নির্বাণ দশকং

Nirvana Dashakam

✍️ Adi Shankaracharya 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
ন ভূমির্ন তোযং ন তেজো ন বাযুঃ
ন খং নেন্দ্রিযং বা ন তেষাং সমূহঃ
অনেকান্তিকত্বাত্সুষুপ্ত্যেকসিদ্ধঃ
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 1 ॥
ন বর্ণা ন বর্ণাশ্রমাচারধর্মা
ন মে ধারণাধ্যানযোগাদযোপি
অনাত্মাশ্রযাহং মমাধ্যাসহানা-
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 2 ॥
ন মাতা পিতা বা ন দেবা ন লোকা
ন বেদা ন যজ্ঞা ন তীর্থ ব্রুবন্তি
সুষুপ্তৌ নিরস্তাতিশূন্যাত্মকত্বা-
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 3 ॥
ন সাঙ্খ্যং ন শৈবং ন তত্পাঞ্চরাত্রং
ন জৈনং ন মীমাংসকাদের্মতং বা
বিশিষ্টানুভূত্যা বিশুদ্ধাত্মকত্বা-
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 4 ॥
ন চোর্ধ্বং ন চাধো ন চান্তর্ন বাহ্যং
ন মধ্যং ন তির্যন্ন পূর্বাঽপরা দিক্
বিযদ্ব্যাপকত্বাদখণ্ডৈকরূপঃ
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 5 ॥
ন শুক্লং ন কৃষ্ণং ন রক্তং ন পীতং
ন কুব্জং ন পীনং ন হ্রস্বং ন দীর্ঘং
অরূপং তথা জ্যোতিরাকারকত্বা-
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 6 ॥
ন শাস্তা ন শাস্ত্রং ন শিষ্যো ন শিক্ষা
ন চ ত্বং ন চাহং ন চাযং প্রপঞ্চঃ
স্বরূপাববোধী বিকল্পাসহিষ্ণুঃ
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 7 ॥
ন জাগ্রন্ন মে স্বপ্নকো বা সুষুপ্তিঃ
ন বিশ্বো ন বা তৈজসঃ পাজ্ঞকো বা
অবিদ্যাত্মকত্বাত্ত্রযাণং তুরীযঃ
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 8 ॥
অপি ব্যাপকত্বাদ্ধিতত্বপ্রযোগা-
ত্স্বতঃ সিদ্ধভাবাদনন্যাশ্রযত্বাত্
জগত্তুচ্ছমেতত্সমস্তং তদন্য-
তদেকোঽবশিষ্টঃ শিবঃ কেবলোঽহম্ ॥ 9 ॥
ন চৈকং তদন্যদ্দ্বিতীযং কুতঃ স্যাত্
ন কেবলত্বং ন চাকেবলত্বং
ন শূন্যং ন চাশূন্যমদ্বৈতকত্বা-
কথং সর্ববেদান্তসিদ্ধিং ব্রবীমি ॥ 10 ॥
Roman (IAST) Transliteration
na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyuḥ
na khaṃ nendriyaṃ vā na teṣāṃ samūhaḥ
anekāntikatvātsuṣuptyekasiddhaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 1 ||
na varṇā na varṇāśramācāradharmā
na me dhāraṇādhyānayogādayopi
anātmāśrayāhaṃ mamādhyāsahānā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 2 ||
na mātā pitā vā na devā na lokā
na vedā na yajñā na tīrtha bruvanti
suṣuptau nirastātiśūnyātmakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 3 ||
na sāṅkhyaṃ na śaivaṃ na tatpāñcarātraṃ
na jainaṃ na mīmāṃsakādermataṃ vā
viśiṣṭānubhūtyā viśuddhātmakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 4 ||
na cordhvaṃ na cādho na cāntarna bāhyaṃ
na madhyaṃ na tiryanna pūrvā'parā dik
viyadvyāpakatvādakhaṇḍaikarūpaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 5 ||
na śuklaṃ na kṛṣṇaṃ na raktaṃ na pītaṃ
na kubjaṃ na pīnaṃ na hrasvaṃ na dīrghaṃ
arūpaṃ tathā jyotirākārakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 6 ||
na śāstā na śāstraṃ na śiṣyo na śikṣā
na ca tvaṃ na cāhaṃ na cāyaṃ prapañcaḥ
svarūpāvabodhī vikalpāsahiṣṇuḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 7 ||
na jāgranna me svapnako vā suṣuptiḥ
na viśvo na vā taijasaḥ pājñako vā
avidyātmakatvāttrayāṇaṃ turīyaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 8 ||
api vyāpakatvāddhitatvaprayogā-
tsvataḥ siddhabhāvādananyāśrayatvāt
jagattucchametatsamastaṃ tadanya-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 9 ||
na caikaṃ tadanyaddvitīyaṃ kutaḥ syāt
na kevalatvaṃ na cākevalatvaṃ
na śūnyaṃ na cāśūnyamadvaitakatvā-
kathaṃ sarvavedāntasiddhiṃ bravīmi || 10 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
न भूमिर्न तोयं न तेजो न वायुः
न खं नेन्द्रियं वा न तेषां समूहः
अनेकान्तिकत्वात्सुषुप्त्येकसिद्धः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 1 ॥
न वर्णा न वर्णाश्रमाचारधर्मा
न मे धारणाध्यानयोगादयोपि
अनात्माश्रयाहं ममाध्यासहाना-
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 2 ॥
न माता पिता वा न देवा न लोका
न वेदा न यज्ञा न तीर्थ ब्रुवन्ति
सुषुप्तौ निरस्तातिशून्यात्मकत्वा-
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 3 ॥
न साङ्ख्यं न शैवं न तत्पाञ्चरात्रं
न जैनं न मीमांसकादेर्मतं वा
विशिष्टानुभूत्या विशुद्धात्मकत्वा-
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 4 ॥
न चोर्ध्वं न चाधो न चान्तर्न बाह्यं
न मध्यं न तिर्यन्न पूर्वाऽपरा दिक्
वियद्व्यापकत्वादखण्डैकरूपः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 5 ॥
न शुक्लं न कृष्णं न रक्तं न पीतं
न कुब्जं न पीनं न ह्रस्वं न दीर्घं
अरूपं तथा ज्योतिराकारकत्वा-
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 6 ॥
न शास्ता न शास्त्रं न शिष्यो न शिक्षा
न च त्वं न चाहं न चायं प्रपञ्चः
स्वरूपावबोधी विकल्पासहिष्णुः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 7 ॥
न जाग्रन्न मे स्वप्नको वा सुषुप्तिः
न विश्वो न वा तैजसः पाज्ञको वा
अविद्यात्मकत्वात्त्रयाणं तुरीयः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 8 ॥
अपि व्यापकत्वाद्धितत्वप्रयोगा-
त्स्वतः सिद्धभावादनन्याश्रयत्वात्
जगत्तुच्छमेतत्समस्तं तदन्य-
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ 9 ॥
न चैकं तदन्यद्द्वितीयं कुतः स्यात्
न केवलत्वं न चाकेवलत्वं
न शून्यं न चाशून्यमद्वैतकत्वा-
कथं सर्ववेदान्तसिद्धिं ब्रवीमि ॥ 10 ॥
na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyuḥ
na khaṃ nendriyaṃ vā na teṣāṃ samūhaḥ
anekāntikatvātsuṣuptyekasiddhaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 1 ||
na varṇā na varṇāśramācāradharmā
na me dhāraṇādhyānayogādayopi
anātmāśrayāhaṃ mamādhyāsahānā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 2 ||
na mātā pitā vā na devā na lokā
na vedā na yajñā na tīrtha bruvanti
suṣuptau nirastātiśūnyātmakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 3 ||
na sāṅkhyaṃ na śaivaṃ na tatpāñcarātraṃ
na jainaṃ na mīmāṃsakādermataṃ vā
viśiṣṭānubhūtyā viśuddhātmakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 4 ||
na cordhvaṃ na cādho na cāntarna bāhyaṃ
na madhyaṃ na tiryanna pūrvā'parā dik
viyadvyāpakatvādakhaṇḍaikarūpaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 5 ||
na śuklaṃ na kṛṣṇaṃ na raktaṃ na pītaṃ
na kubjaṃ na pīnaṃ na hrasvaṃ na dīrghaṃ
arūpaṃ tathā jyotirākārakatvā-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 6 ||
na śāstā na śāstraṃ na śiṣyo na śikṣā
na ca tvaṃ na cāhaṃ na cāyaṃ prapañcaḥ
svarūpāvabodhī vikalpāsahiṣṇuḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 7 ||
na jāgranna me svapnako vā suṣuptiḥ
na viśvo na vā taijasaḥ pājñako vā
avidyātmakatvāttrayāṇaṃ turīyaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 8 ||
api vyāpakatvāddhitatvaprayogā-
tsvataḥ siddhabhāvādananyāśrayatvāt
jagattucchametatsamastaṃ tadanya-
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham || 9 ||
na caikaṃ tadanyaddvitīyaṃ kutaḥ syāt
na kevalatvaṃ na cākevalatvaṃ
na śūnyaṃ na cāśūnyamadvaitakatvā-
kathaṃ sarvavedāntasiddhiṃ bravīmi || 10 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in