અથ નવમોઽધ્યાયઃ ।
બ્રાહ્મણઃ ઉવાચ ।
પરિગ્રહઃ હિ દુઃખાય યત્ યત્ પ્રિયતમં નૃણામ્ ।
અનન્તં સુખં આપ્નોતિ તત્ વિદ્વાન્ યઃ તુ અકિઞ્ચનઃ ॥ 1॥
સામિષં કુરરં જઘ્નુઃ બલિનઃ યે નિરામિષાઃ ।
તત્ આમિષં પરિત્યજ્ય સઃ સુખં સમવિન્દત ॥ 2॥
ન મે માનાવમાનૌ સ્તઃ ન ચિન્તા ગેહપુત્રિણામ્ ।
આત્મક્રીડઃ આત્મરતિઃ વિચરામિ ઇહ બાલવત્ ॥ 3॥
દ્વૌ એવ ચિન્તયા મુક્તૌ પરમ આનન્દઃ આપ્લુતૌ ।
યઃ વિમુગ્ધઃ જડઃ બાલઃ યઃ ગુણેભ્યઃ પરં ગતઃ ॥ 4॥
ક્વચિત્ કુમારી તુ આત્માનં વૃણાનાન્ ગૃહં આગતાન્ ।
સ્વયં તાન્ અર્હયામાસ ક્વાપિ યાતેષુ બન્ધુષુ ॥ 5॥
તેષં અભ્યવહારાર્થં શાલીન્ રહસિ પાર્થિવ ।
અવઘ્નન્ત્યાઃ પ્રકોષ્ઠસ્થાઃ ચક્રુઃ શઙ્ખાઃ સ્વનં મહત્ ॥
6॥
સા તત્ જુગુપ્સિતં મત્વા મહતી વ્રીડિતા તતઃ ।
બભઞ્જ એકૈકશઃ શઙ્ખાન્ દ્વૌ દ્વૌ પાણ્યોઃ અશેષયત્ ॥
7॥
ઉભયોઃ અપિ અભૂત્ ઘોષઃ હિ અવઘ્નન્ત્યાઃ સ્મ શઙ્ખયોઃ ।
તત્ર અપિ એકં નિરભિદત્ એકસ્માન્ ન અભવત્ ધ્વનિઃ ॥ 8॥
અન્વશિક્ષં ઇમં તસ્યાઃ ઉપદેશં અરિન્દમ ।
લોકાન્ અનુચરન્ એતાન્ લોકતત્ત્વવિવિત્સયા ॥ 9॥
વાસે બહૂનાં કલહઃ ભવેત્ વાર્તા દ્વયોઃ અપિ ।
એકઃ એવ ચરેત્ તસ્માત્ કુમાર્યાઃ ઇવ કઙ્કણઃ ॥ 10॥
મનઃ એકત્ર સંયુજ્યાત્ જિતશ્વાસઃ જિત આસનઃ ।
વૈરાગ્યાભ્યાસયોગેન ધ્રિયમાણં અતન્દ્રિતઃ ॥ 11॥
યસ્મિન્ મનઃ લબ્ધપદં યત્ એતત્
શનૈઃ શનૈઃ મુઞ્ચતિ કર્મરેણૂન્ ।
સત્ત્વેન વૃદ્ધેન રજઃ તમઃ ચ
વિધૂય નિર્વાણં ઉપૈતિ અનિન્ધનમ્ ॥ 12॥
તત્ એવં આત્મનિ અવરુદ્ધચિત્તઃ
ન વેદ કિઞ્ચિત્ બહિઃ અન્તરં વા ।
યથા ઇષુકારઃ નૃપતિં વ્રજન્તમ્
ઇષૌ ગતાત્મા ન દદર્શ પાર્શ્વે ॥ 13॥
એકચાર્યનિકેતઃ સ્યાત્ અપ્રમત્તઃ ગુહાશયઃ ।
અલક્ષ્યમાણઃ આચારૈઃ મુનિઃ એકઃ અલ્પભાષણઃ ॥ 14॥
ગૃહારમ્ભઃ અતિદુઃખાય વિફલઃ ચ અધ્રુવાત્મનઃ ।
સર્પઃ પરકૃતં વેશ્મ પ્રવિશ્ય સુખં એધતે ॥ 15॥
એકો નારાયણો દેવઃ પૂર્વસૃષ્ટં સ્વમાયયા ।
સંહૃત્ય કાલકલયા કલ્પાન્ત ઇદમીશ્વરઃ ॥ 16॥
એક એવાદ્વિતીયોઽભૂદાત્માધારોઽખિલાશ્રયઃ ।
કાલેનાત્માનુભાવેન સામ્યં નીતાસુ શક્તિષુ ।
સત્ત્વાદિષ્વાદિપુએરુષઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ॥ 17॥
પરાવરાણાં પરમ આસ્તે કૈવલ્યસઞ્જ્ઞિતઃ ।
કેવલાનુભવાનન્દસન્દોહો નિરુપાધિકઃ ॥ 18॥
કેવલાત્માનુભાવેન સ્વમાયાં ત્રિગુણાત્મિકામ્ ।
સઙ્ક્ષોભયન્સૃજત્યાદૌ તયા સૂત્રમરિન્દમ ॥ 19॥
તામાહુસ્ત્રિગુણવ્યક્તિં સૃજન્તીં વિશ્વતોમુખમ્ ।
યસ્મિન્પ્રોતમિદં વિશ્વં યેન સંસરતે પુમાન્ ॥ 20॥
યથા ઊર્ણનાભિઃ હૃદયાત્ ઊર્ણાં સન્તત્ય વક્ત્રતઃ ।
તયા વિહૃત્ય ભૂયસ્તાં ગ્રસતિ એવં મહેશ્વરઃ ॥ 21॥
યત્ર યત્ર મનઃ દેહી ધારયેત્ સકલં ધિયા ।
સ્નેહાત્ દ્વેષાત્ ભયાત્ વા અપિ યાતિ તત્ તત્ સરૂપતામ્ ॥ 22॥
કીટઃ પેશસ્કૃતં ધ્યાયન્ કુડ્યાં તેન પ્રવેશિતઃ ।
યાતિ તત્ સ્સત્મતાં રાજન્ પૂર્વરૂપં અસન્ત્યજન્ ॥ 23॥
એવં ગુરુભ્યઃ એતેભ્યઃ એષ મે શિક્ષિતા મતિઃ ।
સ્વાત્મા ઉપશિક્ષિતાં બુદ્ધિં શ્રુણુ મે વદતઃ પ્રભો ॥ 24॥
દેહઃ ગુરુઃ મમ વિરક્તિવિવેકહેતુઃ
બિભ્રત્ સ્મ સત્ત્વનિધનં સતત અર્ત્યુત્ અર્કમ્ ।
તત્ત્વાનિ અનેન વિમૃશામિ યથા તથા અપિ
પારક્યં ઇતિ અવસિતઃ વિચરામિ અસઙ્ગઃ ॥ 25॥
જાયાત્મજાર્થપશુભૃત્યગૃહાપ્તવર્ગાન્
પુષ્ણાતિ યત્ પ્રિયચિકીર્ષયા વિતન્વન્ ॥
સ્વાન્તે સકૃચ્છ્રં અવરુદ્ધધનઃ સઃ દેહઃ
સૃષ્ટ્વા અસ્ય બીજં અવસીદતિ વૃક્ષધર્મા ॥ 26॥
જિહ્વા એકતઃ અમું અવકર્ષતિ કર્હિ તર્ષા
શિશ્નઃ અન્યતઃ ત્વક્ ઉદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ ।
ગ્રાણઃ અન્યતઃ ચપલદૃક્ ક્વ ચ કર્મશક્તિઃ
બહ્વ્યઃ સપત્ન્યઃ ઇવ ગેહપતિં લુનન્તિ ॥ 27॥
સૃષ્ટ્વા પુરાણિ વિવિધાનિ અજયા આત્મશક્ત્યા
વૃક્ષાન્ સરીસૃપપશૂન્ખગદંશમત્સ્યાન્ ।
તૈઃ તૈઃ અતુષ્ટહૃદયઃ પુરુષં વિધાય
બ્રહ્માવલોકધિષણં મુદમાપ દેવઃ ॥ 28॥
લબ્ધ્વા સુદુર્લભં ઇદં બહુસમ્ભવાન્તે
માનુષ્યમર્થદમનિત્યમપીહ ધીરઃ ।
તૂર્ણં યતેત ન પતેત્ અનુમૃત્યુઃ યાવત્
નિઃશ્રેયસાય વિષયઃ ખલુ સર્વતઃ સ્યાત્ ॥ 29॥
એવં સઞ્જાતવૈરાગ્યઃ વિજ્ઞાનલોક આત્મનિ ।
વિચરામિ મહીં એતાં મુક્તસઙ્ગઃ અનહઙ્કૃતિઃ ॥ 30॥
ન હિ એકસ્માત્ ગુરોઃ જ્ઞાનં સુસ્થિરં સ્યાત્ સુપુષ્કલમ્ ।
બ્રહ્મ એતત્ અદ્વિતીયં વૈ ગીયતે બહુધા ઋષિભિઃ ॥ 31॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ યદું વિપ્રસ્તમામન્ત્રય ગભીરધીઃ ।
વન્દિતો।આભ્યર્થિતો રાજ્ઞા યયૌ પ્રીતો યથાગતમ્ ॥ 32॥
અવધૂતવચઃ શ્રુત્વા પૂર્વેષાં નઃ સ પૂર્વજઃ ।
સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તઃ સમચિત્તો બભૂવ હ ॥ 33॥
(ઇતિ અવધૂતગીતમ્ ।)
ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં
સંહિતાયામેકાદશસ્કન્ધે ભગવદુદ્ધવસંવાદે
નવમોઽધ્યાયઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha navamo'dhyāyaḥ |
brāhmaṇaḥ uvāca |
parigrahaḥ hi duḥkhāya yat yat priyatamaṃ nṛṇām |
anantaṃ sukhaṃ āpnoti tat vidvān yaḥ tu akiñcanaḥ || 1||
sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnuḥ balinaḥ ye nirāmiṣāḥ |
tat āmiṣaṃ parityajya saḥ sukhaṃ samavindata || 2||
na me mānāvamānau staḥ na cintā gehaputriṇām |
ātmakrīḍaḥ ātmaratiḥ vicarāmi iha bālavat || 3||
dvau eva cintayā muktau parama ānandaḥ āplutau |
yaḥ vimugdhaḥ jaḍaḥ bālaḥ yaḥ guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ || 4||
kvacit kumārī tu ātmānaṃ vṛṇānān gṛhaṃ āgatān |
svayaṃ tān arhayāmāsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu || 5||
teṣaṃ abhyavahārārthaṃ śālīn rahasi pārthiva |
avaghnantyāḥ prakoṣṭhasthāḥ cakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat ||
6||
sā tat jugupsitaṃ matvā mahatī vrīḍitā tataḥ |
babhañja ekaikaśaḥ śaṅkhān dvau dvau pāṇyoḥ aśeṣayat ||
7||
ubhayoḥ api abhūt ghoṣaḥ hi avaghnantyāḥ sma śaṅkhayoḥ |
tatra api ekaṃ nirabhidat ekasmān na abhavat dhvaniḥ || 8||
anvaśikṣaṃ imaṃ tasyāḥ upadeśaṃ arindama |
lokān anucaran etān lokatattvavivitsayā || 9||
vāse bahūnāṃ kalahaḥ bhavet vārtā dvayoḥ api |
ekaḥ eva caret tasmāt kumāryāḥ iva kaṅkaṇaḥ || 10||
manaḥ ekatra saṃyujyāt jitaśvāsaḥ jita āsanaḥ |
vairāgyābhyāsayogena dhriyamāṇaṃ atandritaḥ || 11||
yasmin manaḥ labdhapadaṃ yat etat
śanaiḥ śanaiḥ muñcati karmareṇūn |
sattvena vṛddhena rajaḥ tamaḥ ca
vidhūya nirvāṇaṃ upaiti anindhanam || 12||
tat evaṃ ātmani avaruddhacittaḥ
na veda kiñcit bahiḥ antaraṃ vā |
yathā iṣukāraḥ nṛpatiṃ vrajantam
iṣau gatātmā na dadarśa pārśve || 13||
ekacāryaniketaḥ syāt apramattaḥ guhāśayaḥ |
alakṣyamāṇaḥ ācāraiḥ muniḥ ekaḥ alpabhāṣaṇaḥ || 14||
gṛhārambhaḥ atiduḥkhāya viphalaḥ ca adhruvātmanaḥ |
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhaṃ edhate || 15||
eko nārāyaṇo devaḥ pūrvasṛṣṭaṃ svamāyayā |
saṃhṛtya kālakalayā kalpānta idamīśvaraḥ || 16||
eka evādvitīyo'bhūdātmādhāro'khilāśrayaḥ |
kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu |
sattvādiṣvādipueruṣaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ || 17||
parāvarāṇāṃ parama āste kaivalyasañjñitaḥ |
kevalānubhavānandasandoho nirupādhikaḥ || 18||
kevalātmānubhāvena svamāyāṃ triguṇātmikām |
saṅkṣobhayansṛjatyādau tayā sūtramarindama || 19||
tāmāhustriguṇavyaktiṃ sṛjantīṃ viśvatomukham |
yasminprotamidaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān || 20||
yathā ūrṇanābhiḥ hṛdayāt ūrṇāṃ santatya vaktrataḥ |
tayā vihṛtya bhūyastāṃ grasati evaṃ maheśvaraḥ || 21||
yatra yatra manaḥ dehī dhārayet sakalaṃ dhiyā |
snehāt dveṣāt bhayāt vā api yāti tat tat sarūpatām || 22||
kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyan kuḍyāṃ tena praveśitaḥ |
yāti tat ssatmatāṃ rājan pūrvarūpaṃ asantyajan || 23||
evaṃ gurubhyaḥ etebhyaḥ eṣa me śikṣitā matiḥ |
svātmā upaśikṣitāṃ buddhiṃ śruṇu me vadataḥ prabho || 24||
dehaḥ guruḥ mama viraktivivekahetuḥ
bibhrat sma sattvanidhanaṃ satata artyut arkam |
tattvāni anena vimṛśāmi yathā tathā api
pārakyaṃ iti avasitaḥ vicarāmi asaṅgaḥ || 25||
jāyātmajārthapaśubhṛtyagṛhāptavargān
puṣṇāti yat priyacikīrṣayā vitanvan ||
svānte sakṛcchraṃ avaruddhadhanaḥ saḥ dehaḥ
sṛṣṭvā asya bījaṃ avasīdati vṛkṣadharmā || 26||
jihvā ekataḥ amuṃ avakarṣati karhi tarṣā
śiśnaḥ anyataḥ tvak udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit |
grāṇaḥ anyataḥ capaladṛk kva ca karmaśaktiḥ
bahvyaḥ sapatnyaḥ iva gehapatiṃ lunanti || 27||
sṛṣṭvā purāṇi vividhāni ajayā ātmaśaktyā
vṛkṣān sarīsṛpapaśūnkhagadaṃśamatsyān |
taiḥ taiḥ atuṣṭahṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya
brahmāvalokadhiṣaṇaṃ mudamāpa devaḥ || 28||
labdhvā sudurlabhaṃ idaṃ bahusambhavānte
mānuṣyamarthadamanityamapīha dhīraḥ |
tūrṇaṃ yateta na patet anumṛtyuḥ yāvat
niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt || 29||
evaṃ sañjātavairāgyaḥ vijñānaloka ātmani |
vicarāmi mahīṃ etāṃ muktasaṅgaḥ anahaṅkṛtiḥ || 30||
na hi ekasmāt guroḥ jñānaṃ susthiraṃ syāt supuṣkalam |
brahma etat advitīyaṃ vai gīyate bahudhā ṛṣibhiḥ || 31||
śrībhagavānuvāca |
ityuktvā sa yaduṃ viprastamāmantraya gabhīradhīḥ |
vandito|ābhyarthito rājñā yayau prīto yathāgatam || 32||
avadhūtavacaḥ śrutvā pūrveṣāṃ naḥ sa pūrvajaḥ |
sarvasaṅgavinirmuktaḥ samacitto babhūva ha || 33||
(iti avadhūtagītam |)
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe bhagavaduddhavasaṃvāde
navamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ नवमोऽध्यायः ।
ब्राह्मणः उवाच ।
परिग्रहः हि दुःखाय यत् यत् प्रियतमं नृणाम् ।
अनन्तं सुखं आप्नोति तत् विद्वान् यः तु अकिञ्चनः ॥ 1॥
सामिषं कुररं जघ्नुः बलिनः ये निरामिषाः ।
तत् आमिषं परित्यज्य सः सुखं समविन्दत ॥ 2॥
न मे मानावमानौ स्तः न चिन्ता गेहपुत्रिणाम् ।
आत्मक्रीडः आत्मरतिः विचरामि इह बालवत् ॥ 3॥
द्वौ एव चिन्तया मुक्तौ परम आनन्दः आप्लुतौ ।
यः विमुग्धः जडः बालः यः गुणेभ्यः परं गतः ॥ 4॥
क्वचित् कुमारी तु आत्मानं वृणानान् गृहं आगतान् ।
स्वयं तान् अर्हयामास क्वापि यातेषु बन्धुषु ॥ 5॥
तेषं अभ्यवहारार्थं शालीन् रहसि पार्थिव ।
अवघ्नन्त्याः प्रकोष्ठस्थाः चक्रुः शङ्खाः स्वनं महत् ॥
6॥
सा तत् जुगुप्सितं मत्वा महती व्रीडिता ततः ।
बभञ्ज एकैकशः शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योः अशेषयत् ॥
7॥
उभयोः अपि अभूत् घोषः हि अवघ्नन्त्याः स्म शङ्खयोः ।
तत्र अपि एकं निरभिदत् एकस्मान् न अभवत् ध्वनिः ॥ 8॥
अन्वशिक्षं इमं तस्याः उपदेशं अरिन्दम ।
लोकान् अनुचरन् एतान् लोकतत्त्वविवित्सया ॥ 9॥
वासे बहूनां कलहः भवेत् वार्ता द्वयोः अपि ।
एकः एव चरेत् तस्मात् कुमार्याः इव कङ्कणः ॥ 10॥
मनः एकत्र संयुज्यात् जितश्वासः जित आसनः ।
वैराग्याभ्यासयोगेन ध्रियमाणं अतन्द्रितः ॥ 11॥
यस्मिन् मनः लब्धपदं यत् एतत्
शनैः शनैः मुञ्चति कर्मरेणून् ।
सत्त्वेन वृद्धेन रजः तमः च
विधूय निर्वाणं उपैति अनिन्धनम् ॥ 12॥
तत् एवं आत्मनि अवरुद्धचित्तः
न वेद किञ्चित् बहिः अन्तरं वा ।
यथा इषुकारः नृपतिं व्रजन्तम्
इषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे ॥ 13॥
एकचार्यनिकेतः स्यात् अप्रमत्तः गुहाशयः ।
अलक्ष्यमाणः आचारैः मुनिः एकः अल्पभाषणः ॥ 14॥
गृहारम्भः अतिदुःखाय विफलः च अध्रुवात्मनः ।
सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखं एधते ॥ 15॥
एको नारायणो देवः पूर्वसृष्टं स्वमायया ।
संहृत्य कालकलया कल्पान्त इदमीश्वरः ॥ 16॥
एक एवाद्वितीयोऽभूदात्माधारोऽखिलाश्रयः ।
कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु ।
सत्त्वादिष्वादिपुएरुषः प्रधानपुरुषेश्वरः ॥ 17॥
परावराणां परम आस्ते कैवल्यसञ्ज्ञितः ।
केवलानुभवानन्दसन्दोहो निरुपाधिकः ॥ 18॥
केवलात्मानुभावेन स्वमायां त्रिगुणात्मिकाम् ।
सङ्क्षोभयन्सृजत्यादौ तया सूत्रमरिन्दम ॥ 19॥
तामाहुस्त्रिगुणव्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतोमुखम् ।
यस्मिन्प्रोतमिदं विश्वं येन संसरते पुमान् ॥ 20॥
यथा ऊर्णनाभिः हृदयात् ऊर्णां सन्तत्य वक्त्रतः ।
तया विहृत्य भूयस्तां ग्रसति एवं महेश्वरः ॥ 21॥
यत्र यत्र मनः देही धारयेत् सकलं धिया ।
स्नेहात् द्वेषात् भयात् वा अपि याति तत् तत् सरूपताम् ॥ 22॥
कीटः पेशस्कृतं ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशितः ।
याति तत् स्सत्मतां राजन् पूर्वरूपं असन्त्यजन् ॥ 23॥
एवं गुरुभ्यः एतेभ्यः एष मे शिक्षिता मतिः ।
स्वात्मा उपशिक्षितां बुद्धिं श्रुणु मे वदतः प्रभो ॥ 24॥
देहः गुरुः मम विरक्तिविवेकहेतुः
बिभ्रत् स्म सत्त्वनिधनं सतत अर्त्युत् अर्कम् ।
तत्त्वानि अनेन विमृशामि यथा तथा अपि
पारक्यं इति अवसितः विचरामि असङ्गः ॥ 25॥
जायात्मजार्थपशुभृत्यगृहाप्तवर्गान्
पुष्णाति यत् प्रियचिकीर्षया वितन्वन् ॥
स्वान्ते सकृच्छ्रं अवरुद्धधनः सः देहः
सृष्ट्वा अस्य बीजं अवसीदति वृक्षधर्मा ॥ 26॥
जिह्वा एकतः अमुं अवकर्षति कर्हि तर्षा
शिश्नः अन्यतः त्वक् उदरं श्रवणं कुतश्चित् ।
ग्राणः अन्यतः चपलदृक् क्व च कर्मशक्तिः
बह्व्यः सपत्न्यः इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ 27॥
सृष्ट्वा पुराणि विविधानि अजया आत्मशक्त्या
वृक्षान् सरीसृपपशून्खगदंशमत्स्यान् ।
तैः तैः अतुष्टहृदयः पुरुषं विधाय
ब्रह्मावलोकधिषणं मुदमाप देवः ॥ 28॥
लब्ध्वा सुदुर्लभं इदं बहुसम्भवान्ते
मानुष्यमर्थदमनित्यमपीह धीरः ।
तूर्णं यतेत न पतेत् अनुमृत्युः यावत्
निःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः स्यात् ॥ 29॥
एवं सञ्जातवैराग्यः विज्ञानलोक आत्मनि ।
विचरामि महीं एतां मुक्तसङ्गः अनहङ्कृतिः ॥ 30॥
न हि एकस्मात् गुरोः ज्ञानं सुस्थिरं स्यात् सुपुष्कलम् ।
ब्रह्म एतत् अद्वितीयं वै गीयते बहुधा ऋषिभिः ॥ 31॥
श्रीभगवानुवाच ।
इत्युक्त्वा स यदुं विप्रस्तमामन्त्रय गभीरधीः ।
वन्दितो।आभ्यर्थितो राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम् ॥ 32॥
अवधूतवचः श्रुत्वा पूर्वेषां नः स पूर्वजः ।
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तः समचित्तो बभूव ह ॥ 33॥
(इति अवधूतगीतम् ।)
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे भगवदुद्धवसंवादे
नवमोऽध्यायः ॥
atha navamo'dhyāyaḥ |
brāhmaṇaḥ uvāca |
parigrahaḥ hi duḥkhāya yat yat priyatamaṃ nṛṇām |
anantaṃ sukhaṃ āpnoti tat vidvān yaḥ tu akiñcanaḥ || 1||
sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnuḥ balinaḥ ye nirāmiṣāḥ |
tat āmiṣaṃ parityajya saḥ sukhaṃ samavindata || 2||
na me mānāvamānau staḥ na cintā gehaputriṇām |
ātmakrīḍaḥ ātmaratiḥ vicarāmi iha bālavat || 3||
dvau eva cintayā muktau parama ānandaḥ āplutau |
yaḥ vimugdhaḥ jaḍaḥ bālaḥ yaḥ guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ || 4||
kvacit kumārī tu ātmānaṃ vṛṇānān gṛhaṃ āgatān |
svayaṃ tān arhayāmāsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu || 5||
teṣaṃ abhyavahārārthaṃ śālīn rahasi pārthiva |
avaghnantyāḥ prakoṣṭhasthāḥ cakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat ||
6||
sā tat jugupsitaṃ matvā mahatī vrīḍitā tataḥ |
babhañja ekaikaśaḥ śaṅkhān dvau dvau pāṇyoḥ aśeṣayat ||
7||
ubhayoḥ api abhūt ghoṣaḥ hi avaghnantyāḥ sma śaṅkhayoḥ |
tatra api ekaṃ nirabhidat ekasmān na abhavat dhvaniḥ || 8||
anvaśikṣaṃ imaṃ tasyāḥ upadeśaṃ arindama |
lokān anucaran etān lokatattvavivitsayā || 9||
vāse bahūnāṃ kalahaḥ bhavet vārtā dvayoḥ api |
ekaḥ eva caret tasmāt kumāryāḥ iva kaṅkaṇaḥ || 10||
manaḥ ekatra saṃyujyāt jitaśvāsaḥ jita āsanaḥ |
vairāgyābhyāsayogena dhriyamāṇaṃ atandritaḥ || 11||
yasmin manaḥ labdhapadaṃ yat etat
śanaiḥ śanaiḥ muñcati karmareṇūn |
sattvena vṛddhena rajaḥ tamaḥ ca
vidhūya nirvāṇaṃ upaiti anindhanam || 12||
tat evaṃ ātmani avaruddhacittaḥ
na veda kiñcit bahiḥ antaraṃ vā |
yathā iṣukāraḥ nṛpatiṃ vrajantam
iṣau gatātmā na dadarśa pārśve || 13||
ekacāryaniketaḥ syāt apramattaḥ guhāśayaḥ |
alakṣyamāṇaḥ ācāraiḥ muniḥ ekaḥ alpabhāṣaṇaḥ || 14||
gṛhārambhaḥ atiduḥkhāya viphalaḥ ca adhruvātmanaḥ |
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhaṃ edhate || 15||
eko nārāyaṇo devaḥ pūrvasṛṣṭaṃ svamāyayā |
saṃhṛtya kālakalayā kalpānta idamīśvaraḥ || 16||
eka evādvitīyo'bhūdātmādhāro'khilāśrayaḥ |
kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu |
sattvādiṣvādipueruṣaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ || 17||
parāvarāṇāṃ parama āste kaivalyasañjñitaḥ |
kevalānubhavānandasandoho nirupādhikaḥ || 18||
kevalātmānubhāvena svamāyāṃ triguṇātmikām |
saṅkṣobhayansṛjatyādau tayā sūtramarindama || 19||
tāmāhustriguṇavyaktiṃ sṛjantīṃ viśvatomukham |
yasminprotamidaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān || 20||
yathā ūrṇanābhiḥ hṛdayāt ūrṇāṃ santatya vaktrataḥ |
tayā vihṛtya bhūyastāṃ grasati evaṃ maheśvaraḥ || 21||
yatra yatra manaḥ dehī dhārayet sakalaṃ dhiyā |
snehāt dveṣāt bhayāt vā api yāti tat tat sarūpatām || 22||
kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyan kuḍyāṃ tena praveśitaḥ |
yāti tat ssatmatāṃ rājan pūrvarūpaṃ asantyajan || 23||
evaṃ gurubhyaḥ etebhyaḥ eṣa me śikṣitā matiḥ |
svātmā upaśikṣitāṃ buddhiṃ śruṇu me vadataḥ prabho || 24||
dehaḥ guruḥ mama viraktivivekahetuḥ
bibhrat sma sattvanidhanaṃ satata artyut arkam |
tattvāni anena vimṛśāmi yathā tathā api
pārakyaṃ iti avasitaḥ vicarāmi asaṅgaḥ || 25||
jāyātmajārthapaśubhṛtyagṛhāptavargān
puṣṇāti yat priyacikīrṣayā vitanvan ||
svānte sakṛcchraṃ avaruddhadhanaḥ saḥ dehaḥ
sṛṣṭvā asya bījaṃ avasīdati vṛkṣadharmā || 26||
jihvā ekataḥ amuṃ avakarṣati karhi tarṣā
śiśnaḥ anyataḥ tvak udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit |
grāṇaḥ anyataḥ capaladṛk kva ca karmaśaktiḥ
bahvyaḥ sapatnyaḥ iva gehapatiṃ lunanti || 27||
sṛṣṭvā purāṇi vividhāni ajayā ātmaśaktyā
vṛkṣān sarīsṛpapaśūnkhagadaṃśamatsyān |
taiḥ taiḥ atuṣṭahṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya
brahmāvalokadhiṣaṇaṃ mudamāpa devaḥ || 28||
labdhvā sudurlabhaṃ idaṃ bahusambhavānte
mānuṣyamarthadamanityamapīha dhīraḥ |
tūrṇaṃ yateta na patet anumṛtyuḥ yāvat
niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt || 29||
evaṃ sañjātavairāgyaḥ vijñānaloka ātmani |
vicarāmi mahīṃ etāṃ muktasaṅgaḥ anahaṅkṛtiḥ || 30||
na hi ekasmāt guroḥ jñānaṃ susthiraṃ syāt supuṣkalam |
brahma etat advitīyaṃ vai gīyate bahudhā ṛṣibhiḥ || 31||
śrībhagavānuvāca |
ityuktvā sa yaduṃ viprastamāmantraya gabhīradhīḥ |
vandito|ābhyarthito rājñā yayau prīto yathāgatam || 32||
avadhūtavacaḥ śrutvā pūrveṣāṃ naḥ sa pūrvajaḥ |
sarvasaṅgavinirmuktaḥ samacitto babhūva ha || 33||
(iti avadhūtagītam |)
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe bhagavaduddhavasaṃvāde
navamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.