অথ তৃতীযোঽধ্যাযঃ ।
পরস্য বিষ্ণোঃ ঈশস্য মাযিনাম অপি মোহিনীম্ ।
মাযাং বেদিতুং ইচ্ছামঃ ভগবন্তঃ ব্রুবন্তু নঃ ॥ 1॥
ন অনুতৃপ্যে জুষন্ যুষ্মত্ বচঃ হরিকথা অমৃতম্ ।
সংসারতাপনিঃতপ্তঃ মর্ত্যঃ তত্ তাপ ভেষজম্ ॥ 2॥
অন্তরিক্ষঃ উবাচ ।
এভিঃ ভূতানি ভূতাত্মা মহাভূতৈঃ মহাভুজ ।
সসর্জোত্ চ অবচানি আদ্যঃ স্বমাত্রপ্রসিদ্ধযে ॥ 3॥
এবং সৃষ্টানি ভূতানি প্রবিষ্টঃ পঞ্চধাতুভিঃ ।
একধা দশধা আত্মানং বিভজন্ জুষতে গুণান্ ॥ 4॥
গুণৈঃ গুণান্ সঃ ভুঞ্জানঃ আত্মপ্রদ্যোদিতৈঃ প্রভুঃ ।
মন্যমানঃ ইদং সৃষ্টং আত্মানং ইহ সজ্জতে ॥ 5॥
কর্মাণি কর্মভিঃ কুর্বন্ সনিমিত্তানি দেহভৃত্ ।
তত্ তত্ কর্মফলং গৃহ্ণন্ ভ্রমতি ইহ সুখৈতরম্ ॥ 6॥
ইত্থং কর্মগতীঃ গচ্ছন্ বহ্বভদ্রবহাঃ পুমান্ ।
আভূতসম্প্লবাত্ সর্গপ্রলযৌ অশ্নুতে অবশঃ ॥ 7॥
ধাতু উপপ্লবঃ আসন্নে ব্যক্তং দ্রব্যগুণাত্মকম্ ।
অনাদিনিধনঃ কালঃ হি অব্যক্তায অপকর্ষতি ॥ 8॥
শতবর্ষাঃ হি অনাবৃষ্টিঃ ভবিষ্যতি উল্বণা ভুবি ।
তত্ কাল উপচিত উষ্ণ অর্কঃ লোকান্ ত্রীন্ প্রতপিষ্যতি ॥9॥
পাতালতলং আরভ্য সঙ্কর্ষণমুখ অনলঃ ।
দহন্ ঊর্ধ্বশিখঃ বিষ্বক্ বর্ধতে বাযুনা ঈরিতঃ ॥ 10॥
সাংবর্তকঃ মেঘগণঃ বর্ষতি স্ম শতং সমাঃ ।
ধারাভিঃ হস্তিহস্তাভিঃ লীযতে সলিলে বিরাট্ ॥ 11॥
ততঃ বিরাজং উত্সৃজ্য বৈরাজঃ পুরুষঃ নৃপ ।
অব্যক্তং বিশতে সূক্ষ্মং নিরিন্ধনঃ ইব অনলঃ ॥ 12॥
বাযুনা হৃতগন্ধা ভূঃ সলিলত্বায কল্পতে ।
সলিলং তত্ ধৃতরসং জ্যোতিষ্ট্বায উপকল্পতে ॥ 13॥
হৃতরূপং তু তমসা বাযৌ জ্যোতিঃ প্রলীযতে ।
হৃতস্পর্শঃ অবকাশেন বাযুঃ নভসি লীযতে ।
কালাত্মনা হৃতগুণং নবঃ আত্মনি লীযতে ॥ 14॥
ইন্দ্রিযাণি মনঃ বুদ্ধিঃ সহ বৈকারিকৈঃ নৃপ ।
প্রবিশন্তি হি অহঙ্কারং স্বগুণৈঃ অহং আত্মনি ॥ 15॥
এষা মাযা ভগবতঃ সর্গস্থিতি অন্তকারিণী ।
ত্রিবর্ণা বর্ণিতা অস্মাভিঃ কিং ভূযঃ শ্রোতুং ইচ্ছসি ॥ 16॥
রাজা উবাচ ।
যথা এতাং ঐশ্বরীং মাযাং দুস্তরাং অকৃতাত্মভিঃ ।
তরন্তি অঞ্জঃ স্থূলধিযঃ মহর্ষঃ ইদং উচ্যতাম্ ॥ 17॥
প্রবুদ্ধঃ উবাচ ।
কর্মাণি আরভমাণানাং দুঃখহত্যৈ সুখায চ ।
পশ্যেত্ পাকবিপর্যাসং মিথুনীচারিণাং নৃণাম্ ॥ 18॥
নিত্যার্তিদেন বিত্তেন দুর্লভেন আত্মমৃত্যুনা ।
গৃহ অপত্যাপ্তপশুভিঃ কা প্রীতিঃ সাধিতৈঃ চলৈঃ ॥
19॥
এবং লোকং পরং বিদ্যাত্ নশ্বরং কর্মনির্মিতম্ ।
সতুল্য অতিশয ধ্বংসং যথা মণ্ডলবর্তিনাম্ ॥ 20॥
তস্মাত্ গুরুং প্রপদ্যেত জিজ্ঞাসুঃ শ্রেযঃ উত্তমম্ ।
শাব্দে পরে চ নিষ্ণাতং ব্রহ্মণি উপশমাশ্রযম্ ॥ 21॥
তত্র ভাগবতান্ ধর্মান্ শিক্ষেত্ গুরুআত্মদৈবতঃ ।
অমাযযা অনুবৃত্যা যৈঃ তুষ্যেত্ আত্মা আত্মদঃ হরিঃ ॥ 22॥
সর্বতঃ মনসঃ অসঙ্গং আদৌ সঙ্গং চ সাধুষু ।
দযাং মৈত্রীং প্রশ্রযং চ ভূতেষু অদ্ধা যথা উচিতম্ ॥ 23॥
শৌচং তপঃ তিতিক্ষাং চ মৌনং স্বাধ্যাযং আর্জবম্ ।
ব্রহ্মচর্যং অহিংসাং চ সমত্বং দ্বন্দ্বসঞ্জ্ঞযোঃ ॥ 24॥
সর্বত্র আত্মেশ্বর অন্বীক্ষাং কৈবল্যং অনিকেততাম্ ।
বিবিক্তচীরবসনং সন্তোষং যেন কেনচিত্ ॥ 25॥
শ্রদ্ধাং ভাগবতে শাস্ত্রে অনিন্দাং অন্যত্র চ অপি হি ।
মনোবাক্ কর্মদণ্ডং চ সত্যং শমদমৌ অপি ॥ 26॥
শ্রবণং কীর্তনং ধ্যানং হরেঃ অদ্ভুতকর্মণঃ ।
জন্মকর্মগুণানাং চ তদর্থে অখিলচেষ্টিতম্ ॥ 27॥
ইষ্টং দত্তং তপঃ জপ্তং বৃত্তং যত্ চ আত্মনঃ প্রিযম্ ।
দারান্ সুতান্ গৃহান্ প্রাণান্ যত্ পরস্মৈ নিবেদনম্ ॥ 28॥
এবং কৃষ্ণাত্মনাথেষু মনুষ্যেষু চ সৌহৃদম্ ।
পরিচর্যাং চ উভযত্র মহত্সু নৃষু সাধুষু ॥ 29॥
পরস্পর অনুকথনং পাবনং ভগবত্ যশঃ ।
মিথঃ রতিঃ মিথঃ তুষ্টিঃ নিবৃত্তিঃ মিথঃ আত্মনঃ ॥ 30॥
স্মরন্তঃ স্মারযন্তঃ চ মিথঃ অঘৌঘহরং হরিম্ ।
ভক্ত্যা সঞ্জাতযা ভক্ত্যা বিভ্রতি উত্পুলকাং তনুম্ ॥ 31॥
ক্বচিত্ রুদন্তি অচ্যুতচিন্তযা ক্বচিত্
হসন্তি নন্দন্তি বদন্তি অলৌকিকাঃ ।
নৃত্যন্তি গাযন্তি অনুশীলযন্তি
অজং ভবন্তি তূষ্ণীং পরং এত্য নির্বৃতাঃ ॥ 32॥
ইতি ভাগবতান্ ধর্মান্ শিক্ষন্ ভক্ত্যা তদুত্থযা ।
নারাযণপরঃ মাযং অঞ্জঃ তরতি দুস্তরাম্ ॥ 33॥
রাজা উবাচ ।
নারাযণ অভিধানস্য ব্রহ্মণঃ পরমাত্মনঃ ।
নিষ্ঠাং অর্হথ নঃ বক্তুং যূযং হি ব্রহ্মবিত্তমাঃ ॥ 34॥
পিপ্পলাযনঃ উবাচ ।
স্থিতি উদ্ভবপ্রলযহেতুঃ অহেতুঃ অস্য
যত্ স্বপ্নজাগরসুষুপ্তিষু সত্ বহিঃ চ ।
দেহ ইন্দ্রিযাসুহৃদযানি চরন্তি যেন
সঞ্জীবিতানি তত্ অবেহি পরং নরেন্দ্র ॥ 35॥
ন এতত্ মনঃ বিশতি বাগুত চক্ষুঃ আত্মা
প্রাণেন্দ্রিযাণি চ যথা অনলং অর্চিষঃ স্বাঃ ।
শব্দঃ অপি বোধকনিষেধতযা আত্মমূলম্
অর্থ উক্তং আহ যদৃতে ন নিষেধসিদ্ধিঃ ॥ 36॥
সত্বং রজঃ তমঃ ইতি ত্রিবৃদেকং আদৌ
সূত্রং মহান্ অহং ইতি প্রবদন্তি জীবম্ ।
জ্ঞানক্রিযা অর্থফলরূপতযোঃ উশক্তি
ব্রহ্ম এব ভাতি সত্ অসত্ চ তযোঃ পরং যত্ ॥ 37॥
ন আত্মা জজান ন মরিষ্যতি ন এধতে অসৌ
ন ক্ষীযতে সবনবিত্ ব্যভিচারিণাং হি ।
সর্বত্র শস্বদনপাযি উপলব্ধিমাত্রং
প্রাণঃ যথা ইন্দ্রিযবলেন বিকল্পিতং সত্ ॥ 38॥
অণ্ডেষু পেশিষু তরুষু অবিনিশ্চিতেষু
প্রাণঃ হি জীবং উপধাবতি তত্র তত্র ।
সন্নে যত্ ইন্দ্রিযগণে অহমি চ প্রসুপ্তে
কূটস্থঃ আশযমৃতে তত্ অনুস্মৃতিঃ নঃ ॥ 39॥
যঃ হি অব্জ নাভ চরণ এষণযোঃ উভক্ত্যা
চেতোমলানি বিধমেত্ গুণকর্মজানি ।
তস্মিন্ বিশুদ্ধঃ উপলভ্যতঃ আত্মতত্ত্বম্
সাক্ষাত্ যথা অমলদৃশঃ সবিতৃপ্রকাশঃ ॥ 40॥
কর্মযোগং বদত নঃ পুরুষঃ যেন সংস্কৃতঃ ।
বিধূয ইহ আশু কর্মাণি নৈষ্কর্ম্যং বিন্দতে পরম্ ॥ 41॥
এবং প্রশ্নং ঋষিন্ পূর্বং অপৃচ্ছং পিতুঃ অন্তিকে ।
ন অব্রুবন্ ব্রহ্মণঃ পুত্রাঃ তত্র কারণং উচ্যতাম্ ॥ 42॥
আবির্হোত্রঃ উবাচ ।
কর্ম অকর্মবিকর্ম ইতি বেদবাদঃ ন লৌকিকঃ ।
বেদস্য চ ঈশ্বরাত্মত্বাত্ তত্র মুহ্যন্তি সূরযঃ ॥ 43॥
পরোক্ষবাদঃ বেদঃ অযং বালানাং অনুশাসনম্ ।
কর্মমোক্ষায কর্মাণি বিধত্তে হি অগদং যথা ॥ 44॥
ন আচরেত্ যঃ তু বেদ উক্তং স্বযং অজ্ঞঃ অজিতেন্দ্রিযঃ ।
বিকর্মণা হি অধর্মেণ মৃত্যোঃ মৃত্যুং উপৈতি সঃ ॥ 45॥
বেদ উক্তং এব কুর্বাণঃ নিঃসঙ্গঃ অর্পিতং ঈশ্বরে ।
নৈষ্কর্ম্যাং লভতে সিদ্ধিং রোচনার্থা ফলশ্রুতিঃ ॥ 46॥
যঃ আশু হৃদযগ্রন্থিং নির্জিহীষুঃ পরাত্মনঃ ।
বিধিনা উপচরেত্ দেবং তন্ত্র উক্তেন চ কেশবম্ ॥ 47॥
লব্ধ অনুগ্রহঃ আচার্যাত্ তেন সন্দর্শিতাগমঃ ।
মহাপুরুষং অভ্যর্চেত্ মূর্ত্যা অভিমতযা আত্মনঃ ॥ 48॥
শুচিঃ সম্মুখং আসীনঃ প্রাণসংযমনাদিভিঃ ।
পিণ্ডং বিশোধ্য সন্ন্যাসকৃতরক্ষঃ অর্চযেত্ হরিম্ ॥ 49॥
অর্চাদৌ হৃদযে চ অপি যথালব্ধ উপচারকৈঃ ।
দ্রব্যক্ষিতিআত্মলিঙ্গানি নিষ্পাদ্য প্রোক্ষ্য চ আসনম্ ॥ 50॥
পাদ্যাদীন্ উপকল্প্যা অথ সন্নিধাপ্য সমাহিতঃ ।
হৃত্ আদিভিঃ কৃতন্যাসঃ মূলমন্ত্রেণ চ অর্চযেত্ ॥ 51॥
সাঙ্গোপাঙ্গাং সপার্ষদাং তাং তাং মূর্তিং স্বমন্ত্রতঃ ।
পাদ্য অর্ঘ্যাচমনীযাদ্যৈঃ স্নানবাসঃবিভূষণৈঃ ॥ 52॥
গন্ধমাল্যাক্ষতস্রগ্ভিঃ ধূপদীপহারকৈঃ ।
সাঙ্গং সম্পূজ্য বিধিবত্ স্তবৈঃ স্তুত্বা নমেত্ হরিম্ ॥ 53॥
আত্মাং তন্মযং ধ্যাযন্ মূর্তিং সম্পূজযেত্ হরেঃ ।
শেষাং আধায শিরসি স্বধাম্নি উদ্বাস্য সত্কৃতম্ ॥ 54॥
এবং অগ্নি অর্কতোযাদৌ অতিথৌ হৃদযে চ যঃ ।
যজতি ঈশ্বরং আত্মানং অচিরাত্ মুচ্যতে হি সঃ ॥ 55॥
ইতি শ্রীমদ্ভাগবতে মহাপুরাণে পারমহংস্যাং
সংহিতাযামেকাদশস্কন্ধে নিমিজাযন্তসংবাদে
মাযাকর্মব্রহ্মনিরূপণং তৃতীযোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |
parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |
māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||
na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |
saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||
antarikṣaḥ uvāca |
ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |
sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |
ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||
guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |
manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||
karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |
tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||
itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |
ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||
dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |
anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||
śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |
tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||
pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |
dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||
sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |
dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||
tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |
salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |
hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |
kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||
indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |
praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |
trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||
rājā uvāca |
yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |
taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||
prabuddhaḥ uvāca |
karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |
paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||
nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |
gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||
19||
evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |
satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||
tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||
tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |
amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||
sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||
śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |
brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||
sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |
viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||
śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |
manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||
iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||
paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |
mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||
smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||
kvacit rudanti acyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti
ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |
nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||
rājā uvāca |
nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||
pippalāyanaḥ uvāca |
sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya
yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |
deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena
sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||
na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā
prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |
śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam
artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||
satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau
sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |
jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti
brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||
na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau
na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |
sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ
prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||
aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu
prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |
sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte
kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||
yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā
cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |
tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam
sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||
karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |
vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||
evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |
na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||
āvirhotraḥ uvāca |
karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |
vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||
parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |
karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||
na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |
vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||
veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |
naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||
yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |
vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||
labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |
mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||
śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |
piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||
arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |
dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||
pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |
hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||
sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |
pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||
gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |
sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||
ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |
śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||
evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |
yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ तृतीयोऽध्यायः ।
परस्य विष्णोः ईशस्य मायिनाम अपि मोहिनीम् ।
मायां वेदितुं इच्छामः भगवन्तः ब्रुवन्तु नः ॥ 1॥
न अनुतृप्ये जुषन् युष्मत् वचः हरिकथा अमृतम् ।
संसारतापनिःतप्तः मर्त्यः तत् ताप भेषजम् ॥ 2॥
अन्तरिक्षः उवाच ।
एभिः भूतानि भूतात्मा महाभूतैः महाभुज ।
ससर्जोत् च अवचानि आद्यः स्वमात्रप्रसिद्धये ॥ 3॥
एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः ।
एकधा दशधा आत्मानं विभजन् जुषते गुणान् ॥ 4॥
गुणैः गुणान् सः भुञ्जानः आत्मप्रद्योदितैः प्रभुः ।
मन्यमानः इदं सृष्टं आत्मानं इह सज्जते ॥ 5॥
कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् ।
तत् तत् कर्मफलं गृह्णन् भ्रमति इह सुखैतरम् ॥ 6॥
इत्थं कर्मगतीः गच्छन् बह्वभद्रवहाः पुमान् ।
आभूतसम्प्लवात् सर्गप्रलयौ अश्नुते अवशः ॥ 7॥
धातु उपप्लवः आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् ।
अनादिनिधनः कालः हि अव्यक्ताय अपकर्षति ॥ 8॥
शतवर्षाः हि अनावृष्टिः भविष्यति उल्बणा भुवि ।
तत् काल उपचित उष्ण अर्कः लोकान् त्रीन् प्रतपिष्यति ॥9॥
पातालतलं आरभ्य सङ्कर्षणमुख अनलः ।
दहन् ऊर्ध्वशिखः विष्वक् वर्धते वायुना ईरितः ॥ 10॥
सांवर्तकः मेघगणः वर्षति स्म शतं समाः ।
धाराभिः हस्तिहस्ताभिः लीयते सलिले विराट् ॥ 11॥
ततः विराजं उत्सृज्य वैराजः पुरुषः नृप ।
अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धनः इव अनलः ॥ 12॥
वायुना हृतगन्धा भूः सलिलत्वाय कल्पते ।
सलिलं तत् धृतरसं ज्योतिष्ट्वाय उपकल्पते ॥ 13॥
हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते ।
हृतस्पर्शः अवकाशेन वायुः नभसि लीयते ।
कालात्मना हृतगुणं नवः आत्मनि लीयते ॥ 14॥
इन्द्रियाणि मनः बुद्धिः सह वैकारिकैः नृप ।
प्रविशन्ति हि अहङ्कारं स्वगुणैः अहं आत्मनि ॥ 15॥
एषा माया भगवतः सर्गस्थिति अन्तकारिणी ।
त्रिवर्णा वर्णिता अस्माभिः किं भूयः श्रोतुं इच्छसि ॥ 16॥
राजा उवाच ।
यथा एतां ऐश्वरीं मायां दुस्तरां अकृतात्मभिः ।
तरन्ति अञ्जः स्थूलधियः महर्षः इदं उच्यताम् ॥ 17॥
प्रबुद्धः उवाच ।
कर्माणि आरभमाणानां दुःखहत्यै सुखाय च ।
पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ 18॥
नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेन आत्ममृत्युना ।
गृह अपत्याप्तपशुभिः का प्रीतिः साधितैः चलैः ॥
19॥
एवं लोकं परं विद्यात् नश्वरं कर्मनिर्मितम् ।
सतुल्य अतिशय ध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ 20॥
तस्मात् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेयः उत्तमम् ।
शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मणि उपशमाश्रयम् ॥ 21॥
तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेत् गुरुआत्मदैवतः ।
अमायया अनुवृत्या यैः तुष्येत् आत्मा आत्मदः हरिः ॥ 22॥
सर्वतः मनसः असङ्गं आदौ सङ्गं च साधुषु ।
दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेषु अद्धा यथा उचितम् ॥ 23॥
शौचं तपः तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायं आर्जवम् ।
ब्रह्मचर्यं अहिंसां च समत्वं द्वन्द्वसञ्ज्ञयोः ॥ 24॥
सर्वत्र आत्मेश्वर अन्वीक्षां कैवल्यं अनिकेतताम् ।
विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥ 25॥
श्रद्धां भागवते शास्त्रे अनिन्दां अन्यत्र च अपि हि ।
मनोवाक् कर्मदण्डं च सत्यं शमदमौ अपि ॥ 26॥
श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेः अद्भुतकर्मणः ।
जन्मकर्मगुणानां च तदर्थे अखिलचेष्टितम् ॥ 27॥
इष्टं दत्तं तपः जप्तं वृत्तं यत् च आत्मनः प्रियम् ।
दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम् ॥ 28॥
एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् ।
परिचर्यां च उभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ 29॥
परस्पर अनुकथनं पावनं भगवत् यशः ।
मिथः रतिः मिथः तुष्टिः निवृत्तिः मिथः आत्मनः ॥ 30॥
स्मरन्तः स्मारयन्तः च मिथः अघौघहरं हरिम् ।
भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रति उत्पुलकां तनुम् ॥ 31॥
क्वचित् रुदन्ति अच्युतचिन्तया क्वचित्
हसन्ति नन्दन्ति वदन्ति अलौकिकाः ।
नृत्यन्ति गायन्ति अनुशीलयन्ति
अजं भवन्ति तूष्णीं परं एत्य निर्वृताः ॥ 32॥
इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया ।
नारायणपरः मायं अञ्जः तरति दुस्तराम् ॥ 33॥
राजा उवाच ।
नारायण अभिधानस्य ब्रह्मणः परमात्मनः ।
निष्ठां अर्हथ नः वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमाः ॥ 34॥
पिप्पलायनः उवाच ।
स्थिति उद्भवप्रलयहेतुः अहेतुः अस्य
यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सत् बहिः च ।
देह इन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन
सञ्जीवितानि तत् अवेहि परं नरेन्द्र ॥ 35॥
न एतत् मनः विशति वागुत चक्षुः आत्मा
प्राणेन्द्रियाणि च यथा अनलं अर्चिषः स्वाः ।
शब्दः अपि बोधकनिषेधतया आत्ममूलम्
अर्थ उक्तं आह यदृते न निषेधसिद्धिः ॥ 36॥
सत्वं रजः तमः इति त्रिवृदेकं आदौ
सूत्रं महान् अहं इति प्रवदन्ति जीवम् ।
ज्ञानक्रिया अर्थफलरूपतयोः उशक्ति
ब्रह्म एव भाति सत् असत् च तयोः परं यत् ॥ 37॥
न आत्मा जजान न मरिष्यति न एधते असौ
न क्षीयते सवनवित् व्यभिचारिणां हि ।
सर्वत्र शस्वदनपायि उपलब्धिमात्रं
प्राणः यथा इन्द्रियवलेन विकल्पितं सत् ॥ 38॥
अण्डेषु पेशिषु तरुषु अविनिश्चितेषु
प्राणः हि जीवं उपधावति तत्र तत्र ।
सन्ने यत् इन्द्रियगणे अहमि च प्रसुप्ते
कूटस्थः आशयमृते तत् अनुस्मृतिः नः ॥ 39॥
यः हि अब्ज नाभ चरण एषणयोः उभक्त्या
चेतोमलानि विधमेत् गुणकर्मजानि ।
तस्मिन् विशुद्धः उपलभ्यतः आत्मतत्त्वम्
साक्षात् यथा अमलदृशः सवितृप्रकाशः ॥ 40॥
कर्मयोगं वदत नः पुरुषः येन संस्कृतः ।
विधूय इह आशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ 41॥
एवं प्रश्नं ऋषिन् पूर्वं अपृच्छं पितुः अन्तिके ।
न अब्रुवन् ब्रह्मणः पुत्राः तत्र कारणं उच्यताम् ॥ 42॥
आविर्होत्रः उवाच ।
कर्म अकर्मविकर्म इति वेदवादः न लौकिकः ।
वेदस्य च ईश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥ 43॥
परोक्षवादः वेदः अयं बालानां अनुशासनम् ।
कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते हि अगदं यथा ॥ 44॥
न आचरेत् यः तु वेद उक्तं स्वयं अज्ञः अजितेन्द्रियः ।
विकर्मणा हि अधर्मेण मृत्योः मृत्युं उपैति सः ॥ 45॥
वेद उक्तं एव कुर्वाणः निःसङ्गः अर्पितं ईश्वरे ।
नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुतिः ॥ 46॥
यः आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीषुः परात्मनः ।
विधिना उपचरेत् देवं तन्त्र उक्तेन च केशवम् ॥ 47॥
लब्ध अनुग्रहः आचार्यात् तेन सन्दर्शितागमः ।
महापुरुषं अभ्यर्चेत् मूर्त्या अभिमतया आत्मनः ॥ 48॥
शुचिः सम्मुखं आसीनः प्राणसंयमनादिभिः ।
पिण्डं विशोध्य सन्न्यासकृतरक्षः अर्चयेत् हरिम् ॥ 49॥
अर्चादौ हृदये च अपि यथालब्ध उपचारकैः ।
द्रव्यक्षितिआत्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य च आसनम् ॥ 50॥
पाद्यादीन् उपकल्प्या अथ सन्निधाप्य समाहितः ।
हृत् आदिभिः कृतन्यासः मूलमन्त्रेण च अर्चयेत् ॥ 51॥
साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रतः ।
पाद्य अर्घ्याचमनीयाद्यैः स्नानवासःविभूषणैः ॥ 52॥
गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिः धूपदीपहारकैः ।
साङ्गं सम्पूज्य विधिवत् स्तवैः स्तुत्वा नमेत् हरिम् ॥ 53॥
आत्मां तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेत् हरेः ।
शेषां आधाय शिरसि स्वधाम्नि उद्वास्य सत्कृतम् ॥ 54॥
एवं अग्नि अर्कतोयादौ अतिथौ हृदये च यः ।
यजति ईश्वरं आत्मानं अचिरात् मुच्यते हि सः ॥ 55॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायामेकादशस्कन्धे निमिजायन्तसंवादे
मायाकर्मब्रह्मनिरूपणं तृतीयोऽध्यायः ॥
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |
parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |
māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||
na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |
saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||
antarikṣaḥ uvāca |
ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |
sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||
evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |
ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||
guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |
manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||
karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |
tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||
itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |
ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||
dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |
anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||
śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |
tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||
pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |
dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||
sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |
dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||
tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |
avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||
vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |
salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||
hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |
hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |
kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||
indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |
praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||
eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |
trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||
rājā uvāca |
yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |
taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||
prabuddhaḥ uvāca |
karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |
paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||
nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |
gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||
19||
evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |
satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||
tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||
tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |
amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||
sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||
śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |
brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||
sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |
viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||
śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |
manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |
janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||
iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||
evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||
paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |
mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||
smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||
kvacit rudanti acyutacintayā kvacit
hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti
ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |
nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||
rājā uvāca |
nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||
pippalāyanaḥ uvāca |
sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya
yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |
deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena
sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||
na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā
prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |
śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam
artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||
satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau
sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |
jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti
brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||
na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau
na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |
sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ
prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||
aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu
prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |
sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte
kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||
yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā
cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |
tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam
sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||
karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |
vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||
evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |
na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||
āvirhotraḥ uvāca |
karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |
vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||
parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |
karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||
na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |
vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||
veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |
naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||
yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |
vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||
labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |
mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||
śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |
piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||
arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |
dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||
pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |
hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||
sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |
pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||
gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |
sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||
ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |
śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||
evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |
yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.