𑌅𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯 2
𑌵𑌲𑍍𑌲𑍀 1
𑌪𑌰𑌾𑌞𑍍𑌚𑌿𑌖𑌾𑌨𑌿 𑌵𑍍𑌯𑌤𑍃𑌣𑌤𑍍𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑍍𑌭𑍂𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌾𑌙𑍍𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌨𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍍।
𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌦𑍍𑌧𑍀𑌰𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌗𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑍈𑌷𑌦𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌰𑌮𑍃𑌤𑌤𑍍𑌵𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍 ॥1॥
𑌪𑌰𑌾𑌚𑌃 𑌕𑌾𑌮𑌾𑌨𑌨𑍁𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑌾𑌲𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍋𑌰𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌤𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌶𑌮𑍍।
𑌅𑌥 𑌧𑍀𑌰𑌾 𑌅𑌮𑍃𑌤𑌤𑍍𑌵𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌦𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌧𑍍𑌰𑍁𑌵𑌮𑌧𑍍𑌰𑍁𑌵𑍇𑌷𑍍𑌵𑌿𑌹 𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 ॥2॥
𑌯𑍇𑌨 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌰𑌸-𑌙𑍍𑌗𑌨𑍍𑌧𑌂 𑌶𑌬𑍍𑌦𑌾𑌨𑍍𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌮𑍈𑌥𑍁𑌨𑌾𑌨𑍍।
𑌏𑌤𑍇𑌨𑍈𑌵 𑌵𑌿𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌮𑌤𑍍𑌰 𑌪𑌰𑌿𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥3॥
𑌸𑍍𑌵𑌪𑍍𑌨𑌾𑌨𑍍𑌤-𑌞𑍍𑌜𑌾𑌗𑌰𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤-𑌞𑍍𑌚𑍋𑌭𑍗 𑌯𑍇𑌨𑌾𑌨𑍁𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿।
𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌭𑍁𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨-𑌮𑍍𑌮𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌧𑍀𑌰𑍋 𑌨 𑌶𑍋𑌚𑌤𑌿 ॥4॥
𑌯 𑌇𑌮-𑌮𑍍𑌮𑌧𑍍𑌵𑌦𑌂-𑌵𑍇𑌁𑌦 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨-𑌞𑍍𑌜𑍀𑌵𑌮𑌨𑍍𑌤𑌿𑌕𑌾𑌤𑍍।
𑌈𑌶𑌾𑌨-𑌮𑍍𑌭𑍂𑌤𑌭𑌵𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌤𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌜𑍁𑌗𑍁𑌪𑍍𑌸𑌤𑍇। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥5॥
𑌯𑌃 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵-𑌨𑍍𑌤𑌪𑌸𑍋 𑌜𑌾𑌤𑌮𑌦𑍍𑌭𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌮𑌜𑌾𑌯𑌤।
𑌗𑍁𑌹𑌾-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑍍𑌯 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑌂-𑌯𑍋𑌁 𑌭𑍂𑌤𑍇𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥6॥
𑌯𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍇𑌨 𑌸𑌮𑍍𑌭𑌵𑌤𑍍𑌯𑌦𑌿𑌤𑌿𑌰𑍍𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌮𑌯𑍀।
𑌗𑍁𑌹𑌾-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑍍𑌯 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂-𑌯𑌾𑌁 𑌭𑍂𑌤𑍇𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌜𑌾𑌯𑌤। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥7॥
𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑍋𑌰𑍍𑌨𑌿𑌹𑌿𑌤𑍋 𑌜𑌾𑌤𑌵𑍇𑌦𑌾 𑌗𑌰𑍍𑌭 𑌇𑌵 𑌸𑍁𑌭𑍃𑌤𑍋 𑌗𑌰𑍍𑌭𑌿𑌣𑍀𑌭𑌿𑌃।
𑌦𑌿𑌵𑍇 𑌦𑌿𑌵𑍇 𑌈𑌡𑍍𑌯𑍋 𑌜𑌾𑌗𑍃𑌵𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌹𑌵𑌿𑌷𑍍𑌮𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑍇𑌭𑌿𑌰𑌗𑍍𑌨𑌿𑌃। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥8॥
𑌯𑌤𑌶𑍍𑌚𑍋𑌦𑍇𑌤𑌿 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍋-𑌽𑌸𑍍𑌤𑌂-𑌯𑌁𑌤𑍍𑌰 𑌚 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿।
𑌤-𑌨𑍍𑌦𑍇𑌵𑌾-𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇-𑌽𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑌦𑍁 𑌨𑌾𑌤𑍍𑌯𑍇𑌤𑌿 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌨। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥9॥
𑌯𑌦𑍇𑌵𑍇𑌹 𑌤𑌦𑌮𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌯𑌦𑌮𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌤𑌦𑌨𑍍𑌵𑌿𑌹।
𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍋-𑌸𑍍𑌸 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁𑌮𑌾𑌪𑍍𑌨𑍋𑌤𑌿 𑌯 𑌇𑌹 𑌨𑌾𑌨𑍇𑌵 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥10॥
𑌮𑌨𑌸𑍈𑌵𑍇𑌦𑌮𑌾𑌪𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯-𑌨𑍍𑌨𑍇𑌹 𑌨𑌾𑌨𑌾-𑌽𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌨।
𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍋-𑌸𑍍𑌸 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁-𑌙𑍍𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌯 𑌇𑌹 𑌨𑌾𑌨𑍇𑌵 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥11॥
𑌅𑌙𑍍𑌗𑍁𑌷𑍍𑌠𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋 𑌮𑌧𑍍𑌯 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑌿।
𑌈𑌶𑌾𑌨𑍋 𑌭𑍂𑌤𑌭𑌵𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌤𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌜𑍁𑌗𑍁𑌪𑍍𑌸𑌤𑍇। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥12॥
𑌅𑌙𑍍𑌗𑍁𑌷𑍍𑌠𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋 𑌜𑍍𑌯𑍋𑌤𑌿𑌰𑌿𑌵𑌾𑌧𑍂𑌮𑌕𑌃।
𑌈𑌶𑌾𑌨𑍋 𑌭𑍂𑌤𑌭𑌵𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌸 𑌏𑌵𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌸 𑌉 𑌶𑍍𑌵𑌃। 𑌏𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍 ॥13॥
𑌯𑌥𑍋𑌦𑌕-𑌨𑍍𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌂-𑌵𑍃𑌁𑌷𑍍𑌟-𑌮𑍍𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌿𑌧𑌾𑌵𑌤𑌿।
𑌏𑌵-𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌪𑍃𑌥𑌕𑍍 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍇𑌵𑌾𑌨𑍁𑌵𑌿𑌧𑌾𑌵𑌤𑌿 ॥14॥
𑌯𑌥𑍋𑌦𑌕𑌂 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑍇 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑌮𑌾𑌸𑌿𑌕𑍍𑌤-𑌨𑍍𑌤𑌾𑌦𑍃𑌗𑍇𑌵 𑌭𑌵𑌤𑌿।
𑌏𑌵-𑌮𑍍𑌮𑍁𑌨𑍇𑌰𑍍𑌵𑌿𑌜𑌾𑌨𑌤 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌗𑍗𑌤𑌮 ॥15॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 2
vallī 1
parāñcikhāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman|
kaściddhīraḥ pratyagātmānamaiṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan ||1||
parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam|
atha dhīrā amṛtatvaṃ-vi~ditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante ||2||
yena rūpaṃ rasa-ṅgandhaṃ śabdānsparśāṃśca maithunān|
etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate| etadvai tat ||3||
svapnānta-ñjāgaritānta-ñcobhau yenānupaśyati|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||4||
ya ima-mmadhvadaṃ-ve~da ātmāna-ñjīvamantikāt|
īśāna-mbhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat ||5||
yaḥ pūrva-ntapaso jātamadbhyaḥ pūrvamajāyata|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantaṃ-yo~ bhūtebhirvyapaśyata| etadvai tat ||6||
yā prāṇena sambhavatyaditirdevatāmayī|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantīṃ-yā~ bhūtebhirvyajāyata| etadvai tat ||7||
araṇyornihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ|
dive dive īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ| etadvai tat ||8||
yataścodeti sūryo-'staṃ-ya~tra ca gacchati|
ta-ndevā-ssarve-'rpitāstadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||9||
yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha|
mṛtyo-ssa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati ||10||
manasaivedamāptavya-nneha nānā-'sti kiñcana|
mṛtyo-ssa mṛtyu-ṅgacchati ya iha nāneva paśyati ||11||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati|
īśāno bhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat ||12||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ|
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ| etadvai tat ||13||
yathodaka-ndurgaṃ-vṛ~ṣṭa-mparvateṣu vidhāvati|
eva-ndharmānpṛthak paśyaṃstānevānuvidhāvati ||14||
yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsikta-ntādṛgeva bhavati|
eva-mmunervijānata ātmā bhavati gautama ||15||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 2
वल्ली 1
पराञ्चिखानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन्।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैषदावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥1॥
पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम्।
अथ धीरा अमृतत्वं-विँदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥2॥
येन रूपं रस-ङ्गन्धं शब्दान्स्पर्शांश्च मैथुनान्।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते। एतद्वै तत् ॥3॥
स्वप्नान्त-ञ्जागरितान्त-ञ्चोभौ येनानुपश्यति।
महान्तं-विँभुमात्मान-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥4॥
य इम-म्मध्वदं-वेँद आत्मान-ञ्जीवमन्तिकात्।
ईशान-म्भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते। एतद्वै तत् ॥5॥
यः पूर्व-न्तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत।
गुहा-म्प्रविश्य तिष्ठन्तं-योँ भूतेभिर्व्यपश्यत। एतद्वै तत् ॥6॥
या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी।
गुहा-म्प्रविश्य तिष्ठन्तीं-याँ भूतेभिर्व्यजायत। एतद्वै तत् ॥7॥
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः। एतद्वै तत् ॥8॥
यतश्चोदेति सूर्यो-ऽस्तं-यँत्र च गच्छति।
त-न्देवा-स्सर्वे-ऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन। एतद्वै तत् ॥9॥
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह।
मृत्यो-स्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥10॥
मनसैवेदमाप्तव्य-न्नेह नाना-ऽस्ति किञ्चन।
मृत्यो-स्स मृत्यु-ङ्गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥11॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति।
ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते। एतद्वै तत् ॥12॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः। एतद्वै तत् ॥13॥
यथोदक-न्दुर्गं-वृँष्ट-म्पर्वतेषु विधावति।
एव-न्धर्मान्पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥14॥
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्त-न्तादृगेव भवति।
एव-म्मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥15॥
adhyāya 2
vallī 1
parāñcikhāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman|
kaściddhīraḥ pratyagātmānamaiṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan ||1||
parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam|
atha dhīrā amṛtatvaṃ-vi~ditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante ||2||
yena rūpaṃ rasa-ṅgandhaṃ śabdānsparśāṃśca maithunān|
etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate| etadvai tat ||3||
svapnānta-ñjāgaritānta-ñcobhau yenānupaśyati|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||4||
ya ima-mmadhvadaṃ-ve~da ātmāna-ñjīvamantikāt|
īśāna-mbhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat ||5||
yaḥ pūrva-ntapaso jātamadbhyaḥ pūrvamajāyata|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantaṃ-yo~ bhūtebhirvyapaśyata| etadvai tat ||6||
yā prāṇena sambhavatyaditirdevatāmayī|
guhā-mpraviśya tiṣṭhantīṃ-yā~ bhūtebhirvyajāyata| etadvai tat ||7||
araṇyornihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ|
dive dive īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ| etadvai tat ||8||
yataścodeti sūryo-'staṃ-ya~tra ca gacchati|
ta-ndevā-ssarve-'rpitāstadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||9||
yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha|
mṛtyo-ssa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati ||10||
manasaivedamāptavya-nneha nānā-'sti kiñcana|
mṛtyo-ssa mṛtyu-ṅgacchati ya iha nāneva paśyati ||11||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati|
īśāno bhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat ||12||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ|
īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ| etadvai tat ||13||
yathodaka-ndurgaṃ-vṛ~ṣṭa-mparvateṣu vidhāvati|
eva-ndharmānpṛthak paśyaṃstānevānuvidhāvati ||14||
yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsikta-ntādṛgeva bhavati|
eva-mmunervijānata ātmā bhavati gautama ||15||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.