mahiṣāsuravadho nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
dhyānaṃ
oṃ udyadbhānusahasrakāntiṃ aruṇakṣaumāṃ śiromālikāṃ
raktālipta payodharāṃ japavaṭīṃ vidyāmabhītiṃ varam |
hastābjairdhadhatīṃ trinetravaktrāravindaśriyaṃ
devīṃ baddhahimāṃśuratnamakuṭāṃ vande'ravindasthitām ||
Verse 1
ṛṣiruvāca ||1||
nihanyamānaṃ tatsainyaṃ avalokya mahāsuraḥ|
Verse 2
senānīścikṣuraḥ kopād dhyayau yoddhumathāmbikām ||2||
sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ|
Verse 3
yathā merugireḥśṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ ||3||
tasya chitvā tato devī līlayaiva śarotkarān|
Verse 4
jaghāna turagānbāṇairyantāraṃ caiva vājinām ||4||
ciccheda ca dhanuḥsadhyo dhvajaṃ cātisamucchṛtam|
Verse 5
vivyādha caiva gātreṣu cinnadhanvānamāśugaiḥ ||5||
sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ|
Verse 6
abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ ||6||
siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani|
Verse 6
ājaghāna bhuje savye devīṃ avyativegavān ||6||
tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana|
Verse 8
tato jagrāha śūlaṃ sa kopād aruṇalocanaḥ ||8||
cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ|
Verse 9
jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt ||9||
dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata|
Verse 10
tacchūlaṃśatadhā tena nītaṃ śūlaṃ sa ca mahāsuraḥ ||10||
hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau|
Verse 11
ājagāma gajārūḍaḥ ścāmarastridaśārdanaḥ ||11||
so'pi śaktimmumocātha devyāstāṃ ambikā drutam|
Verse 12
huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsaniṣprabhām ||12||
bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ
Verse 13
cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat ||13||
tataḥ siṃhaḥsamutpatya gajakuntare mbhāntaresthitaḥ|
Verse 14
bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā ||14||
yudhyamāna'u tatasta'u tu tasmānnāgānmahīṃ gata'u
Verse 15
yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārai atidāruṇaiḥ ||15||
tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā|
Verse 16
karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthak kṛtam ||16||
udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ|
Verse 17
danta muṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ ||17||
devī kṛddhā gadāpātaiḥ ścūrṇayāmāsa coddhatam|
Verse 18
bhāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam ||18||
ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum
Verse 19
trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī ||19||
biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ|
Verse 20
durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam ||20||
evaṃ saṅkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ|
Verse 21
māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsatān gaṇān ||21||
kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān|
Verse 22
lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śṛṅgābhyāṃ ca vidāritā ||22||
vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca|
Verse 23
niḥ śvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale||23||
nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ
Verse 24
siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbhikā ||24||
so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ|
Verse 25
śṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca ||25||
vega bhramaṇa vikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata|
Verse 26
lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ ||26||
dhutaśṛṅgvibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ|
Verse 27
śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ ||27||
itikrodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram|
Verse 28
dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadā'karot ||28||
sā kṣitpvā tasya vaipāśaṃ taṃ babandha mahāsuram|
Verse 29
tatyājamāhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe ||29||
tataḥ siṃho'bhavatsadhyo yāvattasyāmbikā śiraḥ|
Verse 30
chinatti tāvat puruṣaḥ khaḍgapāṇi radṛśyata ||30||
tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ|
Verse 31
taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so' bhūnmahā gajaḥ ||31||
kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarjaca |
Verse 32
karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata ||32||
tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ|
Verse 33
tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram ||33||
tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pāna muttamam|
Verse 34
papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā ||34||
nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ|
Verse 35
viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ pratibhūdharān||35||
sā ca tā nprahitāṃ stena cūrṇayantī śarotkaraiḥ|
Verse 36
uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram ||36||
devyuuvāca||
garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham|
Verse 37
mayātvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ ||37||
ṛṣiruvāca||
evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram|
Verse 38
pādenā kramya kaṇṭhe ca śūlenaina matāḍayat ||38||
tataḥ so'pi padākrāntastayā nijamukhāttataḥ|
Verse 40
ardha niṣkrānta evāsīddevyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ ||40||
ardha niṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ |
Verse 41
tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ ||41||
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat|
Verse 42
praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ ||42||
tuṣṭu vustāṃ surā devīṃ sahadivyairmaharṣibhiḥ|
Verse 43
jagurgundharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ ||43||
|| iti śrī mārkaṇḍeya purāṇe sāvarnike manvantare devi mahatmye mahiṣāsuravadho nāma tṛtīyo'dhyāyaṃ samāptam ||
āhuti
hrīṃ jayantī sāṅgāyai sāyudhāyai saśaktikāyai saparivārāyai savāhanāyai śrī mahālakṣmyai lakṣmī bījādiṣṭāyai mahāhutiṃ samarpayāmi namaḥ svāhā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
महिषासुरवधो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥
ध्यानं
ॐ उद्यद्भानुसहस्रकान्तिं अरुणक्षौमां शिरोमालिकां
रक्तालिप्त पयोधरां जपवटीं विद्यामभीतिं वरम् ।
हस्ताब्जैर्धधतीं त्रिनेत्रवक्त्रारविन्दश्रियं
देवीं बद्धहिमांशुरत्नमकुटां वन्देऽरविन्दस्थिताम् ॥
ऋषिरुवाच ॥1॥
निहन्यमानं तत्सैन्यं अवलोक्य महासुरः।
सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद् ध्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥2॥
स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः।
यथा मेरुगिरेःशृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥3॥
तस्य छित्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान्।
जघान तुरगान्बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥4॥
चिच्छेद च धनुःसध्यो ध्वजं चातिसमुच्छृतम्।
विव्याध चैव गात्रेषु चिन्नधन्वानमाशुगैः ॥5॥
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥6॥
सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि।
आजघान भुजे सव्ये देवीं अव्यतिवेगवान् ॥6॥
तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन।
ततो जग्राह शूलं स कोपाद् अरुणलोचनः ॥8॥
चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः।
जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥9॥
दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत।
तच्छूलंशतधा तेन नीतं शूलं स च महासुरः ॥10॥
हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ।
आजगाम गजारूडः श्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥11॥
सोऽपि शक्तिम्मुमोचाथ देव्यास्तां अम्बिका द्रुतम्।
हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामासनिष्प्रभाम् ॥12॥
भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः
चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥13॥
ततः सिंहःसमुत्पत्य गजकुन्तरे म्भान्तरेस्थितः।
बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥14॥
युध्यमानऽउ ततस्तऽउ तु तस्मान्नागान्महीं गतऽउ
युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारै अतिदारुणैः ॥15॥
ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा।
करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक् कृतम् ॥16॥
उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः।
दन्त मुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥17॥
देवी कृद्धा गदापातैः श्चूर्णयामास चोद्धतम्।
भाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥18॥
उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम्
त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥19॥
बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः।
दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥20॥
एवं सङ्क्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः।
माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामासतान् गणान् ॥21॥
कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान्।
लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्यां च विदारिता ॥22॥
वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च।
निः श्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले॥23॥
निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः
सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्भिका ॥24॥
सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः।
शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च ॥25॥
वेग भ्रमण विक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत।
लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥26॥
धुतशृङ्ग्विभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः।
श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥27॥
इतिक्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम्।
दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाऽकरोत् ॥28॥
सा क्षित्प्वा तस्य वैपाशं तं बबन्ध महासुरम्।
तत्याजमाहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥29॥
ततः सिंहोऽभवत्सध्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः।
छिनत्ति तावत् पुरुषः खड्गपाणि रदृश्यत ॥30॥
तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः।
तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽ भून्महा गजः ॥31॥
करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्जच ।
कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥32॥
ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः।
तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥33॥
ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पान मुत्तमम्।
पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥34॥
ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः।
विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रतिभूधरान्॥35॥
सा च ता न्प्रहितां स्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः।
उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥36॥
देव्युउवाच॥
गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम्।
मयात्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥37॥
ऋषिरुवाच॥
एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम्।
पादेना क्रम्य कण्ठे च शूलेनैन मताडयत् ॥38॥
ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः।
अर्ध निष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः ॥40॥
अर्ध निष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः ।
तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥41॥
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत्।
प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥42॥
तुष्टु वुस्तां सुरा देवीं सहदिव्यैर्महर्षिभिः।
जगुर्गुन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥43॥
॥ इति श्री मार्कण्डेय पुराणे सावर्निके मन्वन्तरे देवि महत्म्ये महिषासुरवधो नाम तृतीयोऽध्यायं समाप्तम् ॥
आहुति
ह्रीं जयन्ती साङ्गायै सायुधायै सशक्तिकायै सपरिवारायै सवाहनायै श्री महालक्ष्म्यै लक्ष्मी बीजादिष्टायै महाहुतिं समर्पयामि नमः स्वाहा ॥