(𑌤𑍈. 𑌸𑌂. 1.4.6)
𑌯 𑌇॒𑌮𑌾 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾॒ 𑌭𑍁𑌵॑𑌨𑌾𑌨𑌿॒ 𑌜𑍁𑌹𑍍𑌵॒𑌦𑍃𑌷𑌿॒𑌰𑍍𑌹𑍋𑌤𑌾॑ 𑌨𑌿𑌷॒𑌸𑌾𑌦𑌾॑ 𑌪𑌿॒𑌤𑌾 𑌨𑌃॑ ।
1
𑌸 𑌆॒𑌶𑌿𑌷𑌾॒ 𑌦𑍍𑌰𑌵𑌿॑𑌣𑌮𑌿॒𑌚𑍍𑌛𑌮𑌾॑𑌨𑌃 𑌪𑌰𑌮॒𑌚𑍍𑌛𑌦𑍋॒ 𑌵𑌰॒ 𑌆 𑌵𑌿॑𑌵𑍇𑌶 ॥ 1
𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌾॒ 𑌮𑌨॑𑌸𑌾॒ 𑌯𑌦𑍍𑌵𑌿𑌹𑌾॑𑌯𑌾 𑌧𑌾॒𑌤𑌾 𑌵𑌿॑𑌧𑌾॒𑌤𑌾 𑌪॑𑌰॒𑌮𑍋𑌤 𑌸॒𑌨𑍍𑌦𑍃𑌕𑍍 ।
2
𑌤𑍇𑌷𑌾॑𑌮𑌿॒𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑌿॒ 𑌸𑌮𑌿॒𑌷𑌾 𑌮॑𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿॒ 𑌯𑌤𑍍𑌰॑ 𑌸𑌪𑍍𑌤॒𑌰𑍍𑌷𑍀𑌨𑍍𑌪॒𑌰 𑌏𑌕॑𑌮𑌾॒𑌹𑍁𑌃 ॥ 2
𑌯𑍋 𑌨𑌃॑ 𑌪𑌿॒𑌤𑌾 𑌜॑𑌨𑌿॒𑌤𑌾 𑌯𑍋 𑌵𑌿॑𑌧𑌾॒𑌤𑌾 𑌯𑍋 𑌨𑌃॑ 𑌸॒𑌤𑍋 𑌅॒𑌭𑍍𑌯𑌾 𑌸𑌜𑍍𑌜॒𑌜𑌾𑌨॑ ।
3
𑌯𑍋 𑌦𑍇॒𑌵𑌾𑌨𑌾॑-𑌨𑍍𑌨𑌾𑌮॒𑌧𑌾 𑌏𑌕॑ 𑌏॒𑌵 𑌤𑌗𑍍𑌂 𑌸॑𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰॒𑌶𑍍𑌨𑌮𑍍𑌭𑍁𑌵॑𑌨𑌾 𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯॒𑌨𑍍𑌯𑌾 ॥ 3
𑌤 𑌆𑌯॑𑌜𑌨𑍍𑌤॒ 𑌦𑍍𑌰𑌵𑌿॑𑌣॒𑌗𑍍𑌂 𑌸𑌮॑𑌸𑍍𑌮𑌾॒ 𑌋𑌷॑𑌯𑌃॒ 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑍇॑ 𑌜𑌰𑌿॒𑌤𑌾𑌰𑍋॒ 𑌨 𑌭𑍂॒𑌨𑌾 ।
4
𑌅॒𑌸𑍂𑌰𑍍𑌤𑌾॒ 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌤𑌾॒ 𑌰𑌜॑𑌸𑍋 𑌵𑌿॒𑌮𑌾𑌨𑍇॒ 𑌯𑍇 𑌭𑍂॒𑌤𑌾𑌨𑌿॑ 𑌸॒𑌮𑌕𑍃॑𑌣𑍍𑌵𑌨𑍍𑌨𑌿॒𑌮𑌾𑌨𑌿॑ ॥ 4
𑌨 𑌤𑌂-𑌵𑌿𑌁॑𑌦𑌾𑌥॒ 𑌯 𑌇॒𑌦-𑌞𑍍𑌜॒𑌜𑌾𑌨𑌾॒𑌨𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯𑍁॒𑌷𑍍𑌮𑌾𑌕॒𑌮𑌨𑍍𑌤॑𑌰𑌮𑍍𑌭𑌵𑌾𑌤𑌿 ।
5
𑌨𑍀॒𑌹𑌾॒𑌰𑍇𑌣॒ 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌵𑍃॑𑌤𑌾 𑌜𑌲𑍍𑌪𑍍𑌯𑌾॑ 𑌚𑌾𑌸𑍁॒𑌤𑍃𑌪॑ 𑌉𑌕𑍍𑌥॒𑌶𑌾𑌸॑𑌶𑍍𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥ 5
𑌪॒𑌰𑍋 𑌦𑌿॒𑌵𑌾 𑌪॒𑌰 𑌏॒𑌨𑌾 𑌪𑍃॑𑌥𑌿॒𑌵𑍍𑌯𑌾 𑌪॒𑌰𑍋 𑌦𑍇॒𑌵𑍇𑌭𑌿॒𑌰𑌸𑍁॑𑌰𑍈॒𑌰𑍍𑌗𑍁𑌹𑌾॒ 𑌯𑌤𑍍 ।
6
𑌕𑌗𑍍𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌿॒𑌦𑍍𑌗𑌰𑍍𑌭॑-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌥॒𑌮-𑌨𑍍𑌦॑𑌧𑍍𑌰॒ 𑌆𑌪𑍋॒ 𑌯𑌤𑍍𑌰॑ 𑌦𑍇॒𑌵𑌾-𑌸𑍍𑌸॒𑌮𑌗॑𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤॒ 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑍇 ॥ 6
𑌤𑌮𑌿𑌦𑍍𑌗𑌰𑍍𑌭॑𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌥॒𑌮-𑌨𑍍𑌦॑𑌧𑍍𑌰॒ 𑌆𑌪𑍋॒ 𑌯𑌤𑍍𑌰॑ 𑌦𑍇॒𑌵𑌾-𑌸𑍍𑌸॒𑌮𑌗॑𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤॒ 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑍇॑ ।
7
𑌅॒𑌜𑌸𑍍𑌯॒ 𑌨𑌾𑌭𑌾॒𑌵𑌧𑍍𑌯𑍇𑌕॒𑌮𑌰𑍍𑌪𑌿॑𑌤𑌂॒-𑌯𑌁𑌸𑍍𑌮𑌿॑𑌨𑍍𑌨𑌿॒𑌦𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌶𑍍𑌵॒𑌮𑍍𑌭𑍁𑌵𑌨॒𑌮𑌧𑌿॑ 𑌶𑍍𑌰𑌿॒𑌤𑌮𑍍 ॥ 7
𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌾॒ 𑌹𑍍𑌯𑌜॑𑌨𑌿𑌷𑍍𑌟 𑌦𑍇॒𑌵 𑌆𑌦𑌿𑌦𑍍𑌗॑𑌨𑍍𑌧॒𑌰𑍍𑌵𑍋 𑌅॑𑌭𑌵𑌦𑍍𑌦𑍍𑌵𑌿॒𑌤𑍀𑌯𑌃॑ ।
8
𑌤𑍃॒𑌤𑍀𑌯𑌃॑ 𑌪𑌿॒𑌤𑌾 𑌜॑𑌨𑌿॒𑌤𑍗𑌷॑𑌧𑍀𑌨𑌾𑌮॒𑌪𑌾-𑌙𑍍𑌗𑌰𑍍𑌭𑌂॒-𑌵𑍍𑌯𑌁॑𑌦𑌧𑌾𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁॒𑌤𑍍𑌰𑌾 ॥ 8
𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁॑𑌷𑌃 𑌪𑌿॒𑌤𑌾 𑌮𑌨॑𑌸𑌾॒ 𑌹𑌿 𑌧𑍀𑌰𑍋॑ 𑌘𑍃॒𑌤𑌮𑍇॑𑌨𑍇 𑌅𑌜𑌨॒𑌨𑍍𑌨𑌨𑍍𑌨॑𑌮𑌾𑌨𑍇 ।
9
𑌯॒𑌦𑍇𑌦𑌨𑍍𑌤𑌾॒ 𑌅𑌦॑𑌦𑍃𑌗𑍍𑌂𑌹𑌨𑍍𑌤॒ 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵॒ 𑌆𑌦𑌿𑌦𑍍𑌦𑍍𑌯𑌾𑌵𑌾॑𑌪𑍃𑌥𑌿॒𑌵𑍀 𑌅॑𑌪𑍍𑌰𑌥𑍇𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 9
𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌤॑𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌰𑍁॒𑌤 𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌤𑍋॑𑌮𑍁𑌖𑍋 𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌤𑍋॑𑌹𑌸𑍍𑌤 𑌉॒𑌤 𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌤॑𑌸𑍍𑌪𑌾𑌤𑍍 ।
10
𑌸𑌮𑍍𑌬𑌾॒𑌹𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾॒-𑌨𑍍𑌨𑌮॑𑌤𑌿॒ 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌤॑𑌤𑍍𑌰𑍈॒𑌰𑍍𑌦𑍍𑌯𑌾𑌵𑌾॑𑌪𑍃𑌥𑌿॒𑌵𑍀 𑌜॒𑌨𑌯॑𑌨𑍍𑌦𑍇॒𑌵 𑌏𑌕𑌃॑ ॥ 10
𑌕𑌿𑌗𑍍𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌿॑𑌦𑌾𑌸𑍀𑌦𑌧𑌿॒𑌷𑍍𑌠𑌾𑌨॑𑌮𑌾॒𑌰𑌮𑍍𑌭॑𑌣-𑌙𑍍𑌕𑌤॒𑌮𑌤𑍍𑌸𑍍𑌵𑌿॒𑌤𑍍𑌕𑌿𑌮𑌾॑𑌸𑍀𑌤𑍍 ।
11
𑌯𑌦𑍀॒ 𑌭𑍂𑌮𑌿॑-𑌞𑍍𑌜॒𑌨𑌯॑𑌨𑍍𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌾॒ 𑌵𑌿 𑌦𑍍𑌯𑌾𑌮𑍗𑌰𑍍𑌣𑍋॑𑌨𑍍𑌮𑌹𑌿॒𑌨𑌾 𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌚॑𑌕𑍍𑌷𑌾𑌃 ॥ 11
𑌕𑌿𑌗𑍍𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌿॒𑌦𑍍𑌵𑌨॒-𑌙𑍍𑌕 𑌉॒ 𑌸 𑌵𑍃॒𑌕𑍍𑌷 𑌆॑𑌸𑍀॒𑌦𑍍𑌯𑌤𑍋॒ 𑌦𑍍𑌯𑌾𑌵𑌾॑𑌪𑍃𑌥𑌿॒𑌵𑍀 𑌨𑌿॑𑌷𑍍𑌟𑌤॒𑌕𑍍𑌷𑍁𑌃 ।
12
𑌮𑌨𑍀॑𑌷𑌿𑌣𑍋॒ 𑌮𑌨॑𑌸𑌾 𑌪𑍃॒𑌚𑍍𑌛𑌤𑍇𑌦𑍁॒ 𑌤𑌦𑍍𑌯𑌦॒𑌧𑍍𑌯𑌤𑌿॑𑌷𑍍𑌠॒𑌦𑍍𑌭𑍁𑌵॑𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌧𑌾॒𑌰𑌯𑌨𑍍॑ ॥ 12
𑌯𑌾 𑌤𑍇॒ 𑌧𑌾𑌮𑌾॑𑌨𑌿 𑌪𑌰॒𑌮𑌾𑌣𑌿॒ 𑌯𑌾𑌵॒𑌮𑌾 𑌯𑌾 𑌮॑𑌧𑍍𑌯॒𑌮𑌾 𑌵𑌿॑𑌶𑍍𑌵𑌕𑌰𑍍𑌮𑌨𑍍𑌨𑍁॒𑌤𑍇𑌮𑌾 ।
13
𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑌾॒ 𑌸𑌖𑌿॑𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌹॒𑌵𑌿𑌷𑌿॑ 𑌸𑍍𑌵𑌧𑌾𑌵-𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵॒𑌯𑌂-𑌯𑌁॑𑌜𑌸𑍍𑌵 𑌤॒𑌨𑍁𑌵॑-𑌞𑍍𑌜𑍁𑌷𑌾॒𑌣𑌃 ॥ 13
𑌵𑌾॒𑌚𑌸𑍍𑌪𑌤𑌿𑌂॑-𑌵𑌿𑌁॒𑌶𑍍𑌵𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌮𑍂॒𑌤𑌯𑍇॑ 𑌮𑌨𑍋॒𑌯𑍁𑌜𑌂॒-𑌵𑌾𑌁𑌜𑍇॑ 𑌅॒𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌹𑍁॑𑌵𑍇𑌮 ।
14
𑌸 𑌨𑍋॒ 𑌨𑍇𑌦𑌿॑𑌷𑍍𑌠𑌾॒ 𑌹𑌵॑𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌜𑍋𑌷𑌤𑍇 𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌶॑𑌮𑍍𑌭𑍂॒𑌰𑌵॑𑌸𑍇 𑌸𑌾॒𑌧𑍁𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌾 ॥ 14
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵॑𑌕𑌰𑍍𑌮𑌨𑍍𑌹॒𑌵𑌿𑌷𑌾॑ 𑌵𑌾𑌵𑍃𑌧𑌾॒𑌨-𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵॒𑌯𑌂-𑌯𑌁॑𑌜𑌸𑍍𑌵 𑌤॒𑌨𑍁𑌵॑-𑌞𑍍𑌜𑍁𑌷𑌾॒𑌣𑌃 ।
15
𑌮𑍁𑌹𑍍𑌯॑𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵॒𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌅॒𑌭𑌿𑌤𑌃॑ 𑌸॒𑌪𑌤𑍍𑌨𑌾॑ 𑌇॒𑌹𑌾𑌸𑍍𑌮𑌾𑌕॑𑌮𑍍𑌮॒𑌘𑌵𑌾॑ 𑌸𑍂॒𑌰𑌿𑌰॑𑌸𑍍𑌤𑍁 ॥ 15
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵॑𑌕𑌰𑍍𑌮𑌨𑍍𑌹॒𑌵𑌿𑌷𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌧॑𑌨𑍇𑌨 𑌤𑍍𑌰𑌾॒𑌤𑌾𑌰॒𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰॑𑌮𑌕𑍃𑌣𑍋𑌰𑌵॒𑌧𑍍𑌯𑌮𑍍 ।
16
𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈॒ 𑌵𑌿𑌶॒-𑌸𑍍𑌸𑌮॑𑌨𑌮𑌨𑍍𑌤 𑌪𑍂॒𑌰𑍍𑌵𑍀𑌰॒𑌯𑌮𑍁॒𑌗𑍍𑌰𑍋 𑌵𑌿॑𑌹॒𑌵𑍍𑌯𑍋॑ 𑌯𑌥𑌾𑌸॑𑌤𑍍 ॥ 16
𑌸॒𑌮𑍁॒𑌦𑍍𑌰𑌾𑌯॑ 𑌵॒𑌯𑍁𑌨𑌾॑𑌯॒ 𑌸𑌿𑌨𑍍𑌧𑍂॑𑌨𑌾॒𑌮𑍍𑌪𑌤॑𑌯𑍇॒ 𑌨𑌮𑌃॑ ।
𑌨॒𑌦𑍀𑌨𑌾॒𑌗𑍍𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾॑𑌸𑌾𑌮𑍍𑌪𑌿॒𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌜𑍁॑𑌹𑍁॒𑌤𑌾
𑌵𑌿॒𑌶𑍍𑌵𑌕॑𑌰𑍍𑌮𑌣𑍇॒ 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌹𑌾𑌮॑𑌰𑍍𑌤𑍍𑌯𑌗𑍍𑌂 𑌹॒𑌵𑌿𑌃 ।
Roman (IAST) Transliteration
(tai. saṃ. 1.4.6)
ya i॒mā viśvā॒ bhuva̭nāni॒ juhva॒dṛṣi॒rhotā̭ niṣa॒sādā̭ pi॒tā naḥ̭ |
sa ā॒śiṣā॒ dravi̭ṇami॒cchamā̭naḥ parama॒cchado॒ vara॒ ā vi̭veśa || 1
vi॒śvaka̭rmā॒ mana̭sā॒ yadvihā̭yā dhā॒tā vi̭dhā॒tā pa̭ra॒mota sa॒ndṛk |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ sami॒ṣā ma̭danti॒ yatra̭ sapta॒rṣīnpa॒ra eka̭mā॒huḥ || 2
yo naḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tā yo vi̭dhā॒tā yo naḥ̭ sa॒to a॒bhyā sajja॒jāna̭ |
yo de॒vānā̭-nnāma॒dhā eka̭ e॒va tagṃ sa̭mpra॒śnambhuva̭nā yantya॒nyā || 3
ta āya̭janta॒ dravi̭ṇa॒gṃ sama̭smā॒ ṛṣa̭yaḥ॒ pūrvḙ jari॒tāro॒ na bhū॒nā |
a॒sūrtā॒ sūrtā॒ raja̭so vi॒māne॒ ye bhū॒tāni̭ sa॒makṛ̭ṇvanni॒māni̭ || 4
na taṃ-vi~̭dātha॒ ya i॒da-ñja॒jānā॒nyadyu॒ṣmāka॒manta̭rambhavāti |
nī॒hā॒reṇa॒ prāvṛ̭tā jalpyā̭ cāsu॒tṛpa̭ uktha॒śāsa̭ścaranti || 5
pa॒ro di॒vā pa॒ra e॒nā pṛ̭thi॒vyā pa॒ro de॒vebhi॒rasṷrai॒rguhā॒ yat |
kagṃ svi॒dgarbha̭-mpratha॒ma-nda̭dhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśve || 6
tamidgarbha̭mpratha॒ma-nda̭dhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśvḙ |
a॒jasya॒ nābhā॒vadhyeka॒marpi̭taṃ॒-ya~smi̭nni॒daṃ-vi~śva॒mbhuvana॒madhi̭ śri॒tam || 7
vi॒śvaka̭rmā॒ hyaja̭niṣṭa de॒va ādidga̭ndha॒rvo a̭bhavaddvi॒tīyaḥ̭ |
tṛ॒tīyaḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tauṣa̭dhīnāma॒pā-ṅgarbhaṃ॒-vya~̭dadhātpuru॒trā || 8
cakṣṷṣaḥ pi॒tā mana̭sā॒ hi dhīro̭ ghṛ॒tamḙne ajana॒nnanna̭māne |
ya॒dedantā॒ ada̭dṛgṃhanta॒ pūrva॒ ādiddyāvā̭pṛthi॒vī a̭prathetām || 9
vi॒śvata̭ścakṣuru॒ta vi॒śvato̭mukho vi॒śvato̭hasta u॒ta vi॒śvata̭spāt |
sambā॒hubhyā॒-nnama̭ti॒ sampata̭trai॒rdyāvā̭pṛthi॒vī ja॒naya̭nde॒va ekaḥ̭ || 10
kigṃ svi̭dāsīdadhi॒ṣṭhāna̭mā॒rambha̭ṇa-ṅkata॒matsvi॒tkimā̭sīt |
yadī॒ bhūmi̭-ñja॒naya̭nvi॒śvaka̭rmā॒ vi dyāmaurṇo̭nmahi॒nā vi॒śvaca̭kṣāḥ || 11
kigṃ svi॒dvana॒-ṅka u॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sī॒dyato॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ni̭ṣṭata॒kṣuḥ |
manī̭ṣiṇo॒ mana̭sā pṛ॒cchatedu॒ tadyada॒dhyati̭ṣṭha॒dbhuva̭nāni dhā॒rayaṋ || 12
yā te॒ dhāmā̭ni para॒māṇi॒ yāva॒mā yā ma̭dhya॒mā vi̭śvakarmannu॒temā |
śikṣā॒ sakhi̭bhyo ha॒viṣi̭ svadhāva-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ || 13
vā॒caspatiṃ̭-vi~॒śvaka̭rmāṇamū॒tayḙ mano॒yujaṃ॒-vā~jḙ a॒dyā hṷvema |
sa no॒ nedi̭ṣṭhā॒ hava̭nāni joṣate vi॒śvaśa̭mbhū॒rava̭se sā॒dhuka̭rmā || 14
viśva̭karmanha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒na-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ |
muhya̭ntva॒nye a॒bhitaḥ̭ sa॒patnā̭ i॒hāsmāka̭mma॒ghavā̭ sū॒rira̭stu || 15
viśva̭karmanha॒viṣā vardha̭nena trā॒tāra॒mindra̭makṛṇorava॒dhyam |
tasmai॒ viśa॒-ssama̭namanta pū॒rvīra॒yamu॒gro vi̭ha॒vyo̭ yathāsa̭t || 16
sa॒mu॒drāya̭ va॒yunā̭ya॒ sindhṷ̄nā॒mpata̭ye॒ namaḥ̭ |
na॒dīnā॒gṃ sarvā̭sāmpi॒tre jṷhu॒tā
vi॒śvaka̭rmaṇe॒ viśvāhāma̭rtyagṃ ha॒viḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
(तै. सं. 1.4.6)
य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्होता॑ निष॒सादा॑ पि॒ता नः॑ ।
स आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः परम॒च्छदो॒ वर॒ आ वि॑वेश ॥ 1
वि॒श्वक॑र्मा॒ मन॑सा॒ यद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत स॒न्दृक् ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ समि॒षा म॑दन्ति॒ यत्र॑ सप्त॒र्षीन्प॒र एक॑मा॒हुः ॥ 2
यो नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता यो वि॑धा॒ता यो नः॑ स॒तो अ॒भ्या सज्ज॒जान॑ ।
यो दे॒वाना॑-न्नाम॒धा एक॑ ए॒व तग्ं स॑म्प्र॒श्नम्भुव॑ना यन्त्य॒न्या ॥ 3
त आय॑जन्त॒ द्रवि॑ण॒ग्ं सम॑स्मा॒ ऋष॑यः॒ पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना ।
अ॒सूर्ता॒ सूर्ता॒ रज॑सो वि॒माने॒ ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑ ॥ 4
न तं-विँ॑दाथ॒ य इ॒द-ञ्ज॒जाना॒न्यद्यु॒ष्माक॒मन्त॑रम्भवाति ।
नी॒हा॒रेण॒ प्रावृ॑ता जल्प्या॑ चासु॒तृप॑ उक्थ॒शास॑श्चरन्ति ॥ 5
प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना पृ॑थि॒व्या प॒रो दे॒वेभि॒रसु॑रै॒र्गुहा॒ यत् ।
कग्ं स्वि॒द्गर्भ॑-म्प्रथ॒म-न्द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वा-स्स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे ॥ 6
तमिद्गर्भ॑म्प्रथ॒म-न्द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वा-स्स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे॑ ।
अ॒जस्य॒ नाभा॒वध्येक॒मर्पि॑तं॒-यँस्मि॑न्नि॒दं-विँश्व॒म्भुवन॒मधि॑ श्रि॒तम् ॥ 7
वि॒श्वक॑र्मा॒ ह्यज॑निष्ट दे॒व आदिद्ग॑न्ध॒र्वो अ॑भवद्द्वि॒तीयः॑ ।
तृ॒तीयः॑ पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीनाम॒पा-ङ्गर्भं॒-व्यँ॑दधात्पुरु॒त्रा ॥ 8
चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒ हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्नन्न॑माने ।
य॒देदन्ता॒ अद॑दृग्ंहन्त॒ पूर्व॒ आदिद्द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम् ॥ 9
वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् ।
सम्बा॒हुभ्या॒-न्नम॑ति॒ सम्पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑न्दे॒व एकः॑ ॥ 10
किग्ं स्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रम्भ॑ण-ङ्कत॒मत्स्वि॒त्किमा॑सीत् ।
यदी॒ भूमि॑-ञ्ज॒नय॑न्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो॑न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः ॥ 11
किग्ं स्वि॒द्वन॒-ङ्क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑सी॒द्यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः ।
मनी॑षिणो॒ मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तद्यद॒ध्यति॑ष्ठ॒द्भुव॑नानि धा॒रयन्॑ ॥ 12
या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा ।
शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधाव-स्स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुव॑-ञ्जुषा॒णः ॥ 13
वा॒चस्पतिं॑-विँ॒श्वक॑र्माणमू॒तये॑ मनो॒युजं॒-वाँजे॑ अ॒द्या हु॑वेम ।
स नो॒ नेदि॑ष्ठा॒ हव॑नानि जोषते वि॒श्वश॑म्भू॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा ॥ 14
विश्व॑कर्मन्ह॒विषा॑ वावृधा॒न-स्स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुव॑-ञ्जुषा॒णः ।
मुह्य॑न्त्व॒न्ये अ॒भितः॑ स॒पत्ना॑ इ॒हास्माक॑म्म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु ॥ 15
विश्व॑कर्मन्ह॒विषा वर्ध॑नेन त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मकृणोरव॒ध्यम् ।
तस्मै॒ विश॒-स्सम॑नमन्त पू॒र्वीर॒यमु॒ग्रो वि॑ह॒व्यो॑ यथास॑त् ॥ 16
स॒मु॒द्राय॑ व॒युना॑य॒ सिन्धू॑ना॒म्पत॑ये॒ नमः॑ ।
न॒दीना॒ग्ं सर्वा॑साम्पि॒त्रे जु॑हु॒ता
वि॒श्वक॑र्मणे॒ विश्वाहाम॑र्त्यग्ं ह॒विः ।
(tai. saṃ. 1.4.6)
ya i॒mā viśvā॒ bhuva̭nāni॒ juhva॒dṛṣi॒rhotā̭ niṣa॒sādā̭ pi॒tā naḥ̭ |
sa ā॒śiṣā॒ dravi̭ṇami॒cchamā̭naḥ parama॒cchado॒ vara॒ ā vi̭veśa || 1
vi॒śvaka̭rmā॒ mana̭sā॒ yadvihā̭yā dhā॒tā vi̭dhā॒tā pa̭ra॒mota sa॒ndṛk |
teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ sami॒ṣā ma̭danti॒ yatra̭ sapta॒rṣīnpa॒ra eka̭mā॒huḥ || 2
yo naḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tā yo vi̭dhā॒tā yo naḥ̭ sa॒to a॒bhyā sajja॒jāna̭ |
yo de॒vānā̭-nnāma॒dhā eka̭ e॒va tagṃ sa̭mpra॒śnambhuva̭nā yantya॒nyā || 3
ta āya̭janta॒ dravi̭ṇa॒gṃ sama̭smā॒ ṛṣa̭yaḥ॒ pūrvḙ jari॒tāro॒ na bhū॒nā |
a॒sūrtā॒ sūrtā॒ raja̭so vi॒māne॒ ye bhū॒tāni̭ sa॒makṛ̭ṇvanni॒māni̭ || 4
na taṃ-vi~̭dātha॒ ya i॒da-ñja॒jānā॒nyadyu॒ṣmāka॒manta̭rambhavāti |
nī॒hā॒reṇa॒ prāvṛ̭tā jalpyā̭ cāsu॒tṛpa̭ uktha॒śāsa̭ścaranti || 5
pa॒ro di॒vā pa॒ra e॒nā pṛ̭thi॒vyā pa॒ro de॒vebhi॒rasṷrai॒rguhā॒ yat |
kagṃ svi॒dgarbha̭-mpratha॒ma-nda̭dhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśve || 6
tamidgarbha̭mpratha॒ma-nda̭dhra॒ āpo॒ yatra̭ de॒vā-ssa॒maga̭cchanta॒ viśvḙ |
a॒jasya॒ nābhā॒vadhyeka॒marpi̭taṃ॒-ya~smi̭nni॒daṃ-vi~śva॒mbhuvana॒madhi̭ śri॒tam || 7
vi॒śvaka̭rmā॒ hyaja̭niṣṭa de॒va ādidga̭ndha॒rvo a̭bhavaddvi॒tīyaḥ̭ |
tṛ॒tīyaḥ̭ pi॒tā ja̭ni॒tauṣa̭dhīnāma॒pā-ṅgarbhaṃ॒-vya~̭dadhātpuru॒trā || 8
cakṣṷṣaḥ pi॒tā mana̭sā॒ hi dhīro̭ ghṛ॒tamḙne ajana॒nnanna̭māne |
ya॒dedantā॒ ada̭dṛgṃhanta॒ pūrva॒ ādiddyāvā̭pṛthi॒vī a̭prathetām || 9
vi॒śvata̭ścakṣuru॒ta vi॒śvato̭mukho vi॒śvato̭hasta u॒ta vi॒śvata̭spāt |
sambā॒hubhyā॒-nnama̭ti॒ sampata̭trai॒rdyāvā̭pṛthi॒vī ja॒naya̭nde॒va ekaḥ̭ || 10
kigṃ svi̭dāsīdadhi॒ṣṭhāna̭mā॒rambha̭ṇa-ṅkata॒matsvi॒tkimā̭sīt |
yadī॒ bhūmi̭-ñja॒naya̭nvi॒śvaka̭rmā॒ vi dyāmaurṇo̭nmahi॒nā vi॒śvaca̭kṣāḥ || 11
kigṃ svi॒dvana॒-ṅka u॒ sa vṛ॒kṣa ā̭sī॒dyato॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ni̭ṣṭata॒kṣuḥ |
manī̭ṣiṇo॒ mana̭sā pṛ॒cchatedu॒ tadyada॒dhyati̭ṣṭha॒dbhuva̭nāni dhā॒rayaṋ || 12
yā te॒ dhāmā̭ni para॒māṇi॒ yāva॒mā yā ma̭dhya॒mā vi̭śvakarmannu॒temā |
śikṣā॒ sakhi̭bhyo ha॒viṣi̭ svadhāva-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ || 13
vā॒caspatiṃ̭-vi~॒śvaka̭rmāṇamū॒tayḙ mano॒yujaṃ॒-vā~jḙ a॒dyā hṷvema |
sa no॒ nedi̭ṣṭhā॒ hava̭nāni joṣate vi॒śvaśa̭mbhū॒rava̭se sā॒dhuka̭rmā || 14
viśva̭karmanha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒na-ssva॒yaṃ-ya~̭jasva ta॒nuva̭-ñjuṣā॒ṇaḥ |
muhya̭ntva॒nye a॒bhitaḥ̭ sa॒patnā̭ i॒hāsmāka̭mma॒ghavā̭ sū॒rira̭stu || 15
viśva̭karmanha॒viṣā vardha̭nena trā॒tāra॒mindra̭makṛṇorava॒dhyam |
tasmai॒ viśa॒-ssama̭namanta pū॒rvīra॒yamu॒gro vi̭ha॒vyo̭ yathāsa̭t || 16
sa॒mu॒drāya̭ va॒yunā̭ya॒ sindhṷ̄nā॒mpata̭ye॒ namaḥ̭ |
na॒dīnā॒gṃ sarvā̭sāmpi॒tre jṷhu॒tā
vi॒śvaka̭rmaṇe॒ viśvāhāma̭rtyagṃ ha॒viḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.