kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhakaḥ - agnyādheyabrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
Verse 1
brahma॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | kṣa॒tragṃ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | iṣa॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ūrja॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | ra॒yigṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | puṣṭi॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pra॒jāgṃ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam | pa॒śū-nthsandha̭tta॒-ntānmḙ jinvatam || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ śukra॒pāḥ praṇa̭yantu || 1 ||
Verse 2
su॒vīrāḥ᳚ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | śu॒kra-śśu॒kraśo̭ciṣā || stu॒to̭-'si॒ jana̭dhāḥ | de॒vāstvā̭ manthi॒pāḥ praṇa̭yantu || su॒pra॒jāḥ pra॒jāḥ pra̭ja॒naya॒-nparī̭hi | ma॒nthī ma॒nthiśo̭ciṣā ||sa॒ja॒ṅgmā॒nau di॒va ā pṛ̭thi॒vyā-''yuḥ̭ | sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | prā॒ṇagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | a॒pā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam || 2 ||
Verse 3
vyā॒nagṃ sandha̭tta॒-nta-mmḙ jinvatam | cakṣu॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | śrotra॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | mana॒-ssandha̭tta॒-ntanmḙ jinvatam | vāca॒gṃ॒ sandha̭tta॒-ntā-mmḙ jinvatam || āyuḥ̭ stha॒ āyṷrme dhattam | āyṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | āyṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | prā॒ṇa-ssthaḥ̭ prā॒ṇa-mmḙ dhattam | prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattam || 3 ||
Verse 4
prā॒ṇaṃ-ya~॒jñapa̭taye dhattam | cakṣuḥ̭ stha॒ścakṣṷrme dhattam | cakṣṷ-rya॒jñāya̭ dhattam | cakṣṷ-rya॒jñapa̭taye dhattam | śrotragg̭ stha॒-śśrotra̭-mme dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñāya̭ dhattam | śrotraṃ̭-ya~॒jñapa̭taye dhattam | tau dḙvau śukrāmanthinau |ka॒lpaya̭ta॒-ndaivī॒rviśaḥ̭ | ka॒lpaya̭ta॒-mmānṷṣīḥ || 4 ||
Verse 5
iṣa॒-mūrja̭ma॒smāsṷ dhattam | prā॒ṇā-npa॒śuṣṷ | pra॒jā-mmayi̭ ca॒ yaja̭māne ca || nira̭sta॒-śśaṇḍaḥ̭ | nira̭sto॒ markaḥ̭ || apa̭nuttau॒ śaṇḍā॒markaṷ sa॒hāmunā᳚ || śu॒krasya̭ sa॒mida̭si | ma॒nthinaḥ̭ sa॒mida̭si || sa pra̭tha॒ma-ssaṅkṛ̭ti-rvi॒śvaka̭rmā | sa pra̭tha॒mo mi॒tro varṷṇo a॒gniḥ | sa pra̭tha॒mo bṛha॒spati̭ściki॒tvān | tasmā॒ indrā̭ya su॒tamājṷhomi || 5 ||
(na॒ya॒ - ntva॒pā॒nagṃ sandha̭ttaṃ॒ ta-mmḙ jinvataṃ - prā॒ṇaṃ-ya~॒jñāya̭ dhattaṃ॒ - mānṷṣī--r a॒gni-rdve ca̭) (a. 1)
brahma̭ kṣa॒tra-ntat | iṣa॒mūrjagṃ̭ ra॒yi-mpuṣṭi̭-mpra॒jā-ntām | pa॒śu-ntān | sandha̭tta॒-ntat | prā॒ṇama̭pā॒naṃ-vyā~॒na-ntam | cakṣu॒-śśrotra॒-mmana॒stat | vāca॒-ntām | i॒ṣādi॒pañca̭ke॒ vāca॒-ntā-mme᳚ | pa॒śū-nthsandha̭tta॒-ntānme᳚ | prā॒ṇādi॒trita̭ye॒ ta-mme᳚ | a॒nyatra॒ tanme᳚ | )
Verse 6
kṛtti̭kā-sva॒gni-māda̭dhīta | e॒tadvā a॒gne-rnakṣa̭tram | ya-tkṛtti̭kāḥ | svāyā̭me॒vaina̭-nde॒vatā̭yāmā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati || mukhaṃ॒-vā~ e॒tannakṣa̭trāṇām | ya-tkṛtti̭kāḥ | yaḥ kṛtti̭kā-sva॒gni-mā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati || atho॒ khalṷ || 6 ||
Verse 7
a॒gni॒-na॒kṣa॒tramitya-pa̭cāyanti | gṛ॒hānaḥa॒ dāhṷko bhavati || pra॒jāpa̭tī rohi॒ṇyā-ma॒gni-ma̭sṛjata | ta-nde॒vā ro̭hi॒ṇyā-māda̭dhata | tato॒ vai te sarvā॒-nrohā̭narohann | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | yo ro̭hi॒ṇyā-ma॒gnimā̭dha॒tte | ṛ॒dhnotye॒va | sarvā॒-nrohā᳚n-rohati || de॒vā vai bha॒drā-ssanto॒-'gni-mādhi̭thsanta || 7 ||
Verse 8
teṣā॒manā̭hito॒ 'gnirāsī᳚t | athai᳚bhyo vā॒maṃ-va~svapā᳚krāmat | te puna̭rvasvo॒rāda̭dhata | tato॒ vai tān vā॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtata | yaḥ pu॒rā bha॒dra-ssampāpī̭yā॒-nthsyāt | sa puna̭rvasvo-ra॒gni-māda̭dhīta | puna̭re॒vainaṃ̭-vā~॒maṃ-va~sū॒pāva̭rtate | bha॒dro bha̭vati || yaḥ kā॒mayḙta॒ dāna̭kāmā me pra॒jā-ssyu॒riti̭ | sa pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gni-māda̭dhīta || 8 ||
Verse 9
a॒rya॒mṇo vā e॒tannakṣa̭tram | yatpūrve॒ phalgṷnī | a॒rya॒meti॒ tamā̭hu॒ryo dadā̭ti | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti || yaḥ kā॒mayḙta bha॒gī syā॒miti̭ | sa utta̭rayoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | bhaga̭sya॒ vā e॒tannakṣa̭tram | yadutta̭re॒ phalgṷnī | bha॒gyḙva bha̭vati || kā॒la॒ka॒ñjā vai nāmāsṷrā āsann || 9 ||
Verse 10
te sṷva॒rgāya̭ lo॒kāyā॒gni-ma̭cinvata | purṷṣa॒ iṣṭa̭kā॒-mupā̭dadhā॒t-purṷṣa॒ iṣṭa̭kām | sa indro᳚ brāhma॒ṇo bruvā̭ṇa॒ iṣṭa̭kā॒mupā̭dhatta | e॒ṣā mḙ ci॒trā nāmeti̭ | te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamāprāro̭hann | sa indra॒ iṣṭa̭kā॒māvṛ̭hat | te-'vā̭kīryanta | yḙ-'vākī᳚ryanta | ta ūrṇā॒vabha̭yo-'bhavann | dvāvuda̭patatām || 10 ||
Verse 11
tau di॒vyau śvānā̭vabhavatām | yo bhrātṛ̭vyavā॒-nthsyāt | sa ci॒trāyā̭-ma॒gni-māda̭dhīta | a॒va॒kīryai॒va bhrātṛ̭vyān | ojo॒ bala̭mindri॒yaṃ-vī~॒rya̭mā॒tman-dha̭tte || va॒santā᳚ brāhma॒ṇo᳚ 'gnimāda̭dhīta | va॒sa॒nto vai brā᳚hma॒ṇasya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭-mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | bra॒hma॒va॒rca॒sī bha̭vati | mukhaṃ॒-vā~ e॒tadṛ̭tū॒nām || 11 ||
Verse 12
ya-dva̭sa॒ntaḥ | yo va॒santā॒-'gnimā̭dha॒tte | mukhya̭ e॒va bha̭vati | atho॒ yoni̭mantame॒vaina॒-mprajā̭ta॒mādha̭tte | grī॒ṣme rā̭ja॒nya̭ āda̭dhīta | grī॒ṣmo vai rā̭ja॒nya̭sya॒rtuḥ | sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | i॒ndri॒yā॒vī bha̭vati | śa॒radi॒ vaiśya॒ āda̭dhīta | śa॒radvai vaiśya̭sya॒rtuḥ || 12 ||
Verse 13
sva e॒vaina̭mṛ॒tāvā॒dhāya̭ | pa॒śu॒mā-nbha̭vati || na pūrva̭yoḥ॒ phalgṷnyo-ra॒gnimāda̭dhīta | e॒ṣā vai ja̭gha॒nyā̭ rātriḥ̭ saṃva~thsa॒rasya̭ | yatpūrve॒ phalgṷnī | pṛ॒ṣṭi॒ta e॒va saṃ̭va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | pāpī̭yān-bhavati | utta̭rayo॒rāda̭dhīta | e॒ṣā vai pra̭tha॒mā rātriḥ̭ saṃva~thsa॒rasya̭ | yadutta̭re॒ phalgṷnī | mu॒kha॒ta e॒va saṃ̭va~thsa॒rasyā॒-gnimā॒dhāya̭ | vasī̭yā-nbhavati || atho॒ khalṷ | ya॒daivainaṃ̭-ya~॒jña ṷpa॒name᳚t | athāda̭dhīta | saivāsyardhiḥ̭ || 13 ||
(khalvā̭ - dhithsanta॒ - phalgṷnyora॒gnimāda̭dhītā - san - napatatā - matū॒nāṃ - ~vaiśya̭sya॒rtu - rutta̭re॒ phalgṷnī॒ ṣaṭ ca̭) (a. 2)
Verse 14
uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭ hanti || a॒po-'vo᳚kṣati॒ śāntyai᳚ || sika̭tā॒ niva̭pati | e॒tadvā a॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pam | rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭-rundhe || ūṣā॒-nniva̭pati | puṣṭi॒rvā e॒ṣā pra॒jana̭nam | yadūṣāḥ᳚ || 14 ||
Verse 15
puṣṭyā̭me॒va pra॒jana̭ne॒ 'gnimādha̭tte | atho̭ sa॒ñjñāna̭ e॒va | sa॒-ñjñāna॒gg॒ hyḙta-tpa̭śū॒nām | yadūṣāḥ᳚ || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te vi̭ya॒tī a̭brūtām | astve॒va naṷ sa॒ha ya॒jñiya॒miti̭ | yada॒muṣyā̭ ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒syā-ma̭dadhāt | ta ūṣā̭ abhavann || 15 ||
Verse 16
yada॒syā ya॒jñiya॒māsī᳚t | tada॒muṣyā̭-madadhāt | tada॒daśca॒ndrama̭si kṛ॒ṣṇam | ūṣā᳚nni॒vapa̭nna॒do ddhyā̭yet | dyāvā̭pṛthi॒vyore॒va ya॒jñiye॒-'gnimādha̭tte || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | ā॒khū rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śat | sa ū॒tīḥ kṷrvā॒ṇaḥ pṛ̭thi॒vīmanu॒ sama̭carat | tadā̭khukarī॒ṣa-ma̭bhavat || 16 ||
Verse 17
yadā̭khukarī॒ṣagṃ sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭rundhe || ūrjaṃ॒-vā~ e॒tagṃ rasa̭-mpṛthi॒vyā ṷpa॒dīkā॒ uddi̭hanti | ya-dva॒lmīka᳚m | ya-dva̭lmīkava॒pā sa̭bhāṃ॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒va rasa̭-mpṛthi॒vyā ava̭rundhe | atho॒ śrotra̭me॒va | śrotra॒gg॒ hyḙta-tpṛ̭thi॒vyāḥ | ya-dva॒lmīkaḥ̭ || 17 ||
Verse 18
aba̭dhiro bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tāsā॒manna॒-mupā᳚kṣīyata | tābhya॒-ssūda॒mupa॒ prābhi̭nat | tato॒ vai tāsā॒manna॒-nnākṣī̭yata | yasya॒ sūdaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | nāsya̭ gṛ॒he-'nna̭-ṅkṣīyate || āpo॒ vā i॒damagrḙ sali॒lamā̭sīt | tena̭ pra॒jāpa̭tiraśrāmyat || 18 ||
Verse 19
ka॒thami॒dagg syā॒diti̭ | so̭-'paśya-tpuṣkarapa॒rṇa-ntiṣṭha̭t | so̭-'manyata | asti॒ vai tat | yasmi̭-nni॒damadhi॒ tiṣṭha॒tīti̭ | sa va̭rā॒ho rū॒pa-ṅkṛ॒tvopa॒nya̭majjat | sa pṛ̭thi॒vīma॒dha ā᳚rcchat | tasyā̭ upa॒hatyoda̭majjat | ta-tpṷṣkarapa॒rṇe᳚ 'prathayat | yadapra̭thayat || 19 ||
Verse 20
ta-tpṛ̭thi॒vyai pṛ̭thivi॒tvam | abhū॒dvā i॒damiti̭ | tadbhūmyai̭ bhūmi॒tvam | tā-ndiśo-'nu॒ vāta॒-ssama̭vahat | tāgṃ śarka̭rābhiradṛgṃ hat | śaṃ-vai~ no̭-'bhū॒diti̭ | taccharka̭rāṇāgṃ śarkara॒tvam | ya-dva̭rā॒havi̭hatagṃ sambhā॒ro bhava̭ti | a॒syāme॒vā-cha̭mbaṭkārama॒gni-mādha̭tte | śarka̭rā bhavanti॒ dhṛtyai᳚ || 20 ||
Verse 21
atho̭ śa॒tvāṃya~̭ || sarḙtā a॒gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | āpo॒ varṷṇasya॒ patna̭ya āsann | tā a॒gnira॒bhya̭ddhyāyat | tā-ssama̭bhavat | tasya॒ retaḥ॒ parā̭-'patat | taddhira̭ṇya-mabhavat | yaddhira̭ṇya-mu॒pāsya̭ti | sarḙtasame॒vāgni-mādha̭tte || purṷṣa॒ invai svā-dreta̭so bībhathsata॒ ityā̭huḥ || 21 ||
Verse 22
u॒tta॒ra॒ta upā᳚sya॒tya-bī̭bhathsāyai || ati॒ praya̭cchati | ārti̭me॒vāti॒ praya̭cchati || a॒gnirde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | so᳚-'śva॒tthe saṃ̭va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam | yadāśva̭ttha-ssambhā॒ro bhava̭ti | yade॒vāsya॒ tatra॒ nya̭ktam | tade॒vāva̭-rundhe || 22 ||
Verse 23
de॒vā vā ūrjaṃ॒-vya~̭bhajanta | tata̭ udu॒mbara॒ uda̭tiṣṭhat | ūrgvā ṷdu॒mbaraḥ̭ | yadaudṷmbara-ssambhā॒ro bhava̭ti | ūrja̭me॒vāva̭-rundhe || tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat | tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | tatpa॒rṇo̭ 'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam || 23 ||
Verse 24
yasya̭ parṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | so॒ma॒pī॒thame॒vāva̭ rundhe || de॒vā vai brahma̭nnavadanta | ta-tpa॒rṇa upā̭śṛṇot | su॒śravā॒ vai nāma̭ | ya-tpa̭rṇa॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | bra॒hma॒va॒rca॒same॒vāva̭ rundhe || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ | tagṃ śa॒myā̭-'śamayat || 24 ||
Verse 25
taccha॒myai̭ śami॒tvam | yaccha̭mī॒mayaḥ̭ sambhā॒ro bhava̭ti | śāntyā॒ apra̭dāhāya || a॒gne-ssṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rcchat | ya-dvaika̭ṅkata-ssambhā॒ro bhava̭ti | bhā e॒vāva̭rundhe || sahṛ̭dayo॒ 'gnirā॒dheya॒ ityā̭huḥ | ma॒ruto॒-'dbhira॒gni-ma̭tamayann | tasya̭ tā॒ntasya॒ hṛda̭ya॒mācchi̭ndann | sā-'śani̭rabhavat | yada॒śani̭hatasya vṛ॒kṣasya̭ sambhā॒ro bhava̭ti |sahṛ̭daya-me॒vāgni-mādha̭tte || 25 ||
(ūṣā̭ - abhavan - nabhava-d- va॒lmīkro᳚ - 'śrāmya॒ - dapra̭thaya॒ - ddhṛtyai̭ - bībhathsata॒ ityā̭hu - rundhe - parṇa॒tva - ma̭śamayada - cchinda॒gg॒ strīṇi̭ ca) (a. 3)
Verse 26
dvā॒da॒śasṷ vikrā॒meṣva॒gnimāda̭dhīta | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ | saṃ॒va~॒thsa॒rā-de॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || ya-ddvā̭da॒śasṷ vikrā॒me-ṣvā॒dadhī̭ta | pari̭mita॒mava̭rundhīta | cakṣṷ-rnimita॒ āda̭dhīta | iya॒-ddvāda̭śa vikrā॒mā(3) iti̭ | pari̭mita-ñcai॒vāpa̭rimita॒-ñcāva̭rundhe || anṛ̭taṃ॒-vai~ vā॒cā va̭dati | anṛ̭ta॒-mmana̭sā ddhyāyati || 26 ||
Verse 27
cakṣu॒-rvai sa॒tyam | adrā(3)gityā̭ha | ada̭rśa॒miti̭ | ta-thsa॒tyam | yaścakṣṷ-rnimite॒-'gni-mā̭dha॒tte | sa॒tya e॒vaina॒-mādha̭tte || tasmā॒dāhi̭tāgni॒rnānṛ̭taṃ-va~det | nāsya̭ brāhma॒ṇo-'nā᳚śvā-ngṛ॒he va̭set | sa॒tye hya̭syā॒gnirāhi̭taḥ || ā॒gne॒yī vai rātriḥ̭ || 27 ||
Verse 28
ā॒gne॒yāḥ pa॒śavaḥ̭ | ai॒ndramahaḥ̭ | nakta॒-ṅgārha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒śūne॒vāva̭-rundhe | divā̭-''hava॒nīya᳚m | i॒ndri॒yame॒vā-va̭rundhe || a॒rdhodi̭te॒ sūrya̭ āhava॒nīya॒-māda̭dhāti | e॒tasmi॒n vai lo॒ke pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | atho̭ bhū॒ta-ñcai॒va bha̭vi॒ṣyaccā-va̭rundhe || 28 ||
Verse 29
iḍā॒ vai mā̭na॒vī ya̭jñānūkā॒śinyā̭sīt | sā-'śṛ̭ṇot | asṷrā a॒gnimāda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | ta ā̭hava॒nīya॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gārha̭patyam | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | sā 'bra̭vīt | pra॒tīcyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā parā̭bhaviṣya॒ntīti̭ || 29 ||
Verse 30
yasyai॒va-ma॒gnirā̭dhī॒yate᳚ | pra॒tīcya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā parā̭bhavati || sā-'śṛ̭ṇot | de॒vā a॒gni-māda̭dhata॒ iti̭ | tada̭gacchat | te᳚-'nvāhārya॒-paca̭na॒magra॒ āda̭dhata | atha॒ gārha̭patyam | athā̭hava॒nīya᳚m | sā-'bra̭vīt || 30 ||
Verse 31
prācyḙṣā॒g॒ śrīra̭gāt | bha॒drā bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kame᳚ṣyanti | pra॒jā-ntu na ve᳚thsyanta॒ iti̭ | yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | prācya̭sya॒ śrīrḙti | bha॒dro bhū॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | pra॒jā-ntu na vi̭ndate || sā-'bra̭vī॒diḍā॒ manu᳚m | tathā॒ vā a॒ha-ntavā॒gni-mādhā᳚syāmi | yathā॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rja̭ni॒ṣyase᳚ || 31 ||
Verse 32
pratya॒smin ~lo॒ke sthā॒syasi̭ | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñje॒ṣyasīti̭ | gārha̭patya॒magra॒ āda̭dhāt | gārha̭patyaṃ॒-vā~ anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ prajā̭yante | gārha̭patyenai॒vāsmai᳚ pra॒jā-mpa॒śū-nprāja̭nayat | athā᳚-nvāhārya॒-paca̭nam | ti॒ryaṅṋ̇va॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ | a॒sminne॒va tena̭ lo॒ke pratya̭tiṣṭhat | athā̭hava॒nīya᳚m | tenai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ma॒bhya̭jayat || 32 ||
Verse 33
yasyai॒vama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate | pratya॒smin ~lo॒ke ti̭ṣṭhati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || yasya॒ vā aya̭thādevatama॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yasya̭ yathā deva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 33 ||
Verse 34
bhṛgṷ̄ṇā॒-ntvā-'ṅgi̭rasāṃ-vra~tapate vra॒tenā-da̭dhā॒mīti̭ bhṛgvaṅgi॒rasā॒māda̭ddhyāt | ā॒di॒tyānā᳚-ntvā de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mītya॒nyāsā॒-mbrāhma̭ṇīnā-mpra॒jānā᳚m | varṷṇasya tvā॒ rājño᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ rājñaḥ̭ | indra̭sya tvendri॒yeṇa̭ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rāja॒nya̭sya | mano᳚stvā grāma॒ṇyo᳚ vratapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti॒ vaiśya̭sya | ṛ॒bhū॒ṇā-ntvā̭ de॒vānāṃ᳚-vra~tapate vra॒tenāda̭dhā॒mīti̭ rathakā॒rasya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tama॒gni-rādhī̭yate | na de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 34 ||
(dhyā॒ya॒ti॒ - vai rātri॒ - ścāva̭rundhe - bhaviṣya॒ntītya̭ - bravī - jjani॒ṣyasḙ - 'jaya॒-d- vasī̭yā-nbhavati॒ - nava̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - tatra pavamānahabīṃṣi
Verse 35
pra॒jāpa̭ti-rvā॒ca-ssa॒tya-ma̭paśyat | tenā॒gnimādha̭tta | tena॒ vai sa ā᳚rdhnot | bhūrbhuva॒-ssuva॒rityā̭ha | e॒tadvai vā॒ca-ssa॒tyam | ya e॒tenā॒gni-mā̭dha॒tte | ṛ॒ddhnotye॒va | atho̭ sa॒tyaprā̭śūre॒va bha̭vati | atho॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna̭bhi॒cara̭ti | stṛ॒ṇu॒ta e॒vaina᳚m || 35 ||
Verse 36
bhūrityā̭ha | pra॒jā e॒va ta-dyaja̭māna-ssṛjate | bhuva॒ ityā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati | suva॒rityā̭ha | su॒va॒rga e॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhati || tri॒bhira॒kṣarai॒-rgārha̭patya॒-māda̭dhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | sarvaiḥ᳚ pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m || 36 ||
Verse 37
su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāyādhī̭yate | yadā̭hava॒nīyaḥ̭ | su॒va॒rga e॒vāsmai̭ lo॒ke vā॒ca-ssa॒tyagṃ sarva̭māpnoti || tri॒bhi-rgārha̭patya॒-māda̭dhāti | pa॒ñcabhi̭-rāhava॒nīya᳚m | a॒ṣṭau sampa̭dyante | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒tro᳚-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tamādha̭tte || 37 ||
Verse 38
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smā-thsṛ॒ṣṭāḥ parā̭cīrāyann | tābhyo॒ jyoti॒-ruda̭gṛhṇāt | ta-ñjyotiḥ॒ paśya̭ntīḥ pra॒jā a॒bhisa॒māva̭rtanta | u॒parī̭vā॒gni-mudgṛ̭hṇīyā-du॒ddharanṋ | jyoti̭re॒va paśya̭ntīḥ pra॒jā yaja̭māna-ma॒bhi-sa॒māva̭rtante || pra॒jāpa̭te॒rakṣya̭śvayat | ta-tparā̭-'patat | tadaśvo̭-'bhavat | tadaśva̭syā-śva॒tvam || 38 ||
Verse 39
e॒ṣa vai pra॒jāpa̭tiḥ | yada॒gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyo-'śvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | svame॒va cakṣuḥ॒ paśya̭-npra॒jāpa̭ti॒-ranūdḙti || va॒jrī vā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate || puna॒rāva̭rtayati || 39 ||
Verse 40
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate || nyā̭hava॒nīyo॒ gārha̭patya-makāmayata | ni gārha̭patya āhava॒nīya᳚m | tau vi॒bhāja॒-nnāśa̭knot | sośvaḥ̭ pūrva॒vāḍ-bhū॒tvā | prāñca॒-mpūrva॒muda̭vahat | ta-tpū᳚rva॒vāhaḥ̭ pūrvavā॒ṭ-tvam | yadaśva̭-mpu॒rastā॒nnaya̭ti | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭vīryāve॒vainaṷ kurute || 40 ||
Verse 41
yadu॒paryṷpari॒ śiro॒ hare᳚t | prā॒ṇān vicchi̭ndyāt | a॒dho̭-'dha॒-śśiro̭ harati | prā॒ṇānā᳚-ṅgopī॒thāya̭ || iya॒tyagrḙ harati | atheya॒tyatheya̭ti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒mā-dha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhe॒tpra mā̭ dhakṣya॒tīti̭ || 41 ||
Verse 42
tasya̭ tre॒dhā ma̭hi॒mānaṃ॒-vyau~̭hat | śāntyā॒ apra̭dāhāya | yat-tre॒dhā-'gni-rā̭dhī॒yate᳚ | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ ta-dvyṷ̄hati | śāntyā॒ apra̭dāhāya || puna॒rāva̭rtayati | ma॒hi॒māna̭me॒vāsya॒ sanda̭dhāti || pa॒śurvā e॒ṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | e॒ṣa ru॒draḥ || 42 ||
Verse 43
yada॒gniḥ | yadaśva̭sya pa॒de᳚-'gni-mā̭da॒ddhyāt | ru॒drāya̭ pa॒śū-napi̭daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | ya-nnākra॒maye᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | pā॒rśva॒ta ākra̭mayet | yathā ''hi̭tasyā॒gne-raṅgā̭rā abhyava॒vartḙrann | ava̭ruddhā asya pa॒śavo॒ bhava̭nti | na ru॒drāyāpi̭dadhāti || 43 ||
Verse 44
trīṇi̭ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati | vi॒rāja̭ e॒va vikrā᳚ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ vikra̭mate || a॒gnaye॒ pava̭mānāya | a॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | a॒gnaye॒ śuca̭ye | yada॒gnaye॒ pava̭mānāya ni॒rvapa̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | yada॒gnayḙ pāva॒kāya̭ | pū॒ta e॒vāsmi̭-nna॒nnādya̭-ndadhāti | yada॒gnaye॒ śuca̭ye | bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vāsmi̭-nnu॒pari̭ṣṭā-ddadhāti || 44 ||
(e॒na॒ - mā॒ha॒va॒nīyaṃ̭ - dhatte - 'śva॒tvaṃ - ~va̭rtayati - kuruta॒ - iti̭ -ru॒dro - da̭dhāti॒ - yada॒gnaye॒ śuca̭ya॒ eka̭-ñca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - pavamānahavirvistāraḥ, havirantarāṇi, dakṣiṇāśca
Verse 45
de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann | te de॒vā vi̭ja॒ya-mṷpa॒yantaḥ̭ | a॒gnau vā॒maṃ-va~su॒ sa-nnya̭dadhata | i॒damṷ no bhaviṣyati | yadi̭ no je॒ṣyantīti̭ | tada॒gnirno-thsaha̭maśaknot | tat-tre॒dhā vinya̭dadhāt | pa॒śuṣu॒ tṛtī̭yam | a॒phsu tṛtī̭yam | ā॒di॒tye tṛtī̭yam || 45 ||
Verse 46
ta-dde॒vā vi॒jitya̭ | puna॒ravā̭ruruthsanta | te᳚-'gnaye॒ pava̭mānāya puro॒ḍāśa̭-ma॒ṣṭāka̭pāla॒-nnira̭vapann | pa॒śavo॒ vā a॒gniḥ pava̭mānaḥ | yade॒va pa॒śuṣvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata | te᳚-'gnayḙ pāva॒kāya̭ | āpo॒ vā a॒gniḥ pā̭va॒kaḥ | yade॒vāphsvāsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || 46 ||
Verse 47
te᳚-'gnaye॒ śuca̭ye | a॒sau vā ā̭di॒tyo᳚-'gni-śśuciḥ̭ | yade॒vādi॒tya āsī᳚t | tat-tenāvā̭rundhata || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ta॒nuvo॒ vāvaitā a̭gnyā॒dheya̭sya | ā॒gne॒yo vā a॒ṣṭāka̭pālo 'gnyā॒dheya॒miti̭ | yatta-nni॒rvape᳚t | naitāni̭ | yathā॒-''tmā syāt || 47 ||
Verse 48
nāṅgā̭ni | tā॒dṛge॒va tat | yade॒tāni̭ ni॒rvape᳚t | na tam | yathā-'ṅgā̭ni॒ syuḥ | nātmā | tā॒dṛge॒va tat | u॒bhayā̭ni sa॒hani॒rupyā̭ṇi | ya॒jñasya̭ sātma॒tvāya̭ || u॒bhayaṃ॒-vā~ e॒tasye᳚ndri॒yaṃ-vī~॒rya̭māpyate || 48 ||
Verse 49
yo᳚-'gnimā̭dha॒tte | ai॒ndrā॒gna-mekā̭daśakapāla॒- manu॒ nirva̭pet | ā॒di॒tya-ñca॒rum | i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒-mayā̭tayāmānau | ye e॒va de॒vate॒ ayā̭tayāmnī | tābhyā̭me॒vāsmā̭ indri॒yaṃ-vī~॒rya̭mava̭- rundhe | ā॒di॒tyo bha̭vati | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || dhe॒nvai vā e॒ta-dretaḥ̭ || 49 ||
Verse 50
yadājya᳚m | a॒na॒ḍuha̭staṇḍu॒lāḥ | mi॒thu॒name॒vāva̭-rundhe | ghṛ॒te bha̭vati | ya॒jñasyālū᳚kṣāntatvāya || ca॒tvāra̭ ārṣe॒yāḥ prāśña̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti || pa॒śavo॒ vā e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ | e॒ṣa ru॒draḥ | yada॒gniḥ || 50 ||
Verse 51
yathsa॒dya e॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t | ru॒drāya̭ pa॒śūnapi̭ daddhyāt | a॒pa॒śu-ryaja̭māna-ssyāt | yannānṷni॒rvape᳚t | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | dvā॒da॒śasu॒ rātrī॒ṣvanu॒ nirva̭pet | saṃ॒va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒reṇai॒vāsmai̭ ru॒dragṃ śa̭mayi॒tvā | pa॒śūnava̭ rundhe || yadeka̭-mekame॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ ni॒rvape᳚t || 51 ||
Verse 52
yathā॒ trīṇyā॒vapa̭nāni pū॒raye᳚t | tā॒dṛktat | na pra॒jana̭na॒mucchigṃ̭ṣet | eka̭-nni॒rupya̭ | utta̭re॒ sama̭syet | tṛ॒tīya̭me॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati pra॒jana̭nāya | ta-mpra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ranu॒ prajā̭yate | atho̭ ya॒jñasyai॒vaiṣā-'bhikrā᳚ntiḥ || ra॒tha॒ca॒kra-mprava̭rtayati | ma॒nu॒ṣya॒ra॒thenai॒va dḙvara॒tha-mpra॒tyava̭rohati || 52 ||
Verse 53
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ho॒ta॒vya̭-magniho॒trāṃ(3) naho̭ta॒vyā(3)miti̭ | ya-dyajṷṣā juhu॒yāt | aya̭thāpūrva॒māhṷtī juhuyāt | yanna jṷhu॒yāt | a॒gniḥ parā̭bhavet | tū॒ṣṇīme॒va ho̭ta॒vya᳚m | ya॒thā॒pū॒rva-māhṷtī ju॒hoti̭ | nāgniḥ parā̭bhavati || a॒gnīdhḙ dadāti || 53 ||
Verse 54
a॒gnimṷkhā-ne॒vartū-nprī̭ṇāti | u॒pa॒barha̭ṇa-ndadāti | rū॒pāṇā॒mava̭-ruddhyai | aśva̭-mbra॒hmaṇe᳚ | i॒ndri॒yame॒vāva̭-rundhe | dhe॒nugṃ hotre᳚ | ā॒śiṣa̭ e॒vāva̭rundhe | a॒na॒ḍvāha̭-maddhva॒ryave᳚ | vahni॒rvā a̭na॒ḍvān | vahni̭raddhva॒ryuḥ || 54 ||
Verse 55
vahni̭nai॒va vahni̭ ya॒jñasyāva̭-rundhe | mi॒thu॒nau gāvaṷ dadāti | mi॒thu॒nasyāva̭-ruddhyai | vāso̭ dadāti | sa॒rva॒ de॒va॒tyaṃ̭-vai~ vāsaḥ̭ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti | ā dvā̭da॒śabhyo̭ dadāti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒va prati̭ tiṣṭhati | kāma̭mū॒rdhva-ndeya᳚m | apa̭rimita॒syāva̭-ruddhyai || 55 ||
(ā॒di॒tye tṛtī̭ya - ma॒phsvāsī॒-tta-ttenāvā̭rundhata॒ - syā - dā᳚pyate॒ - reto॒ - 'gni - reka̭meka me॒tāni̭ ha॒vigṃṣi̭ ni॒rvape᳚t - pra॒tyava̭rohati - dadātya - ddhva॒ryu--r deya॒ meka̭-ñca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - ādhānamantrāḥ
Verse 56
gha॒rma-śśira॒stada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya yaccha || vātaḥ̭ prā॒ṇastada॒yama॒gniḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa̭ca || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvān | a॒gnera̭gne pu॒ro a̭gni-rbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vibhā̭hi | ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || 56 ||
Verse 57
a॒rkaścakṣu॒-stada॒sau sūrya॒stada॒yama॒gniḥ | sampri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuvat | ya-ttḙ śukra śu॒kraṃ-va~rcaḥ̭ śu॒krā ta॒nūḥ | śu॒kra-ñjyoti॒raja̭sram | tena̭ me dīdihi॒ tena॒ tvā-''da̭dhe | a॒gninā᳚-'gne॒ brahma̭ṇā || ā॒na॒śe vyā̭naśe॒ sarva॒māyu॒-rvyā̭naśe || ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām || 57 ||
Verse 58
ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | sa॒mrāṭ cā̭bhi॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | vi॒bhūśca̭ pari॒bhūśca̭ | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śi॒ve ta॒nuvau᳚ | pra॒bhvī ca॒ prabhṷ̄tiśca | te mā vi̭śatā॒-nte mā̭ jinvatām | yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi॒stvā ''da̭dhe || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭ra॒mu-ṅga̭ccha || 58 ||
(catṷṣpade - jinvatāṃ - ta॒nuva॒ strīṇi̭ ca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - etadbrāhmaṇaṃ
Verse 59
i॒me vā e॒te lo॒kā a॒gnayaḥ̭ | te yadavyā̭vṛttā ādhī॒yeranṋ | śo॒cayḙyu॒-ryaja̭mānam | gha॒rma-śśira॒ iti॒ gārha̭patya॒-māda̭dhāti | vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam | a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | tenai॒vainā॒n vyāva̭rtayati | tathā॒ na śo̭cayanti॒ yaja̭mānam || ra॒tha॒nta॒ra-ma॒bhigā̭yate॒ gārha̭patya ādhī॒yamā̭ne | rātha̭ntaro॒ vā a॒yaṃ-lo~॒kaḥ || 59 ||
Verse 60
a॒sminne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | vā॒ma॒de॒vya-ma॒bhigā̭yata uddhri॒yamā̭ṇe | a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ vā̭made॒vyam | a॒ntari̭kṣa e॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | atho॒ śānti॒-rvai vā̭made॒vyam | śā॒ntame॒vaina̭-mpaśa॒vya̭muddha̭rate | bṛ॒hada॒bhigā̭yata āhava॒nīya̭ ādhī॒yamā̭ne | bārha̭to॒ vā a॒sau lo॒kaḥ | a॒muṣmi̭nne॒vainaṃ̭-lo~॒ke prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || pra॒jāpa̭ti-ra॒gni-ma̭sṛjata || 60 ||
Verse 61
so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā parāṃ̭ait | taṃ-vā~̭rava॒ntīyḙnāvārayata |ta-dvā̭rava॒ntīya̭sya vāravantīya॒tvam | śyai॒tena̭ śye॒tī a̭kuruta |tacchyai॒tasya̭ śyaita॒tvam | ya-dvā̭rava॒ntīya̭-mabhi॒gāya̭te | vā॒ra॒yi॒tvaivaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | śyai॒tena̭ śye॒tī kṷrute || gha॒rma-śśira॒ iti॒ gārha̭patya॒-māda̭dhāti | saśī̭rṣāṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || 61 ||
Verse 62
upai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭mati || ru॒dro vā e॒ṣaḥ | yada॒gniḥ | sa ā̭dhī॒yamā̭na īśva॒ro yaja̭mānasya pa॒śūn higṃsi̭toḥ | sa-mpri̭yaḥ pa॒śubhi̭-rbhuva॒dityā̭ha | pa॒śubhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sampri̭ya-ṅkaroti | pa॒śū॒nā-mahigṃ̭sāyai || cha॒rdisto॒kāya॒ tana̭yāya ya॒cchetyā̭ha |ā॒śiṣa̭me॒vaitā-māśā᳚ste || vātaḥ̭ prā॒ṇa itya̭nvāhārya॒-paca̭nam || 62 ||
Verse 63
saprā̭ṇa-me॒vaina॒-mādha̭tte || sva॒di॒ta-nto॒kāya॒ tana̭yāya pi॒tu-mpa॒cetyā̭ha | anna̭me॒vāsmai᳚ svadayati || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvānityā̭ha | vibha̭ktire॒vaina̭yo॒ssā | atho॒ nānā̭ vīryāve॒vainaṷ kurute || ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpada॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || a॒rka-ścakṣu॒rityā̭-hava॒nīya᳚m | a॒rko vai de॒vānā॒manna᳚m || 63 ||
Verse 64
anna̭me॒vāva̭ rundhe || tena̭ me dīdi॒hītyā̭ha | sami̭ndha e॒vaina᳚m || ā॒na॒śe vyā̭naśa॒ iti॒ trirudi̭ṅgayati | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣvḙvainaṃ̭-lo~॒keṣu॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || tat-tathā॒ na kā॒rya᳚m | vīṅgi̭ta॒ma pra̭tiṣṭhita॒-māda̭dhīta | u॒ddhṛtyai॒-vādhāyā̭-bhi॒mantriyaḥ̭ | avī᳚ṅgita-me॒vaina॒-mprati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte || vi॒rāṭ ca̭ sva॒rāṭ ca॒ yāstḙ agne śi॒vāsta॒nuva॒-stābhi॒stvā ''da̭dha॒ ityā̭ha | e॒tā vā a॒gne-śśi॒vāsta॒nuvaḥ̭ | tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || yāstḙ agne gho॒rāsta॒nuva॒ stābhi̭ra॒mu-ṅga॒ccheti̭ brūyā॒dya-ndvi॒ṣyāt | tābhi̭re॒vaina॒-mparā̭bhāvayati || 64 ||
(lo॒ko̭ - 'sṛjataina॒ - mādha̭tte - 'nvāhārya॒paca̭naṃ - de॒vānā॒manna̭ - mena॒-mprati̭ṣṭhita॒mādha̭tte॒ pañca̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - brahmaudanam
Verse 65
śa॒mī॒ga॒rbhāda॒gni-mma̭nthati | e॒ṣā vā a॒gne-rya॒jñiyā̭ ta॒nūḥ | tāme॒vāsmai̭ janayati || adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā | sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒na-ma̭pacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ dhā॒tā cā᳚rya॒mā cā̭jāyetām | sā dvi॒tīya̭-mapacat || 65 ||
Verse 66
tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ mi॒traśca॒ varṷṇaścājāyetām | sā tṛ॒tīya̭-mapacat | tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ agṃśa̭śca॒ bhaga̭ścājāyetām | sā ca̭tu॒rtha-ma̭pacat || 66 ||
Verse 67
tasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñā᳚t | sā reto̭-'dhatta | tasyā॒ indra̭śca॒ viva̭svāgścā-jāyetām | bra॒hmau॒da॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti || prāśña̭nti brāhma॒ṇā o̭da॒nam || yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tena̭ sa॒midho॒-'bhyajyāda̭dhāti | u॒ccheṣa̭ṇā॒dvā adi̭tī॒ reto̭-'dhatta || 67 ||
Verse 68
u॒ccheṣa̭ṇāde॒va ta-dreto̭ dhatte || asthi॒ vā e॒tat | ya-thsa॒midhaḥ̭ | e॒ta-dretaḥ̭ | yadājya᳚m | yadājyḙna sa॒midho॒-'bhyajyā॒dadhā̭ti | asthye॒va ta-dreta̭si dadhāti || ti॒sra āda̭dhāti mithuna॒tvāya̭ || iya̭tī-rbhavanti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tāḥ || 68 ||
Verse 69
iya̭tī-rbhavanti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tāḥ | iya̭tī-rbhavanti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m | vī॒rya̭ sammitāḥ || ā॒rdrā bha̭vanti | ā॒rdrami̭va॒ hi retaḥ̭ si॒cyate᳚ || citri̭yasyāśva॒tthasyāda̭dhāti | ci॒trame॒va bha̭vati || ghṛ॒tava̭tībhi॒-rāda̭dhāti || 69 ||
Verse 70
e॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma̭ | ya-dghṛ॒tam | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhayati | atho॒ teja̭sā || gā॒ya॒trībhi̭-rbrāhma॒ṇasyāda̭ddhyāt | gā॒ya॒tracha̭ndā॒ vai brā᳚hma॒ṇaḥ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ | tri॒ṣṭugbhī̭-rāja॒nya̭sya | tri॒ṣṭu-pcha̭ndā॒ vai rā̭ja॒nyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || 70 ||
Verse 71
jaga̭tībhi॒-rvaiśya̭sya | jaga̭tī chandā॒ vai vaiśyaḥ̭ | svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvāya̭ || tagṃ saṃ̭va~thsa॒ra-ṅgo̭pāyet | saṃ॒va~॒thsa॒ragṃ hi reto̭ hi॒taṃ-va~rdha̭te || ya-dyḙnagṃ saṃva~thsa॒re nopa॒name᳚t | sa॒midhaḥ॒ puna॒rāda̭ddhyāt | reta̭ e॒va taddhi॒taṃ-va~rdha̭mānameti || na mā॒gṃ॒sa-ma̭śñīyāt | na striya॒mupḙyāt || 71 ||
Verse 72
ya-nmā॒gṃ॒sa-ma̭śñī॒yāt | yathstriya̭-mupe॒yāt | nirvī᳚rya-ssyāt | naina̭ma॒gni-rupa̭namet || śva ā̭dhā॒syamā̭no brahmauda॒na-mpa̭cati | ā॒di॒tyā vā i॒ta ṷtta॒mā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | te vā i॒to yanta॒-mprati̭nudante | e॒te khalu॒ vāvādi॒tyāḥ | ya-dbrā᳚hma॒ṇāḥ | taire॒va sa॒tva-ṅga̭cchati || 72 ||
Verse 73
naina॒-mprati̭nudante || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kvā̭ saḥ | a॒gniḥ kā॒ryaḥ̭ | yo᳚-'smai pra॒jā-mpa॒śū-npra̭ja॒naya॒tīti̭ | śalkai॒stāgṃ rātri̭ma॒gni-mi̭ndhīta | tasmi̭-nnupavyu॒ṣama॒raṇī॒ niṣṭa̭pet | yatha̭rṣa॒bhāya̭ vāśi॒tā nyā̭vicchā॒yati̭ | tā॒dṛge॒va tat || a॒po॒dūhya॒ bhasmā॒gni-mma̭nthati || 73 ||
Verse 74
saiva sā-'gne-ssanta̭tiḥ || ta-mma̭thi॒tvā prāñca॒muddha̭rati | saṃ॒va~॒thsa॒rame॒va ta-dreto̭ hi॒ta-mpraja̭nayati || anā̭hita॒-stasyā॒gni-rityā̭huḥ | ya-ssa॒midho-'nā̭dhāyā॒gni-mā̭dha॒tta iti̭ | tā-ssaṃ̭va~thsa॒re pu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒va~॒thsa॒rāde॒vaina̭-mava॒ruddhyā-dha̭tte || yadi̭ saṃva~thsa॒re 'nāda॒ddhyāt | dvā॒da॒śyā᳚-mpu॒rastā॒-dāda̭ddhyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ra pra̭timā॒ vai dvāda̭śa॒ rātra̭yaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒rame॒vāsyāhi̭tā bhavanti || yadi̭ dvāda॒śyā᳚-nnāda॒ddhyāt | trya॒he pu॒rastā॒dāda̭ddhyāt | āhi̭tā e॒vāsya̭ bhavanti || 74 ||
(dvi॒tīya̭mapacac - catu॒rthama̭paca॒ - dadi̭tī॒ reto̭-'dhatta॒ - sammi̭tā -
ghṛ॒tava̭tībhi॒rāda̭dhāti - rāja॒nyaḥ̭ svasya॒ chanda̭saḥ pratyayana॒stvā - yḙyā-d- gacchati - manthati॒ - rātra̭ya śca॒tvāri̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - pañcāgnyādhānam
Verse 75
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | sa ri̭ricā॒no̭-'manyata | sa tapo̭-'tapyata | sa ā॒tman vī॒rya̭-mapaśyat | tada̭vardhata | tada̭smā॒-thsaha̭so॒rdhva-ma̭sṛjyata | sā vi॒rāḍa̭bhavat | tā-ndḙvāsu॒rā vya̭gṛhṇata | so᳚-'bravī-tpra॒jāpa̭tiḥ | mama॒ vā e॒ṣā || 75 ||
Verse 76
dohā̭ e॒va yu॒ṣmāka॒miti̭ || sā tataḥ॒ prācyuda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā dvi॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā tṛ॒tīya॒-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yeti̭ || 76 ||
Verse 77
sā ca̭tu॒rtha-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yeti̭ | sā pa̭ñca॒ma-muda̭krāmat | ta-tpra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yeti̭ | a॒gnīn vāva sā tān vya̭kramata | tā-npra॒jāpa̭tiḥ॒ parya̭gṛhṇāt | atho̭ pa॒ṅktime॒va || pa॒ṅktirvā e॒ṣā brā᳚hma॒ṇe pravi̭ṣṭā || 77 ||
Verse 78
tāmā॒tmano-'dhi॒ nirmi̭mīte | yada॒gni-rā̭dhī॒yate᳚ | tasmā̭-de॒tāva̭nto॒-'gnaya॒ ādhī̭yante | pāṅktaṃ॒-vā~ i॒dagṃ sarva᳚m | pāṅktḙnai॒va pāṅktagg̭ spṛṇoti || atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | anna̭me॒vai tena̭ spṛṇoti | narya̭ pra॒jā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | pra॒jāme॒vaitena̭ spṛṇoti | śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopā॒yetyā̭ha || 78 ||
Verse 79
pa॒śūne॒vaitena̭ spṛṇoti | sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopā॒yetyā̭ha | sa॒bhāme॒vaitenè᳚ndri॒yagg spṛ̭ṇoti | ahḙ buddhniya॒ mantra̭-mme gopā॒yetyā̭ha | mantra̭me॒vai tena॒ śriyagg̭ spṛṇoti || yada̭nvāhārya॒-paca̭ne-'nvāhā॒rya̭-mpaca̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | ya-dgārha̭patya॒ ājya̭madhi॒śraya̭nti॒ sampatnī᳚ryā॒jaya̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭hava॒nīye॒ juhva̭ti || 79 ||
Verse 80
tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yathsa॒bhāyāṃ᳚-vi~॒jaya̭nte | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | yadā̭vasa॒the-'nna॒gṃ॒ hara̭nti | tena॒ so᳚-'syā॒bhīṣṭaḥ̭ prī॒taḥ | tathā᳚-'sya॒ sarve᳚ prī॒tā a॒bhīṣṭā॒ ādhī̭yante || pra॒va॒sa॒tha-me॒ṣyanne॒va-mupa̭tiṣṭhe॒-taika̭mekam | yathā᳚ brāhma॒ṇāya̭ gṛhevā॒sinḙ pari॒dāya̭ gṛ॒hāneti̭ | tā॒dṛge॒va tat || puna̭rā॒ga-tyopa̭tiṣṭhate | sā bhā̭geyame॒vaiṣā॒-ntat | sā tata̭ ū॒rdhvā-''ro̭hat | sā ro̭hi॒ṇya̭bhavat | ta-dro̭hi॒ṇyai ro̭hiṇi॒tvam | ro॒hi॒ṇyā-ma॒gni-māda̭dhīta | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhita॒-mādha̭tte | ṛ॒ddhnotyḙnena || 80 ||
(e॒ṣā - pa॒śūnmḙ gopā॒yeti॒ - pravi̭ṣṭā -
pa॒śūnmḙ gopā॒yetyā̭ha॒ - juhva̭ti - tiṣṭhate sa॒pta ca̭) (a. 10)
(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - kṛtti̭kā॒ - sūddha̭nti - dvāda॒śasṷ - pra॒jāpa̭ti-rvā॒co - dḙvāsu॒rāstada॒gnirno-d- gha॒rma-śśira̭ - i॒me vai - śa̭mīga॒rbhāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssa ri̭ricā॒na-ssatapa॒-ssa ā॒tman vī॒rya̭-ndaśa̭ )
(brahma॒ sandha̭ttaṃ॒ - tau di॒vyā - vatho̭ śa॒tvāṃya~॒ - prācyḙṣāṃ॒ - ~yadu॒paryṷpari॒ - ya-thsa॒dyaḥ - so-'śvo॒ vāro̭ bhū॒tvā - jaga̭tībhi॒ raśī̭tiḥ)
(brahma॒ sandha̭tta - mṛ॒ddhnotyḙnena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके प्रथमः प्रपाठकः - अग्न्याधेयब्राह्मणं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
ब्रह्म॒ सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । क्ष॒त्रग्ं सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । इष॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । ऊर्ज॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । र॒यिग्ं सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । पुष्टि॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । प्र॒जाग्ं सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् । प॒शू-न्थ्सन्ध॑त्त॒-न्तान्मे॑ जिन्वतम् ॥ स्तु॒तो॑-ऽसि॒ जन॑धाः । दे॒वास्त्वा॑ शुक्र॒पाः प्रण॑यन्तु ॥ 1 ॥
सु॒वीराः᳚ प्र॒जाः प्र॑ज॒नय॒-न्परी॑हि । शु॒क्र-श्शु॒क्रशो॑चिषा ॥ स्तु॒तो॑-ऽसि॒ जन॑धाः । दे॒वास्त्वा॑ मन्थि॒पाः प्रण॑यन्तु ॥ सु॒प्र॒जाः प्र॒जाः प्र॑ज॒नय॒-न्परी॑हि । म॒न्थी म॒न्थिशो॑चिषा ॥स॒ज॒ङ्ग्मा॒नौ दि॒व आ पृ॑थि॒व्या-ऽऽयुः॑ । सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । प्रा॒णग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् । अ॒पा॒नग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् ॥ 2 ॥
व्या॒नग्ं सन्ध॑त्त॒-न्त-म्मे॑ जिन्वतम् । चक्षु॒-स्सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । श्रोत्र॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । मन॒-स्सन्ध॑त्त॒-न्तन्मे॑ जिन्वतम् । वाच॒ग्ं॒ सन्ध॑त्त॒-न्ता-म्मे॑ जिन्वतम् ॥ आयुः॑ स्थ॒ आयु॑र्मे धत्तम् । आयु॑-र्य॒ज्ञाय॑ धत्तम् । आयु॑-र्य॒ज्ञप॑तये धत्तम् । प्रा॒ण-स्स्थः॑ प्रा॒ण-म्मे॑ धत्तम् । प्रा॒णं-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तम् ॥ 3 ॥
प्रा॒णं-यँ॒ज्ञप॑तये धत्तम् । चक्षुः॑ स्थ॒श्चक्षु॑र्मे धत्तम् । चक्षु॑-र्य॒ज्ञाय॑ धत्तम् । चक्षु॑-र्य॒ज्ञप॑तये धत्तम् । श्रोत्रग्ग्॑ स्थ॒-श्श्रोत्र॑-म्मे धत्तम् । श्रोत्रं॑-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तम् । श्रोत्रं॑-यँ॒ज्ञप॑तये धत्तम् । तौ दे॑वौ शुक्रामन्थिनौ ।क॒ल्पय॑त॒-न्दैवी॒र्विशः॑ । क॒ल्पय॑त॒-म्मानु॑षीः ॥ 4 ॥
इष॒-मूर्ज॑म॒स्मासु॑ धत्तम् । प्रा॒णा-न्प॒शुषु॑ । प्र॒जा-म्मयि॑ च॒ यज॑माने च ॥ निर॑स्त॒-श्शण्डः॑ । निर॑स्तो॒ मर्कः॑ ॥ अप॑नुत्तौ॒ शण्डा॒मर्कौ॑ स॒हामुना᳚ ॥ शु॒क्रस्य॑ स॒मिद॑सि । म॒न्थिनः॑ स॒मिद॑सि ॥ स प्र॑थ॒म-स्सङ्कृ॑ति-र्वि॒श्वक॑र्मा । स प्र॑थ॒मो मि॒त्रो वरु॑णो अ॒ग्निः । स प्र॑थ॒मो बृह॒स्पति॑श्चिकि॒त्वान् । तस्मा॒ इन्द्रा॑य सु॒तमाजु॑होमि ॥ 5 ॥
(न॒य॒ - न्त्व॒पा॒नग्ं सन्ध॑त्तं॒ त-म्मे॑ जिन्वतं - प्रा॒णं-यँ॒ज्ञाय॑ धत्तं॒ - मानु॑षी--र् अ॒ग्नि-र्द्वे च॑) (अ. 1)
ब्रह्म॑ क्ष॒त्र-न्तत् । इष॒मूर्जग्ं॑ र॒यि-म्पुष्टि॑-म्प्र॒जा-न्ताम् । प॒शु-न्तान् । सन्ध॑त्त॒-न्तत् । प्रा॒णम॑पा॒नं-व्याँ॒न-न्तम् । चक्षु॒-श्श्रोत्र॒-म्मन॒स्तत् । वाच॒-न्ताम् । इ॒षादि॒पञ्च॑के॒ वाच॒-न्ता-म्मे᳚ । प॒शू-न्थ्सन्ध॑त्त॒-न्तान्मे᳚ । प्रा॒णादि॒त्रित॑ये॒ त-म्मे᳚ । अ॒न्यत्र॒ तन्मे᳚ । )
कृत्ति॑का-स्व॒ग्नि-माद॑धीत । ए॒तद्वा अ॒ग्ने-र्नक्ष॑त्रम् । य-त्कृत्ति॑काः । स्वाया॑मे॒वैन॑-न्दे॒वता॑यामा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सी भ॑वति ॥ मुखं॒-वाँ ए॒तन्नक्ष॑त्राणाम् । य-त्कृत्ति॑काः । यः कृत्ति॑का-स्व॒ग्नि-मा॑ध॒त्ते । मुख्य॑ ए॒व भ॑वति ॥ अथो॒ खलु॑ ॥ 6 ॥
अ॒ग्नि॒-न॒क्ष॒त्रमित्य-प॑चायन्ति । गृ॒हानःअ॒ दाहु॑को भवति ॥ प्र॒जाप॑ती रोहि॒ण्या-म॒ग्नि-म॑सृजत । त-न्दे॒वा रो॑हि॒ण्या-माद॑धत । ततो॒ वै ते सर्वा॒-न्रोहा॑नरोहन्न् । त-द्रो॑हि॒ण्यै रो॑हिणि॒त्वम् । यो रो॑हि॒ण्या-म॒ग्निमा॑ध॒त्ते । ऋ॒ध्नोत्ये॒व । सर्वा॒-न्रोहा᳚न्-रोहति ॥ दे॒वा वै भ॒द्रा-स्सन्तो॒-ऽग्नि-माधि॑थ्सन्त ॥ 7 ॥
तेषा॒मना॑हितो॒ ऽग्निरासी᳚त् । अथै᳚भ्यो वा॒मं-वँस्वपा᳚क्रामत् । ते पुन॑र्वस्वो॒राद॑धत । ततो॒ वै तान् वा॒मं-वँसू॒पाव॑र्तत । यः पु॒रा भ॒द्र-स्सम्पापी॑या॒-न्थ्स्यात् । स पुन॑र्वस्वो-र॒ग्नि-माद॑धीत । पुन॑रे॒वैनं॑-वाँ॒मं-वँसू॒पाव॑र्तते । भ॒द्रो भ॑वति ॥ यः का॒मये॑त॒ दान॑कामा मे प्र॒जा-स्स्यु॒रिति॑ । स पूर्व॑योः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्नि-माद॑धीत ॥ 8 ॥
अ॒र्य॒म्णो वा ए॒तन्नक्ष॑त्रम् । यत्पूर्वे॒ फल्गु॑नी । अ॒र्य॒मेति॒ तमा॑हु॒र्यो ददा॑ति । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति ॥ यः का॒मये॑त भ॒गी स्या॒मिति॑ । स उत्त॑रयोः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्निमाद॑धीत । भग॑स्य॒ वा ए॒तन्नक्ष॑त्रम् । यदुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी । भ॒ग्ये॑व भ॑वति ॥ का॒ल॒क॒ञ्जा वै नामासु॑रा आसन्न् ॥ 9 ॥
ते सु॑व॒र्गाय॑ लो॒काया॒ग्नि-म॑चिन्वत । पुरु॑ष॒ इष्ट॑का॒-मुपा॑दधा॒त्-पुरु॑ष॒ इष्ट॑काम् । स इन्द्रो᳚ ब्राह्म॒णो ब्रुवा॑ण॒ इष्ट॑का॒मुपा॑धत्त । ए॒षा मे॑ चि॒त्रा नामेति॑ । ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमाप्रारो॑हन्न् । स इन्द्र॒ इष्ट॑का॒मावृ॑हत् । ते-ऽवा॑कीर्यन्त । ये॑-ऽवाकी᳚र्यन्त । त ऊर्णा॒वभ॑यो-ऽभवन्न् । द्वावुद॑पतताम् ॥ 10 ॥
तौ दि॒व्यौ श्वाना॑वभवताम् । यो भ्रातृ॑व्यवा॒-न्थ्स्यात् । स चि॒त्राया॑-म॒ग्नि-माद॑धीत । अ॒व॒कीर्यै॒व भ्रातृ॑व्यान् । ओजो॒ बल॑मिन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मा॒त्मन्-ध॑त्ते ॥ व॒सन्ता᳚ ब्राह्म॒णो᳚ ऽग्निमाद॑धीत । व॒स॒न्तो वै ब्रा᳚ह्म॒णस्य॒र्तुः । स्व ए॒वैन॑-मृ॒तावा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सी भ॑वति । मुखं॒-वाँ ए॒तदृ॑तू॒नाम् ॥ 11 ॥
य-द्व॑स॒न्तः । यो व॒सन्ता॒-ऽग्निमा॑ध॒त्ते । मुख्य॑ ए॒व भ॑वति । अथो॒ योनि॑मन्तमे॒वैन॒-म्प्रजा॑त॒माध॑त्ते । ग्री॒ष्मे रा॑ज॒न्य॑ आद॑धीत । ग्री॒ष्मो वै रा॑ज॒न्य॑स्य॒र्तुः । स्व ए॒वैन॑मृ॒तावा॒धाय॑ । इ॒न्द्रि॒या॒वी भ॑वति । श॒रदि॒ वैश्य॒ आद॑धीत । श॒रद्वै वैश्य॑स्य॒र्तुः ॥ 12 ॥
स्व ए॒वैन॑मृ॒तावा॒धाय॑ । प॒शु॒मा-न्भ॑वति ॥ न पूर्व॑योः॒ फल्गु॑न्यो-र॒ग्निमाद॑धीत । ए॒षा वै ज॑घ॒न्या॑ रात्रिः॑ संवँथ्स॒रस्य॑ । यत्पूर्वे॒ फल्गु॑नी । पृ॒ष्टि॒त ए॒व सं॑वँथ्स॒रस्या॒-ग्निमा॒धाय॑ । पापी॑यान्-भवति । उत्त॑रयो॒राद॑धीत । ए॒षा वै प्र॑थ॒मा रात्रिः॑ संवँथ्स॒रस्य॑ । यदुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी । मु॒ख॒त ए॒व सं॑वँथ्स॒रस्या॒-ग्निमा॒धाय॑ । वसी॑या-न्भवति ॥ अथो॒ खलु॑ । य॒दैवैनं॑-यँ॒ज्ञ उ॑प॒नमे᳚त् । अथाद॑धीत । सैवास्यर्धिः॑ ॥ 13 ॥
(खल्वा॑ - धिथ्सन्त॒ - फल्गु॑न्योर॒ग्निमाद॑धीता - सन् - नपतता - मतू॒नां - ँवैश्य॑स्य॒र्तु - रुत्त॑रे॒ फल्गु॑नी॒ षट् च॑) (अ. 2)
उद्ध॑न्ति । यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्यम् । तदप॑ हन्ति ॥ अ॒पो-ऽवो᳚क्षति॒ शान्त्यै᳚ ॥ सिक॑ता॒ निव॑पति । ए॒तद्वा अ॒ग्ने-र्वै᳚श्वान॒रस्य॑ रू॒पम् । रू॒पेणै॒व वै᳚श्वान॒रमव॑-रुन्धे ॥ ऊषा॒-न्निव॑पति । पुष्टि॒र्वा ए॒षा प्र॒जन॑नम् । यदूषाः᳚ ॥ 14 ॥
पुष्ट्या॑मे॒व प्र॒जन॑ने॒ ऽग्निमाध॑त्ते । अथो॑ स॒ञ्ज्ञान॑ ए॒व । स॒-ञ्ज्ञान॒ग्ग्॒ ह्ये॑त-त्प॑शू॒नाम् । यदूषाः᳚ ॥ द्यावा॑पृथि॒वी स॒हास्ता᳚म् । ते वि॑य॒ती अ॑ब्रूताम् । अस्त्वे॒व नौ॑ स॒ह य॒ज्ञिय॒मिति॑ । यद॒मुष्या॑ य॒ज्ञिय॒मासी᳚त् । तद॒स्या-म॑दधात् । त ऊषा॑ अभवन्न् ॥ 15 ॥
यद॒स्या य॒ज्ञिय॒मासी᳚त् । तद॒मुष्या॑-मदधात् । तद॒दश्च॒न्द्रम॑सि कृ॒ष्णम् । ऊषा᳚न्नि॒वप॑न्न॒दो द्ध्या॑येत् । द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व य॒ज्ञिये॒-ऽग्निमाध॑त्ते ॥ अ॒ग्निर्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । आ॒खू रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । स पृ॑थि॒वी-म्प्रावि॑शत् । स ऊ॒तीः कु॑र्वा॒णः पृ॑थि॒वीमनु॒ सम॑चरत् । तदा॑खुकरी॒ष-म॑भवत् ॥ 16 ॥
यदा॑खुकरी॒षग्ं स॑भां॒रो भव॑ति । यदे॒वास्य॒ तत्र॒ न्य॑क्तम् । तदे॒वाव॑रुन्धे ॥ ऊर्जं॒-वाँ ए॒तग्ं रस॑-म्पृथि॒व्या उ॑प॒दीका॒ उद्दि॑हन्ति । य-द्व॒ल्मीक᳚म् । य-द्व॑ल्मीकव॒पा स॑भां॒रो भव॑ति । ऊर्ज॑मे॒व रस॑-म्पृथि॒व्या अव॑रुन्धे । अथो॒ श्रोत्र॑मे॒व । श्रोत्र॒ग्ग्॒ ह्ये॑त-त्पृ॑थि॒व्याः । य-द्व॒ल्मीकः॑ ॥ 17 ॥
अब॑धिरो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । तासा॒मन्न॒-मुपा᳚क्षीयत । ताभ्य॒-स्सूद॒मुप॒ प्राभि॑नत् । ततो॒ वै तासा॒मन्न॒-न्नाक्षी॑यत । यस्य॒ सूदः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । नास्य॑ गृ॒हे-ऽन्न॑-ङ्क्षीयते ॥ आपो॒ वा इ॒दमग्रे॑ सलि॒लमा॑सीत् । तेन॑ प्र॒जाप॑तिरश्राम्यत् ॥ 18 ॥
क॒थमि॒दग्ग् स्या॒दिति॑ । सो॑-ऽपश्य-त्पुष्करप॒र्ण-न्तिष्ठ॑त् । सो॑-ऽमन्यत । अस्ति॒ वै तत् । यस्मि॑-न्नि॒दमधि॒ तिष्ठ॒तीति॑ । स व॑रा॒हो रू॒प-ङ्कृ॒त्वोप॒न्य॑मज्जत् । स पृ॑थि॒वीम॒ध आ᳚र्च्छत् । तस्या॑ उप॒हत्योद॑मज्जत् । त-त्पु॑ष्करप॒र्णे᳚ ऽप्रथयत् । यदप्र॑थयत् ॥ 19 ॥
त-त्पृ॑थि॒व्यै पृ॑थिवि॒त्वम् । अभू॒द्वा इ॒दमिति॑ । तद्भूम्यै॑ भूमि॒त्वम् । ता-न्दिशो-ऽनु॒ वात॒-स्सम॑वहत् । ताग्ं शर्क॑राभिरदृग्ं हत् । शं-वैँ नो॑-ऽभू॒दिति॑ । तच्छर्क॑राणाग्ं शर्कर॒त्वम् । य-द्व॑रा॒हवि॑हतग्ं सम्भा॒रो भव॑ति । अ॒स्यामे॒वा-छ॑म्बट्कारम॒ग्नि-माध॑त्ते । शर्क॑रा भवन्ति॒ धृत्यै᳚ ॥ 20 ॥
अथो॑ श॒त्वांयँ॑ ॥ सरे॑ता अ॒ग्निरा॒धेय॒ इत्या॑हुः । आपो॒ वरु॑णस्य॒ पत्न॑य आसन्न् । ता अ॒ग्निर॒भ्य॑द्ध्यायत् । ता-स्सम॑भवत् । तस्य॒ रेतः॒ परा॑-ऽपतत् । तद्धिर॑ण्य-मभवत् । यद्धिर॑ण्य-मु॒पास्य॑ति । सरे॑तसमे॒वाग्नि-माध॑त्ते ॥ पुरु॑ष॒ इन्वै स्वा-द्रेत॑सो बीभथ्सत॒ इत्या॑हुः ॥ 21 ॥
उ॒त्त॒र॒त उपा᳚स्य॒त्य-बी॑भथ्सायै ॥ अति॒ प्रय॑च्छति । आर्ति॑मे॒वाति॒ प्रय॑च्छति ॥ अ॒ग्निर्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । सो᳚-ऽश्व॒त्थे सं॑वँथ्स॒र-म॑तिष्ठत् । तद॑श्व॒त्थस्या᳚-श्वत्थ॒त्वम् । यदाश्व॑त्थ-स्सम्भा॒रो भव॑ति । यदे॒वास्य॒ तत्र॒ न्य॑क्तम् । तदे॒वाव॑-रुन्धे ॥ 22 ॥
दे॒वा वा ऊर्जं॒-व्यँ॑भजन्त । तत॑ उदु॒म्बर॒ उद॑तिष्ठत् । ऊर्ग्वा उ॑दु॒म्बरः॑ । यदौदु॑म्बर-स्सम्भा॒रो भव॑ति । ऊर्ज॑मे॒वाव॑-रुन्धे ॥ तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि सोम॑ आसीत् । त-ङ्गा॑य॒त्र्याह॑रत् । तस्य॑ प॒र्णम॑च्छिद्यत । तत्प॒र्णो॑ ऽभवत् । त-त्प॒र्णस्य॑ पर्ण॒त्वम् ॥ 23 ॥
यस्य॑ पर्ण॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । सो॒म॒पी॒थमे॒वाव॑ रुन्धे ॥ दे॒वा वै ब्रह्म॑न्नवदन्त । त-त्प॒र्ण उपा॑शृणोत् । सु॒श्रवा॒ वै नाम॑ । य-त्प॑र्ण॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒वाव॑ रुन्धे ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत । सो॑-ऽबिभे॒त्प्र मा॑ धक्ष्य॒तीति॑ । तग्ं श॒म्या॑-ऽशमयत् ॥ 24 ॥
तच्छ॒म्यै॑ शमि॒त्वम् । यच्छ॑मी॒मयः॑ सम्भा॒रो भव॑ति । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय ॥ अ॒ग्ने-स्सृ॒ष्टस्य॑ य॒तः । विक॑ङ्कत॒-म्भा आ᳚र्च्छत् । य-द्वैक॑ङ्कत-स्सम्भा॒रो भव॑ति । भा ए॒वाव॑रुन्धे ॥ सहृ॑दयो॒ ऽग्निरा॒धेय॒ इत्या॑हुः । म॒रुतो॒-ऽद्भिर॒ग्नि-म॑तमयन्न् । तस्य॑ ता॒न्तस्य॒ हृद॑य॒माच्छि॑न्दन्न् । सा-ऽशनि॑रभवत् । यद॒शनि॑हतस्य वृ॒क्षस्य॑ सम्भा॒रो भव॑ति ।सहृ॑दय-मे॒वाग्नि-माध॑त्ते ॥ 25 ॥
(ऊषा॑ - अभवन् - नभव-द्- व॒ल्मीक्रो᳚ - ऽश्राम्य॒ - दप्र॑थय॒ - द्धृत्यै॑ - बीभथ्सत॒ इत्या॑हु - रुन्धे - पर्ण॒त्व - म॑शमयद - च्छिन्द॒ग्ग्॒ स्त्रीणि॑ च) (अ. 3)
द्वा॒द॒शसु॑ विक्रा॒मेष्व॒ग्निमाद॑धीत । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः । सं॒वँ॒थ्स॒रा-दे॒वैन॑-मव॒रुद्ध्या-ध॑त्ते ॥ य-द्द्वा॑द॒शसु॑ विक्रा॒मे-ष्वा॒दधी॑त । परि॑मित॒मव॑रुन्धीत । चक्षु॑-र्निमित॒ आद॑धीत । इय॒-द्द्वाद॑श विक्रा॒मा(3) इति॑ । परि॑मित-ञ्चै॒वाप॑रिमित॒-ञ्चाव॑रुन्धे ॥ अनृ॑तं॒-वैँ वा॒चा व॑दति । अनृ॑त॒-म्मन॑सा द्ध्यायति ॥ 26 ॥
चक्षु॒-र्वै स॒त्यम् । अद्रा(3)गित्या॑ह । अद॑र्श॒मिति॑ । त-थ्स॒त्यम् । यश्चक्षु॑-र्निमिते॒-ऽग्नि-मा॑ध॒त्ते । स॒त्य ए॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ तस्मा॒दाहि॑ताग्नि॒र्नानृ॑तं-वँदेत् । नास्य॑ ब्राह्म॒णो-ऽना᳚श्वा-न्गृ॒हे व॑सेत् । स॒त्ये ह्य॑स्या॒ग्निराहि॑तः ॥ आ॒ग्ने॒यी वै रात्रिः॑ ॥ 27 ॥
आ॒ग्ने॒याः प॒शवः॑ । ऐ॒न्द्रमहः॑ । नक्त॒-ङ्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । प॒शूने॒वाव॑-रुन्धे । दिवा॑-ऽऽहव॒नीय᳚म् । इ॒न्द्रि॒यमे॒वा-व॑रुन्धे ॥ अ॒र्धोदि॑ते॒ सूर्य॑ आहव॒नीय॒-माद॑धाति । ए॒तस्मि॒न् वै लो॒के प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते । अथो॑ भू॒त-ञ्चै॒व भ॑वि॒ष्यच्चा-व॑रुन्धे ॥ 28 ॥
इडा॒ वै मा॑न॒वी य॑ज्ञानूका॒शिन्या॑सीत् । सा-ऽशृ॑णोत् । असु॑रा अ॒ग्निमाद॑धत॒ इति॑ । तद॑गच्छत् । त आ॑हव॒नीय॒मग्र॒ आद॑धत । अथ॒ गार्ह॑पत्यम् । अथा᳚-न्वाहार्य॒-पच॑नम् । सा ऽब्र॑वीत् । प्र॒तीच्ये॑षा॒ग्॒ श्रीर॑गात् । भ॒द्रा भू॒त्वा परा॑भविष्य॒न्तीति॑ ॥ 29 ॥
यस्यै॒व-म॒ग्निरा॑धी॒यते᳚ । प्र॒तीच्य॑स्य॒ श्रीरे॑ति । भ॒द्रो भू॒त्वा परा॑भवति ॥ सा-ऽशृ॑णोत् । दे॒वा अ॒ग्नि-माद॑धत॒ इति॑ । तद॑गच्छत् । ते᳚-ऽन्वाहार्य॒-पच॑न॒मग्र॒ आद॑धत । अथ॒ गार्ह॑पत्यम् । अथा॑हव॒नीय᳚म् । सा-ऽब्र॑वीत् ॥ 30 ॥
प्राच्ये॑षा॒ग्॒ श्रीर॑गात् । भ॒द्रा भू॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे᳚ष्यन्ति । प्र॒जा-न्तु न वे᳚थ्स्यन्त॒ इति॑ । यस्यै॒वम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । प्राच्य॑स्य॒ श्रीरे॑ति । भ॒द्रो भू॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति । प्र॒जा-न्तु न वि॑न्दते ॥ सा-ऽब्र॑वी॒दिडा॒ मनु᳚म् । तथा॒ वा अ॒ह-न्तवा॒ग्नि-माधा᳚स्यामि । यथा॒ प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्ज॑नि॒ष्यसे᳚ ॥ 31 ॥
प्रत्य॒स्मिन् ँलो॒के स्था॒स्यसि॑ । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्जे॒ष्यसीति॑ । गार्ह॑पत्य॒मग्र॒ आद॑धात् । गार्ह॑पत्यं॒-वाँ अनु॑ प्र॒जाः प॒शवः॒ प्रजा॑यन्ते । गार्ह॑पत्येनै॒वास्मै᳚ प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्राज॑नयत् । अथा᳚-न्वाहार्य॒-पच॑नम् । ति॒र्यङ्ङ्॑व॒ वा अ॒यं-लोँ॒कः । अ॒स्मिन्ने॒व तेन॑ लो॒के प्रत्य॑तिष्ठत् । अथा॑हव॒नीय᳚म् । तेनै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-म॒भ्य॑जयत् ॥ 32 ॥
यस्यै॒वम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते । प्रत्य॒स्मिन् ँलो॒के ति॑ष्ठति । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति ॥ यस्य॒ वा अय॑थादेवतम॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । आ दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते । पापी॑या-न्भवति । यस्य॑ यथा देव॒तम् । न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥ 33 ॥
भृगू॑णा॒-न्त्वा-ऽङ्गि॑रसां-व्रँतपते व्र॒तेना-द॑धा॒मीति॑ भृग्वङ्गि॒रसा॒माद॑द्ध्यात् । आ॒दि॒त्याना᳚-न्त्वा दे॒वानां᳚-व्रँतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीत्य॒न्यासा॒-म्ब्राह्म॑णीना-म्प्र॒जाना᳚म् । वरु॑णस्य त्वा॒ राज्ञो᳚ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॒ राज्ञः॑ । इन्द्र॑स्य त्वेन्द्रि॒येण॑ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॑ राज॒न्य॑स्य । मनो᳚स्त्वा ग्राम॒ण्यो᳚ व्रतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॒ वैश्य॑स्य । ऋ॒भू॒णा-न्त्वा॑ दे॒वानां᳚-व्रँतपते व्र॒तेनाद॑धा॒मीति॑ रथका॒रस्य॑ । य॒था॒ दे॒व॒तम॒ग्नि-राधी॑यते । न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥ 34 ॥
(ध्या॒य॒ति॒ - वै रात्रि॒ - श्चाव॑रुन्धे - भविष्य॒न्तीत्य॑ - ब्रवी - ज्जनि॒ष्यसे॑ - ऽजय॒-द्- वसी॑या-न्भवति॒ - नव॑ च) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - तत्र पवमानहबींषि
प्र॒जाप॑ति-र्वा॒च-स्स॒त्य-म॑पश्यत् । तेना॒ग्निमाध॑त्त । तेन॒ वै स आ᳚र्ध्नोत् । भूर्भुव॒-स्सुव॒रित्या॑ह । ए॒तद्वै वा॒च-स्स॒त्यम् । य ए॒तेना॒ग्नि-मा॑ध॒त्ते । ऋ॒द्ध्नोत्ये॒व । अथो॑ स॒त्यप्रा॑शूरे॒व भ॑वति । अथो॒ य ए॒वं-विँ॒द्वान॑भि॒चर॑ति । स्तृ॒णु॒त ए॒वैन᳚म् ॥ 35 ॥
भूरित्या॑ह । प्र॒जा ए॒व त-द्यज॑मान-स्सृजते । भुव॒ इत्या॑ह । अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठति । सुव॒रित्या॑ह । सु॒व॒र्ग ए॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठति ॥ त्रि॒भिर॒क्षरै॒-र्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । सर्वैः᳚ प॒ञ्चभि॑-राहव॒नीय᳚म् ॥ 36 ॥
सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒कायाधी॑यते । यदा॑हव॒नीयः॑ । सु॒व॒र्ग ए॒वास्मै॑ लो॒के वा॒च-स्स॒त्यग्ं सर्व॑माप्नोति ॥ त्रि॒भि-र्गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । प॒ञ्चभि॑-राहव॒नीय᳚म् । अ॒ष्टौ सम्प॑द्यन्ते । अ॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री । गा॒य॒त्रो᳚-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तमाध॑त्ते ॥ 37 ॥
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । ता अ॑स्मा-थ्सृ॒ष्टाः परा॑चीरायन्न् । ताभ्यो॒ ज्योति॒-रुद॑गृह्णात् । त-ञ्ज्योतिः॒ पश्य॑न्तीः प्र॒जा अ॒भिस॒माव॑र्तन्त । उ॒परी॑वा॒ग्नि-मुद्गृ॑ह्णीया-दु॒द्धरन्न्॑ । ज्योति॑रे॒व पश्य॑न्तीः प्र॒जा यज॑मान-म॒भि-स॒माव॑र्तन्ते ॥ प्र॒जाप॑ते॒रक्ष्य॑श्वयत् । त-त्परा॑-ऽपतत् । तदश्वो॑-ऽभवत् । तदश्व॑स्या-श्व॒त्वम् ॥ 38 ॥
ए॒ष वै प्र॒जाप॑तिः । यद॒ग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्यो-ऽश्वः॑ । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । स्वमे॒व चक्षुः॒ पश्य॑-न्प्र॒जाप॑ति॒-रनूदे॑ति ॥ व॒ज्री वा ए॒षः । यदश्वः॑ । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒-न्प्रणु॑दते ॥ पुन॒राव॑र्तयति ॥ 39 ॥
ज॒नि॒ष्यमा॑णाने॒व प्रति॑नुदते ॥ न्या॑हव॒नीयो॒ गार्ह॑पत्य-मकामयत । नि गार्ह॑पत्य आहव॒नीय᳚म् । तौ वि॒भाज॒-न्नाश॑क्नोत् । सोश्वः॑ पूर्व॒वाड्-भू॒त्वा । प्राञ्च॒-म्पूर्व॒मुद॑वहत् । त-त्पू᳚र्व॒वाहः॑ पूर्ववा॒ट्-त्वम् । यदश्व॑-म्पु॒रस्ता॒न्नय॑ति । विभ॑क्तिरे॒वैन॑यो॒स्सा । अथो॒ नाना॑वीर्यावे॒वैनौ॑ कुरुते ॥ 40 ॥
यदु॒पर्यु॑परि॒ शिरो॒ हरे᳚त् । प्रा॒णान् विच्छि॑न्द्यात् । अ॒धो॑-ऽध॒-श्शिरो॑ हरति । प्रा॒णाना᳚-ङ्गोपी॒थाय॑ ॥ इय॒त्यग्रे॑ हरति । अथेय॒त्यथेय॑ति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒मा-ध॑त्ते ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत । सो॑-ऽबिभे॒त्प्र मा॑ धक्ष्य॒तीति॑ ॥ 41 ॥
तस्य॑ त्रे॒धा म॑हि॒मानं॒-व्यौँ॑हत् । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय । यत्-त्रे॒धा-ऽग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । म॒हि॒मान॑मे॒वास्य॒ त-द्व्यू॑हति । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय ॥ पुन॒राव॑र्तयति । म॒हि॒मान॑मे॒वास्य॒ सन्द॑धाति ॥ प॒शुर्वा ए॒षः । यदश्वः॑ । ए॒ष रु॒द्रः ॥ 42 ॥
यद॒ग्निः । यदश्व॑स्य प॒दे᳚-ऽग्नि-मा॑द॒द्ध्यात् । रु॒द्राय॑ प॒शू-नपि॑दद्ध्यात् । अ॒प॒शु-र्यज॑मान-स्स्यात् । य-न्नाक्र॒मये᳚त् । अन॑वरुद्धा अस्य प॒शवः॑ स्युः । पा॒र्श्व॒त आक्र॑मयेत् । यथा ऽऽहि॑तस्या॒ग्ने-रङ्गा॑रा अभ्यव॒वर्ते॑रन्न् । अव॑रुद्धा अस्य प॒शवो॒ भव॑न्ति । न रु॒द्रायापि॑दधाति ॥ 43 ॥
त्रीणि॑ ह॒वीग्ंषि॒ निर्व॑पति । वि॒राज॑ ए॒व विक्रा᳚न्तं॒-यँज॑मा॒नो-ऽनु॒ विक्र॑मते ॥ अ॒ग्नये॒ पव॑मानाय । अ॒ग्नये॑ पाव॒काय॑ । अ॒ग्नये॒ शुच॑ये । यद॒ग्नये॒ पव॑मानाय नि॒र्वप॑ति । पु॒नात्ये॒वैन᳚म् । यद॒ग्नये॑ पाव॒काय॑ । पू॒त ए॒वास्मि॑-न्न॒न्नाद्य॑-न्दधाति । यद॒ग्नये॒ शुच॑ये । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स-मे॒वास्मि॑-न्नु॒परि॑ष्टा-द्दधाति ॥ 44 ॥
(ए॒न॒ - मा॒ह॒व॒नीयं॑ - धत्ते - ऽश्व॒त्वं - ँव॑र्तयति - कुरुत॒ - इति॑ -रु॒द्रो - द॑धाति॒ - यद॒ग्नये॒ शुच॑य॒ एक॑-ञ्च) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - पवमानहविर्विस्तारः, हविरन्तराणि, दक्षिणाश्च
दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आसन्न् । ते दे॒वा वि॑ज॒य-मु॑प॒यन्तः॑ । अ॒ग्नौ वा॒मं-वँसु॒ स-न्न्य॑दधत । इ॒दमु॑ नो भविष्यति । यदि॑ नो जे॒ष्यन्तीति॑ । तद॒ग्निर्नो-थ्सह॑मशक्नोत् । तत्-त्रे॒धा विन्य॑दधात् । प॒शुषु॒ तृती॑यम् । अ॒फ्सु तृती॑यम् । आ॒दि॒त्ये तृती॑यम् ॥ 45 ॥
त-द्दे॒वा वि॒जित्य॑ । पुन॒रवा॑रुरुथ्सन्त । ते᳚-ऽग्नये॒ पव॑मानाय पुरो॒डाश॑-म॒ष्टाक॑पाल॒-न्निर॑वपन्न् । प॒शवो॒ वा अ॒ग्निः पव॑मानः । यदे॒व प॒शुष्वासी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत । ते᳚-ऽग्नये॑ पाव॒काय॑ । आपो॒ वा अ॒ग्निः पा॑व॒कः । यदे॒वाफ्स्वासी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत ॥ 46 ॥
ते᳚-ऽग्नये॒ शुच॑ये । अ॒सौ वा आ॑दि॒त्यो᳚-ऽग्नि-श्शुचिः॑ । यदे॒वादि॒त्य आसी᳚त् । तत्-तेनावा॑रुन्धत ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । त॒नुवो॒ वावैता अ॑ग्न्या॒धेय॑स्य । आ॒ग्ने॒यो वा अ॒ष्टाक॑पालो ऽग्न्या॒धेय॒मिति॑ । यत्त-न्नि॒र्वपे᳚त् । नैतानि॑ । यथा॒-ऽऽत्मा स्यात् ॥ 47 ॥
नाङ्गा॑नि । ता॒दृगे॒व तत् । यदे॒तानि॑ नि॒र्वपे᳚त् । न तम् । यथा-ऽङ्गा॑नि॒ स्युः । नात्मा । ता॒दृगे॒व तत् । उ॒भया॑नि स॒हनि॒रुप्या॑णि । य॒ज्ञस्य॑ सात्म॒त्वाय॑ ॥ उ॒भयं॒-वाँ ए॒तस्ये᳚न्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑माप्यते ॥ 48 ॥
यो᳚-ऽग्निमा॑ध॒त्ते । ऐ॒न्द्रा॒ग्न-मेका॑दशकपाल॒- मनु॒ निर्व॑पेत् । आ॒दि॒त्य-ञ्च॒रुम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒-मया॑तयामानौ । ये ए॒व दे॒वते॒ अया॑तयाम्नी । ताभ्या॑मे॒वास्मा॑ इन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मव॑- रुन्धे । आ॒दि॒त्यो भ॑वति । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ धे॒न्वै वा ए॒त-द्रेतः॑ ॥ 49 ॥
यदाज्य᳚म् । अ॒न॒डुह॑स्तण्डु॒लाः । मि॒थु॒नमे॒वाव॑-रुन्धे । घृ॒ते भ॑वति । य॒ज्ञस्यालू᳚क्षान्तत्वाय ॥ च॒त्वार॑ आर्षे॒याः प्राश्ञ॑न्ति । दि॒शामे॒व ज्योति॑षि जुहोति ॥ प॒शवो॒ वा ए॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ । ए॒ष रु॒द्रः । यद॒ग्निः ॥ 50 ॥
यथ्स॒द्य ए॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् । रु॒द्राय॑ प॒शूनपि॑ दद्ध्यात् । अ॒प॒शु-र्यज॑मान-स्स्यात् । यन्नानु॑नि॒र्वपे᳚त् । अन॑वरुद्धा अस्य प॒शवः॑ स्युः । द्वा॒द॒शसु॒ रात्री॒ष्वनु॒ निर्व॑पेत् । सं॒वँ॒थ्स॒र प्र॑तिमा॒ वै द्वाद॑श॒ रात्र॑यः । सं॒वँ॒थ्स॒रेणै॒वास्मै॑ रु॒द्रग्ं श॑मयि॒त्वा । प॒शूनव॑ रुन्धे ॥ यदेक॑-मेकमे॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् ॥ 51 ॥
यथा॒ त्रीण्या॒वप॑नानि पू॒रये᳚त् । ता॒दृक्तत् । न प्र॒जन॑न॒मुच्छिग्ं॑षेत् । एक॑-न्नि॒रुप्य॑ । उत्त॑रे॒ सम॑स्येत् । तृ॒तीय॑मे॒वास्मै॑ लो॒कमुच्छिग्ं॑षति प्र॒जन॑नाय । त-म्प्र॒जया॑ प॒शुभि॒रनु॒ प्रजा॑यते । अथो॑ य॒ज्ञस्यै॒वैषा-ऽभिक्रा᳚न्तिः ॥ र॒थ॒च॒क्र-म्प्रव॑र्तयति । म॒नु॒ष्य॒र॒थेनै॒व दे॑वर॒थ-म्प्र॒त्यव॑रोहति ॥ 52 ॥
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । हो॒त॒व्य॑-मग्निहो॒त्रां(3) नहो॑त॒व्या(3)मिति॑ । य-द्यजु॑षा जुहु॒यात् । अय॑थापूर्व॒माहु॑ती जुहुयात् । यन्न जु॑हु॒यात् । अ॒ग्निः परा॑भवेत् । तू॒ष्णीमे॒व हो॑त॒व्य᳚म् । य॒था॒पू॒र्व-माहु॑ती जु॒होति॑ । नाग्निः परा॑भवति ॥ अ॒ग्नीधे॑ ददाति ॥ 53 ॥
अ॒ग्निमु॑खा-ने॒वर्तू-न्प्री॑णाति । उ॒प॒बर्ह॑ण-न्ददाति । रू॒पाणा॒मव॑-रुद्ध्यै । अश्व॑-म्ब्र॒ह्मणे᳚ । इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑-रुन्धे । धे॒नुग्ं होत्रे᳚ । आ॒शिष॑ ए॒वाव॑रुन्धे । अ॒न॒ड्वाह॑-मद्ध्व॒र्यवे᳚ । वह्नि॒र्वा अ॑न॒ड्वान् । वह्नि॑रद्ध्व॒र्युः ॥ 54 ॥
वह्नि॑नै॒व वह्नि॑ य॒ज्ञस्याव॑-रुन्धे । मि॒थु॒नौ गावौ॑ ददाति । मि॒थु॒नस्याव॑-रुद्ध्यै । वासो॑ ददाति । स॒र्व॒ दे॒व॒त्यं॑-वैँ वासः॑ । सर्वा॑ ए॒व दे॒वताः᳚ प्रीणाति । आ द्वा॑द॒शभ्यो॑ ददाति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः । सं॒वँ॒थ्स॒र ए॒व प्रति॑ तिष्ठति । काम॑मू॒र्ध्व-न्देय᳚म् । अप॑रिमित॒स्याव॑-रुद्ध्यै ॥ 55 ॥
(आ॒दि॒त्ये तृती॑य - म॒फ्स्वासी॒-त्त-त्तेनावा॑रुन्धत॒ - स्या - दा᳚प्यते॒ - रेतो॒ - ऽग्नि - रेक॑मेक मे॒तानि॑ ह॒विग्ंषि॑ नि॒र्वपे᳚त् - प्र॒त्यव॑रोहति - ददात्य - द्ध्व॒र्यु--र् देय॒ मेक॑-ञ्च) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - आधानमन्त्राः
घ॒र्म-श्शिर॒स्तद॒यम॒ग्निः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । छ॒र्दिस्तो॒काय॒ तन॑याय यच्छ ॥ वातः॑ प्रा॒णस्तद॒यम॒ग्निः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । स्व॒दि॒त-न्तो॒काय॒ तन॑याय पि॒तु-म्प॑च ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वान् । अ॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्नि-र्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ विभा॑हि । ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ 56 ॥
अ॒र्कश्चक्षु॒-स्तद॒सौ सूर्य॒स्तद॒यम॒ग्निः । सम्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुवत् । य-त्ते॑ शुक्र शु॒क्रं-वँर्चः॑ शु॒क्रा त॒नूः । शु॒क्र-ञ्ज्योति॒रज॑स्रम् । तेन॑ मे दीदिहि॒ तेन॒ त्वा-ऽऽद॑धे । अ॒ग्निना᳚-ऽग्ने॒ ब्रह्म॑णा ॥ आ॒न॒शे व्या॑नशे॒ सर्व॒मायु॒-र्व्या॑नशे ॥ ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । वि॒राट् च॑ स्व॒राट् च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् ॥ 57 ॥
ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । स॒म्राट् चा॑भि॒भूश्च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । वि॒भूश्च॑ परि॒भूश्च॑ । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । ये ते॑ अग्ने शि॒वे त॒नुवौ᳚ । प्र॒भ्वी च॒ प्रभू॑तिश्च । ते मा वि॑शता॒-न्ते मा॑ जिन्वताम् । यास्ते॑ अग्ने शि॒वास्त॒नुवः॑ । ताभि॒स्त्वा ऽऽद॑धे ॥ यास्ते॑ अग्ने घो॒रास्त॒नुवः॑ । ताभि॑र॒मु-ङ्ग॑च्छ ॥ 58 ॥
(चतु॑ष्पदे - जिन्वतां - त॒नुव॒ स्त्रीणि॑ च ) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - एतद्ब्राह्मणं
इ॒मे वा ए॒ते लो॒का अ॒ग्नयः॑ । ते यदव्या॑वृत्ता आधी॒येरन्न्॑ । शो॒चये॑यु॒-र्यज॑मानम् । घ॒र्म-श्शिर॒ इति॒ गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । वातः॑ प्रा॒ण इत्य॑न्वाहार्य॒-पच॑नम् । अ॒र्क-श्चक्षु॒रित्या॑-हव॒नीय᳚म् । तेनै॒वैना॒न् व्याव॑र्तयति । तथा॒ न शो॑चयन्ति॒ यज॑मानम् ॥ र॒थ॒न्त॒र-म॒भिगा॑यते॒ गार्ह॑पत्य आधी॒यमा॑ने । राथ॑न्तरो॒ वा अ॒यं-लोँ॒कः ॥ 59 ॥
अ॒स्मिन्ने॒वैनं॑-लोँ॒के प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । वा॒म॒दे॒व्य-म॒भिगा॑यत उद्ध्रि॒यमा॑णे । अ॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ वा॑मदे॒व्यम् । अ॒न्तरि॑क्ष ए॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । अथो॒ शान्ति॒-र्वै वा॑मदे॒व्यम् । शा॒न्तमे॒वैन॑-म्पश॒व्य॑मुद्ध॑रते । बृ॒हद॒भिगा॑यत आहव॒नीय॑ आधी॒यमा॑ने । बार्ह॑तो॒ वा अ॒सौ लो॒कः । अ॒मुष्मि॑न्ने॒वैनं॑-लोँ॒के प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ प्र॒जाप॑ति-र॒ग्नि-म॑सृजत ॥ 60 ॥
सो-ऽश्वो॒ वारो॑ भू॒त्वा परां॑ऐत् । तं-वाँ॑रव॒न्तीये॑नावारयत ।त-द्वा॑रव॒न्तीय॑स्य वारवन्तीय॒त्वम् । श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती अ॑कुरुत ।तच्छ्यै॒तस्य॑ श्यैत॒त्वम् । य-द्वा॑रव॒न्तीय॑-मभि॒गाय॑ते । वा॒र॒यि॒त्वैवैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती कु॑रुते ॥ घ॒र्म-श्शिर॒ इति॒ गार्ह॑पत्य॒-माद॑धाति । सशी॑र्षाण-मे॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ 61 ॥
उपै॑न॒मुत्त॑रो य॒ज्ञो न॑मति ॥ रु॒द्रो वा ए॒षः । यद॒ग्निः । स आ॑धी॒यमा॑न ईश्व॒रो यज॑मानस्य प॒शून् हिग्ंसि॑तोः । स-म्प्रि॑यः प॒शुभि॑-र्भुव॒दित्या॑ह । प॒शुभि॑रे॒वैन॒ग्ं॒ सम्प्रि॑य-ङ्करोति । प॒शू॒ना-महिग्ं॑सायै ॥ छ॒र्दिस्तो॒काय॒ तन॑याय य॒च्छेत्या॑ह ।आ॒शिष॑मे॒वैता-माशा᳚स्ते ॥ वातः॑ प्रा॒ण इत्य॑न्वाहार्य॒-पच॑नम् ॥ 62 ॥
सप्रा॑ण-मे॒वैन॒-माध॑त्ते ॥ स्व॒दि॒त-न्तो॒काय॒ तन॑याय पि॒तु-म्प॒चेत्या॑ह । अन्न॑मे॒वास्मै᳚ स्वदयति ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वानित्या॑ह । विभ॑क्तिरे॒वैन॑यो॒स्सा । अथो॒ नाना॑ वीर्यावे॒वैनौ॑ कुरुते ॥ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पद॒ इत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ अ॒र्क-श्चक्षु॒रित्या॑-हव॒नीय᳚म् । अ॒र्को वै दे॒वाना॒मन्न᳚म् ॥ 63 ॥
अन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे ॥ तेन॑ मे दीदि॒हीत्या॑ह । समि॑न्ध ए॒वैन᳚म् ॥ आ॒न॒शे व्या॑नश॒ इति॒ त्रिरुदि॑ङ्गयति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒ष्वे॑वैनं॑-लोँ॒केषु॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ तत्-तथा॒ न का॒र्य᳚म् । वीङ्गि॑त॒म प्र॑तिष्ठित॒-माद॑धीत । उ॒द्धृत्यै॒-वाधाया॑-भि॒मन्त्रियः॑ । अवी᳚ङ्गित-मे॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते ॥ वि॒राट् च॑ स्व॒राट् च॒ यास्ते॑ अग्ने शि॒वास्त॒नुव॒-स्ताभि॒स्त्वा ऽऽद॑ध॒ इत्या॑ह । ए॒ता वा अ॒ग्ने-श्शि॒वास्त॒नुवः॑ । ताभि॑रे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ यास्ते॑ अग्ने घो॒रास्त॒नुव॒ स्ताभि॑र॒मु-ङ्ग॒च्छेति॑ ब्रूया॒द्य-न्द्वि॒ष्यात् । ताभि॑रे॒वैन॒-म्परा॑भावयति ॥ 64 ॥
(लो॒को॑ - ऽसृजतैन॒ - माध॑त्ते - ऽन्वाहार्य॒पच॑नं - दे॒वाना॒मन्न॑ - मेन॒-म्प्रति॑ष्ठित॒माध॑त्ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - ब्रह्मौदनम्
श॒मी॒ग॒र्भाद॒ग्नि-म्म॑न्थति । ए॒षा वा अ॒ग्ने-र्य॒ज्ञिया॑ त॒नूः । तामे॒वास्मै॑ जनयति ॥ अदि॑तिः पु॒त्रका॑मा । सा॒द्ध्येभ्यो॑ दे॒वेभ्यो᳚ ब्रह्मौद॒न-म॑पचत् । तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्यै॑ धा॒ता चा᳚र्य॒मा चा॑जायेताम् । सा द्वि॒तीय॑-मपचत् ॥ 65 ॥
तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्यै॑ मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्चाजायेताम् । सा तृ॒तीय॑-मपचत् । तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्या॒ अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्चाजायेताम् । सा च॑तु॒र्थ-म॑पचत् ॥ 66 ॥
तस्या॑ उ॒च्छेष॑ण-मददुः । त-त्प्राश्ञा᳚त् । सा रेतो॑-ऽधत्त । तस्या॒ इन्द्र॑श्च॒ विव॑स्वाग्श्चा-जायेताम् । ब्र॒ह्मौ॒द॒न-म्प॑चति । रेत॑ ए॒व त-द्द॑धाति ॥ प्राश्ञ॑न्ति ब्राह्म॒णा ओ॑द॒नम् ॥ यदाज्य॑-मु॒च्छिष्य॑ते । तेन॑ स॒मिधो॒-ऽभ्यज्याद॑धाति । उ॒च्छेष॑णा॒द्वा अदि॑ती॒ रेतो॑-ऽधत्त ॥ 67 ॥
उ॒च्छेष॑णादे॒व त-द्रेतो॑ धत्ते ॥ अस्थि॒ वा ए॒तत् । य-थ्स॒मिधः॑ । ए॒त-द्रेतः॑ । यदाज्य᳚म् । यदाज्ये॑न स॒मिधो॒-ऽभ्यज्या॒दधा॑ति । अस्थ्ये॒व त-द्रेत॑सि दधाति ॥ ति॒स्र आद॑धाति मिथुन॒त्वाय॑ ॥ इय॑ती-र्भवन्ति । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताः ॥ 68 ॥
इय॑ती-र्भवन्ति । य॒ज्ञ॒प॒रुषा॒ सम्मि॑ताः । इय॑ती-र्भवन्ति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्य᳚म् । वी॒र्य॑ सम्मिताः ॥ आ॒र्द्रा भ॑वन्ति । आ॒र्द्रमि॑व॒ हि रेतः॑ सि॒च्यते᳚ ॥ चित्रि॑यस्याश्व॒त्थस्याद॑धाति । चि॒त्रमे॒व भ॑वति ॥ घृ॒तव॑तीभि॒-राद॑धाति ॥ 69 ॥
ए॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॑ । य-द्घृ॒तम् । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धयति । अथो॒ तेज॑सा ॥ गा॒य॒त्रीभि॑-र्ब्राह्म॒णस्याद॑द्ध्यात् । गा॒य॒त्रछ॑न्दा॒ वै ब्रा᳚ह्म॒णः । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ । त्रि॒ष्टुग्भी॑-राज॒न्य॑स्य । त्रि॒ष्टु-प्छ॑न्दा॒ वै रा॑ज॒न्यः॑ । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ ॥ 70 ॥
जग॑तीभि॒-र्वैश्य॑स्य । जग॑ती छन्दा॒ वै वैश्यः॑ । स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वाय॑ ॥ तग्ं सं॑वँथ्स॒र-ङ्गो॑पायेत् । सं॒वँ॒थ्स॒रग्ं हि रेतो॑ हि॒तं-वँर्ध॑ते ॥ य-द्ये॑नग्ं संवँथ्स॒रे नोप॒नमे᳚त् । स॒मिधः॒ पुन॒राद॑द्ध्यात् । रेत॑ ए॒व तद्धि॒तं-वँर्ध॑मानमेति ॥ न मा॒ग्ं॒स-म॑श्ञीयात् । न स्त्रिय॒मुपे॑यात् ॥ 71 ॥
य-न्मा॒ग्ं॒स-म॑श्ञी॒यात् । यथ्स्त्रिय॑-मुपे॒यात् । निर्वी᳚र्य-स्स्यात् । नैन॑म॒ग्नि-रुप॑नमेत् ॥ श्व आ॑धा॒स्यमा॑नो ब्रह्मौद॒न-म्प॑चति । आ॒दि॒त्या वा इ॒त उ॑त्त॒मा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । ते वा इ॒तो यन्त॒-म्प्रति॑नुदन्ते । ए॒ते खलु॒ वावादि॒त्याः । य-द्ब्रा᳚ह्म॒णाः । तैरे॒व स॒त्व-ङ्ग॑च्छति ॥ 72 ॥
नैन॒-म्प्रति॑नुदन्ते ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । क्वा॑ सः । अ॒ग्निः का॒र्यः॑ । यो᳚-ऽस्मै प्र॒जा-म्प॒शू-न्प्र॑ज॒नय॒तीति॑ । शल्कै॒स्ताग्ं रात्रि॑म॒ग्नि-मि॑न्धीत । तस्मि॑-न्नुपव्यु॒षम॒रणी॒ निष्ट॑पेत् । यथ॑र्ष॒भाय॑ वाशि॒ता न्या॑विच्छा॒यति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ अ॒पो॒दूह्य॒ भस्मा॒ग्नि-म्म॑न्थति ॥ 73 ॥
सैव सा-ऽग्ने-स्सन्त॑तिः ॥ त-म्म॑थि॒त्वा प्राञ्च॒मुद्ध॑रति । सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒व त-द्रेतो॑ हि॒त-म्प्रज॑नयति ॥ अना॑हित॒-स्तस्या॒ग्नि-रित्या॑हुः । य-स्स॒मिधो-ऽना॑धाया॒ग्नि-मा॑ध॒त्त इति॑ । ता-स्सं॑वँथ्स॒रे पु॒रस्ता॒-दाद॑द्ध्यात् । सं॒वँ॒थ्स॒रादे॒वैन॑-मव॒रुद्ध्या-ध॑त्ते ॥ यदि॑ संवँथ्स॒रे ऽनाद॒द्ध्यात् । द्वा॒द॒श्या᳚-म्पु॒रस्ता॒-दाद॑द्ध्यात् । सं॒वँ॒थ्स॒र प्र॑तिमा॒ वै द्वाद॑श॒ रात्र॑यः । सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒वास्याहि॑ता भवन्ति ॥ यदि॑ द्वाद॒श्या᳚-न्नाद॒द्ध्यात् । त्र्य॒हे पु॒रस्ता॒दाद॑द्ध्यात् । आहि॑ता ए॒वास्य॑ भवन्ति ॥ 74 ॥
(द्वि॒तीय॑मपचच् - चतु॒र्थम॑पच॒ - ददि॑ती॒ रेतो॑-ऽधत्त॒ - सम्मि॑ता -
घृ॒तव॑तीभि॒राद॑धाति - राज॒न्यः॑ स्वस्य॒ छन्द॑सः प्रत्ययन॒स्त्वा - ये॑या-द्- गच्छति - मन्थति॒ - रात्र॑य श्च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)
अनुवाकं 10 - पञ्चाग्न्याधानम्
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । स रि॑रिचा॒नो॑-ऽमन्यत । स तपो॑-ऽतप्यत । स आ॒त्मन् वी॒र्य॑-मपश्यत् । तद॑वर्धत । तद॑स्मा॒-थ्सह॑सो॒र्ध्व-म॑सृज्यत । सा वि॒राड॑भवत् । ता-न्दे॑वासु॒रा व्य॑गृह्णत । सो᳚-ऽब्रवी-त्प्र॒जाप॑तिः । मम॒ वा ए॒षा ॥ 75 ॥
दोहा॑ ए॒व यु॒ष्माक॒मिति॑ ॥ सा ततः॒ प्राच्युद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा द्वि॒तीय॒-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा तृ॒तीय॒-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपा॒येति॑ ॥ 76 ॥
सा च॑तु॒र्थ-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपा॒येति॑ । सा प॑ञ्च॒म-मुद॑क्रामत् । त-त्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अहे॑ बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपा॒येति॑ । अ॒ग्नीन् वाव सा तान् व्य॑क्रमत । ता-न्प्र॒जाप॑तिः॒ पर्य॑गृह्णात् । अथो॑ प॒ङ्क्तिमे॒व ॥ प॒ङ्क्तिर्वा ए॒षा ब्रा᳚ह्म॒णे प्रवि॑ष्टा ॥ 77 ॥
तामा॒त्मनो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते । यद॒ग्नि-रा॑धी॒यते᳚ । तस्मा॑-दे॒ताव॑न्तो॒-ऽग्नय॒ आधी॑यन्ते । पाङ्क्तं॒-वाँ इ॒दग्ं सर्व᳚म् । पाङ्क्ते॑नै॒व पाङ्क्तग्ग्॑ स्पृणोति ॥ अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । अन्न॑मे॒वै तेन॑ स्पृणोति । नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । प्र॒जामे॒वैतेन॑ स्पृणोति । शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह ॥ 78 ॥
प॒शूने॒वैतेन॑ स्पृणोति । सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह । स॒भामे॒वैतेनॆ᳚न्द्रि॒यग्ग् स्पृ॑णोति । अहे॑ बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपा॒येत्या॑ह । मन्त्र॑मे॒वै तेन॒ श्रियग्ग्॑ स्पृणोति ॥ यद॑न्वाहार्य॒-पच॑ने-ऽन्वाहा॒र्य॑-म्पच॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । य-द्गार्ह॑पत्य॒ आज्य॑मधि॒श्रय॑न्ति॒ सम्पत्नी᳚र्या॒जय॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यदा॑हव॒नीये॒ जुह्व॑ति ॥ 79 ॥
तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यथ्स॒भायां᳚-विँ॒जय॑न्ते । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । यदा॑वस॒थे-ऽन्न॒ग्ं॒ हर॑न्ति । तेन॒ सो᳚-ऽस्या॒भीष्टः॑ प्री॒तः । तथा᳚-ऽस्य॒ सर्वे᳚ प्री॒ता अ॒भीष्टा॒ आधी॑यन्ते ॥ प्र॒व॒स॒थ-मे॒ष्यन्ने॒व-मुप॑तिष्ठे॒-तैक॑मेकम् । यथा᳚ ब्राह्म॒णाय॑ गृहेवा॒सिने॑ परि॒दाय॑ गृ॒हानेति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ पुन॑रा॒ग-त्योप॑तिष्ठते । सा भा॑गेयमे॒वैषा॒-न्तत् । सा तत॑ ऊ॒र्ध्वा-ऽऽरो॑हत् । सा रो॑हि॒ण्य॑भवत् । त-द्रो॑हि॒ण्यै रो॑हिणि॒त्वम् । रो॒हि॒ण्या-म॒ग्नि-माद॑धीत । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठित॒-माध॑त्ते । ऋ॒द्ध्नोत्ये॑नेन ॥ 80 ॥
(ए॒षा - प॒शून्मे॑ गोपा॒येति॒ - प्रवि॑ष्टा -
प॒शून्मे॑ गोपा॒येत्या॑ह॒ - जुह्व॑ति - तिष्ठते स॒प्त च॑) (अ. 10)
(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्तं॒ - कृत्ति॑का॒ - सूद्ध॑न्ति - द्वाद॒शसु॑ - प्र॒जाप॑ति-र्वा॒चो - दे॑वासु॒रास्तद॒ग्निर्नो-द्- घ॒र्म-श्शिर॑ - इ॒मे वै - श॑मीग॒र्भात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्स रि॑रिचा॒न-स्सतप॒-स्स आ॒त्मन् वी॒र्य॑-न्दश॑ )
(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्तं॒ - तौ दि॒व्या - वथो॑ श॒त्वांयँ॒ - प्राच्ये॑षां॒ - ँयदु॒पर्यु॑परि॒ - य-थ्स॒द्यः - सो-ऽश्वो॒ वारो॑ भू॒त्वा - जग॑तीभि॒ रशी॑तिः)
(ब्रह्म॒ सन्ध॑त्त - मृ॒द्ध्नोत्ये॑नेन)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके प्रथमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥