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॒या-ऽल॑भन्त॒ ततो॒ वा अप्र॑थत पृथि॒व्य-जा॑य॒न्तौष॑धयो॒ यः का॒मये॑त॒ प्रथे॑य प॒शुभिः॒ प्र प्र॒जया॑ जाये॒येति॒ स ए॒तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॒या- [कामा॑य, आल॑भेता ऽऽदि॒त्याने॒व] 9

-ऽऽल॑भेता ऽऽदि॒त्याने॒व काम॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वैन॑-म्प्र॒थय॑न्ति प॒शुभिः॒ प्र प्र॒जया॑ जनयन्त्य॒-सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ता म॒ल्॒हा आल॑भन्ता-ऽऽग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वीग्ं सग्ं॑हि॒तामै॒न्द्रीग् श्वे॒ता-म्बा॑र्हस्प॒त्या-न्ताभि॑रे॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒स-का॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ता म॒ल्॒हा आ ल॑भेता- [आ ल॑भेत, आ॒ग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वीग्ं] 10

(शिखण्डि पञ्चति)

-ऽव॑ रुन्धे संवँथ्स॒र-म्प॒र्याल॑भ्यन्ते संवँथ्स॒रो वै ब्र॑ह्मवर्च॒सस्य॑ प्रदा॒ता सं॑वँथ्स॒र ए॒वास्मै᳚ ब्रह्मवर्च॒स-म्प्र य॑च्छति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति ग॒र्भिण॑यो भवन्तीन्द्रि॒यं-वैँ गर्भ॑ इन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑-न्दधति सारस्व॒ती-म्मे॒षीमा ल॑भेत॒ य ई᳚श्व॒रो वा॒चो वदि॑तो॒-स्सन् वाच॒-न्न वदे॒-द्वाग्वै सर॑स्वती॒ सर॑स्वतीमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ सैवास्मि॒- [सैवास्मिन्न्॑, वाच॑-न्दधाति] 12

-न्वाच॑-न्दधाति प्रवदि॒ता वा॒चो भ॑व॒त्यप॑न्नदती भवति॒ तस्मा᳚-न्मनु॒ष्या᳚-स्सर्वां॒-वाँचं॑-वँदन्त्याग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रु-ञ्ज्योगा॑मयाव्य॒ग्निं-वाँ ए॒तस्य॒ शरी॑र-ङ्गच्छति॒ सोम॒ग्ं॒ रसो॒ यस्य॒ ज्योगा॒मय॑त्य॒ग्नेरे॒वास्य॒ शरी॑र-न्निष्क्री॒णाति॒ सोमा॒-द्रस॑मु॒त यदी॒तासु॒र्भव॑ति॒ जीव॑त्ये॒व सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भेता-ऽऽग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्प्र॒जाका॑म॒-स्सोमो॒ [सोमः॑, वै रे॑तो॒धा] 13

वै रे॑तो॒धा अ॒ग्निः प्र॒जाना᳚-म्प्रजनयि॒ता सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा᳚त्य॒ग्निः प्र॒जा-म्प्रज॑नयति वि॒न्दते᳚ प्र॒जामा᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुं-योँ ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्याम॒नूच्य॒ न वि॒रोचे॑त॒ यदा᳚ग्ने॒यो भव॑ति॒ तेज॑ ए॒वास्मि॒-न्तेन॑ दधाति॒ य-थ्सौ॒म्यो ब्र॑ह्मवर्च॒स-न्तेन॑ कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो भ॑वति॒ तम॑ ए॒वास्मा॒दप॑ हन्ति श्वे॒तो भ॑वति॒ [भ॑वति, रुच॑मे॒वास्मि॑-न्दधाति] 14

रुच॑मे॒वास्मि॑-न्दधाति ब॒भ्रु-स्सौ॒म्यो भ॑वति ब्रह्मवर्च॒समे॒वास्मि॒-न्त्विषि॑-न्दधात्या-ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेत सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्पुरो॒धाया॒ग्॒ स्पर्ध॑मान आग्ने॒यो वै ब्रा᳚ह्म॒ण-स्सौ॒म्यो रा॑ज॒न्यो॑-ऽभितः॑ सौ॒म्यमा᳚ग्ने॒यौ भ॑वत॒-स्तेज॑सै॒व ब्रह्म॑णोभ॒यतो॑ रा॒ष्ट्र-म्परि॑ गृह्णात्येक॒धा स॒मा वृ॑ङ्क्ते पु॒र ए॑न-न्दधते ॥ 15 ॥

(ल॒भे॒त॒ वरु॑णं - ँव॒शै - तामविं॑-वँ॒शामा॑दि॒त्येभ्यः॒ कामा॑य - म॒ल्हा आ ल॑भेत॒ - तान्ये॒व - सैवास्मि॒न्थ् - सोमः॑ - स्वे॒तो भ॑वति॒ - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च ) (अ. 2)

दे॒वा॒सु॒रा ए॒षु लो॒केष्व॑स्पर्धन्त॒ स ए॒तं-विँष्णु॑-र्वाम॒नम॑पश्य॒-त्तग्ग् स्वायै॑ दे॒वता॑या॒ आ-ऽल॑भत॒ ततो॒ वै स इ॒मां-लोँ॒कान॒भ्य॑जयद्- वैष्ण॒वं-वाँ॑म॒नमा ल॑भेत॒ स्पर्ध॑मानो॒ विष्णु॑रे॒व भू॒त्वेमान् ँलो॒कान॒भि ज॑यति॒ विष॑म॒ आ ल॑भेत॒ विष॑मा इव॒ हीमे लो॒का-स्समृ॑द्ध्या॒ इन्द्रा॑य मन्यु॒मते॒ मन॑स्वते ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत सङ्ग्रा॒मे [ ] 16

संयँ॑त्त इन्द्रि॒येण॒ वै म॒न्युना॒ मन॑सा सङ्ग्रा॒म-ञ्ज॑य॒तीन्द्र॑मे॒व म॑न्यु॒मन्त॒-म्मन॑स्वन्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒य-म्म॒न्यु-म्मनो॑ दधाति॒ जय॑ति॒ तग्ं स॑ग्रा॒म्ममिन्द्रा॑य म॒रुत्व॑ते पृश्ञिस॒क्थमा ल॑भेत॒ ग्राम॑काम॒ इन्द्र॑मे॒व म॒रुत्व॑न्त॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ स जा॒ता-न्प्रय॑च्छति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति॒ यदृ॑ष॒भस्तेनै॒- [यदृ॑ष॒भस्तेन॑, ऐ॒न्द्रो य-त्पृश्ञि॒स्तेन॑] 17

-न्द्रो य-त्पृश्ञि॒स्तेन॑ मारु॒त-स्समृ॑द्ध्यै प॒श्चा-त्पृ॑श्ञिस॒क्थो भ॑वति पश्चादन्व-वसा॒यिनी॑मे॒वास्मै॒ विश॑-ङ्करोति सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भे॒तान्न॑काम-स्सौ॒म्यं-वाँ अन्न॒ग्ं॒ सोम॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑॑च्छत्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति ब॒भ्रुर्भ॑वत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै सौ॒म्य-म्ब॒भ्रुमा ल॑भेत॒ यमलग्ं॑ [यमल᳚म्, रा॒ज्याय॒] 18

रा॒ज्याय॒ सन्तग्ं॑ रा॒ज्य-न्नोप॒नमे᳚-थ्सौ॒म्यं-वैँ रा॒ज्यग्ं सोम॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ रा॒ज्य-म्प्रय॑च्छ॒त्युपै॑नग्ं रा॒ज्य-न्न॑मति ब॒भ्रुर्भ॑वत्ये॒त-द्वै सोम॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्या॒ इन्द्रा॑य वृत्र॒तुरे॑ ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत ग॒तश्रीः᳚ प्रति॒ष्ठाका॑मः पा॒प्मान॑मे॒व वृ॒त्र-न्ती॒र्त्वा प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑च्छ॒तीन्द्रा॑याभिमाति॒घ्ने ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा [ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा, ल॒भे॒त॒ यः पा॒प्मना॑] 19

ल॑भेत॒ यः पा॒प्मना॑ गृही॒त-स्स्या-त्पा॒प्मा वा अ॒भिमा॑ति॒रिन्द्र॑मे॒वा- भि॑माति॒हन॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा᳚-त्पा॒प्मान॑म॒भिमा॑ति॒-म्प्रणु॑दत॒ इन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमा ल॑भेत॒ यमलग्ं॑ रा॒ज्याय॒ सन्तग्ं॑ रा॒ज्य-न्नोप॒नमे॒दिन्द्र॑मे॒व व॒ज्रिण॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॒ वज्र॒-म्प्र य॑च्छति॒ स ए॑नं॒ ँवज्रो॒ भूत्या॑ इन्ध॒ उपै॑नग्ं रा॒ज्य-न्न॑मति ल॒लामः॑ प्राशृ॒ङ्गो भ॑वत्ये॒तद्वै वज्र॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै ॥ 20

(स॒ग्रा॒म्मे - तेना - ल॑ - मभिमाति॒घ्ने ल॒लाम॑-म्प्राशृ॒ङ्गमै - नं॒ - पञ्च॑दश च ) (अ. 3)

अ॒सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ता-न्दश॑र्षभा॒मा-ऽल॑भन्त॒ तयै॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒सका॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ता-न्दश॑र्षभा॒मा ल॑भेता॒-मुमे॒वा-ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति व॒सन्ता᳚ प्रा॒तस्त्रीन् ँल॒लामा॒ना ल॑भेत ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने॒ - [म॒द्ध्यन्दि॑ने, त्रीञ्छि॑ति पृ॒ष्ठाञ्छ॒रद्य॑परा॒ह्णे] 21

त्रीञ्छि॑ति पृ॒ष्ठाञ्छ॒रद्य॑परा॒ह्णे त्रीञ्छि॑ति॒वारा॒-न्त्रीणि॒ वा आ॑दि॒त्यस्य॒ तेजाग्ं॑सि व॒सन्ता᳚ प्रा॒तर्ग्री॒ष्मे म॒द्ध्यन्दि॑ने श॒रद्य॑परा॒ह्णे याव॑न्त्ये॒व तेजाग्ं॑सि॒ तान्ये॒वाव॑ रुन्धे॒ त्रय॑स्त्रय॒ आ ल॑भ्यन्ते-ऽभि पू॒र्वमे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति संवँथ्स॒र-म्प॒र्याल॑भ्यन्ते संवँथ्स॒रो वै ब्र॑ह्मवर्च॒सस्य॑ प्रदा॒ता सं॑वँथ्स॒र ए॒वास्मै᳚ ब्रह्मवर्च॒स-म्प्र य॑च्छति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति संवँथ्स॒रस्य॑ प॒रस्ता᳚-त्प्राजाप॒त्य-ङ्कद्रु॒- [ प्राजाप॒त्य-ङ्कद्रु᳚म्, आ ल॑भेत] 22

-मा ल॑भेत प्र॒जाप॑ति॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॑ दे॒वता᳚स्वे॒व प्रति॑तिष्ठति॒ यदि॑ बिभी॒या-द्दु॒श्चर्मा॑ भविष्या॒मीति॑ सोमापौ॒ष्णग्ग् श्या॒ममा ल॑भेत सौ॒म्यो वै दे॒वत॑या॒ पुरु॑षः पौ॒ष्णाः प॒शव॒-स्स्वयै॒वास्मै॑ दे॒वत॑या प॒शुभि॒स्त्वच॑-ङ्करोति॒ न दु॒श्चर्मा॑ भवति दे॒वाश्च॒ वै य॒मश्चा॒स्मिन् ँलो॒के᳚-ऽस्पर्धन्त॒ स य॒मो दे॒वाना॑मिन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मयुवत॒ तद्य॒मस्य॑ [तद्य॒मस्य॑, य॒म॒त्व-न्ते] 23

यम॒त्व-न्ते दे॒वा अ॑मन्यन्त य॒मो वा इ॒दम॑भू॒-द्य-द्व॒यग्ग् स्म इति॒ ते प्र॒जाप॑ति॒मुपा॑धाव॒न्-थ्स ए॒तौ प्र॒जाप॑तिरा॒त्मन॑ उक्षव॒शौ निर॑मिमीत॒ ते दे॒वा वै᳚ष्णावरु॒णीं-वँ॒शामा-ऽल॑भन्तै॒न्द्रमु॒क्षाण॒न्तं-वँरु॑णेनै॒व ग्रा॑हयि॒त्वा विष्णु॑ना य॒ज्ञेन॒ प्राणु॑दन्तै॒न्द्रेणै॒-वास्ये᳚न्द्रि॒यम॑-वृञ्जत॒ यो भ्रातृ॑व्यवा॒न्-थ्स्या-थ्स स्पर्ध॑मानो वैष्णावरु॒णीं- [वैष्णावरु॒णीम्, व॒शामा] 24

-ँव॒शामा ल॑भेतै॒न्द्रमु॒क्षाणं॒-वँरु॑णेनै॒व भ्रातृ॑व्य-ङ्ग्राहयि॒त्वा विष्णु॑ना य॒ज्ञेन॒ प्रणु॑दत ऐ॒न्द्रेणै॒वास्ये᳚न्द्रि॒यं-वृँ॑ङ्क्ते॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚स्य॒ भ्रातृ॑व्यो भव॒तीन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒-न्तं-वृँ॒त्रो ह॒त-ष्षो॑ड॒शभि॑-र्भो॒गैर॑सिना॒-त्तस्य॑ वृ॒त्रस्य॑ शीर्ष॒तो गाव॒ उदा॑य॒-न्ता वै॑दे॒ह्यो॑-ऽभव॒-न्तासा॑मृष॒भो ज॒घने-ऽनूदै॒-त्तमिन्द्रो॑- [ज॒घने-ऽनूदै॒-त्तमिन्द्रः॑, अ॒चा॒य॒थ्सो॑-ऽमन्यत॒] 25

-ऽचाय॒थ्सो॑-ऽमन्यत॒ यो वा इ॒ममा॒लभे॑त॒ मुच्ये॑ता॒स्मा-त्पा॒प्मन॒ इति॒ स आ᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भतै॒न्द्रमृ॑ष॒भ-न्तस्या॒ग्निरे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ सृत-ष्षोडश॒धा वृ॒त्रस्य॑ भो॒गानप्य॑दहदै॒न्द्रेणे᳚न्द्रि॒य- मा॒त्मन्न॑धत्त॒ यः पा॒प्मना॑ गृही॒त-स्स्या-थ्स आ᳚ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व॒मा ल॑भेतै॒न्द्रमृ॑ष॒भ-म॒ग्निरे॒वास्य॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑सृतः [ ] 26

पा॒प्मान॒मपि॑ दहत्यै॒न्द्रेणे᳚न्द्रि॒यमा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ मुच्य॑ते पा॒प्मनो॒ भव॑त्ये॒व द्या॑वापृथि॒व्या᳚-न्धे॒नुमा ल॑भेत॒ ज्योग॑परुद्धो॒ ऽनयो॒र्॒हि वा ए॒षो-ऽप्र॑तिष्ठि॒तो-ऽथै॒ष ज्योगप॑रुद्धो॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ते ए॒वैन॑-म्प्रति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयतः॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति पर्या॒रिणी॑ भवति पर्या॒रीव॒ ह्ये॑तस्य॑ रा॒ष्ट्रं-योँ ज्योग॑परुद्ध॒-स्समृ॑द्ध्यै वाय॒व्यं॑- [वाय॒व्य᳚म्, व॒थ्समा] 27

-ँव॒थ्समा ल॑भेत वा॒युर्वा अ॒नयो᳚र्व॒थ्स इ॒मे वा ए॒तस्मै॑ लो॒का अप॑शुष्का॒ विडप॑शु॒ष्का-ऽथै॒ष ज्योगप॑रुद्धो वा॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॑ इ॒मां-लोँ॒कान्. विश॒-म्प्रदा॑पयति॒ प्रास्मा॑ इ॒मे लो॒का-स्स्नु॑वन्तिभुञ्ज॒त्ये॑नं॒-विँडुप॑तिष्ठते ॥ 28 ॥

(म॒ध्यन्दि॑ने॒ - कद्रुं॑ - ँय॒मस्य॒ - स्पर्ध॑मानो वैष्णावरु॒णीं -तमिन्द्रो᳚ - ऽस्य॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑सृतो - वाय॒व्यं॑ - द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)

इन्द्रो॑ व॒लस्य॒ बिल॒मपौ᳚र्णो॒-थ्स य उ॑त्त॒मः प॒शुरासी॒-त्त-म्पृ॒ष्ठ-म्प्रति॑ स॒गृंह्योद॑क्खिद॒-त्तग्ं स॒हस्र॑-म्प॒शवो-ऽनूदा॑य॒न्-थ्स उ॑न्न॒तो॑-ऽभव॒द्यः प॒शुका॑म॒-स्स्या-थ्स ए॒तमै॒न्द्रमु॑न्न॒तमा ल॑भे॒तेन्द्र॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒शू-न्प्रय॑च्छति पशु॒माने॒व भ॑वत्युन्न॒तो [भ॑वत्युन्न॒तः, भ॒व॒ति॒ सा॒ह॒स्री] 29

भ॑वति साह॒स्री वा ए॒षा ल॒क्ष्मी यदु॑न्न॒तो ल॒क्ष्मियै॒ व प॒शूनव॑ रुन्धे य॒दा स॒हस्र॑-म्प॒शू-न्प्रा᳚प्नु॒यादथ॑ वैष्ण॒वं-वाँ॑ म॒नमा ल॑भेतै॒तस्मि॒न्. वै त-थ्स॒हस्र॒मद्ध्य॑तिष्ठ॒-त्तस्मा॑दे॒ष वा॑म॒न-स्समी॑षितः प॒शुभ्य॑ ए॒व प्रजा॑तेभ्यः प्रति॒ष्ठा-न्द॑धाति॒ को॑-ऽर्हति स॒हस्र॑-म्प॒शू-न्प्राप्तु॒मित्या॑हु-रहोरा॒त्राण्ये॒व स॒हस्रग्ं॑ स॒म्पाद्या-ऽऽल॑भेत प॒शवो॒ [प॒शवः॑, वा अ॑होरा॒त्राणि॑] 30

वा अ॑होरा॒त्राणि॑ प॒शूने॒व प्रजा॑ता-न्प्रति॒ष्ठा-ङ्ग॑मय॒-त्योष॑धीभ्यो वे॒हत॒मा ल॑भेत प्र॒जाका॑म॒ ओष॑धयो॒ वा ए॒त-म्प्र॒जायै॒ परि॑बाधन्ते॒ यो-ऽल॑-म्प्र॒जायै॒ स-न्प्र॒जा-न्न वि॒न्दत॒ ओष॑धयः॒ खलु॒ वा ए॒तस्यै॒ सूतु॒मपि॑ घ्नन्ति॒ या वे॒ह-द्भव॒त्योष॑धीरे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ता ए॒वास्मै॒ स्वाद्योनेः᳚ प्र॒जा-म्प्र ज॑नयन्ति वि॒न्दते᳚ [ ] 31

प्र॒जामापो॒ वा ओष॑ध॒यो-ऽस॒-त्पुरु॑ष॒ आप॑ ए॒वास्मा॒ अस॑त॒-स्सद्द॑दति॒ तस्मा॑दाहु॒र्यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ नाप॒स्त्वावास॑त॒-स्सद्द॑द॒ती-त्यै॒न्द्रीग्ं सू॒तव॑शा॒मा ल॑भेत॒ भूति॑का॒मो-ऽजा॑तो॒ वा ए॒ष यो-ऽल॒-म्भूत्यै॒ स-न्भूति॒-न्न प्रा॒प्नोतीन्द्र॒-ङ्खलु॒ वा ए॒षा सू॒त्वा व॒शा-ऽभ॑व॒- [व॒शा-ऽभ॑वत्, इन्द्र॑मे॒व] 32

-दिन्द्र॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-म्भूति॑-ङ्गमयति॒ भव॑त्ये॒व यग्ं सू॒त्वा व॒शा स्या-त्तमै॒न्द्रमे॒वा-ऽऽ ल॑भेतै॒तद्वाव तदि॑न्द्रि॒यग्ं सा॒क्षादे॒वेन्द्रि॒यमव॑ रुन्ध ऐन्द्रा॒ग्न-म्पु॑नरु-थ्सृ॒ष्टमा ल॑भेत॒ य आ तृ॒तीया॒-त्पुरु॑षा॒-थ्सोम॒-न्न पिबे॒-द्विच्छि॑न्नो॒ वा ए॒तस्य॑ सोमपी॒थो यो ब्रा᳚ह्म॒ण-स्सन्ना [ ] 33

तृ॒तीया॒-त्पुरु॑षा॒-थ्सोम॒-न्न पिब॑तीन्द्रा॒ग्नी ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मै॑ सोमपी॒थ-म्प्रय॑च्छत॒ उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति॒ यदै॒न्द्रो भव॑तीन्द्रि॒यं-वैँ सो॑मपी॒थ इ॑न्द्रि॒यमे॒व सो॑मपी॒थमव॑ रुन्धे॒ यदा᳚ग्ने॒यो भव॑त्याग्ने॒यो वै ब्रा᳚ह्म॒ण-स्स्वामे॒व दे॒वता॒मनु॒ सन्त॑नोति पुनरुथ्सृ॒ष्टो भ॑वति पुनरुथ्सृ॒ष्ट इ॑व॒ ह्ये॑तस्य॑ [ह्ये॑तस्य॑, सो॒म॒पी॒थ-स्समृ॑द्ध्यै] 34

सोमपी॒थ-स्समृ॑द्ध्यै ब्राह्मणस्प॒त्य-न्तू॑प॒रमा ल॑भेता-भि॒चर॒-न्ब्रह्म॑ण॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तस्मा॑ ए॒वैन॒मा वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒-मार्च्छ॑ति तूप॒रो भ॑वति क्षु॒रप॑वि॒र्वा ए॒षा ल॒क्ष्मी य-त्तू॑प॒र-स्समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्रह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णात्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैन᳚म् ॥ 35 ॥

(भ॒व॒त्यु॒न्न॒तः - प॒शवो॑ - जनयन्ति वि॒न्दते॑ - ऽभव॒थ् - सन्नै - तस्ये॒ - ध्म - स्त्रीणि॑ च) (अ. 5)

बा॒र्॒ह॒स्प॒त्यग्ं शि॑तिपृ॒ष्ठमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो॒ यः का॒मये॑त पृ॒ष्ठग्ं स॑मा॒नानाग्॑ स्या॒मिति॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॑-म्पृ॒ष्ठग्ं स॑मा॒नाना᳚-ङ्करोति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति शितिपृ॒ष्ठो भ॑वति बार्हस्प॒त्यो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै पौ॒ष्णग्ग् श्या॒ममा ल॑भे॒तान्न॑का॒मो-ऽन्नं॒-वैँ पू॒षा पू॒षण॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ [ए॒वास्मै᳚, अन्न॒-म्प्र] 36

अन्न॒-म्प्र य॑च्छत्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति श्या॒मो भ॑वत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै मारु॒त-म्पृश्ञि॒मा ल॑भे॒ता-ऽन्न॑-का॒मो-ऽन्नं॒-वैँ म॒रुतो॑म॒रुत॑ ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒दए॒व भ॑वति॒ पृश्ञि॑ र्भवत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्या ऐ॒न्द्रम॑रु॒णमा ल॑भेतेन्द्रि॒यका॑म॒ इन्द्र॑मे॒व [ ] 37

स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒य-न्द॑धातीन्द्रिया॒व्ये॑व भ॑वत्यरु॒णो भ्रूमा᳚-न्भवत्ये॒तद्वा इन्द्र॑स्य रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै सावि॒त्रमु॑पद्ध्व॒स्तमा ल॑भेत स॒निका॑म-स्सवि॒ता वै प्र॑स॒वाना॑मीशे सवि॒तार॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ स॒नि-म्प्रसु॑वति॒ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्त्युपद्ध्व॒स्तो भ॑वति सावि॒त्रो ह्ये॑ष [सावि॒त्रो ह्ये॑षः, दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै] 38

दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒व-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भे॒ता-ऽन्न॑कामोवैश्वदे॒वं-वाँ अन्नं॒-विँश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒त ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वतिबहुरू॒पग्ग् ह्यन्न॒ग्ं॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒व-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वैश्वदे॒वा वै स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वा-ऽस्मै॑ [ए॒वा-ऽस्मै᳚, स॒जा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति] 39

सजा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वति बहुदेव॒त्यो᳚(1॒) ह्ये॑ष समृ॑द्ध्यै प्राजाप॒त्य-न्तू॑प॒रमा ल॑भेत॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मये᳚-त्प्राजाप॒त्यो वै पुरु॑षः प्र॒जाप॑तिः॒ खलु॒ वै तस्य॑ वेद॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मय॑ति प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒-न्तस्मा॒-थ्स्रामा᳚-न्मुञ्चति तूप॒रो भ॑वति प्राजाप॒त्यो ह्ये॑ -ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै ॥ 40 ॥

(अ॒स्मा॒ - इन्द्र॑मे॒वै - ष - स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मै᳚ - प्राजाप॒त्यो हि - त्रीणि॑ च) (अ. 11)

व॒ष॒ट्का॒रो वै गा॑यत्रि॒यै शिरो᳚-ऽच्छिन॒-त्तस्यै॒ रसः॒ परा॑पत॒-त्त-म्बृह॒स्पति॒ रुपा॑-ऽगृह्णा॒थ्सा शि॑तिपृ॒ष्ठा व॒शा-ऽभ॑व॒द्यो द्वि॒तीयः॑ प॒रा-ऽप॑त॒-त्त-म्मि॒त्रावरु॑णा॒-वुपा॑गृह्णीता॒ग्ं॒ सा द्वि॑रू॒पा व॒शा-ऽभ॑व॒-द्यस्तृ॒तीयः॑ प॒राप॑त॒-त्तं-विँश्वे॑ दे॒वा उपा॑गृह्ण॒न्-थ्सा ब॑हुरू॒पा व॒शा भ॑व॒द्य-श्च॑तु॒र्थः प॒राप॑त॒-थ्स पृ॑थि॒वी-म्प्रा-ऽवि॑श॒-त्त-म्बृह॒स्पति॑र॒- [बृह॒स्पति॑र॒भि, अ॒गृ॒ह्णा॒-दस्त्वे॒वा-ऽयं-] 41

-भ्य॑गृह्णा॒-दस्त्वे॒वा-ऽय-म्भोगा॒येति॒ स उ॑क्षव॒श-स्सम॑भव॒-द्यल्लोहि॑त-म्प॒राप॑त॒-त्त-द्रु॒द्र उपा॑-ऽगृह्णा॒-थ्सा रौ॒द्री रोहि॑णी व॒शा-ऽभ॑व-द्बार्हस्प॒त्याग्ं शि॑तिपृ॒ष्ठामा ल॑भेत ब्रह्मवर्च॒सका॑मो॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ [खलु॑, वै] 42

वै ब्र॑ह्मवर्च॒स-ञ्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॑-म्ब्रह्मवर्च॒समव॑ रुन्धे मैत्रावरु॒णी-न्द्वि॑रू॒पामा ल॑भेत॒ वृष्टि॑कामो मै॒त्रं-वाँ अह॑र्वारु॒णी रात्रि॑रहोरा॒त्राभ्या॒-ङ्खलु॒ वै प॒र्जन्यो॑ वर्षति मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॑ अहोरा॒त्राभ्या᳚-म्प॒र्जन्यं॑-वँर्षयत॒-श्छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै वृष्टि॒-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ [रसे॑न, रसं॒-वृँष्टि॒मव॑ रुन्धे] 43

रसं॒-वृँष्टि॒मव॑ रुन्धे मैत्रावरु॒णी-न्द्वि॑रू॒पामा ल॑भेत प्र॒जाका॑मो मै॒त्रं-वाँ अह॑र्वारु॒णी रात्रि॑रहोरा॒त्राभ्या॒-ङ्खलु॒ वै प्र॒जाः प्रजा॑यन्ते मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॑ अहोरा॒त्राभ्या᳚-म्प्र॒जा-म्प्रज॑नयत॒-श्छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै प्र॒जा छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॑-म्प्र॒जामव॑- [रस॑-म्प्र॒जामव॑, रु॒न्धे॒ वै॒श्व॒दे॒वीम्-] 44

-रुन्धे वैश्वदे॒वी-म्ब॑हुरू॒पामा ल॑भे॒तान्न॑कामो वैश्वदे॒वं-वाँ अन्नं॒-विँश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्नं॒ प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वा अन्न॒-ञ्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रस॒मन्न॒मव॑ रुन्धे वैश्वदे॒वी-म्ब॑हुरू॒पामा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वैश्वदे॒वा वै [वै, स॒जा॒ता विश्वा॑ने॒व] 45

स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्-थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मै॑ सजा॒ता-न्प्र य॑च्छन्ति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति॒ छन्द॑सां॒-वाँ ए॒ष रसो॒ यद्व॒शा रस॑ इव॒ खलु॒ वै स॑जा॒ता-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न॒ रसग्ं॑ सजा॒तानव॑ रुन्धे बार्हस्प॒त्य- मु॑क्षव॒शमा ल॑भेत ब्रह्मवर्च॒सका॑मो॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वा-ऽस्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒सं- [ए॒वा-ऽस्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒सम्, द॒धा॒ति॒ ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स्ये॑व] 46

-द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति॒ वशं॒-वाँ ए॒ष च॑रति॒ यदु॒क्षावश॑ इव॒ खलु॒ वै ब्र॑ह्मवर्च॒सं-वँशे॑नै॒व वश॑-म्ब्रह्मवर्च॒समव॑ रुन्धेरौ॒द्रीग्ंरोहि॑णी॒मा ल॑भेताभि॒चर॑-न्रु॒द्रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तस्मा॑ ए॒वैन॒मा वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑ति॒ रोहि॑णी भवति रौ॒द्री ह्ये॑षा दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्र ह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णात्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैन᳚म् ॥ 47 ॥

(अ॒भि - खलु॒ - वृष्टि॒-श्छन्द॑सामे॒व रसे॑न - प्र॒जामव॑ - वैश्वदे॒वा वै - ब्र॑ह्मवर्च॒सं - ँयूप॒ - एका॒न्नविग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 7)

अ॒सावा॑दि॒त्यो न व्य॑रोचत॒ तस्मै॑ दे॒वाः प्राय॑श्चित्तिमैच्छ॒-न्तस्मा॑ ए॒ताग्ं सौ॒रीग् श्वे॒तां-वँ॒शामा-ऽल॑भन्त॒ तयै॒वास्मि॒-न्रुच॑मदधु॒र्यो ब्र॑ह्मवर्च॒सका॑म॒-स्स्या-त्तस्मा॑ ए॒ताग्ं सौ॒रीग् श्वे॒तां-वँ॒शामा ल॑भेता॒मुमे॒वा ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑-न्ब्रह्मवर्च॒स-न्द॑धाति ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति बै॒ल्॒वो यूपो॑ भवत्य॒सौ [ ] 48

वा आ॑दि॒त्यो यतो-ऽजा॑यत॒ ततो॑ बि॒ल्व॑ उद॑तिष्ठ॒-थ्सयो᳚न्ये॒व ब्र॑ह्मवर्च॒समव॑ रुन्धे ब्राह्मणस्प॒त्या-म्ब॑भ्रुक॒र्णीमा ल॑भेता-भि॒चर॑न्-वारु॒ण-न्दश॑कपाल-म्पु॒रस्ता॒-न्निर्व॑पे॒-द्वरु॑णेनै॒व भ्रातृ॑व्य-ङ्ग्राहयि॒त्वा ब्रह्म॑णा स्तृणुते बभ्रुक॒र्णी भ॑वत्ये॒तद्वै ब्रह्म॑णो रू॒पग्ं समृ॑द्ध्यै॒ स्फ्यो यूपो॑ भवति॒ वज्रो॒ वै स्फ्यो वज्र॑मे॒वास्मै॒ प्र ह॑रति शर॒मय॑-म्ब॒र्॒हि-श्शृ॒णा- [-ब॒र्॒हि-श्शृ॒णाति॑, ए॒वैनं॒-वैँभी॑दक] 49

-त्ये॒वैनं॒-वैँभी॑दक इ॒द्ध्मो भि॒नत्त्ये॒वैनं॑-वैँष्ण॒वं-वाँ॑म॒नमा ल॑भेत॒ यं-यँ॒ज्ञो नोप॒नमे॒-द्विष्णु॒र्वै य॒ज्ञो विष्णु॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ य॒ज्ञ-म्प्र य॑च्छ॒त्युपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति वाम॒नो भ॑वति वैष्ण॒वो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै त्वा॒ष्ट्रं-वँ॑ड॒ब मा ल॑भेत प॒शुका॑म॒स्त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानां᳚- [वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नाना᳚म्, प्र॒ज॒न॒यि॒ता] 50

प्रजनयि॒ता त्वष्टा॑रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒शू-न्मि॑थु॒ना-न्प्र ज॑नयति प्र॒जा हि वा ए॒तस्मि॑-न्प॒शवः॒ प्रवि॑ष्टा॒ अथै॒ष पुमा॒न्थ्सन् व॑ड॒ब-स्सा॒क्षादे॒व प्र॒जा-म्प॒शूनव॑ रुन्धे मै॒त्रग्ग् श्वे॒तमा ल॑भेत सङ्ग्रा॒मे संयँ॑त्ते सम॒यका॑मो मि॒त्रमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॑-म्मि॒त्रेण॒ स-न्न॑यति - [अ-न्न॑यति, वि॒शा॒लो भ॑वति॒] 51

विशा॒लो भ॑वति॒ व्यव॑साययत्ये॒वैन॑-म्प्राजाप॒त्य-ङ्कृ॒ष्णमा ल॑भेत॒ वृष्टि॑कामः प्र॒जाप॑ति॒र्वै वृष्ट्या॑ ईशे प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ प॒र्जन्यं॑-वँर्षयति कृ॒ष्णो भ॑वत्ये॒तद्वै वृष्ट्यै॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे श॒बलो॑ भवति वि॒द्युत॑मे॒वास्मै॑ जनयि॒त्वा व॑र्षयत्यवाशृ॒ङ्गो भ॑वति॒ वृष्टि॑मे॒वास्मै॒ नि य॑च्छति ॥ 52 ॥

(अ॒सौ - शृ॒णाति॑ - मिथु॒नानां᳚ - नयति - यच्छति) (अ. 8)

ए॒व भ॑वति कृ॒ष्णा भ॑वति वारु॒णी ह्ये॑षा दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै मै॒त्रग्ग् श्वे॒तमा ल॑भेत वारु॒ण-ङ्कृ॒ष्णम॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च स॒धांवँन्न॑कामो मै॒त्रीर्वा ओष॑धयो वारु॒णीरापो॒-ऽपा-ञ्च॒ खलु॒ वा ओष॑धीना-ञ्च॒ रस॒मुप॑ जीवामो मि॒त्रावरु॑णावे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छतो-ऽन्ना॒द ए॒व भ॑व- [ए॒व भ॑वति, अ॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च] 54

(शिखण्डि प्रचतिः)

-ता-म्मि॑थु॒ने॑ ऽपश्य॒-न्तस्या॒-न्न सम॑राधय॒न्ता-व॒श्विना॑-वब्रूता-मा॒वयो॒र्वा ए॒षा मैतस्यां᳚ ँवदद्ध्व॒मिति॒ साश्विनो॑रे॒वाभ॑व॒द्यः पुष्टि॑काम॒-स्स्या-थ्स ए॒तामा᳚श्वि॒नीं-यँ॒मीं-वँ॒शामा ल॑भेता॒-ऽश्विना॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ तावे॒वास्मि॒-न्पुष्टि॑-न्धत्तः॒ पुष्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ ॥ 56 ॥

(अ॒न्ना॒दो᳚ - ऽन्ना॒द ए॒व भ॑वत्य - विन्द॒न् - पञ्च॑चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)

आ॒श्वि॒न-न्धू॒म्रल॑लाम॒ मा ल॑भेत॒ यो दुर्ब्रा᳚ह्मण॒-स्सोम॒-म्पिपा॑से-द॒श्विनौ॒ वै दे॒वाना॒-मसो॑मपावास्ता॒-न्तौ प॒श्चा सो॑मपी॒थ-म्प्राप्नु॑ता-म॒श्विना॑-वे॒तस्य॑ दे॒वता॒ यो दुर्ब्रा᳚ह्मण॒-स्सोम॒-म्पिपा॑सत्य॒श्विना॑वे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒-ता-वे॒वा-ऽस्मै॑ सोमपी॒थ-म्प्र य॑च्छत॒ उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति॒ य-द्धू॒म्रो भव॑ति धूम्रि॒माण॑-मे॒वा-ऽस्मा॒-दप॑ हन्ति ल॒लामो॑ [ल॒लामः॑, भ॒व॒ति मु॒ख॒त] 57

भवति मुख॒त ए॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधाति वाय॒व्य॑-ङ्गोमृ॒गमा ल॑भेत॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं से॑यु॒रपू॑ता॒ वा ए॒तं-वाँगृ॑च्छति॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं स॑न्ति॒ नैष ग्रा॒म्यः प॒शुर्नार॒ण्यो य-द्गो॑मृ॒गो नेवै॒ष ग्रामे॒ नार॑ण्ये॒ यमज॑घ्निवाग्ं समभि॒शग्ं स॑न्ति वा॒युर्वै दे॒वाना᳚-म्प॒वित्रं॑-वाँ॒युमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वै- [स ए॒व, ए॒न॒-म्प॒व॒य॒ति॒ परा॑ची॒] 58

-न॑-म्पवयति॒ परा॑ची॒ वा ए॒तस्मै᳚ व्यु॒च्छन्ती॒ व्यु॑च्छति॒ तमः॑ पा॒प्मान॒-म्प्रवि॑शति॒ यस्या᳚-ऽऽश्वि॒ने श॒स्यमा॑ने॒ सूर्यो॒ ना-ऽऽविर्भव॑ति सौ॒र्य-म्ब॑हुरू॒पमा ल॑भेता॒-ऽमु-मे॒वा-ऽऽदि॒त्यग्ग् स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒-त्तमः॑ पा॒प्मान॒मप॑ हन्ति प्र॒तीच्य॑स्मै व्यु॒च्छन्ती॒ व्यु॑च्छ॒त्यप॒ तमः॑ पा॒प्मानग्ं॑ हते ॥ 59 ॥

(ल॒लामः॒ - स ए॒व - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 10)

हुवे तु॒राणा᳚म् । आ य-त्तृ॒पन्म॑रुतो वावशा॒नाः ॥ श्रि॒यसे॒ क-म्भा॒नुभि॒-स्स-म्मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भि-स्सुखा॒दयः॑ । ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अ॒ग्निः प्र॑थ॒मो वसु॑भिर्नो अव्या॒-थ्सोमो॑ रु॒द्रेभि॑र॒भि र॑क्षत॒ त्मना᳚ । इन्द्रो॑ म॒रुद्भि॑र्-ऋतु॒धा कृ॑णोत्वादि॒त्यैर्नो॒ वरु॑ण॒-स्सग्ं शि॑शातु ॥ स-न्नो॑ दे॒वो वसु॑भिर॒ग्नि-स्सग्ं [वसु॑भिर॒ग्नि-स्सम्, सोम॑स्त॒नूभी॑ रु॒द्रिया॑भिः ।] 61

सोम॑स्त॒नूभी॑ रु॒द्रिया॑भिः । समिन्द्रो॑ म॒रुद्भि॑ र्य॒ज्ञियै॒-स्समा॑दि॒त्यैर्नो॒ वरु॑णो अजिज्ञिपत् ॥ यथा॑-ऽऽदि॒त्या वसु॑भि-स्सम्बभू॒वु-र्म॒रुद्भी॑ रु॒द्रा-स्स॒मजा॑नता॒भि । ए॒वा त्रि॑णाम॒न्न-हृ॑णीयमाना॒ विश्वे॑ दे॒वा-स्सम॑नसो भवन्तु ॥ कुत्रा॑ चि॒द्यस्य॒ समृ॑तौ र॒ण्वा नरो॑ नृ॒षद॑ने । अर्ह॑न्तश्चि॒-द्यमि॑न्ध॒ते स॑ञ्ज॒नय॑न्ति ज॒न्तवः॑ ॥ सं-यँदि॒षो वना॑महे॒ सग्ं ह॒व्या मानु॑षाणाम् । उ॒त द्यु॒म्नस्य॒ शव॑स [शव॑सः, ऋ॒तस्य॑ र॒श्मिमा द॑दे ।] 62

ऋ॒तस्य॑ र॒श्मिमा द॑दे ॥ य॒ज्ञो दे॒वाना॒-म्प्रत्ये॑ति सु॒म्नमादि॑त्यासो॒ भव॑ता मृड॒यन्तः॑ । आ वो॒-ऽर्वाची॑ सुम॒तिर्व॑वृत्याद॒ग्ं॒ होश्चि॒द्या व॑रिवो॒वित्त॒रा-ऽस॑त् ॥ शुचि॑र॒प-स्सू॒यव॑सा अद॑ब्ध॒ उप॑ क्षेति वृ॒द्धव॑या-स्सु॒वीरः॑ । नकि॒ष्टं(2) घ्न॒न्त्यन्ति॑तो॒ न दू॒राद्य आ॑दि॒त्याना॒-म्भव॑ति॒ प्रणी॑तौ ॥ धा॒रय॑न्त आदि॒त्यासो॒ जग॒थ्स्था दे॒वा विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः । दी॒र्घाधि॑यो॒ रक्ष॑माणा [रक्ष॑माणाः, अ॒सु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒-] 63

असु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒-श्चय॑माना ऋ॒णानि॑ ॥ ति॒स्रो भूमी᳚र्धारय॒-न्त्रीग्ं रु॒त द्यू-न्त्रीणि॑ व्र॒ता वि॒दथे॑ अ॒न्तरे॑षाम् । ऋ॒तेना॑-ऽऽदित्या॒ महि॑ वो महि॒त्व-न्तद॑र्यमन् वरुण मित्र॒ चारु॑ ॥ त्यान्नु क्ष॒त्रिया॒ग्ं॒ अव॑ आदि॒त्यान्. या॑चिषामहे । सु॒मृ॒डी॒काग्ं अ॒भिष्ट॑ये ॥ न द॑क्षि॒णा विचि॑किते॒ न स॒व्या न प्रा॒चीन॑मादित्या॒ नोत प॒श्चा । पा॒क्या॑ चिद्वसवो धी॒र्या॑ चि- [धी॒र्या॑ चित्, यु॒ष्मानी॑तो॒] 64

-द्यु॒ष्मानी॑तो॒ अभ॑य॒-ञ्ज्योति॑रश्याम् ॥ आ॒दि॒त्याना॒मव॑सा॒ नूत॑नेन सक्षी॒महि॒ शर्म॑णा॒ शन्त॑मेन । अ॒ना॒गा॒स्त्वे अ॑दिति॒त्वे तु॒रास॑ इ॒मं-यँ॒ज्ञ-न्द॑धतु॒ श्रोष॑माणाः ॥ इ॒म-म्मे॑ वरुण श्रुधी॒ हव॑म॒द्या च॑ मृडय । त्वाम॑व॒स्युरा च॑के ॥ तत्त्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒-स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ । अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्ध्युरु॑शग्ंस॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥ 65 ॥

(नामा॒ - ऽग्नि-स्सग्ं - शव॑सो॒ - रक्ष॑माणा - धी॒र्या॑-ञ्चि॒दे - का॒न्न प॑ञ्चा॒शच्च॑) (अ. 11)

(वा॒य॒व्यं॑ - प्रा॒जप॑ति॒स्ता वरु॑णं - देवासु॒रा ए॒ष्व॑ - सावा॑दि॒त्यो दश॑र्षभा॒-मिन्द्रो॑ व॒लस्य॑ - बार्हस्प॒त्यं - ँव॑षट्का॒रो॑ - ऽसौसौ॒रीं॒ - ँव॑रुण -माश्वि॒न - मिन्द्रं॑-वोँ॒ नर॒ - एकाद॑श)

(वा॒य॒व्य॑ - माग्ने॒यी-ङ्कृ॑ष्णग्री॒वी - म॒सावा॑दि॒त्यो - वा अ॑होरा॒त्राणि॑ - वषट्का॒रः - प्र॑जनयि॒ता - हु॑वे तु॒राणां॒ - पञ्च॑षष्टिः )

(वा॒य॒व्य॑म्, प्रमो॑षीः)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्द्वितीयकाण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.1 - वायव्यग्ग् श्वेत मा लभेत - कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय संहिता पाठः