కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే పఞ్చమః ప్రశ్నః - వాయవ్యపశ్వాద్యాన-న్నిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
యదేకే॑న సగ్గ్ స్థా॒పయ॑తి య॒జ్ఞస్య॒ సన్త॑త్యా॒ అవి॑చ్ఛేదాయై॒న్ద్రాః ప॒శవో॒ యే ము॑ష్క॒రా యదై॒న్ద్రా-స్సన్తో॒-ఽగ్నిభ్య॑ ఆల॒భ్యన్తే॑ దే॒వతా᳚భ్య-స్స॒మద॑-న్దధాత్యాగ్నే॒యీ-స్త్రి॒ష్టుభో॑ యాజ్యానువా॒క్యాః᳚ కుర్యా॒-ద్యదా᳚గ్నే॒యీస్తేనా᳚ ఽఽగ్నే॒యా య-త్త్రి॒ష్టుభ॒-స్తేనై॒న్ద్రా-స్సమృ॑ద్ధ్యై॒ న దే॒వతా᳚భ్య-స్స॒మద॑-న్దధాతి వా॒యవే॑ ని॒యుత్వ॑తే తూప॒రమా ల॑భతే॒ తేజో॒-ఽగ్నేర్వా॒యుస్తేజ॑స ఏ॒ష ఆ ల॑భ్యతే॒ తస్మా᳚-ద్య॒ద్రియ॑ఙ్ వా॒యు- [వా॒యుః, వాతి॑] 1
-ర్వాతి॑ త॒ద్రియ॑ఙ్ఙ॒-గ్ని-ర్ద॑హతి॒ స్వమే॒వ త-త్తేజో-ఽన్వే॑తి॒ యన్న ని॒యుత్వ॑తే॒ స్యాదున్మా᳚ద్యే॒-ద్యజ॑మానో ని॒యుత్వ॑తే భవతి॒ యజ॑మాన॒స్యా-ఽను॑న్మాదాయ వాయు॒మతీ᳚ శ్వే॒తవ॑తీ యాజ్యానువా॒క్యే॑ భవత-స్సతేజ॒స్త్వాయ॑ హిరణ్యగ॒ర్భ-స్సమ॑వర్త॒తాగ్ర॒ ఇత్యా॑ఘా॒రమా ఘా॑రయతి ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై హి॑రణ్యగ॒ర్భః ప్ర॒జాప॑తే-రనురూప॒త్వాయ॒ సర్వా॑ణి॒ వా ఏ॒ష రూ॒పాణి॑ పశూ॒నా-మ్ప్రత్యా ల॑భ్యతే॒ యచ్ఛ్మ॑శ్రు॒ణస్త- [యచ్ఛ్మ॑శ్రు॒ణస్తత్, పురు॑షాణాగ్ం] 2
-త్పురు॑షాణాగ్ం రూ॒పం-యఁ-త్తూ॑ప॒రస్త-దశ్వా॑నాం॒-యఁద॒న్యతో॑ద॒-న్త-ద్గవాం॒-యఁదవ్యా॑ ఇవ శ॒ఫాస్తదవీ॑నాం॒-యఁద॒జస్తద॒జానాం᳚-వాఁ॒యుర్వై ప॑శూ॒నా-మ్ప్రి॒య-న్ధామ॒ య-ద్వా॑య॒వ్యో॑ భవ॑త్యే॒త-మే॒వైన॑మ॒భి స॑ఞ్జానా॒నాః ప॒శవ॒ ఉప॑ తిష్ఠన్తే వాయ॒వ్యః॑ కా॒ర్యా(3)ః ప్రా॑జాప॒త్యా(3) ఇత్యా॑హు॒-ర్య-ద్వా॑య॒వ్య॑-ఙ్కు॒ర్యా-త్ప్ర॒జాప॑తే-రియా॒ద్య-త్ప్రా॑జాప॒త్య-ఙ్కు॒ర్యా-ద్వా॒యో- [-ద్వా॒యోః, ఇ॒యా॒ద్య-] 3
-రి॑యా॒ద్య-ద్వా॑య॒వ్యః॑ ప॒శుర్భవ॑తి॒ తేన॑ వా॒యోర్నైతి॒ య-త్ప్రా॑జాప॒త్యః పు॑రో॒డాశో॒ భవ॑తి॒ తేన॑ ప్ర॒జాప॑తే॒ర్నైతి॒ య-ద్ద్వాద॑శకపాల॒స్తేన॑ వైశ్వాన॒రాన్నైత్యా᳚గ్నా వైష్ణ॒వమేకా॑దశ-కపాల॒-న్నిర్వ॑పతి దీక్షి॒ష్యమా॑ణో-॒-ఽగ్ని-స్సర్వా॑ దే॒వతా॒ విష్ణు॑ర్య॒జ్ఞో దే॒వతా᳚శ్చై॒వ య॒జ్ఞ-ఞ్చా-ఽఽ ర॑భతే॒-ఽగ్నిర॑వ॒మో దే॒వతా॑నాం॒-విఁష్ణుః॑ పర॒మో యదా᳚గ్నా-వైష్ణ॒వ-మేకా॑దశకపాల-న్ని॒ర్వపతి దే॒వతా॑ [దే॒వతాః᳚, ఏ॒వోభ॒యతః॑] 4
ఏ॒వోభ॒యతః॑ పరి॒గృహ్య॒ యజ॑మా॒నో-ఽవ॑ రున్ధే పురో॒డాశే॑న॒ వై దే॒వా అ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒క ఆ᳚ర్ధ్నువన్ చ॒రుణా॒-ఽస్మిన్. యః కా॒మయే॑తా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒క ఋ॑ద్ధ్నుయా॒మితి॒ స పు॑రో॒డాశ॑-ఙ్కుర్వీతా॒-ఽముష్మి॑న్నే॒వ లో॒క ఋ॑ద్ధ్నోతి॒ యద॒ష్టాక॑పాల॒-స్తేనా᳚-ఽఽగ్నే॒యో య-త్త్రి॑కపా॒లస్తేన॑ వైష్ణ॒వ-స్సమృ॑ద్ధ్యై॒ యః కా॒మయే॑తా॒స్మిన్ ఁలో॒క ఋ॑ద్ధ్నుయా॒మితి॒ స చ॒రు-ఙ్కు॑ర్వీతా॒గ్నేర్ఘృ॒తం-విఁష్ణో᳚-స్తణ్డు॒లా-స్తస్మా᳚ [-స్తస్మా᳚త్, చ॒రుః కా॒ర్యో᳚-ఽస్మిన్నే॒వ] 5
-చ్చ॒రుః కా॒ర్యో᳚-ఽస్మిన్నే॒వ లో॒క ఋ॑ద్ధ్నోత్యాది॒త్యో భ॑వతీ॒ యం-వాఁ అది॑తిర॒స్యామే॒వ ప్రతి॑ తిష్ఠ॒త్యథో॑ అ॒స్యామే॒వాధి॑ య॒జ్ఞ-న్త॑నుతే॒ యో వై సం॑వఁథ్స॒రముఖ్య॒-మభృ॑త్వా॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే యథా॑ సా॒మి గర్భో॑-ఽవ॒పద్య॑తే తా॒దృగే॒వ తదార్తి॒మార్చ్ఛే᳚-ద్వైశ్వాన॒ర-న్ద్వాద॑శకపాల-మ్పు॒రస్తా॒న్నిర్వ॑పే-థ్సంవఁథ్స॒రో వా అ॒గ్ని-ర్వై᳚శ్వాన॒రో యథా॑ సంవఁథ్స॒రమా॒ప్త్వా [ ] 6
కా॒ల ఆగ॑తే వి॒జాయ॑త ఏ॒వమే॒వ సం॑వఁథ్స॒రమా॒ప్త్వా కా॒ల ఆగ॑తే॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ నా-ఽఽర్తి॒మార్చ్ఛ॑త్యే॒షా వా అ॒గ్నేః ప్రి॒యా త॒నూర్య-ద్వై᳚శ్వాన॒రః ప్రి॒యామే॒వాస్య॑ త॒నువ॒మవ॑ రున్ధే॒ త్రీణ్యే॒తాని॑ హ॒వీగ్ంషి॑ భవన్తి॒ త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కా ఏ॒షాం-లోఁ॒కానా॒గ్ం॒ రోహా॑య ॥ 7 ॥
(య॒ద్రియం॑-వాఁ॒యు - ర్యచ్ఛ్మ॑శ్రు॒ణస్త-ద్- వా॒యో - ర్ని॒ర్వప॑తి దే॒వతా॒ - స్తస్మా॑ - దా॒ప్త్వా - ష్టాత్రిగ్ం॑శచ్చ ) (అ. 1)
ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా-స్సృ॒ష్ట్వా ప్రే॒ణా-ఽను॒ ప్రావి॑శ॒-త్తాభ్యః॒ పున॒-స్సమ్భ॑వితు॒-న్నాశ॑క్నో॒-థ్సో᳚-ఽబ్రవీదృ॒ద్ధ్నవ॒ది-థ్స యో మే॒తః పునః॑ సఞ్చి॒నవ॒దితి॒ త-న్దే॒వా-స్సమ॑చిన్వ॒-న్తతో॒ వై త ఆ᳚ర్ధ్నువ॒న్॒ య-థ్స॒మచి॑న్వ॒-న్తచ్చిత్య॑స్య చిత్య॒త్వం-యఁ ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన॒గ్ని-ఞ్చి॑ను॒త ఋ॒ద్ధ్నోత్యే॒వ కస్మై॒ కమ॒గ్నిశ్చీ॑యత॒ ఇత్యా॑హురగ్ని॒వా- [ఇత్యా॑హురగ్ని॒వాన్, అ॒సా॒నీతి॒ వా] 8
-న॑సా॒నీతి॒ వా అ॒గ్నిశ్చీ॑యతే ఽగ్ని॒వానే॒వ భ॑వతి॒ కస్మై॒ కమ॒గ్నిశ్చీ॑యత॒ ఇత్యా॑హుర్దే॒వా మా॑ వేద॒న్నితి॒ వా అ॒గ్నిశ్చీ॑యతే వి॒దురే॑న-న్దే॒వాః కస్మై॒ కమ॒గ్నిశ్చీ॑యత॒ ఇత్యా॑హుర్గృ॒హ్య॑సా॒నీతి॒ వా అ॒గ్నిశ్చీ॑యతే గృ॒హ్యే॑వ భ॑వతి॒ కస్మై॒ కమ॒గ్నిశ్చీ॑యత॒ ఇత్యా॑హుః పశు॒మాన॑సా॒నీతి॒ వా అ॒గ్ని- [వా అ॒గ్నిః, చీ॒య॒తే॒ ప॒శు॒మానే॒వ] 9
-శ్చీ॑యతే పశు॒మానే॒వ భ॑వతి॒ కస్మై॒ కమ॒గ్నిశ్చీ॑యత॒ ఇత్యా॑హు-స్స॒ప్త మా॒ పురు॑షా॒ ఉప॑ జీవా॒నితి॒ వా అ॒గ్నిశ్చీ॑యతే॒ త్రయః॒ ప్రాఞ్చ॒స్త్రయః॑ ప్ర॒త్యఞ్చ॑ ఆ॒త్మా స॑ప్త॒మ ఏ॒తావ॑న్త ఏ॒వైన॑మ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒క ఉప॑ జీవన్తి ప్ర॒జాప॑తిర॒గ్నిమ॑చికీషత॒ త-మ్పృ॑థి॒వ్య॑బ్రవీ॒న్న మయ్య॒గ్ని-ఞ్చే᳚ష్య॒సే-ఽతి॑ మా ధక్ష్యతి॒ సా త్వా॑-ఽతిద॒హ్యమా॑నా॒ వి ధ॑విష్యే॒ [వి ధ॑విష్యే, స పాపీ॑యా-] 10
స పాపీ॑యా-న్భవిష్య॒సీతి॒ సో᳚-ఽబ్రవీ॒-త్తథా॒ వా అ॒హ-ఙ్క॑రిష్యామి॒ యథా᳚ త్వా॒ నాతి॑ధ॒క్ష్యతీతి॒ స ఇ॒మామ॒భ్య॑మృశ-త్ప్ర॒జాప॑తిస్త్వా సాదయతు॒ తయా॑ దే॒వత॑యా-ఽఙ్గిర॒స్వ-ద్ధ్రు॒వా సీ॒దేతీ॒మామే॒వేష్ట॑కా-ఙ్కృ॒త్వోపా॑-ధ॒త్తా-న॑తిదాహాయ॒ య-త్ప్రత్య॒గ్ని-ఞ్చి॑న్వీ॒త తద॒భి మృ॑శే-త్ప్ర॒జాప॑తిస్త్వా సాదయతు॒ తయా॑ దే॒వత॑యా-ఽఙ్గిర॒స్వ-ద్ధ్రు॒వా సీ॒దే- [-ద్ధ్రు॒వా సీ॑ద, ఇతీ॒మామే॒వేష్ట॑కా] 11
-తీ॒మామే॒వేష్ట॑కా-ఙ్కృ॒త్వోప॑ ధ॒త్తే-ఽన॑తిదాహాయ ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॒ స ఏ॒తముఖ్య॑మపశ్య॒-త్తగ్ం సం॑వఁథ్స॒రమ॑బిభ॒స్తతో॒ వై స ప్రాజా॑యత॒ తస్మా᳚-థ్సంవఁథ్స॒ర-మ్భా॒ర్యః॑ ప్రైవ జా॑యతే॒ తం-వఁస॑వో-ఽబ్రువ॒-న్ప్ర త్వమ॑జనిష్ఠా వ॒య-మ్ప్రజా॑యామహా॒ ఇతి॒ తం-వఁసు॑భ్యః॒ ప్రాయ॑చ్ఛ॒-త్త-న్త్రీణ్యహా᳚న్యబిభరు॒-స్తేన॒ [-స్తేన॑, త్రీణి॑] 12
త్రీణి॑ చ శ॒తాన్యసృ॑జన్త॒ త్రయ॑స్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ॒ తస్మా᳚-త్త్ర్య॒హ-మ్భా॒ర్యః॑ ప్రైవ జా॑యతే॒ తా-న్రు॒ద్రా అ॑బ్రువ॒-న్ప్ర యూ॒యమ॑జనిఢ్వం-వఁ॒య-మ్ప్రజా॑యామహా॒ ఇతి॒ తగ్ం రు॒ద్రేభ్యః॒ ప్రాయ॑చ్ఛ॒-న్తగ్ం షడహా᳚న్యబిభరు॒స్తేన॒ త్రీణి॑ చ శ॒తాన్యసృ॑జన్త॒ త్రయ॑స్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ॒ తస్మా᳚-థ్షడ॒హ-మ్భా॒ర్యః॑ ప్రైవ జా॑యతే॒ తానా॑ది॒త్యా అ॑బ్రువ॒-న్ప్ర యూ॒యమ॑జనిఢ్వం-వఁ॒య- [-ఁవ॒యమ్, ప్ర జా॑యామహా॒] 13
-మ్ప్ర జా॑యామహా॒ ఇతి॒ తమా॑ది॒త్యేభ్యః॒ ప్రాయ॑చ్ఛ॒-న్త-న్ద్వాద॒శాహా᳚న్యబిభరు॒స్తేన॒ త్రీణి॑ చ శ॒తాన్యసృ॑జన్త॒ త్రయ॑స్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ॒ తస్మా᳚-ద్ద్వాదశా॒హ-మ్భా॒ర్యః॑ ప్రైవ జా॑యతే॒ తేన॒ వై తే స॒హస్ర॑మసృజన్తో॒ఖాగ్ం స॑హస్రత॒మీం-యఁ ఏ॒వముఖ్యగ్ం॑ సాహ॒స్రం-వేఁద॒ ప్ర స॒హస్ర॑-మ్ప॒శూనా᳚ప్నోతి ॥ 14 ॥
(అ॒గ్ని॒వాన్ - ప॑శు॒మాన॑సా॒నీతి॒ వా అ॒గ్ని - ర్ధ॑విష్యే - మృశే-త్ప్ర॒జాప॑తిస్త్వా సాదయతు॒ తయా॑ దే॒వత॑యా-ఽఙ్గిర॒స్వ ధ్రు॒వా సీ॑ద॒ - తేన॒ - తానా॑ది॒త్యా అ॑బ్రువ॒-న్ప్ర యూ॒యమ॑జనిఢ్వం-వఁ॒యం - చ॑త్వారి॒గ్ం॒శచ్చ॑) (అ. 2)
యజు॑షా॒ వా ఏ॒షా క్రి॑యతే॒ యజు॑షా పచ్యతే॒ యజు॑షా॒ వి ము॑చ్యతే॒ యదు॒ఖా సా వా ఏ॒షైతర్హి॑ యా॒తయా᳚మ్నీ॒ సా న పునః॑ ప్ర॒యుజ్యేత్యా॑హు॒రగ్నే॑ యు॒క్ష్వా హి యే తవ॑ యు॒క్ష్వా హి దే॑వ॒హూత॑మా॒గ్ం॒ ఇత్యు॒ఖాయా᳚-ఞ్జుహోతి॒ తేనై॒వైనా॒-మ్పునః॒ ప్రయు॑ఙ్క్తే॒ తేనాయా॑తయామ్నీ॒ యో వా అ॒గ్నిం-యోఁగ॒ ఆగ॑తే యు॒నక్తి॑ యు॒ఙ్క్తే యు॑ఞ్జా॒నేష్వగ్నే॑ [యు॑ఞ్జా॒నేష్వగ్నే᳚, యు॒క్ష్వా హి] 15
యు॒క్ష్వా హి యే తవ॑ యు॒క్ష్వా హి దే॑వ॒హూత॑మా॒గ్ం॒ ఇత్యా॑హై॒ష వా అ॒గ్నేర్యోగ॒స్తేనై॒వైనం॑-యుఁనక్తి యు॒ఙ్క్తే యు॑ఞ్జా॒నేషు॑ బ్రహ్మవా॒దినో॑ వదన్తి॒ న్య॑ఙ్ఙ॒గ్నిశ్చే॑త॒వ్యా(3) ఉ॑త్తా॒నా(3) ఇతి॒ వయ॑సాం॒-వాఁ ఏ॒ష ప్ర॑తి॒మయా॑ చీయతే॒ యద॒గ్నిర్యన్న్య॑ఞ్చ-ఞ్చిను॒యా-త్పృ॑ష్టి॒త ఏ॑న॒మాహు॑తయ ఋచ్ఛేయు॒ర్యదు॑త్తా॒న-న్న పతి॑తుగ్ం శక్నుయా॒దసు॑వర్గ్యో-ఽస్య స్యా-త్ప్రా॒చీన॑-ముత్తా॒న- [-ముత్తా॒నమ్, పు॒రు॒ష॒శీ॒ర్॒షముప॑ దధాతి] 16
-మ్పు॑రుషశీ॒ర్॒షముప॑ దధాతి ముఖ॒త ఏ॒వైన॒మాహు॑తయ ఋచ్ఛన్తి॒ నోత్తా॒న-ఞ్చి॑నుతే సువ॒ర్గ్యో᳚-ఽస్య భవతి సౌ॒ర్యా జు॑హోతి॒ చక్షు॑రే॒వాస్మి॒-న్ప్రతి॑ దధాతి॒ ద్విర్జు॑హోతి॒ ద్వే హి చక్షు॑షీ సమా॒న్యా జు॑హోతి సమా॒నగ్ం హి చక్షు॒-స్సమృ॑ద్ధ్యై దేవాసు॒రా-స్సంయఁ॑త్తా ఆస॒-న్తే వా॒మం-వఁసు॒ స-న్న్య॑దధత॒ తద్దే॒వా వా॑మ॒భృతా॑-ఽవృఞ్జత॒ తద్వా॑మ॒భృతో॑ వామభృ॒త్త్వం-యఁద్వా॑మ॒భృత॑ ముప॒దధా॑తి వా॒మమే॒వ తయా॒ వసు॒ యజ॑మానో॒ భ్రాతృ॑వ్యస్య వృఙ్క్తే॒ హిర॑ణ్యమూర్ధ్నీ భవతి॒ జ్యోతి॒ర్వై హిర॑ణ్య॒-ఞ్జ్యోతి॑ర్వా॒మ-ఞ్జ్యోతి॑షై॒వాస్య॒ జ్యోతి॑ర్వా॒మం-వృఁ॑ఙ్క్తే ద్వియ॒జుర్భ॑వతి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ 17 ॥
(యు॒ఞ్జా॒నేష్వగ్నే᳚-ప్రా॒చీన॑ముత్తా॒నం - ఁవా॑మ॒భృతం॒ - చతు॑ర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ఆపో॒ వరు॑ణస్య॒ పత్న॑య ఆస॒-న్తా అ॒గ్నిర॒భ్య॑ద్ధ్యాయ॒-త్తా-స్సమ॑భవ॒-త్తస్య॒ రేతః॒ పరా॑-ఽపత॒-త్తది॒యమ॑భవ॒ద్య-ద్ద్వి॒తీయ॑-మ్ప॒రా-ఽప॑త॒-త్తద॒సావ॑భవది॒యం-వైఁ వి॒రాడ॒సౌ స్వ॒రాడ్ య-ద్వి॒రాజా॑వుప॒దధా॑తీ॒మే ఏ॒వోప॑ ధత్తే॒ యద్వా అ॒సౌ రేతః॑ సి॒ఞ్చతి॒ తద॒స్యా-మ్ప్రతి॑ తిష్ఠతి॒ త-త్ప్ర జా॑యతే॒ తా ఓష॑ధయో [ఓష॑ధయః, వీ॒రుధో॑] 18
వీ॒రుధో॑ భవన్తి॒ తా అ॒గ్నిర॑త్తి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॒ ప్రైవ జా॑యతే-ఽన్నా॒దో భ॑వతి॒ యో రే॑త॒స్వీ స్యా-త్ప్ర॑థ॒మాయా॒-న్తస్య॒ చిత్యా॑ము॒భే ఉప॑ దద్ధ్యాది॒మే ఏ॒వాస్మై॑ స॒మీచీ॒ రేతః॑ సిఞ్చతో॒ య-స్సి॒క్తరే॑తా॒-స్స్యా-త్ప్ర॑థ॒మాయా॒-న్తస్య॒ చిత్యా॑మ॒న్యాముప॑ దద్ధ్యాదుత్త॒మాయా॑మ॒న్యాగ్ం రేత॑ ఏ॒వాస్య॑ సి॒క్తమా॒భ్యాము॑భ॒యతః॒ పరి॑ గృహ్ణాతి సంవఁథ్స॒ర-న్న క- [సంవఁథ్స॒ర-న్న కమ్, చ॒న ప్ర॒త్యవ॑రోహే॒న్న] 19
-ఞ్చ॒న ప్ర॒త్యవ॑రోహే॒న్న హీమే కఞ్చ॒న ప్ర॑త్యవ॒రోహ॑త॒స్తదే॑నయోర్వ్ర॒తం-యోఁ వా అప॑ శీర్షాణమ॒గ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే-ఽప॑శీర్షా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వతి॒ య-స్సశీ॑ర్షాణ-ఞ్చిను॒తే సశీ॑ర్షా॒ ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వతి॒ చిత్తి॑-ఞ్జుహోమి॒ మన॑సా ఘృ॒తేన॒ యథా॑ దే॒వా ఇ॒హా-ఽఽగమ॑న్ వీ॒తిహో᳚త్రా ఋతా॒వృధః॑ సము॒ద్రస్య॑ వ॒యున॑స్య॒ పత్మ॑న్ జు॒హోమి॑ వి॒శ్వక॑ర్మణే॒ విశ్వా-ఽహా-ఽమ॑ర్త్యగ్ం హ॒విరితి॑ స్వయమాతృ॒ణ్ణాము॑ప॒ధాయ॑ జుహో- [జుహోతి, ఏ॒తద్వా] 20
-త్యే॒తద్వా అ॒గ్నే-శ్శిర॒-స్సశీ॑ర్షాణమే॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ సశీ॑ర్షా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॑ సువ॒ర్గాయ॒ వా ఏ॒ష లో॒కాయ॑ చీయతే॒ యద॒గ్నిస్తస్య॒ యదయ॑థాపూర్వ-ఙ్క్రి॒యతే ఽసు॑వర్గ్యమస్య॒ త-థ్సు॑వ॒ర్గ్యో᳚ ఽగ్నిశ్చితి॑ముప॒ధాయా॒భి మృ॑శే॒చ్చిత్తి॒మచి॑త్తి-ఞ్చినవ॒ద్వి వి॒ద్వా-న్పృ॒ష్ఠేవ॑ వీ॒తా వృ॑జి॒నా చ॒ మర్తా᳚-న్రా॒యే చ॑ న-స్స్వప॒త్యాయ॑ దేవ॒ దితి॑-ఞ్చ॒ రాస్వా-ది॑తిమురు॒ష్యేతి॑ యథాపూ॒ర్వమే॒వైనా॒ముప॑ ధత్తే॒ ప్రాఞ్చ॑మేన-ఞ్చినుతే సువ॒ర్గ్యో᳚-ఽస్య భవతి ॥ 21 ॥
(ఓష॑ధయః॒ - కం - జు॑హోతి - స్వప॒త్యాయా॒ - ష్టాద॑శ చ) (అ. 4)
వి॒శ్వక॑ర్మా ది॒శా-మ్పతి॒-స్స నః॑ ప॒శూ-న్పా॑తు॒ సో᳚-ఽస్మా-న్పా॑తు॒ తస్మై॒ నమః॑ ప్ర॒జాప॑తీ రు॒ద్రో వరు॑ణో॒ ఽగ్నిర్ది॒శా-మ్పతి॒-స్స నః॑ ప॒శూ-న్పా॑తు॒ సో᳚-ఽస్మా-న్పా॑తు॒ తస్మై॒ నమ॑ ఏ॒తా వై దే॒వతా॑ ఏ॒తేషా᳚-మ్పశూ॒నా-మధి॑పతయ॒-స్తాభ్యో॒ వా ఏ॒ష ఆ వృ॑శ్చ్యతే॒ యః ప॑శుశీ॒ర్॒షాణ్యు॑ప॒ దధా॑తి హిరణ్యేష్ట॒కా ఉప॑ దధాత్యే॒తాభ్య॑ ఏ॒వ దే॒వతా᳚భ్యో॒ నమ॑స్కరోతి బ్రహ్మవా॒దినో॑ [బ్రహ్మవా॒దినః॑, వ॒ద॒న్త్య॒గ్నౌ గ్రా॒మ్యా-] 22
వదన్త్య॒గ్నౌ గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూ-న్ప్ర ద॑ధాతి శు॒చా-ఽఽర॒ణ్యాన॑ర్పయతి॒ కి-న్తత॒ ఉచ్ఛిగ్ం॑ష॒తీతి॒ యద్ధి॑రణ్యేష్ట॒కా ఉ॑ప॒దధా᳚త్య॒మృతం॒-వైఁ హిర॑ణ్యమ॒మృతే॑నై॒వ గ్రా॒మ్యేభ్యః॑ ప॒శుభ్యో॑ భేష॒జ-ఙ్క॑రోతి॒ నైనాన్॑ హినస్తి ప్రా॒ణో వై ప్ర॑థ॒మా స్వ॑యమాతృ॒ణ్ణా వ్యా॒నో ద్వి॒తీయా॑-ఽపా॒నస్తృ॒తీయా-ఽను॒ ప్రా-ఽణ్యా᳚-త్ప్రథ॒మాగ్ స్వ॑యమాతృ॒ణ్ణాము॑ప॒ధాయ॑ ప్రా॒ణేనై॒వ ప్రా॒ణగ్ం సమ॑ర్ధయతి॒ వ్య॑న్యా- [సమ॑ర్ధయతి॒ వ్య॑న్యాత్, ద్వి॒తీయా॑ముప॒ధాయ॑] 23
-ద్ద్వి॒తీయా॑ముప॒ధాయ॑ వ్యా॒నేనై॒వ వ్యా॒నగ్ం సమ॑ర్ధయ॒త్యపా᳚న్ యాత్తృ॒తీయా॑ముప॒ధాయా॑-పా॒నేనై॒వాపా॒నగ్ం సమ॑ర్ధయ॒త్యథో᳚ ప్రా॒ణైరే॒వైన॒గ్ం॒ సమి॑న్ధే॒ భూర్భువ॒-స్సువ॒రితి॑ స్వయమాతృ॒ణ్ణా ఉప॑ దధాతీ॒మే వై లో॒కా-స్స్వ॑యమాతృ॒ణ్ణా ఏ॒తాభిః॒ ఖలు॒వై వ్యాహృ॑తీభిః ప్ర॒జాప॑తిః॒ ప్రా-ఽజా॑యత॒ యదే॒తాభి॒ర్వ్యాహృ॑తీభి-స్స్వయమాతృ॒ణ్ణా ఉ॑ప॒దధా॑తీ॒మానే॒వ లో॒కాను॑ప॒ధాయై॒షు [ ] 24
లో॒కేష్వధి॒ ప్రజా॑యతే ప్రా॒ణాయ॑ వ్యా॒నాయా॑పా॒నాయ॑ వా॒చే త్వా॒ చక్షు॑షే త్వా॒ తయా॑ దే॒వత॑యా-ఽఙ్గిర॒స్వ-ద్ధ్రు॒వా సీ॑దా॒గ్నినా॒ వై దే॒వా-స్సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమ॑జిగాగ్ంస॒-న్తేన॒ పతి॑తు॒-న్నాశ॑క్నువ॒-న్త ఏ॒తాశ్చత॑స్ర-స్స్వయమాతృ॒ణ్ణా అ॑పశ్య॒-న్తా ది॒క్షూపా॑దధత॒ తేన॑ స॒ర్వత॑శ్చక్షుషా సువ॒ర్గం-లోఁ॒కమా॑య॒న్॒ యచ్చత॑స్ర-స్స్వయమాతృ॒ణ్ణా ది॒క్షూ॑ప॒దధా॑తి స॒ర్వత॑శ్చక్షుషై॒వ తద॒గ్నినా॒ యజ॑మాన-స్సువ॒ర్గం-లోఁ॒కమే॑తి ॥ 25 ॥
(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॒ - వ్య॑న్యా - దే॒షు - యజ॑మాన॒ - స్త్రీణి॑ చ) (అ. 5)
అగ్న॒ ఆ యా॑హి వీ॒తయ॒ ఇత్యా॒హా-హ్వ॑తై॒వైన॑-మ॒గ్ని-న్దూ॒తం-వృఁ॑ణీమహ॒ ఇత్యా॑హ హూ॒త్వైవైనం॑-వృఁణీతే॒ ఽగ్నినా॒-ఽగ్ని-స్సమి॑ద్ధ్యత॒ ఇత్యా॑హ॒ సమి॑న్ధ ఏ॒వైన॑మ॒గ్నిర్వృ॒త్రాణి॑ జఙ్ఘన॒దిత్యా॑హ॒ సమి॑ద్ధ ఏ॒వాస్మి॑న్నిన్ద్రి॒య-న్ద॑ధాత్య॒గ్నే-స్స్తోమ॑-మ్మనామహ॒ ఇత్యా॑హ మను॒త ఏ॒వైన॑మే॒తాని॒ వా అహ్నాగ్ం॑ రూ॒పా- [రూ॒పాణి॑, అ॒న్వ॒హమే॒వైన॑-] 26
-ణ్య॑న్వ॒హమే॒వైన॑-ఞ్చిను॒తే ఽవాహ్నాగ్ం॑ రూ॒పాణి॑ రున్ధే బ్రహ్మవా॒దినో॑ వదన్తి॒ కస్మా᳚-థ్స॒త్యాద్యా॒తయా᳚మ్నీర॒న్యా ఇష్ట॑కా॒ అయా॑తయామ్నీ లోక-మ్పృ॒ణేత్యై᳚న్ద్రా॒గ్నీ హి బా॑ర్హస్ప॒త్యేతి॑ బ్రూయాదిన్ద్రా॒గ్నీ చ॒ హి దే॒వానా॒-మ్బృహ॒స్పతి॒శ్చా-యా॑తయామానో ఽనుచ॒రవ॑తీ భవ॒త్యజా॑మిత్వాయా -ను॒ష్టుభా-ఽను॑ చరత్యా॒త్మా వై లో॑క-మ్పృ॒ణా ప్రా॒ణో॑ ఽను॒ష్టు-ప్తస్మా᳚-త్ప్రా॒ణ-స్సర్వా॒ణ్యఙ్గా॒న్యను॑ చరతి॒ తా అ॑స్య॒ సూద॑దోహస॒ [సూద॑దోహసః, ఇత్యా॑హ॒] 27
ఇత్యా॑హ॒ తస్మా॒-త్పరు॑షిపరుషి॒ రస॒-స్సోమగ్గ్॑ శ్రీణన్తి॒ పృశ్ఞ॑య॒ ఇత్యా॒హాన్నం॒-వైఁ పృశ్ఞ్యన్న॑మే॒వావ॑ రున్ధే॒-ఽర్కో వా అ॒గ్నిర॒ర్కో-ఽన్న॒మన్న॑మే॒వావ॑ రున్ధే॒ జన్మ॑-న్దే॒వానాం॒-విఁశ॑స్త్రి॒ష్వా రో॑చ॒నే ది॒వ ఇత్యా॑హే॒మానే॒వాస్మై॑ లో॒కాన్ జ్యోతి॑ష్మతః కరోతి॒ యో వా ఇష్ట॑కానా-మ్ప్రతి॒ష్ఠాం-వేఁద॒ ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి॒ తయా॑ దే॒వత॑యా-ఽఙ్గిర॒స్వ-ద్ధ్రు॒వా సీ॒దేత్యా॑హై॒షా వా ఇష్ట॑కానా-మ్ప్రతి॒ష్ఠా య ఏ॒వం-వేఁద॒ ప్రత్యే॒వతి॑ష్ఠతి ॥ 28 ॥
(రూ॒పాణి॒ - సూద॑దోహస॒ - స్తయా॒ - షోడ॑శ చ) (అ. 6)
సు॒వ॒ర్గాయ॒ వా ఏ॒ష లో॒కాయ॑ చీయతే॒ యద॒గ్నిర్వజ్ర॑ ఏకాద॒శినీ॒ యద॒గ్నావే॑కాద॒శినీ᳚-మ్మిను॒యా-ద్వజ్రే॑ణైనగ్ం సువ॒ర్గాల్లో॒కాద॒న్తర్ద॑ద్ధ్యా॒ద్యన్న మి॑ను॒యా-థ్స్వరు॑భిః ప॒శూన్ వ్య॑ర్ధయేదేకయూ॒ప-మ్మి॑నోతి॒ నైనం॒-వఁజ్రే॑ణ సువ॒ర్గాల్లో॒కాద॑న్త॒ర్దధా॑తి॒ న స్వరు॑భిః ప॒శూన్ వ్య॑ర్ధయతి॒ వి వా ఏ॒ష ఇ॑న్ద్రి॒యేణ॑ వీ॒ర్యే॑ణర్ధ్యతే॒ యో᳚-ఽగ్ని-ఞ్చి॒న్వ-న్న॑ధి॒క్రామ॑త్యైన్ద్రి॒య- [-న్న॑ధి॒క్రామ॑త్యైన్ద్రి॒యా, ఋ॒చా ఽఽక్రమ॑ణ॒-] 29
-ర్చా ఽఽక్రమ॑ణ॒-మ్ప్రతీష్ట॑కా॒ముప॑ దద్ధ్యా॒న్నేన్ద్రి॒యేణ॑ వీ॒ర్యే॑ణ॒ వ్యృ॑ద్ధ్యతే రు॒ద్రో వా ఏ॒ష యద॒గ్నిస్తస్య॑ తి॒స్ర-శ్శ॑ర॒వ్యాః᳚ ప్ర॒తీచీ॑ తి॒రశ్చ్య॒నూచీ॒ తాభ్యో॒ వా ఏ॒ష ఆ వృ॑శ్చ్యతే॒ యో᳚-ఽగ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే᳚ ఽగ్ని-ఞ్చి॒త్వా తి॑సృధ॒న్వమయా॑చిత-మ్బ్రాహ్మ॒ణాయ॑ దద్యా॒-త్తాభ్య॑ ఏ॒వ నమ॑స్కరో॒త్యథో॒ తాభ్య॑ ఏ॒వా-ఽఽత్మాన॒-న్నిష్క్రీ॑ణీతే॒ యత్తే॑ రుద్ర పు॒రో [రుద్ర పు॒రః, ధను॒స్త-ద్వాతో॒] 30
ధను॒స్త-ద్వాతో॒ అను॑ వాతు తే॒ తస్మై॑ తే రుద్ర సంవఁథ్స॒రేణ॒ నమ॑స్కరోమి॒ యత్తే॑ రుద్ర దక్షి॒ణా ధను॒స్త-ద్వాతో॒ అను॑ వాతు తే॒ తస్మై॑ తే రుద్ర పరివథ్స॒రేణ॒ నమ॑స్కరోమి॒ యత్తే॑ రుద్ర ప॒శ్చాద్ధను॒స్త-ద్వాతో॒ అను॑ వాతు తే॒ తస్మై॑ తే రుద్రేదావథ్స॒రేణ॒ నమ॑స్కరోమి॒ యత్తే॑ రుద్రోత్త॒రా-ద్ధను॒స్త- [ద్ధను॒స్తత్, వాతో॒] 31
-ద్వాతో॒ అను॑ వాతు తే॒ తస్మై॑ తే రుద్రేదువథ్స॒రేణ॒ నమ॑స్కరోమి॒ యత్తే॑ రుద్రో॒పరి॒ ధను॒స్త-ద్వాతో॒ అను॑ వాతు తే॒ తస్మై॑ తే రుద్ర వథ్స॒రేణ॒ నమ॑స్కరోమి రు॒ద్రో వా ఏ॒ష యద॒గ్ని-స్స యథా᳚ వ్యా॒ఘ్రః క్రు॒ద్ధ-స్తిష్ఠ॑త్యే॒వం-వాఁ ఏ॒ష ఏ॒తర్హి॒ సఞ్చి॑తమే॒తైరుప॑ తిష్ఠతే నమస్కా॒రై-రే॒వైనగ్ం॑ శమయతి॒ యే᳚-ఽగ్నయః॑ - [యే᳚-ఽగ్నయః॑, పు॒రీ॒ష్యాః᳚] 32
పురీ॒ష్యాః᳚ ప్రవి॑ష్టాః పృథి॒వీమను॑ । తేషా॒-న్త్వమ॑స్యుత్త॒మః ప్రణో॑ జీ॒వాత॑వే సువ ॥ ఆప॑-న్త్వా-ఽగ్నే॒ మన॒సా ఽఽప॑-న్త్వా-ఽగ్నే॒ తప॒సా ఽఽప॑-న్త్వా-ఽగ్నే దీ॒క్షయా ఽఽప॑-న్త్వా-ఽగ్న ఉప॒సద్భి॒రాప॑-న్త్వా-ఽగ్నే సు॒త్యయా-ఽఽప॑-న్త్వా-ఽగ్నే॒ దక్షి॑ణాభి॒రాప॑-న్త్వా-ఽగ్నే ఽవభృ॒థేనాప॑-న్త్వా-ఽగ్నే వ॒శయా ఽఽప॑-న్త్వా-ఽగ్నే స్వగాకా॒రేణేత్యా॑హై॒ షా వా అ॒గ్నేరాప్తి॒స్తయై॒వైన॑మాప్నోతి ॥ 33 ॥
(ఐ॒న్ద్రి॒యా - పు॒ర - ఉ॑త్త॒రాద్ధను॒స్త- ద॒గ్నయ॑ - ఆహా॒ - ష్టౌ చ॑) (అ. 7)
గా॒య॒త్రేణ॑ పు॒రస్తా॒దుప॑ తిష్ఠతే ప్రా॒ణమే॒వాస్మి॑-న్దధాతి బృహ-ద్రథన్త॒రాభ్యా᳚-మ్ప॒క్షావోజ॑ ఏ॒వాస్మి॑-న్దధాత్యృతు॒స్థాయ॑జ్ఞా-య॒జ్ఞియే॑న॒ పుచ్ఛ॑మృ॒తుష్వే॒వ ప్రతి॑ తిష్ఠతి పృ॒ష్ఠైరుప॑ తిష్ఠతే॒ తేజో॒ వై పృ॒ష్ఠాని॒ తేజ॑ ఏ॒వాస్మి॑-న్దధాతి ప్ర॒జాప॑తిర॒గ్నిమ॑సృజత॒ సో᳚-ఽస్మా-థ్సృ॒ష్టః పరాం॑ఐ॒-త్తం-వాఁ॑రవ॒న్తీయే॑నా-వారయత॒ త-ద్వా॑రవ॒న్తీయ॑స్య వారవన్తీయ॒త్వగ్గ్ శ్యై॒తేన॑ శ్యే॒తీ అ॑కురుత॒ తచ్ఛ్యై॒తస్య॑ శ్యైత॒త్వం- [శ్యైత॒త్వమ్, య-ద్వా॑రవ॒న్తీయే॑నోప॒తిష్ఠ॑తే] 34
-ఁయ-ద్వా॑రవ॒న్తీయే॑నోప॒తిష్ఠ॑తే వా॒రయ॑త ఏ॒వైనగ్గ్॑ శ్యై॒తేన॑ శ్యే॒తీ కు॑రుతే ప్ర॒జాప॑తే॒ర్హృద॑యేనా-పిప॒క్ష-మ్ప్రత్యుప॑ తిష్ఠతే ప్రే॒మాణ॑మే॒వాస్య॑ గచ్ఛతి॒ ప్రాచ్యా᳚ త్వా ది॒శా సా॑దయామి గాయ॒త్రేణ॒ ఛన్ద॑సా॒-ఽగ్నినా॑ దే॒వత॑యా॒-ఽగ్నే-శ్శీ॒ర్ష్ణాగ్నే-శ్శిర॒ ఉప॑ దధామి॒ దక్షి॑ణయా త్వా ది॒శా సా॑దయామి॒ త్రైష్టు॑భేన॒ ఛన్ద॒సేన్ద్రే॑ణ దే॒వత॑యా॒-ఽగ్నేః ప॒క్షేణా॒గ్నేః ప॒క్షముప॑ దధామి ప్ర॒తీచ్యా᳚ త్వా ది॒శా సా॑దయామి॒ [ది॒శా సా॑దయామి, జాగ॑తేన॒] 35
జాగ॑తేన॒ ఛన్ద॑సా సవి॒త్రా దే॒వత॑యా॒-ఽగ్నేః పుచ్ఛే॑నా॒గ్నేః పుచ్ఛ॒ముప॑ దధా॒మ్యుదీ᳚చ్యా త్వా ది॒శా సా॑దయా॒మ్యాను॑ష్టుభేన॒ ఛన్ద॑సా మి॒త్రావరు॑ణాభ్యాం ఏ॒వత॑యా॒-ఽగ్నేః ప॒క్షేణా॒గ్నేః ప॒క్షముప॑ దధామ్యూ॒ర్ధ్వయా᳚ త్వా ది॒శా సా॑దయామి॒ పాఙ్క్తే॑న॒ ఛన్ద॑సా॒ బృహ॒స్పతి॑నా దే॒వత॑యా॒-ఽగ్నేః పృ॒ష్ఠేనా॒గ్నేః పృ॒ష్ఠముప॑ దధామి॒ యో వా అపా᳚త్మానమ॒గ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే-ఽపా᳚త్మా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వతి॒ య-స్సాత్మా॑న-ఞ్చిను॒తే సాత్మా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వత్యాత్మేష్ట॒కా ఉప॑ దధాత్యే॒ష వా అ॒గ్నేరా॒త్మా సాత్మా॑నమే॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ సాత్మా॒-ఽముష్మి॑న్ ఁలో॒కే భ॑వతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 36 ॥
(శ్యై॒త॒త్వం - ప్ర॒తీచ్యా᳚ త్వా ది॒శా సా॑దయామి॒ - య-స్సాత్మా॑న-ఞ్చిను॒తే - ద్వావిగ్ం॑శతిశ్చ) (అ. 8)
అగ్న॑ ఉదధే॒ యా త॒ ఇషు॑ర్యు॒వా నామ॒ తయా॑ నో మృడ॒ తస్యా᳚స్తే॒ నమ॒స్తస్యా᳚స్త॒ ఉప॒ జీవ॑న్తో భూయా॒స్మాగ్నే॑ దుద్ధ్ర గహ్య కిగ్ంశిల వన్య॒ యా త॒ ఇషు॑ర్యు॒వా నామ॒ తయా॑ నో మృడ॒ తస్యా᳚స్తే॒ నమ॒స్తస్యా᳚స్త॒ ఉప॒ జీవ॑న్తో భూయాస్మ॒ పఞ్చ॒ వా ఏ॒తే᳚-ఽగ్నయో॒ యచ్చిత॑య ఉద॒ధిరే॒వ నామ॑ ప్రథ॒మో దు॒ద్ధ్రో [దు॒ద్ధ్రః, ద్వి॒తీయో॒] 37
ద్వి॒తీయో॒ గహ్య॑స్తృ॒తీయః॑ కిగ్ంశి॒లశ్చ॑తు॒ర్థో వన్యః॑ పఞ్చ॒మస్తేభ్యో॒ యదాహు॑తీ॒ర్న జు॑హు॒యాద॑ద్ధ్వ॒ర్యు-ఞ్చ॒ యజ॑మాన-ఞ్చ॒ ప్ర ద॑హేయు॒ర్యదే॒తా ఆహు॑తీర్జు॒హోతి॑ భాగ॒ధేయే॑నై॒వైనా᳚ఞ్ఛమయతి॒ నా-ఽఽర్తి॒మార్చ్ఛ॑త్యద్ధ్వ॒ర్యుర్న యజ॑మానో॒ వామ్మ॑ ఆ॒స-న్న॒సోః ప్రా॒ణో᳚-ఽక్ష్యోశ్చక్షుః॒ కర్ణ॑యో॒-శ్శ్రోత్ర॑-మ్బాహు॒వోర్బల॑-మూరు॒వోరోజో-ఽరి॑ష్టా॒ విశ్వా॒న్యఙ్గా॑ని త॒నూ- [త॒నూః, త॒నువా॑ మే] 38
-స్త॒నువా॑ మే స॒హ నమ॑స్తే అస్తు॒ మా మా॑ హిగ్ంసీ॒రప॒ వా ఏ॒తస్మా᳚-త్ప్రా॒ణాః క్రా॑మన్తి॒ యో᳚-ఽగ్ని-ఞ్చి॒న్వన్న॑ధి॒ క్రామ॑తి॒ వామ్మ॑ ఆ॒స-న్న॒సోః ప్రా॒ణ ఇత్యా॑హ ప్రా॒ణానే॒వా-ఽఽత్మ-న్ధ॑త్తే॒ యో రు॒ద్రో అ॒గ్నౌ యో అ॒ఫ్సు య ఓష॑ధీషు॒ యో రు॒ద్రో విశ్వా॒ భువ॑నా-ఽఽవి॒వేశ॒ తస్మై॑ రు॒ద్రాయ॒ నమో॑ అ॒స్త్వాహు॑తిభాగా॒ వా అ॒న్యే రు॒ద్రా హ॒విర్భా॑గా [రు॒ద్రా హ॒విర్భా॑గాః, అ॒న్యే శ॑తరు॒ద్రీయగ్ం॑] 39
అ॒న్యే శ॑తరు॒ద్రీయగ్ం॑ హు॒త్వా గా॑వీధు॒క-ఞ్చ॒రుమే॒తేన॒ యజు॑షా చర॒మాయా॒మిష్ట॑కాయా॒-న్ని ద॑ద్ధ్యా-ద్భాగ॒ధేయే॑నై॒వైనగ్ం॑ శమయతి॒ తస్య॒ త్వై శ॑తరు॒ద్రీయగ్ం॑ హు॒తమిత్యా॑హు॒ర్యస్యై॒తద॒గ్నౌ క్రి॒యత॒ ఇతి॒ వస॑వస్త్వా రు॒ద్రైః పు॒రస్తా᳚-త్పాన్తు పి॒తర॑స్త్వా య॒మరా॑జానః పి॒తృభి॑ర్దక్షిణ॒తః పా᳚న్త్వాది॒త్యాస్త్వా॒ విశ్వై᳚ర్దే॒వైః ప॒శ్చా-త్పా᳚న్తు ద్యుతా॒నస్త్వా॑ మారు॒తో మ॒రుద్భి॑రుత్తర॒తః పా॑తు [ ] 40
దే॒వాస్త్వేన్ద్ర॑జ్యేష్ఠా॒ వరు॑ణరాజానో॒ ఽధస్తా᳚చ్చో॒-పరి॑ష్ఠాచ్చ పాన్తు॒ న వా ఏ॒తేన॑ పూ॒తో న మేద్ధ్యో॒ న ప్రోక్షి॑తో॒ యదే॑న॒మతః॑ ప్రా॒చీన॑-మ్ప్రో॒క్షతి॒ య-థ్సఞ్చి॑త॒మాజ్యే॑న ప్రో॒క్షతి॒ తేన॑ పూ॒తస్తేన॒ మేద్ధ్య॒స్తేన॒ ప్రోక్షి॑తః ॥ 41 ॥
(దు॒ధ్ర - స్త॒నూ - ర్హ॒విర్భా॑గాః - పాతు॒ - ద్వాత్రిగ్ం॑శచ్చ) (అ. 9)
స॒మీచీ॒ నామా॑సి॒ ప్రాచీ॒ దిక్తస్యా᳚స్తే॒ ఽగ్నిరధి॑పతి రసి॒తో ర॑క్షి॒తా యశ్చాధి॑పతి॒ ర్యశ్చ॑ గో॒ప్తా తాభ్యా॒-న్నమ॒స్తౌనో॑ మృడయతా॒-న్తే య-న్ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑ నో॒ ద్వేష్టి॒ తం-వాఁ॒-ఞ్జమ్భే॑ దధామ్యోజ॒స్వినీ॒ నామా॑సి దక్షి॒ణా ది-క్తస్యా᳚స్త॒ ఇన్ద్రో-ఽధి॑పతిః॒ పృదా॑కుః॒ ప్రాచీ॒ నామా॑సి ప్ర॒తీచీ॒ ది-క్తస్యా᳚స్తే॒ [ది-క్తస్యా᳚స్తే, సోమో-ఽధి॑పతి-] 42
సోమో-ఽధి॑పతి-స్స్వ॒జో॑ ఽవ॒స్థావా॒ నామా॒-స్యుదీ॑చీ॒ ది-క్తస్యా᳚స్తే॒ వరు॒ణో-ఽధి॑పతి-స్తి॒రశ్చ॑ రాజి॒-రధి॑పత్నీ॒ నామా॑సి బృహ॒తీ ది-క్తస్యా᳚స్తే॒ బృహ॒స్పతి॒-రధి॑పతి-శ్శ్వి॒త్రో వ॒శినీ॒ నామా॑సీ॒య-న్ది-క్తస్యా᳚స్తే య॒మో-ఽధి॑పతిః క॒ల్మాష॑ గ్రీవో రక్షి॒తా యశ్చాధి॑పతి॒ ర్యశ్చ॑ గో॒ప్తా తాభ్యా॒-న్నమ॒స్తౌ నో॑ మృడయతా॒-న్తే య-న్ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑ [ ] 43
నో॒ ద్వేష్టి॒ తం-వాఁ॒-ఞ్జమ్భే॑ దధామ్యే॒తా వై దే॒వతా॑ అ॒గ్ని-ఞ్చి॒తగ్ం ర॑క్షన్తి॒ తాభ్యో॒ యదాహు॑తీ॒ర్న జు॑హు॒యా-ద॑ద్ధ్వ॒ర్యు-ఞ్చ॒ యజ॑మాన-ఞ్చ ధ్యాయేయు॒ర్యదే॒తా ఆహు॑తీర్జు॒హోతి॑ భాగ॒ధేయే॑నై॒వైనా᳚-ఞ్ఛమయతి॒ నా-ఽఽర్తి॒-మార్చ్ఛ॑త్యద్ధ్వ॒ర్యుర్న యజ॑మానో హే॒తయో॒ నామ॑ స్థ॒ తేషాం᳚-వః ఁపు॒రో గృ॒హా అ॒గ్నిర్వ॒ ఇష॑వ-స్సలి॒లో ని॑లి॒పా-న్నామ॑ [ ] 44
స్థ॒ తేషాం᳚-వోఁ దక్షి॒ణా గృ॒హాః పి॒తరో॑ వ॒ ఇష॑వ॒-స్సగ॑రో వ॒జ్రిణో॒ నామ॑ స్థ॒ తేషాం᳚-వః ఁప॒శ్చా-ద్గృ॒హా-స్స్వప్నో॑ వ॒ ఇష॑వో॒ గహ్వ॑రో ఽవ॒స్థావా॑నో॒ నామ॑ స్థ॒ తేషాం᳚-వఁ ఉత్త॒రా-ద్గృ॒హా ఆపో॑ వ॒ ఇష॑వ-స్సము॒ద్రో-ఽధి॑పతయో॒ నామ॑ స్థ॒ తేషాం᳚-వఁ ఉ॒పరి॑ గృ॒హా వ॒ర్॒షం-వఁ॒ ఇష॒వో-ఽవ॑స్వాన్ క్ర॒వ్యా నామ॑ స్థ॒ పార్థి॑వా॒-స్తేషాం᳚-వఁ ఇ॒హ గృ॒హా [గృ॒హాః, అన్నం॑-వఁ॒] 45
అన్నం॑-వఁ॒ ఇష॑వో ఽనిమి॒షో వా॑తనా॒మ-న్తేభ్యో॑ వో॒ నమ॒స్తే నో॑ మృడయత॒ తే య-న్ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑ నో॒ ద్వేష్టి॒ తం-వోఁ॒ జమ్భే॑ దధామి హు॒తాదో॒ వా అ॒న్యే దే॒వా అ॑హు॒తాదో॒-ఽన్యే తాన॑గ్ని॒చిదే॒వోభయా᳚-న్ప్రీణాతి ద॒ద్ధ్నా మ॑ధుమి॒శ్రేణై॒తా ఆహు॑తీర్జుహోతి భాగ॒ధేయే॑నై॒వైనా᳚-న్ప్రీణా॒త్యథో॒ ఖల్వా॑హు॒రిష్ట॑కా॒ వై దే॒వా అ॑హు॒తాద॒ ఇ- [అ॑హు॒తాద॒ ఇతి॑, అ॒ను॒ప॒రి॒క్రామ॑-] 46
-త్య॑నుపరి॒క్రామ॑-ఞ్జుహో॒త్యప॑రివర్గమే॒వైనా᳚-న్ప్రీణాతీ॒మగ్గ్ స్తన॒మూర్జ॑స్వన్త-న్ధయా॒పా-మ్ప్రప్యా॑తమగ్నే సరి॒రస్య॒ మద్ధ్యే᳚ । ఉథ్స॑-ఞ్జుషస్వ॒ మధు॑మన్తమూర్వ సము॒ద్రియ॒గ్ం॒ సద॑న॒మా వి॑శస్వ ॥ యో వా అ॒గ్ని-మ్ప్ర॒యుజ్య॒ న వి॑ము॒ఞ్చతి॒ యథా-ఽశ్వో॑ యు॒క్తో-ఽవి॑ముచ్యమానః॒, క్షుద్ధ్య॑-న్పరా॒భవ॑త్యే॒వమ॑స్యా॒గ్నిః పరా॑ భవతి॒ త-మ్ప॑రా॒భవ॑న్తం॒-యఁజ॑మా॒నో-ఽను॒ పరా॑ భవతి॒ సో᳚-ఽగ్ని-ఞ్చి॒త్వా లూ॒క్షో [లూ॒క్షః, భ॒వ॒తీ॒మగ్గ్ స్తన॒] 47
భ॑వతీ॒మగ్గ్ స్తన॒-మూర్జ॑స్వన్త-న్ధయా॒పామిత్యాజ్య॑స్య పూ॒ర్ణాగ్ స్రుచ॑-ఞ్జుహోత్యే॒ష వా అ॒గ్నేర్వి॑మో॒కో వి॒ముచ్యై॒వాస్మా॒ అన్న॒మపి॑ దధాతి॒ తస్మా॑దాహు॒ర్యశ్చై॒వం-వేఁద॒ యశ్చ॒ న సు॒ధాయగ్ం॑ హ॒ వై వా॒జీ సుహి॑తో దధా॒తీత్య॒గ్నిర్వావ వా॒జీ తమే॒వ త-త్ప్రీ॑ణాతి॒ స ఏ॑న-మ్ప్రీ॒తః ప్రీ॑ణాతి॒ వసీ॑యా-న్భవతి ॥ 48 ॥
(ప్ర॒తీచీ॒ దిక్తస్యా᳚స్తే-ద్వి॒ష్మో యశ్చ॑-నిలి॒మ్పా నా-మే॒ హ గృ॒హా-ఇతి॑-లూ॒క్షో-వసీ॑యా-న్భవతి) (అ. 10)
49
ఇన్ద్రా॑య॒ రాజ్ఞే॑ సూక॒రో వరు॑ణాయ॒ రాజ్ఞే॒ కృష్ణో॑ య॒మాయ॒ రాజ్ఞ॒ ఋశ్య॑ ఋష॒భాయ॒ రాజ్ఞే॑ గవ॒య-శ్శా᳚ర్దూ॒లాయ॒ రాజ్ఞే॑ గౌ॒రః పు॑రుషరా॒జాయ॑ మ॒ర్కటః॑ క్షిప్రశ్యే॒నస్య॒ వర్తి॑కా॒ నీల॑ఙ్గోః॒ క్రిమి॒-స్సోమ॑స్య॒ రాజ్ఞః॑ కులు॒ఙ్గ-స్సిన్ధో᳚-శ్శిగ్ంశు॒మారో॑ హి॒మవ॑తో హ॒స్తీ ॥ 49
(ఇన్ద్రా॑య॒ రాజ్ఞే॒-ఽష్టావిగ్ం॑శతిః) (అ. 11)
మ॒యుః ప్రా॑జాప॒త్య ఊ॒లో హలీ᳚క్ష్ణో వృషద॒గ్ం॒శస్తే ధా॒తు-స్సర॑స్వత్యై॒ శారిః॑ శ్యే॒తా పు॑రుష॒వా-ఖ్సర॑స్వతే॒ శుకః॑ శ్యే॒తః పు॑రుష॒వాగా॑ర॒ణ్యో॑-ఽజో న॑కు॒ల-శ్శకా॒ తే పౌ॒ష్ణా వా॒చే క్రౌ॒ఞ్చః ॥ 50 ॥
(మ॒యు - స్త్రయో॑విగ్ంశతిః) (అ. 12)
అ॒పా-న్నప్త్రే॑ జ॒షో నా॒క్రో మక॑రః కులీ॒కయ॒స్తే-ఽకూ॑పారస్య వా॒చే పై᳚ఙ్గరా॒జో భగా॑య కు॒షీత॑క ఆ॒తీ వా॑హ॒సో దర్వి॑దా॒ తే వా॑య॒వ్యా॑ ది॒గ్భ్యశ్చ॑క్రవా॒కః ॥ 51 ॥
(అ॒పా - మేకా॒న్నవిగ్ం॑శ॒తిః) (అ. 13)
బలా॑యాజగ॒ర ఆ॒ఖు-స్సృ॑జ॒యా శ॒యణ్డ॑క॒స్తే మై॒త్రా మృ॒త్యవే॑-ఽసి॒తో మ॒న్యవే᳚ స్వ॒జః కుం॑భీ॒నసః॑ పుష్కరసా॒దో లో॑హితా॒హిస్తే త్వా॒ష్ట్రాః ప్ర॑తి॒శ్రుత్కా॑యై వాహ॒సః ॥ 52 ॥
(బలా॑యా॒ - ష్టాద॑శ) (అ. 14)
పు॒రు॒ష॒మృ॒గశ్చ॒న్ద్రమ॑సే గో॒ధా కాల॑కా దార్వాఘా॒టస్తే వన॒స్పతీ॑నామే॒ణ్యహ్నే॒ కృష్ణో॒ రాత్రి॑యై పి॒కః, క్ష్విఙ్కా॒ నీల॑శీర్ష్ణీ॒ తే᳚-ఽర్య॒మ్ణే ధా॒తుః క॑త్క॒టః ॥ 53 ॥
(పు॒రు॒ష॒మృ॒గో᳚-ఽష్టాద॑శ) (అ. 15)
సౌ॒రీ బ॒లాకర్శ్యో॑ మ॒యూరః॑ శ్యే॒నస్తే గ॑న్ధ॒ర్వాణాం॒-వఁసూ॑నా-ఙ్క॒పిఞ్జ॑లో రు॒ద్రాణా᳚-న్తిత్తి॒రీ రో॒హి-త్కు॑ణ్డృ॒ణాచీ॑ గో॒లత్తి॑కా॒ తా అ॑ఫ్స॒రసా॒-మర॑ణ్యాయ సృమ॒రః ॥ 54 ॥
(సౌ॒-ర్య॑ష్టాద॑శ) (అ. 16)
పృ॒ష॒తో వై᳚శ్వదే॒వః పి॒త్వో న్యఙ్కుః॒ కశ॒స్తే-ఽను॑మత్యా అన్యవా॒పో᳚-ఽర్ధమా॒సానా᳚-మ్మా॒సా-ఙ్క॒శ్యపః॒ క్వయిః॑ కు॒టరు॑ర్దాత్యౌ॒హస్తే సి॑నీవా॒ల్యై బృహ॒స్పత॑యే శిత్పు॒టః ॥ 55 ॥
(పృ॒షతా᳚- ఽష్టాద॑శ) (అ. 17)
శకా॑ భౌ॒మీ పా॒న్త్రః కశో॑ మాన్థీ॒లవ॒స్తే పి॑తృ॒ణా-మృ॑తూ॒నా-ఞ్జహ॑కా సంవఁథ్స॒రాయ॒ లోపా॑ క॒పోత॒ ఉలూ॑క-శ్శ॒శస్తే నైర్॑ఋ॒తాః కృ॑క॒వాకుః॑ సావి॒త్రః ॥ 56 ॥
(శకా॒ - ఽష్టాద॑శ ) (అ. 18)
రురూ॑ రౌ॒ద్రః కృ॑కలా॒స-శ్శ॒కునిః॒ పిప్ప॑కా॒ తే శ॑ర॒వ్యా॑యై హరి॒ణో మా॑రు॒తో బ్రహ్మ॑ణే శా॒ర్గస్త॒రక్షుః॑ కృ॒ష్ణ-శ్శ్వా చ॑తుర॒క్షో గ॑ర్ద॒భస్త ఇ॑తరజ॒నానా॑మ॒గ్నయే॒ ధూఙ్క్ష్ణా᳚ ॥ 57 ॥
(రురు॑ - ర్విగ్ంశ॒తిః) (అ. 19)
అ॒ల॒జ ఆ᳚న్తరి॒క్ష ఉ॒ద్రో మ॒ద్గుః ప్ల॒వస్తే॑-ఽపామది॑త్యై హగ్ంస॒సాచి॑రిన్ద్రా॒ణ్యై కీర్శా॒ గృద్ధ్రః॑ శితిక॒క్షీ వా᳚ర్ధ్రాణ॒సస్తే ది॒వ్యా ద్యా॑వాపృథి॒వ్యా᳚ శ్వా॒విత్ ॥ 58 ॥
(అ॒ల॒జో᳚ - ఽష్టాద॑శ ) (అ. 20)
సు॒ప॒ర్ణః పా᳚ర్జ॒న్యో హ॒గ్ం॒సో వృకో॑ వృషద॒గ్ం॒శస్త ఐ॒న్ద్రా అ॒పాము॒ద్రో᳚ ఽర్య॒మ్ణే లో॑పా॒శ-స్సి॒గ్ం॒హో న॑కు॒లో వ్యా॒ఘ్రస్తే మ॑హే॒న్ద్రాయ॒ కామా॑య॒ పర॑స్వాన్ ॥ 59 ॥
(సు॒ప॒ణో᳚ - ఽష్టాద॑శ) (అ. 21)
ఆ॒గ్నే॒యః కృ॒ష్ణగ్రీ॑వ-స్సారస్వ॒తీ మే॒షీ బ॒భ్రు-స్సౌ॒మ్యః పౌ॒ష్ణ-శ్శ్యా॒మ-శ్శి॑తిపృ॒ష్ఠో బా॑ర్హస్ప॒త్య-శ్శి॒ల్పో వై᳚శ్వదే॒వ ఐ॒న్ద్రో॑-ఽరు॒ణో మా॑రు॒తః క॒ల్మాష॑ ఐన్ద్రా॒గ్న-స్సగ్ం॑హి॒తో॑ ఽధోరా॑మ-స్సావి॒త్రో వా॑రు॒ణః పేత్వః॑ ॥ 60 ॥
(ఆ॒గ్నే॒యో - ద్వావిగ్ం॑శతిః) (అ. 22)
అశ్వ॑స్తూప॒రో గో॑మృ॒గస్తే ప్రా॑జాప॒త్యా ఆ᳚గ్నే॒యౌ కృ॒ష్ణగ్రీ॑వౌ త్వా॒ష్ట్రౌ లో॑మశస॒క్థౌ శి॑తిపృ॒ష్ఠౌ బా॑ర్హస్ప॒త్యౌ ధా॒త్రే పృ॑షోద॒ర-స్సౌ॒ర్యో బ॒లక్షః॒ పేత్వః॑ ॥ 61 ॥
(అశ్వః॒ - షోడ॑శ) (అ. 23)
అ॒గ్నయే-ఽనీ॑కవతే॒ రోహి॑తాఞ్జి-రన॒డ్వా-న॒ధోరా॑మౌ సావి॒త్రౌ పౌ॒ష్ణౌ ర॑జ॒తనా॑భీ వైశ్వదే॒వౌ పి॒శఙ్గౌ॑ తూప॒రౌ మా॑రు॒తః క॒ల్మాష॑ ఆగ్నే॒యః కృ॒ష్ణో॑-ఽజ-స్సా॑రస్వ॒తీ మే॒షీ వా॑రు॒ణః కృ॒ష్ణ ఏక॑శితిపా॒-త్పేత్వః॑ ॥ 62 ॥
(అ॒గ్నయే॒ - ద్వావిగ్ం॑శతిః) (అ. 24)
(యదేకే॑న - ప్ర॒జాప॑తిః ప్రే॒ణా-ఽను॒ - యజు॒షా - ఽఽపో॑ - వి॒శ్వక॒ర్మా - ఽగ్న॒ ఆ యా॑హి - సువ॒ర్గాయ॒ వజ్రో॑ - గాయ॒త్రేణా - గ్న॑ ఉదధే - స॒మీచీ - న్ద్రా॑య - మ॒యు - ర॒పాం - బలా॑య - పురుషమృ॒గః - సౌ॒రీ - పృ॑ష॒తః - శకా॒ - రురు॑ - రల॒జః - సు॑ప॒ర్ణ - ఆ᳚గ్నే॒యో - ఽశ్వో॒ - ఽగ్నయే-ఽనీ॑కవతే॒ - చతు॑ర్విగ్ంశతిః)
(యదేకే॑న॒ - స పాపీ॑యా - నే॒తద్వా అ॒గ్నే - ర్ధను॒స్త-ద్- దే॒వాస్త్వేన్ద్ర॑జ్యేష్ఠా - అ॒పా-న్నప్త్రే - ఽశ్వ॑స్తూప॒రో - ద్విష॑ష్టిః)
(యదేకే॒, నైక॑శితిపా॒-త్పేత్వః॑)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే పఞ్చమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - vāyavyapaśvādyāna-nnirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yadekḙna sagg sthā॒paya̭ti ya॒jñasya॒ santa̭tyā॒ avi̭cchedāyai॒ndrāḥ pa॒śavo॒ ye mṷṣka॒rā yadai॒ndrā-ssanto॒-'gnibhya̭ āla॒bhyantḙ de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhātyāgne॒yī-stri॒ṣṭubho̭ yājyānuvā॒kyāḥ᳚ kuryā॒-dyadā᳚gne॒yīstenā᳚ ''gne॒yā ya-ttri॒ṣṭubha॒-stenai॒ndrā-ssamṛ̭ddhyai॒ na de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhāti vā॒yavḙ ni॒yutva̭te tūpa॒ramā la̭bhate॒ tejo॒-'gnervā॒yusteja̭sa e॒ṣa ā la̭bhyate॒ tasmā᳚-dya॒driya̭ṅ vā॒yu- [vā॒yuḥ, vāti̭] 1
-rvāti̭ ta॒driya̭ṅṅa॒-gni-rda̭hati॒ svame॒va ta-ttejo-'nvḙti॒ yanna ni॒yutva̭te॒ syādunmā᳚dye॒-dyaja̭māno ni॒yutva̭te bhavati॒ yaja̭māna॒syā-'nṷnmādāya vāyu॒matī᳚ śve॒tava̭tī yājyānuvā॒kyḙ bhavata-ssateja॒stvāya̭ hiraṇyaga॒rbha-ssama̭varta॒tāgra॒ ityā̭ghā॒ramā ghā̭rayati pra॒jāpa̭ti॒rvai hi̭raṇyaga॒rbhaḥ pra॒jāpa̭te-ranurūpa॒tvāya॒ sarvā̭ṇi॒ vā e॒ṣa rū॒pāṇi̭ paśū॒nā-mpratyā la̭bhyate॒ yacchma̭śru॒ṇasta- [yacchma̭śru॒ṇastat, purṷṣāṇāgṃ] 2
-tpurṷṣāṇāgṃ rū॒paṃ-ya~-ttṷ̄pa॒rasta-daśvā̭nāṃ॒-ya~da॒nyato̭da॒-nta-dgavāṃ॒-ya~davyā̭ iva śa॒phāstadavī̭nāṃ॒-ya~da॒jastada॒jānāṃ᳚-vā~॒yurvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma॒ ya-dvā̭ya॒vyo̭ bhava̭tye॒ta-me॒vaina̭ma॒bhi sa̭ñjānā॒nāḥ pa॒śava॒ upa̭ tiṣṭhante vāya॒vyaḥ̭ kā॒ryā(3)ḥ prā̭jāpa॒tyā(3) ityā̭hu॒-rya-dvā̭ya॒vya̭-ṅku॒ryā-tpra॒jāpa̭te-riyā॒dya-tprā̭jāpa॒tya-ṅku॒ryā-dvā॒yo- [-dvā॒yoḥ, i॒yā॒dya-] 3
-ri̭yā॒dya-dvā̭ya॒vyaḥ̭ pa॒śurbhava̭ti॒ tena̭ vā॒yornaiti॒ ya-tprā̭jāpa॒tyaḥ pṷro॒ḍāśo॒ bhava̭ti॒ tena̭ pra॒jāpa̭te॒rnaiti॒ ya-ddvāda̭śakapāla॒stena̭ vaiśvāna॒rānnaityā᳚gnā vaiṣṇa॒vamekā̭daśa-kapāla॒-nnirva̭pati dīkṣi॒ṣyamā̭ṇo-॒-'gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ viṣṇṷrya॒jño de॒vatā᳚ścai॒va ya॒jña-ñcā-'' ra̭bhate॒-'gnira̭va॒mo de॒vatā̭nāṃ॒-vi~ṣṇuḥ̭ para॒mo yadā᳚gnā-vaiṣṇa॒va-mekā̭daśakapāla-nni॒rvapati de॒vatā̭ [de॒vatāḥ᳚, e॒vobha॒yataḥ̭] 4
e॒vobha॒yataḥ̭ pari॒gṛhya॒ yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe puro॒ḍāśḙna॒ vai de॒vā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka ā᳚rdhnuvan ca॒ruṇā॒-'smin. yaḥ kā॒mayḙtā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ka ṛ̭ddhnuyā॒miti॒ sa pṷro॒ḍāśa̭-ṅkurvītā॒-'muṣmi̭nne॒va lo॒ka ṛ̭ddhnoti॒ yada॒ṣṭāka̭pāla॒-stenā᳚-''gne॒yo ya-ttri̭kapā॒lastena̭ vaiṣṇa॒va-ssamṛ̭ddhyai॒ yaḥ kā॒mayḙtā॒smin ~lo॒ka ṛ̭ddhnuyā॒miti॒ sa ca॒ru-ṅkṷrvītā॒gnerghṛ॒taṃ-vi~ṣṇo᳚-staṇḍu॒lā-stasmā᳚ [-stasmā᳚t, ca॒ruḥ kā॒ryo᳚-'sminne॒va] 5
-cca॒ruḥ kā॒ryo᳚-'sminne॒va lo॒ka ṛ̭ddhnotyādi॒tyo bha̭vatī॒ yaṃ-vā~ adi̭tira॒syāme॒va prati̭ tiṣṭha॒tyatho̭ a॒syāme॒vādhi̭ ya॒jña-nta̭nute॒ yo vai saṃ̭va~thsa॒ramukhya॒-mabhṛ̭tvā॒-'gni-ñci̭nu॒te yathā̭ sā॒mi garbho̭-'va॒padya̭te tā॒dṛge॒va tadārti॒mārcche᳚-dvaiśvāna॒ra-ndvāda̭śakapāla-mpu॒rastā॒nnirva̭pe-thsaṃva~thsa॒ro vā a॒gni-rvai᳚śvāna॒ro yathā̭ saṃva~thsa॒ramā॒ptvā [ ] 6
kā॒la āga̭te vi॒jāya̭ta e॒vame॒va saṃ̭va~thsa॒ramā॒ptvā kā॒la āga̭te॒-'gni-ñci̭nute॒ nā-''rti॒mārccha̭tye॒ṣā vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūrya-dvai᳚śvāna॒raḥ pri॒yāme॒vāsya̭ ta॒nuva॒mava̭ rundhe॒ trīṇye॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ bhavanti॒ traya̭ i॒me lo॒kā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒gṃ॒ rohā̭ya || 7 ||
(ya॒driyaṃ̭-vā~॒yu - ryacchma̭śru॒ṇasta-d- vā॒yo - rni॒rvapa̭ti de॒vatā॒ - stasmā̭ - dā॒ptvā - ṣṭātrigṃ̭śacca ) (a. 1)
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā pre॒ṇā-'nu॒ prāvi̭śa॒-ttābhyaḥ॒ puna॒-ssambha̭vitu॒-nnāśa̭kno॒-thso᳚-'bravīdṛ॒ddhnava॒di-thsa yo me॒taḥ punaḥ̭ sañci॒nava॒diti॒ ta-nde॒vā-ssama̭cinva॒-ntato॒ vai ta ā᳚rdhnuva॒n॒ ya-thsa॒maci̭nva॒-ntaccitya̭sya citya॒tvaṃ-ya~ e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-ñci̭nu॒ta ṛ॒ddhnotye॒va kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭huragni॒vā- [ityā̭huragni॒vān, a॒sā॒nīti॒ vā] 8
-na̭sā॒nīti॒ vā a॒gniścī̭yate 'gni॒vāne॒va bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hurde॒vā mā̭ veda॒nniti॒ vā a॒gniścī̭yate vi॒durḙna-nde॒vāḥ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hurgṛ॒hya̭sā॒nīti॒ vā a॒gniścī̭yate gṛ॒hyḙva bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭huḥ paśu॒māna̭sā॒nīti॒ vā a॒gni- [vā a॒gniḥ, cī॒ya॒te॒ pa॒śu॒māne॒va] 9
-ścī̭yate paśu॒māne॒va bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hu-ssa॒pta mā॒ purṷṣā॒ upa̭ jīvā॒niti॒ vā a॒gniścī̭yate॒ trayaḥ॒ prāñca॒strayaḥ̭ pra॒tyañca̭ ā॒tmā sa̭pta॒ma e॒tāva̭nta e॒vaina̭ma॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭ jīvanti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭cikīṣata॒ ta-mpṛ̭thi॒vya̭bravī॒nna mayya॒gni-ñce᳚ṣya॒se-'ti̭ mā dhakṣyati॒ sā tvā̭-'tida॒hyamā̭nā॒ vi dha̭viṣye॒ [vi dha̭viṣye, sa pāpī̭yā-] 10
sa pāpī̭yā-nbhaviṣya॒sīti॒ so᳚-'bravī॒-ttathā॒ vā a॒ha-ṅka̭riṣyāmi॒ yathā᳚ tvā॒ nāti̭dha॒kṣyatīti॒ sa i॒māma॒bhya̭mṛśa-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒detī॒māme॒veṣṭa̭kā-ṅkṛ॒tvopā̭-dha॒ttā-na̭tidāhāya॒ ya-tpratya॒gni-ñci̭nvī॒ta tada॒bhi mṛ̭śe-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒de- [-ddhru॒vā sī̭da, itī॒māme॒veṣṭa̭kā] 11
-tī॒māme॒veṣṭa̭kā-ṅkṛ॒tvopa̭ dha॒tte-'na̭tidāhāya pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa e॒tamukhya̭mapaśya॒-ttagṃ saṃ̭va~thsa॒rama̭bibha॒stato॒ vai sa prājā̭yata॒ tasmā᳚-thsaṃva~thsa॒ra-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ taṃ-va~sa̭vo-'bruva॒-npra tvama̭janiṣṭhā va॒ya-mprajā̭yāmahā॒ iti॒ taṃ-va~sṷbhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-tta-ntrīṇyahā᳚nyabibharu॒-stena॒ [-stena̭, trīṇi̭] 12
trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-ttrya॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tā-nru॒drā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒ya-mprajā̭yāmahā॒ iti॒ tagṃ ru॒drebhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ntagṃ ṣaḍahā᳚nyabibharu॒stena॒ trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-thṣaḍa॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tānā̭di॒tyā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒ya- [-~va॒yam, pra jā̭yāmahā॒] 13
-mpra jā̭yāmahā॒ iti॒ tamā̭di॒tyebhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-nta-ndvāda॒śāhā᳚nyabibharu॒stena॒ trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-ddvādaśā॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tena॒ vai te sa॒hasra̭masṛjanto॒khāgṃ sa̭hasrata॒mīṃ-ya~ e॒vamukhyagṃ̭ sāha॒sraṃ-ve~da॒ pra sa॒hasra̭-mpa॒śūnā᳚pnoti || 14 ||
(a॒gni॒vān - pa̭śu॒māna̭sā॒nīti॒ vā a॒gni - rdha̭viṣye - mṛśe-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva dhru॒vā sī̭da॒ - tena॒ - tānā̭di॒tyā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒yaṃ - ca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
yajṷṣā॒ vā e॒ṣā kri̭yate॒ yajṷṣā pacyate॒ yajṷṣā॒ vi mṷcyate॒ yadu॒khā sā vā e॒ṣaitarhi̭ yā॒tayā᳚mnī॒ sā na punaḥ̭ pra॒yujyetyā̭hu॒ragnḙ yu॒kṣvā hi ye tava̭ yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ ityu॒khāyā᳚-ñjuhoti॒ tenai॒vainā॒-mpunaḥ॒ prayṷṅkte॒ tenāyā̭tayāmnī॒ yo vā a॒gniṃ-yo~ga॒ āga̭te yu॒nakti̭ yu॒ṅkte yṷñjā॒neṣvagnḙ [yṷñjā॒neṣvagne᳚, yu॒kṣvā hi] 15
yu॒kṣvā hi ye tava̭ yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ ityā̭hai॒ṣa vā a॒gneryoga॒stenai॒vainaṃ̭-yu~nakti yu॒ṅkte yṷñjā॒neṣṷ brahmavā॒dino̭ vadanti॒ nya̭ṅṅa॒gniścḙta॒vyā(3) ṷttā॒nā(3) iti॒ vaya̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa pra̭ti॒mayā̭ cīyate॒ yada॒gniryannya̭ñca-ñcinu॒yā-tpṛ̭ṣṭi॒ta ḙna॒māhṷtaya ṛccheyu॒ryadṷttā॒na-nna pati̭tugṃ śaknuyā॒dasṷvargyo-'sya syā-tprā॒cīna̭-muttā॒na- [-muttā॒nam, pu॒ru॒ṣa॒śī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti] 16
-mpṷruṣaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti mukha॒ta e॒vaina॒māhṷtaya ṛcchanti॒ nottā॒na-ñci̭nute suva॒rgyo᳚-'sya bhavati sau॒ryā jṷhoti॒ cakṣṷre॒vāsmi॒-nprati̭ dadhāti॒ dvirjṷhoti॒ dve hi cakṣṷṣī samā॒nyā jṷhoti samā॒nagṃ hi cakṣu॒-ssamṛ̭ddhyai devāsu॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒-nte vā॒maṃ-va~su॒ sa-nnya̭dadhata॒ tadde॒vā vā̭ma॒bhṛtā̭-'vṛñjata॒ tadvā̭ma॒bhṛto̭ vāmabhṛ॒ttvaṃ-ya~dvā̭ma॒bhṛta̭ mupa॒dadhā̭ti vā॒mame॒va tayā॒ vasu॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte॒ hira̭ṇyamūrdhnī bhavati॒ jyoti॒rvai hira̭ṇya॒-ñjyoti̭rvā॒ma-ñjyoti̭ṣai॒vāsya॒ jyoti̭rvā॒maṃ-vṛ~̭ṅkte dviya॒jurbha̭vati॒ prati̭ṣṭhityai || 17 ||
(yu॒ñjā॒neṣvagne᳚-prā॒cīna̭muttā॒naṃ - ~vā̭ma॒bhṛtaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 3)
āpo॒ varṷṇasya॒ patna̭ya āsa॒-ntā a॒gnira॒bhya̭ddhyāya॒-ttā-ssama̭bhava॒-ttasya॒ retaḥ॒ parā̭-'pata॒-ttadi॒yama̭bhava॒dya-ddvi॒tīya̭-mpa॒rā-'pa̭ta॒-ttada॒sāva̭bhavadi॒yaṃ-vai~ vi॒rāḍa॒sau sva॒rāḍ ya-dvi॒rājā̭vupa॒dadhā̭tī॒me e॒vopa̭ dhatte॒ yadvā a॒sau retaḥ̭ si॒ñcati॒ tada॒syā-mprati̭ tiṣṭhati॒ ta-tpra jā̭yate॒ tā oṣa̭dhayo [oṣa̭dhayaḥ, vī॒rudho̭] 18
vī॒rudho̭ bhavanti॒ tā a॒gnira̭tti॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ praiva jā̭yate-'nnā॒do bha̭vati॒ yo rḙta॒svī syā-tpra̭tha॒māyā॒-ntasya॒ cityā̭mu॒bhe upa̭ daddhyādi॒me e॒vāsmai̭ sa॒mīcī॒ retaḥ̭ siñcato॒ ya-ssi॒ktarḙtā॒-ssyā-tpra̭tha॒māyā॒-ntasya॒ cityā̭ma॒nyāmupa̭ daddhyādutta॒māyā̭ma॒nyāgṃ reta̭ e॒vāsya̭ si॒ktamā॒bhyāmṷbha॒yataḥ॒ pari̭ gṛhṇāti saṃva~thsa॒ra-nna ka- [saṃva~thsa॒ra-nna kam, ca॒na pra॒tyava̭rohe॒nna] 19
-ñca॒na pra॒tyava̭rohe॒nna hīme kañca॒na pra̭tyava॒roha̭ta॒stadḙnayorvra॒taṃ-yo~ vā apa̭ śīrṣāṇama॒gni-ñci̭nu॒te-'pa̭śīrṣā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya-ssaśī̭rṣāṇa-ñcinu॒te saśī̭rṣā॒ 'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ citti̭-ñjuhomi॒ mana̭sā ghṛ॒tena॒ yathā̭ de॒vā i॒hā-''gama̭n vī॒tiho᳚trā ṛtā॒vṛdhaḥ̭ samu॒drasya̭ va॒yuna̭sya॒ patma̭n ju॒homi̭ vi॒śvaka̭rmaṇe॒ viśvā-'hā-'ma̭rtyagṃ ha॒viriti̭ svayamātṛ॒ṇṇāmṷpa॒dhāya̭ juho- [juhoti, e॒tadvā] 20
-tye॒tadvā a॒gne-śśira॒-ssaśī̭rṣāṇame॒vāgni-ñci̭nute॒ saśī̭rṣā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ suva॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ cīyate॒ yada॒gnistasya॒ yadaya̭thāpūrva-ṅkri॒yate 'sṷvargyamasya॒ ta-thsṷva॒rgyo᳚ 'gniściti̭mupa॒dhāyā॒bhi mṛ̭śe॒ccitti॒maci̭tti-ñcinava॒dvi vi॒dvā-npṛ॒ṣṭheva̭ vī॒tā vṛ̭ji॒nā ca॒ martā᳚-nrā॒ye ca̭ na-ssvapa॒tyāya̭ deva॒ diti̭-ñca॒ rāsvā-di̭timuru॒ṣyeti̭ yathāpū॒rvame॒vainā॒mupa̭ dhatte॒ prāñca̭mena-ñcinute suva॒rgyo᳚-'sya bhavati || 21 ||
(oṣa̭dhayaḥ॒ - kaṃ - jṷhoti - svapa॒tyāyā॒ - ṣṭāda̭śa ca) (a. 4)
vi॒śvaka̭rmā di॒śā-mpati॒-ssa naḥ̭ pa॒śū-npā̭tu॒ so᳚-'smā-npā̭tu॒ tasmai॒ namaḥ̭ pra॒jāpa̭tī ru॒dro varṷṇo॒ 'gnirdi॒śā-mpati॒-ssa naḥ̭ pa॒śū-npā̭tu॒ so᳚-'smā-npā̭tu॒ tasmai॒ nama̭ e॒tā vai de॒vatā̭ e॒teṣā᳚-mpaśū॒nā-madhi̭pataya॒-stābhyo॒ vā e॒ṣa ā vṛ̭ścyate॒ yaḥ pa̭śuśī॒r॒ṣāṇyṷpa॒ dadhā̭ti hiraṇyeṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒tābhya̭ e॒va de॒vatā᳚bhyo॒ nama̭skaroti brahmavā॒dino̭ [brahmavā॒dinaḥ̭, va॒da॒ntya॒gnau grā॒myā-] 22
vadantya॒gnau grā॒myā-npa॒śū-npra da̭dhāti śu॒cā-''ra॒ṇyāna̭rpayati॒ ki-ntata॒ ucchigṃ̭ṣa॒tīti॒ yaddhi̭raṇyeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā᳚tya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇyama॒mṛtḙnai॒va grā॒myebhyaḥ̭ pa॒śubhyo̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti॒ naināṋ hinasti prā॒ṇo vai pra̭tha॒mā sva̭yamātṛ॒ṇṇā vyā॒no dvi॒tīyā̭-'pā॒nastṛ॒tīyā-'nu॒ prā-'ṇyā᳚-tpratha॒māg sva̭yamātṛ॒ṇṇāmṷpa॒dhāya̭ prā॒ṇenai॒va prā॒ṇagṃ sama̭rdhayati॒ vya̭nyā- [sama̭rdhayati॒ vya̭nyāt, dvi॒tīyā̭mupa॒dhāya̭] 23
-ddvi॒tīyā̭mupa॒dhāya̭ vyā॒nenai॒va vyā॒nagṃ sama̭rdhaya॒tyapā᳚n yāttṛ॒tīyā̭mupa॒dhāyā̭-pā॒nenai॒vāpā॒nagṃ sama̭rdhaya॒tyatho᳚ prā॒ṇaire॒vaina॒gṃ॒ sami̭ndhe॒ bhūrbhuva॒-ssuva॒riti̭ svayamātṛ॒ṇṇā upa̭ dadhātī॒me vai lo॒kā-ssva̭yamātṛ॒ṇṇā e॒tābhiḥ॒ khalu॒vai vyāhṛ̭tībhiḥ pra॒jāpa̭tiḥ॒ prā-'jā̭yata॒ yade॒tābhi॒rvyāhṛ̭tībhi-ssvayamātṛ॒ṇṇā ṷpa॒dadhā̭tī॒māne॒va lo॒kānṷpa॒dhāyai॒ṣu [ ] 24
lo॒keṣvadhi॒ prajā̭yate prā॒ṇāya̭ vyā॒nāyā̭pā॒nāya̭ vā॒ce tvā॒ cakṣṷṣe tvā॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭dā॒gninā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jigāgṃsa॒-ntena॒ pati̭tu॒-nnāśa̭knuva॒-nta e॒tāścata̭sra-ssvayamātṛ॒ṇṇā a̭paśya॒-ntā di॒kṣūpā̭dadhata॒ tena̭ sa॒rvata̭ścakṣuṣā suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒ yaccata̭sra-ssvayamātṛ॒ṇṇā di॒kṣṷ̄pa॒dadhā̭ti sa॒rvata̭ścakṣuṣai॒va tada॒gninā॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 25 ||
(bra॒hma॒vā॒dino॒ - vya̭nyā - de॒ṣu - yaja̭māna॒ - strīṇi̭ ca) (a. 5)
agna॒ ā yā̭hi vī॒taya॒ ityā॒hā-hva̭tai॒vaina̭-ma॒gni-ndū॒taṃ-vṛ~̭ṇīmaha॒ ityā̭ha hū॒tvaivainaṃ̭-vṛ~ṇīte॒ 'gninā॒-'gni-ssami̭ddhyata॒ ityā̭ha॒ sami̭ndha e॒vaina̭ma॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana॒dityā̭ha॒ sami̭ddha e॒vāsmi̭nnindri॒ya-nda̭dhātya॒gne-sstoma̭-mmanāmaha॒ ityā̭ha manu॒ta e॒vaina̭me॒tāni॒ vā ahnāgṃ̭ rū॒pā- [rū॒pāṇi̭, a॒nva॒hame॒vaina̭-] 26
-ṇya̭nva॒hame॒vaina̭-ñcinu॒te 'vāhnāgṃ̭ rū॒pāṇi̭ rundhe brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyādyā॒tayā᳚mnīra॒nyā iṣṭa̭kā॒ ayā̭tayāmnī loka-mpṛ॒ṇetyai᳚ndrā॒gnī hi bā̭rhaspa॒tyeti̭ brūyādindrā॒gnī ca॒ hi de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒ścā-yā̭tayāmāno 'nuca॒rava̭tī bhava॒tyajā̭mitvāyā -nu॒ṣṭubhā-'nṷ caratyā॒tmā vai lo̭ka-mpṛ॒ṇā prā॒ṇo̭ 'nu॒ṣṭu-ptasmā᳚-tprā॒ṇa-ssarvā॒ṇyaṅgā॒nyanṷ carati॒ tā a̭sya॒ sūda̭dohasa॒ [sūda̭dohasaḥ, ityā̭ha॒] 27
ityā̭ha॒ tasmā॒-tparṷṣiparuṣi॒ rasa॒-ssomagg̭ śrīṇanti॒ pṛśña̭ya॒ ityā॒hānnaṃ॒-vai~ pṛśñyanna̭me॒vāva̭ rundhe॒-'rko vā a॒gnira॒rko-'nna॒manna̭me॒vāva̭ rundhe॒ janma̭-nde॒vānāṃ॒-vi~śa̭stri॒ṣvā ro̭ca॒ne di॒va ityā̭he॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān jyoti̭ṣmataḥ karoti॒ yo vā iṣṭa̭kānā-mprati॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒detyā̭hai॒ṣā vā iṣṭa̭kānā-mprati॒ṣṭhā ya e॒vaṃ-ve~da॒ pratye॒vati̭ṣṭhati || 28 ||
(rū॒pāṇi॒ - sūda̭dohasa॒ - stayā॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 6)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ cīyate॒ yada॒gnirvajra̭ ekāda॒śinī॒ yada॒gnāvḙkāda॒śinī᳚-mminu॒yā-dvajrḙṇainagṃ suva॒rgāllo॒kāda॒ntarda̭ddhyā॒dyanna mi̭nu॒yā-thsvarṷbhiḥ pa॒śūn vya̭rdhayedekayū॒pa-mmi̭noti॒ nainaṃ॒-va~jrḙṇa suva॒rgāllo॒kāda̭nta॒rdadhā̭ti॒ na svarṷbhiḥ pa॒śūn vya̭rdhayati॒ vi vā e॒ṣa i̭ndri॒yeṇa̭ vī॒ryḙṇardhyate॒ yo᳚-'gni-ñci॒nva-nna̭dhi॒krāma̭tyaindri॒ya- [-nna̭dhi॒krāma̭tyaindri॒yā, ṛ॒cā ''krama̭ṇa॒-] 29
-rcā ''krama̭ṇa॒-mpratīṣṭa̭kā॒mupa̭ daddhyā॒nnendri॒yeṇa̭ vī॒ryḙṇa॒ vyṛ̭ddhyate ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gnistasya̭ ti॒sra-śśa̭ra॒vyāḥ᳚ pra॒tīcī̭ ti॒raścya॒nūcī॒ tābhyo॒ vā e॒ṣa ā vṛ̭ścyate॒ yo᳚-'gni-ñci̭nu॒te᳚ 'gni-ñci॒tvā ti̭sṛdha॒nvamayā̭cita-mbrāhma॒ṇāya̭ dadyā॒-ttābhya̭ e॒va nama̭skaro॒tyatho॒ tābhya̭ e॒vā-''tmāna॒-nniṣkrī̭ṇīte॒ yattḙ rudra pu॒ro [rudra pu॒raḥ, dhanu॒sta-dvāto॒] 30
dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra saṃva~thsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudra dakṣi॒ṇā dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra parivathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudra pa॒ścāddhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudredāvathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudrotta॒rā-ddhanu॒sta- [ddhanu॒stat, vāto॒] 31
-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudreduvathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudro॒pari॒ dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra vathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gni-ssa yathā᳚ vyā॒ghraḥ kru॒ddha-stiṣṭha̭tye॒vaṃ-vā~ e॒ṣa e॒tarhi॒ sañci̭tame॒tairupa̭ tiṣṭhate namaskā॒rai-re॒vainagṃ̭ śamayati॒ ye᳚-'gnayaḥ̭ - [ye᳚-'gnayaḥ̭, pu॒rī॒ṣyāḥ᳚] 32
purī॒ṣyāḥ᳚ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | teṣā॒-ntvama̭syutta॒maḥ praṇo̭ jī॒vāta̭ve suva || āpa̭-ntvā-'gne॒ mana॒sā ''pa̭-ntvā-'gne॒ tapa॒sā ''pa̭-ntvā-'gne dī॒kṣayā ''pa̭-ntvā-'gna upa॒sadbhi॒rāpa̭-ntvā-'gne su॒tyayā-''pa̭-ntvā-'gne॒ dakṣi̭ṇābhi॒rāpa̭-ntvā-'gne 'vabhṛ॒thenāpa̭-ntvā-'gne va॒śayā ''pa̭-ntvā-'gne svagākā॒reṇetyā̭hai॒ ṣā vā a॒gnerāpti॒stayai॒vaina̭māpnoti || 33 ||
(ai॒ndri॒yā - pu॒ra - ṷtta॒rāddhanu॒sta- da॒gnaya̭ - āhā॒ - ṣṭau ca̭) (a. 7)
gā॒ya॒treṇa̭ pu॒rastā॒dupa̭ tiṣṭhate prā॒ṇame॒vāsmi̭-ndadhāti bṛha-drathanta॒rābhyā᳚-mpa॒kṣāvoja̭ e॒vāsmi̭-ndadhātyṛtu॒sthāya̭jñā-ya॒jñiyḙna॒ puccha̭mṛ॒tuṣve॒va prati̭ tiṣṭhati pṛ॒ṣṭhairupa̭ tiṣṭhate॒ tejo॒ vai pṛ॒ṣṭhāni॒ teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭sṛjata॒ so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ parāṃ̭ai॒-ttaṃ-vā~̭rava॒ntīyḙnā-vārayata॒ ta-dvā̭rava॒ntīya̭sya vāravantīya॒tvagg śyai॒tena̭ śye॒tī a̭kuruta॒ tacchyai॒tasya̭ śyaita॒tvaṃ- [śyaita॒tvam, ya-dvā̭rava॒ntīyḙnopa॒tiṣṭha̭te] 34
-~ya-dvā̭rava॒ntīyḙnopa॒tiṣṭha̭te vā॒raya̭ta e॒vainagg̭ śyai॒tena̭ śye॒tī kṷrute pra॒jāpa̭te॒rhṛda̭yenā-pipa॒kṣa-mpratyupa̭ tiṣṭhate pre॒māṇa̭me॒vāsya̭ gacchati॒ prācyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gninā̭ de॒vata̭yā॒-'gne-śśī॒rṣṇāgne-śśira॒ upa̭ dadhāmi॒ dakṣi̭ṇayā tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendrḙṇa de॒vata̭yā॒-'gneḥ pa॒kṣeṇā॒gneḥ pa॒kṣamupa̭ dadhāmi pra॒tīcyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ [di॒śā sā̭dayāmi, jāga̭tena॒] 35
jāga̭tena॒ chanda̭sā savi॒trā de॒vata̭yā॒-'gneḥ pucchḙnā॒gneḥ puccha॒mupa̭ dadhā॒myudī᳚cyā tvā di॒śā sā̭dayā॒myānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā mi॒trāvarṷṇābhyāṃ e॒vata̭yā॒-'gneḥ pa॒kṣeṇā॒gneḥ pa॒kṣamupa̭ dadhāmyū॒rdhvayā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā॒ bṛha॒spati̭nā de॒vata̭yā॒-'gneḥ pṛ॒ṣṭhenā॒gneḥ pṛ॒ṣṭhamupa̭ dadhāmi॒ yo vā apā᳚tmānama॒gni-ñci̭nu॒te-'pā᳚tmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya-ssātmā̭na-ñcinu॒te sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vatyātmeṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒ṣa vā a॒gnerā॒tmā sātmā̭name॒vāgni-ñci̭nute॒ sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 36 ||
(śyai॒ta॒tvaṃ - pra॒tīcyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ - ya-ssātmā̭na-ñcinu॒te - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 8)
agna̭ udadhe॒ yā ta॒ iṣṷryu॒vā nāma॒ tayā̭ no mṛḍa॒ tasyā᳚ste॒ nama॒stasyā᳚sta॒ upa॒ jīva̭nto bhūyā॒smāgnḙ duddhra gahya kigṃśila vanya॒ yā ta॒ iṣṷryu॒vā nāma॒ tayā̭ no mṛḍa॒ tasyā᳚ste॒ nama॒stasyā᳚sta॒ upa॒ jīva̭nto bhūyāsma॒ pañca॒ vā e॒te᳚-'gnayo॒ yaccita̭ya uda॒dhire॒va nāma̭ pratha॒mo du॒ddhro [du॒ddhraḥ, dvi॒tīyo॒] 37
dvi॒tīyo॒ gahya̭stṛ॒tīyaḥ̭ kigṃśi॒laśca̭tu॒rtho vanyaḥ̭ pañca॒mastebhyo॒ yadāhṷtī॒rna jṷhu॒yāda̭ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ pra da̭heyu॒ryade॒tā āhṷtīrju॒hoti̭ bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚ñchamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭tyaddhva॒ryurna yaja̭māno॒ vāmma̭ ā॒sa-nna॒soḥ prā॒ṇo᳚-'kṣyoścakṣuḥ॒ karṇa̭yo॒-śśrotra̭-mbāhu॒vorbala̭-mūru॒vorojo-'ri̭ṣṭā॒ viśvā॒nyaṅgā̭ni ta॒nū- [ta॒nūḥ, ta॒nuvā̭ me] 38
-sta॒nuvā̭ me sa॒ha nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsī॒rapa॒ vā e॒tasmā᳚-tprā॒ṇāḥ krā̭manti॒ yo᳚-'gni-ñci॒nvanna̭dhi॒ krāma̭ti॒ vāmma̭ ā॒sa-nna॒soḥ prā॒ṇa ityā̭ha prā॒ṇāne॒vā-''tma-ndha̭tte॒ yo ru॒dro a॒gnau yo a॒phsu ya oṣa̭dhīṣu॒ yo ru॒dro viśvā॒ bhuva̭nā-''vi॒veśa॒ tasmai̭ ru॒drāya॒ namo̭ a॒stvāhṷtibhāgā॒ vā a॒nye ru॒drā ha॒virbhā̭gā [ru॒drā ha॒virbhā̭gāḥ, a॒nye śa̭taru॒drīyagṃ̭] 39
a॒nye śa̭taru॒drīyagṃ̭ hu॒tvā gā̭vīdhu॒ka-ñca॒rume॒tena॒ yajṷṣā cara॒māyā॒miṣṭa̭kāyā॒-nni da̭ddhyā-dbhāga॒dheyḙnai॒vainagṃ̭ śamayati॒ tasya॒ tvai śa̭taru॒drīyagṃ̭ hu॒tamityā̭hu॒ryasyai॒tada॒gnau kri॒yata॒ iti॒ vasa̭vastvā ru॒draiḥ pu॒rastā᳚-tpāntu pi॒tara̭stvā ya॒marā̭jānaḥ pi॒tṛbhi̭rdakṣiṇa॒taḥ pā᳚ntvādi॒tyāstvā॒ viśvai᳚rde॒vaiḥ pa॒ścā-tpā᳚ntu dyutā॒nastvā̭ māru॒to ma॒rudbhi̭ruttara॒taḥ pā̭tu [ ] 40
de॒vāstvendra̭jyeṣṭhā॒ varṷṇarājāno॒ 'dhastā᳚cco॒-pari̭ṣṭhācca pāntu॒ na vā e॒tena̭ pū॒to na meddhyo॒ na prokṣi̭to॒ yadḙna॒mataḥ̭ prā॒cīna̭-mpro॒kṣati॒ ya-thsañci̭ta॒mājyḙna pro॒kṣati॒ tena̭ pū॒tastena॒ meddhya॒stena॒ prokṣi̭taḥ || 41 ||
(du॒dhra - sta॒nū - rha॒virbhā̭gāḥ - pātu॒ - dvātrigṃ̭śacca) (a. 9)
sa॒mīcī॒ nāmā̭si॒ prācī॒ diktasyā᳚ste॒ 'gniradhi̭pati rasi॒to ra̭kṣi॒tā yaścādhi̭pati॒ ryaśca̭ go॒ptā tābhyā॒-nnama॒stauno̭ mṛḍayatā॒-nte ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vā~॒-ñjambhḙ dadhāmyoja॒svinī॒ nāmā̭si dakṣi॒ṇā di-ktasyā᳚sta॒ indro-'dhi̭patiḥ॒ pṛdā̭kuḥ॒ prācī॒ nāmā̭si pra॒tīcī॒ di-ktasyā᳚ste॒ [di-ktasyā᳚ste, somo-'dhi̭pati-] 42
somo-'dhi̭pati-ssva॒jo̭ 'va॒sthāvā॒ nāmā॒-syudī̭cī॒ di-ktasyā᳚ste॒ varu॒ṇo-'dhi̭pati-sti॒raśca̭ rāji॒-radhi̭patnī॒ nāmā̭si bṛha॒tī di-ktasyā᳚ste॒ bṛha॒spati॒-radhi̭pati-śśvi॒tro va॒śinī॒ nāmā̭sī॒ya-ndi-ktasyā᳚ste ya॒mo-'dhi̭patiḥ ka॒lmāṣa̭ grīvo rakṣi॒tā yaścādhi̭pati॒ ryaśca̭ go॒ptā tābhyā॒-nnama॒stau no̭ mṛḍayatā॒-nte ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ [ ] 43
no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vā~॒-ñjambhḙ dadhāmye॒tā vai de॒vatā̭ a॒gni-ñci॒tagṃ ra̭kṣanti॒ tābhyo॒ yadāhṷtī॒rna jṷhu॒yā-da̭ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca dhyāyeyu॒ryade॒tā āhṷtīrju॒hoti̭ bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚-ñchamayati॒ nā-''rti॒-mārccha̭tyaddhva॒ryurna yaja̭māno he॒tayo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-vaḥ ~pu॒ro gṛ॒hā a॒gnirva॒ iṣa̭va-ssali॒lo ni̭li॒pā-nnāma̭ [ ] 44
stha॒ teṣāṃ᳚-vo~ dakṣi॒ṇā gṛ॒hāḥ pi॒taro̭ va॒ iṣa̭va॒-ssaga̭ro va॒jriṇo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-vaḥ ~pa॒ścā-dgṛ॒hā-ssvapno̭ va॒ iṣa̭vo॒ gahva̭ro 'va॒sthāvā̭no॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-va~ utta॒rā-dgṛ॒hā āpo̭ va॒ iṣa̭va-ssamu॒dro-'dhi̭patayo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-va~ u॒pari̭ gṛ॒hā va॒r॒ṣaṃ-va~॒ iṣa॒vo-'va̭svān kra॒vyā nāma̭ stha॒ pārthi̭vā॒-steṣāṃ᳚-va~ i॒ha gṛ॒hā [gṛ॒hāḥ, annaṃ̭-va~॒] 45
annaṃ̭-va~॒ iṣa̭vo 'nimi॒ṣo vā̭tanā॒ma-ntebhyo̭ vo॒ nama॒ste no̭ mṛḍayata॒ te ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vo~॒ jambhḙ dadhāmi hu॒tādo॒ vā a॒nye de॒vā a̭hu॒tādo॒-'nye tāna̭gni॒cide॒vobhayā᳚-nprīṇāti da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇai॒tā āhṷtīrjuhoti bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚-nprīṇā॒tyatho॒ khalvā̭hu॒riṣṭa̭kā॒ vai de॒vā a̭hu॒tāda॒ i- [a̭hu॒tāda॒ iti̭, a॒nu॒pa॒ri॒krāma̭-] 46
-tya̭nupari॒krāma̭-ñjuho॒tyapa̭rivargame॒vainā᳚-nprīṇātī॒magg stana॒mūrja̭svanta-ndhayā॒pā-mprapyā̭tamagne sari॒rasya॒ maddhye᳚ | uthsa̭-ñjuṣasva॒ madhṷmantamūrva samu॒driya॒gṃ॒ sada̭na॒mā vi̭śasva || yo vā a॒gni-mpra॒yujya॒ na vi̭mu॒ñcati॒ yathā-'śvo̭ yu॒kto-'vi̭mucyamānaḥ॒, kṣuddhya̭-nparā॒bhava̭tye॒vama̭syā॒gniḥ parā̭ bhavati॒ ta-mpa̭rā॒bhava̭ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ parā̭ bhavati॒ so᳚-'gni-ñci॒tvā lū॒kṣo [lū॒kṣaḥ, bha॒va॒tī॒magg stana॒] 47
bha̭vatī॒magg stana॒-mūrja̭svanta-ndhayā॒pāmityājya̭sya pū॒rṇāg sruca̭-ñjuhotye॒ṣa vā a॒gnervi̭mo॒ko vi॒mucyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ tasmā̭dāhu॒ryaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na su॒dhāyagṃ̭ ha॒ vai vā॒jī suhi̭to dadhā॒tītya॒gnirvāva vā॒jī tame॒va ta-tprī̭ṇāti॒ sa ḙna-mprī॒taḥ prī̭ṇāti॒ vasī̭yā-nbhavati || 48 ||
(pra॒tīcī॒ diktasyā᳚ste-dvi॒ṣmo yaśca̭-nili॒mpā nā-me॒ ha gṛ॒hā-iti̭-lū॒kṣo-vasī̭yā-nbhavati) (a. 10)
indrā̭ya॒ rājñḙ sūka॒ro varṷṇāya॒ rājñe॒ kṛṣṇo̭ ya॒māya॒ rājña॒ ṛśya̭ ṛṣa॒bhāya॒ rājñḙ gava॒ya-śśā᳚rdū॒lāya॒ rājñḙ gau॒raḥ pṷruṣarā॒jāya̭ ma॒rkaṭaḥ̭ kṣipraśye॒nasya॒ varti̭kā॒ nīla̭ṅgoḥ॒ krimi॒-ssoma̭sya॒ rājñaḥ̭ kulu॒ṅga-ssindho᳚-śśigṃśu॒māro̭ hi॒mava̭to ha॒stī || 49
(indrā̭ya॒ rājñe॒-'ṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 11)
ma॒yuḥ prā̭jāpa॒tya ū॒lo halī᳚kṣṇo vṛṣada॒gṃ॒śaste dhā॒tu-ssara̭svatyai॒ śāriḥ̭ śye॒tā pṷruṣa॒vā-khsara̭svate॒ śukaḥ̭ śye॒taḥ pṷruṣa॒vāgā̭ra॒ṇyo̭-'jo na̭ku॒la-śśakā॒ te pau॒ṣṇā vā॒ce krau॒ñcaḥ || 50 ||
(ma॒yu - strayo̭vigṃśatiḥ) (a. 12)
a॒pā-nnaptrḙ ja॒ṣo nā॒kro maka̭raḥ kulī॒kaya॒ste-'kṷ̄pārasya vā॒ce pai᳚ṅgarā॒jo bhagā̭ya ku॒ṣīta̭ka ā॒tī vā̭ha॒so darvi̭dā॒ te vā̭ya॒vyā̭ di॒gbhyaśca̭kravā॒kaḥ || 51 ||
(a॒pā - mekā॒nnavigṃ̭śa॒tiḥ) (a. 13)
balā̭yājaga॒ra ā॒khu-ssṛ̭ja॒yā śa॒yaṇḍa̭ka॒ste mai॒trā mṛ॒tyavḙ-'si॒to ma॒nyave᳚ sva॒jaḥ kuṃ̭bhī॒nasaḥ̭ puṣkarasā॒do lo̭hitā॒histe tvā॒ṣṭrāḥ pra̭ti॒śrutkā̭yai vāha॒saḥ || 52 ||
(balā̭yā॒ - ṣṭāda̭śa) (a. 14)
pu॒ru॒ṣa॒mṛ॒gaśca॒ndrama̭se go॒dhā kāla̭kā dārvāghā॒ṭaste vana॒spatī̭nāme॒ṇyahne॒ kṛṣṇo॒ rātri̭yai pi॒kaḥ, kṣviṅkā॒ nīla̭śīrṣṇī॒ te᳚-'rya॒mṇe dhā॒tuḥ ka̭tka॒ṭaḥ || 53 ||
(pu॒ru॒ṣa॒mṛ॒go᳚-'ṣṭāda̭śa) (a. 15)
sau॒rī ba॒lākarśyo̭ ma॒yūraḥ̭ śye॒naste ga̭ndha॒rvāṇāṃ॒-va~sṷ̄nā-ṅka॒piñja̭lo ru॒drāṇā᳚-ntitti॒rī ro॒hi-tkṷṇḍṛ॒ṇācī̭ go॒latti̭kā॒ tā a̭phsa॒rasā॒-mara̭ṇyāya sṛma॒raḥ || 54 ||
(sau॒-rya̭ṣṭāda̭śa) (a. 16)
pṛ॒ṣa॒to vai᳚śvade॒vaḥ pi॒tvo nyaṅkuḥ॒ kaśa॒ste-'nṷmatyā anyavā॒po᳚-'rdhamā॒sānā᳚-mmā॒sā-ṅka॒śyapaḥ॒ kvayiḥ̭ ku॒ṭarṷrdātyau॒haste si̭nīvā॒lyai bṛha॒spata̭ye śitpu॒ṭaḥ || 55 ||
(pṛ॒ṣatā᳚- 'ṣṭāda̭śa) (a. 17)
śakā̭ bhau॒mī pā॒ntraḥ kaśo̭ mānthī॒lava॒ste pi̭tṛ॒ṇā-mṛ̭tū॒nā-ñjaha̭kā saṃva~thsa॒rāya॒ lopā̭ ka॒pota॒ ulṷ̄ka-śśa॒śaste nair̭ṛ॒tāḥ kṛ̭ka॒vākuḥ̭ sāvi॒traḥ || 56 ||
(śakā॒ - 'ṣṭāda̭śa ) (a. 18)
rurṷ̄ rau॒draḥ kṛ̭kalā॒sa-śśa॒kuniḥ॒ pippa̭kā॒ te śa̭ra॒vyā̭yai hari॒ṇo mā̭ru॒to brahma̭ṇe śā॒rgasta॒rakṣuḥ̭ kṛ॒ṣṇa-śśvā ca̭tura॒kṣo ga̭rda॒bhasta i̭taraja॒nānā̭ma॒gnaye॒ dhūṅkṣṇā᳚ || 57 ||
(rurṷ - rvigṃśa॒tiḥ) (a. 19)
a॒la॒ja ā᳚ntari॒kṣa u॒dro ma॒dguḥ pla॒vastḙ-'pāmadi̭tyai hagṃsa॒sāci̭rindrā॒ṇyai kīrśā॒ gṛddhraḥ̭ śitika॒kṣī vā᳚rdhrāṇa॒saste di॒vyā dyā̭vāpṛthi॒vyā᳚ śvā॒vit || 58 ||
(a॒la॒jo᳚ - 'ṣṭāda̭śa ) (a. 20)
su॒pa॒rṇaḥ pā᳚rja॒nyo ha॒gṃ॒so vṛko̭ vṛṣada॒gṃ॒śasta ai॒ndrā a॒pāmu॒dro᳚ 'rya॒mṇe lo̭pā॒śa-ssi॒gṃ॒ho na̭ku॒lo vyā॒ghraste ma̭he॒ndrāya॒ kāmā̭ya॒ para̭svān || 59 ||
(su॒pa॒ṇo᳚ - 'ṣṭāda̭śa) (a. 21)
ā॒gne॒yaḥ kṛ॒ṣṇagrī̭va-ssārasva॒tī me॒ṣī ba॒bhru-ssau॒myaḥ pau॒ṣṇa-śśyā॒ma-śśi̭tipṛ॒ṣṭho bā̭rhaspa॒tya-śśi॒lpo vai᳚śvade॒va ai॒ndro̭-'ru॒ṇo mā̭ru॒taḥ ka॒lmāṣa̭ aindrā॒gna-ssagṃ̭hi॒to̭ 'dhorā̭ma-ssāvi॒tro vā̭ru॒ṇaḥ petvaḥ̭ || 60 ||
(ā॒gne॒yo - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 22)
aśva̭stūpa॒ro go̭mṛ॒gaste prā̭jāpa॒tyā ā᳚gne॒yau kṛ॒ṣṇagrī̭vau tvā॒ṣṭrau lo̭maśasa॒kthau śi̭tipṛ॒ṣṭhau bā̭rhaspa॒tyau dhā॒tre pṛ̭ṣoda॒ra-ssau॒ryo ba॒lakṣaḥ॒ petvaḥ̭ || 61 ||
(aśvaḥ॒ - ṣoḍa̭śa) (a. 23)
a॒gnaye-'nī̭kavate॒ rohi̭tāñji-rana॒ḍvā-na॒dhorā̭mau sāvi॒trau pau॒ṣṇau ra̭ja॒tanā̭bhī vaiśvade॒vau pi॒śaṅgaṷ tūpa॒rau mā̭ru॒taḥ ka॒lmāṣa̭ āgne॒yaḥ kṛ॒ṣṇo̭-'ja-ssā̭rasva॒tī me॒ṣī vā̭ru॒ṇaḥ kṛ॒ṣṇa eka̭śitipā॒-tpetvaḥ̭ || 62 ||
(a॒gnaye॒ - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 24)
(yadekḙna - pra॒jāpa̭tiḥ pre॒ṇā-'nu॒ - yaju॒ṣā - ''po̭ - vi॒śvaka॒rmā - 'gna॒ ā yā̭hi - suva॒rgāya॒ vajro̭ - gāya॒treṇā - gna̭ udadhe - sa॒mīcī - ndrā̭ya - ma॒yu - ra॒pāṃ - balā̭ya - puruṣamṛ॒gaḥ - sau॒rī - pṛ̭ṣa॒taḥ - śakā॒ - rurṷ - rala॒jaḥ - sṷpa॒rṇa - ā᳚gne॒yo - 'śvo॒ - 'gnaye-'nī̭kavate॒ - catṷrvigṃśatiḥ)
(yadekḙna॒ - sa pāpī̭yā - ne॒tadvā a॒gne - rdhanu॒sta-d- de॒vāstvendra̭jyeṣṭhā - a॒pā-nnaptre - 'śva̭stūpa॒ro - dviṣa̭ṣṭiḥ)
(yadeke॒, naika̭śitipā॒-tpetvaḥ̭)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे पञ्चमः प्रश्नः - वायव्यपश्वाद्यान-न्निरूपणं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
यदेके॑न सग्ग् स्था॒पय॑ति य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्या॒ अवि॑च्छेदायै॒न्द्राः प॒शवो॒ ये मु॑ष्क॒रा यदै॒न्द्रा-स्सन्तो॒-ऽग्निभ्य॑ आल॒भ्यन्ते॑ दे॒वता᳚भ्य-स्स॒मद॑-न्दधात्याग्ने॒यी-स्त्रि॒ष्टुभो॑ याज्यानुवा॒क्याः᳚ कुर्या॒-द्यदा᳚ग्ने॒यीस्तेना᳚ ऽऽग्ने॒या य-त्त्रि॒ष्टुभ॒-स्तेनै॒न्द्रा-स्समृ॑द्ध्यै॒ न दे॒वता᳚भ्य-स्स॒मद॑-न्दधाति वा॒यवे॑ नि॒युत्व॑ते तूप॒रमा ल॑भते॒ तेजो॒-ऽग्नेर्वा॒युस्तेज॑स ए॒ष आ ल॑भ्यते॒ तस्मा᳚-द्य॒द्रिय॑ङ् वा॒यु- [वा॒युः, वाति॑] 1
-र्वाति॑ त॒द्रिय॑ङ्ङ॒-ग्नि-र्द॑हति॒ स्वमे॒व त-त्तेजो-ऽन्वे॑ति॒ यन्न नि॒युत्व॑ते॒ स्यादुन्मा᳚द्ये॒-द्यज॑मानो नि॒युत्व॑ते भवति॒ यज॑मान॒स्या-ऽनु॑न्मादाय वायु॒मती᳚ श्वे॒तव॑ती याज्यानुवा॒क्ये॑ भवत-स्सतेज॒स्त्वाय॑ हिरण्यग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्र॒ इत्या॑घा॒रमा घा॑रयति प्र॒जाप॑ति॒र्वै हि॑रण्यग॒र्भः प्र॒जाप॑ते-रनुरूप॒त्वाय॒ सर्वा॑णि॒ वा ए॒ष रू॒पाणि॑ पशू॒ना-म्प्रत्या ल॑भ्यते॒ यच्छ्म॑श्रु॒णस्त- [यच्छ्म॑श्रु॒णस्तत्, पुरु॑षाणाग्ं] 2
-त्पुरु॑षाणाग्ं रू॒पं-यँ-त्तू॑प॒रस्त-दश्वा॑नां॒-यँद॒न्यतो॑द॒-न्त-द्गवां॒-यँदव्या॑ इव श॒फास्तदवी॑नां॒-यँद॒जस्तद॒जानां᳚-वाँ॒युर्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॒ य-द्वा॑य॒व्यो॑ भव॑त्ये॒त-मे॒वैन॑म॒भि स॑ञ्जाना॒नाः प॒शव॒ उप॑ तिष्ठन्ते वाय॒व्यः॑ का॒र्या(3)ः प्रा॑जाप॒त्या(3) इत्या॑हु॒-र्य-द्वा॑य॒व्य॑-ङ्कु॒र्या-त्प्र॒जाप॑ते-रिया॒द्य-त्प्रा॑जाप॒त्य-ङ्कु॒र्या-द्वा॒यो- [-द्वा॒योः, इ॒या॒द्य-] 3
-रि॑या॒द्य-द्वा॑य॒व्यः॑ प॒शुर्भव॑ति॒ तेन॑ वा॒योर्नैति॒ य-त्प्रा॑जाप॒त्यः पु॑रो॒डाशो॒ भव॑ति॒ तेन॑ प्र॒जाप॑ते॒र्नैति॒ य-द्द्वाद॑शकपाल॒स्तेन॑ वैश्वान॒रान्नैत्या᳚ग्ना वैष्ण॒वमेका॑दश-कपाल॒-न्निर्व॑पति दीक्षि॒ष्यमा॑णो-॒-ऽग्नि-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ विष्णु॑र्य॒ज्ञो दे॒वता᳚श्चै॒व य॒ज्ञ-ञ्चा-ऽऽ र॑भते॒-ऽग्निर॑व॒मो दे॒वता॑नां॒-विँष्णुः॑ पर॒मो यदा᳚ग्ना-वैष्ण॒व-मेका॑दशकपाल-न्नि॒र्वपति दे॒वता॑ [दे॒वताः᳚, ए॒वोभ॒यतः॑] 4
ए॒वोभ॒यतः॑ परि॒गृह्य॒ यज॑मा॒नो-ऽव॑ रुन्धे पुरो॒डाशे॑न॒ वै दे॒वा अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क आ᳚र्ध्नुवन् च॒रुणा॒-ऽस्मिन्. यः का॒मये॑ता॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒क ऋ॑द्ध्नुया॒मिति॒ स पु॑रो॒डाश॑-ङ्कुर्वीता॒-ऽमुष्मि॑न्ने॒व लो॒क ऋ॑द्ध्नोति॒ यद॒ष्टाक॑पाल॒-स्तेना᳚-ऽऽग्ने॒यो य-त्त्रि॑कपा॒लस्तेन॑ वैष्ण॒व-स्समृ॑द्ध्यै॒ यः का॒मये॑ता॒स्मिन् ँलो॒क ऋ॑द्ध्नुया॒मिति॒ स च॒रु-ङ्कु॑र्वीता॒ग्नेर्घृ॒तं-विँष्णो᳚-स्तण्डु॒ला-स्तस्मा᳚ [-स्तस्मा᳚त्, च॒रुः का॒र्यो᳚-ऽस्मिन्ने॒व] 5
-च्च॒रुः का॒र्यो᳚-ऽस्मिन्ने॒व लो॒क ऋ॑द्ध्नोत्यादि॒त्यो भ॑वती॒ यं-वाँ अदि॑तिर॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठ॒त्यथो॑ अ॒स्यामे॒वाधि॑ य॒ज्ञ-न्त॑नुते॒ यो वै सं॑वँथ्स॒रमुख्य॒-मभृ॑त्वा॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते यथा॑ सा॒मि गर्भो॑-ऽव॒पद्य॑ते ता॒दृगे॒व तदार्ति॒मार्च्छे᳚-द्वैश्वान॒र-न्द्वाद॑शकपाल-म्पु॒रस्ता॒न्निर्व॑पे-थ्संवँथ्स॒रो वा अ॒ग्नि-र्वै᳚श्वान॒रो यथा॑ संवँथ्स॒रमा॒प्त्वा [ ] 6
का॒ल आग॑ते वि॒जाय॑त ए॒वमे॒व सं॑वँथ्स॒रमा॒प्त्वा का॒ल आग॑ते॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नुते॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्ये॒षा वा अ॒ग्नेः प्रि॒या त॒नूर्य-द्वै᳚श्वान॒रः प्रि॒यामे॒वास्य॑ त॒नुव॒मव॑ रुन्धे॒ त्रीण्ये॒तानि॑ ह॒वीग्ंषि॑ भवन्ति॒ त्रय॑ इ॒मे लो॒का ए॒षां-लोँ॒काना॒ग्ं॒ रोहा॑य ॥ 7 ॥
(य॒द्रियं॑-वाँ॒यु - र्यच्छ्म॑श्रु॒णस्त-द्- वा॒यो - र्नि॒र्वप॑ति दे॒वता॒ - स्तस्मा॑ - दा॒प्त्वा - ष्टात्रिग्ं॑शच्च ) (अ. 1)
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा प्रे॒णा-ऽनु॒ प्रावि॑श॒-त्ताभ्यः॒ पुन॒-स्सम्भ॑वितु॒-न्नाश॑क्नो॒-थ्सो᳚-ऽब्रवीदृ॒द्ध्नव॒दि-थ्स यो मे॒तः पुनः॑ सञ्चि॒नव॒दिति॒ त-न्दे॒वा-स्सम॑चिन्व॒-न्ततो॒ वै त आ᳚र्ध्नुव॒न्॒ य-थ्स॒मचि॑न्व॒-न्तच्चित्य॑स्य चित्य॒त्वं-यँ ए॒वं-विँ॒द्वान॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒त ऋ॒द्ध्नोत्ये॒व कस्मै॒ कम॒ग्निश्ची॑यत॒ इत्या॑हुरग्नि॒वा- [इत्या॑हुरग्नि॒वान्, अ॒सा॒नीति॒ वा] 8
-न॑सा॒नीति॒ वा अ॒ग्निश्ची॑यते ऽग्नि॒वाने॒व भ॑वति॒ कस्मै॒ कम॒ग्निश्ची॑यत॒ इत्या॑हुर्दे॒वा मा॑ वेद॒न्निति॒ वा अ॒ग्निश्ची॑यते वि॒दुरे॑न-न्दे॒वाः कस्मै॒ कम॒ग्निश्ची॑यत॒ इत्या॑हुर्गृ॒ह्य॑सा॒नीति॒ वा अ॒ग्निश्ची॑यते गृ॒ह्ये॑व भ॑वति॒ कस्मै॒ कम॒ग्निश्ची॑यत॒ इत्या॑हुः पशु॒मान॑सा॒नीति॒ वा अ॒ग्नि- [वा अ॒ग्निः, ची॒य॒ते॒ प॒शु॒माने॒व] 9
-श्ची॑यते पशु॒माने॒व भ॑वति॒ कस्मै॒ कम॒ग्निश्ची॑यत॒ इत्या॑हु-स्स॒प्त मा॒ पुरु॑षा॒ उप॑ जीवा॒निति॒ वा अ॒ग्निश्ची॑यते॒ त्रयः॒ प्राञ्च॒स्त्रयः॑ प्र॒त्यञ्च॑ आ॒त्मा स॑प्त॒म ए॒ताव॑न्त ए॒वैन॑म॒मुष्मि॑न् ँलो॒क उप॑ जीवन्ति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑चिकीषत॒ त-म्पृ॑थि॒व्य॑ब्रवी॒न्न मय्य॒ग्नि-ञ्चे᳚ष्य॒से-ऽति॑ मा धक्ष्यति॒ सा त्वा॑-ऽतिद॒ह्यमा॑ना॒ वि ध॑विष्ये॒ [वि ध॑विष्ये, स पापी॑या-] 10
स पापी॑या-न्भविष्य॒सीति॒ सो᳚-ऽब्रवी॒-त्तथा॒ वा अ॒ह-ङ्क॑रिष्यामि॒ यथा᳚ त्वा॒ नाति॑ध॒क्ष्यतीति॒ स इ॒माम॒भ्य॑मृश-त्प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॒देती॒मामे॒वेष्ट॑का-ङ्कृ॒त्वोपा॑-ध॒त्ता-न॑तिदाहाय॒ य-त्प्रत्य॒ग्नि-ञ्चि॑न्वी॒त तद॒भि मृ॑शे-त्प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॒दे- [-द्ध्रु॒वा सी॑द, इती॒मामे॒वेष्ट॑का] 11
-ती॒मामे॒वेष्ट॑का-ङ्कृ॒त्वोप॑ ध॒त्ते-ऽन॑तिदाहाय प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॒ स ए॒तमुख्य॑मपश्य॒-त्तग्ं सं॑वँथ्स॒रम॑बिभ॒स्ततो॒ वै स प्राजा॑यत॒ तस्मा᳚-थ्संवँथ्स॒र-म्भा॒र्यः॑ प्रैव जा॑यते॒ तं-वँस॑वो-ऽब्रुव॒-न्प्र त्वम॑जनिष्ठा व॒य-म्प्रजा॑यामहा॒ इति॒ तं-वँसु॑भ्यः॒ प्राय॑च्छ॒-त्त-न्त्रीण्यहा᳚न्यबिभरु॒-स्तेन॒ [-स्तेन॑, त्रीणि॑] 12
त्रीणि॑ च श॒तान्यसृ॑जन्त॒ त्रय॑स्त्रिग्ंशत-ञ्च॒ तस्मा᳚-त्त्र्य॒ह-म्भा॒र्यः॑ प्रैव जा॑यते॒ ता-न्रु॒द्रा अ॑ब्रुव॒-न्प्र यू॒यम॑जनिढ्वं-वँ॒य-म्प्रजा॑यामहा॒ इति॒ तग्ं रु॒द्रेभ्यः॒ प्राय॑च्छ॒-न्तग्ं षडहा᳚न्यबिभरु॒स्तेन॒ त्रीणि॑ च श॒तान्यसृ॑जन्त॒ त्रय॑स्त्रिग्ंशत-ञ्च॒ तस्मा᳚-थ्षड॒ह-म्भा॒र्यः॑ प्रैव जा॑यते॒ ताना॑दि॒त्या अ॑ब्रुव॒-न्प्र यू॒यम॑जनिढ्वं-वँ॒य- [-ँव॒यम्, प्र जा॑यामहा॒] 13
-म्प्र जा॑यामहा॒ इति॒ तमा॑दि॒त्येभ्यः॒ प्राय॑च्छ॒-न्त-न्द्वाद॒शाहा᳚न्यबिभरु॒स्तेन॒ त्रीणि॑ च श॒तान्यसृ॑जन्त॒ त्रय॑स्त्रिग्ंशत-ञ्च॒ तस्मा᳚-द्द्वादशा॒ह-म्भा॒र्यः॑ प्रैव जा॑यते॒ तेन॒ वै ते स॒हस्र॑मसृजन्तो॒खाग्ं स॑हस्रत॒मीं-यँ ए॒वमुख्यग्ं॑ साह॒स्रं-वेँद॒ प्र स॒हस्र॑-म्प॒शूना᳚प्नोति ॥ 14 ॥
(अ॒ग्नि॒वान् - प॑शु॒मान॑सा॒नीति॒ वा अ॒ग्नि - र्ध॑विष्ये - मृशे-त्प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व ध्रु॒वा सी॑द॒ - तेन॒ - ताना॑दि॒त्या अ॑ब्रुव॒-न्प्र यू॒यम॑जनिढ्वं-वँ॒यं - च॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)
यजु॑षा॒ वा ए॒षा क्रि॑यते॒ यजु॑षा पच्यते॒ यजु॑षा॒ वि मु॑च्यते॒ यदु॒खा सा वा ए॒षैतर्हि॑ या॒तया᳚म्नी॒ सा न पुनः॑ प्र॒युज्येत्या॑हु॒रग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तव॑ यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ इत्यु॒खाया᳚-ञ्जुहोति॒ तेनै॒वैना॒-म्पुनः॒ प्रयु॑ङ्क्ते॒ तेनाया॑तयाम्नी॒ यो वा अ॒ग्निं-योँग॒ आग॑ते यु॒नक्ति॑ यु॒ङ्क्ते यु॑ञ्जा॒नेष्वग्ने॑ [यु॑ञ्जा॒नेष्वग्ने᳚, यु॒क्ष्वा हि] 15
यु॒क्ष्वा हि ये तव॑ यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ इत्या॑है॒ष वा अ॒ग्नेर्योग॒स्तेनै॒वैनं॑-युँनक्ति यु॒ङ्क्ते यु॑ञ्जा॒नेषु॑ ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ न्य॑ङ्ङ॒ग्निश्चे॑त॒व्या(3) उ॑त्ता॒ना(3) इति॒ वय॑सां॒-वाँ ए॒ष प्र॑ति॒मया॑ चीयते॒ यद॒ग्निर्यन्न्य॑ञ्च-ञ्चिनु॒या-त्पृ॑ष्टि॒त ए॑न॒माहु॑तय ऋच्छेयु॒र्यदु॑त्ता॒न-न्न पति॑तुग्ं शक्नुया॒दसु॑वर्ग्यो-ऽस्य स्या-त्प्रा॒चीन॑-मुत्ता॒न- [-मुत्ता॒नम्, पु॒रु॒ष॒शी॒र्॒षमुप॑ दधाति] 16
-म्पु॑रुषशी॒र्॒षमुप॑ दधाति मुख॒त ए॒वैन॒माहु॑तय ऋच्छन्ति॒ नोत्ता॒न-ञ्चि॑नुते सुव॒र्ग्यो᳚-ऽस्य भवति सौ॒र्या जु॑होति॒ चक्षु॑रे॒वास्मि॒-न्प्रति॑ दधाति॒ द्विर्जु॑होति॒ द्वे हि चक्षु॑षी समा॒न्या जु॑होति समा॒नग्ं हि चक्षु॒-स्समृ॑द्ध्यै देवासु॒रा-स्संयँ॑त्ता आस॒-न्ते वा॒मं-वँसु॒ स-न्न्य॑दधत॒ तद्दे॒वा वा॑म॒भृता॑-ऽवृञ्जत॒ तद्वा॑म॒भृतो॑ वामभृ॒त्त्वं-यँद्वा॑म॒भृत॑ मुप॒दधा॑ति वा॒ममे॒व तया॒ वसु॒ यज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्यस्य वृङ्क्ते॒ हिर॑ण्यमूर्ध्नी भवति॒ ज्योति॒र्वै हिर॑ण्य॒-ञ्ज्योति॑र्वा॒म-ञ्ज्योति॑षै॒वास्य॒ ज्योति॑र्वा॒मं-वृँ॑ङ्क्ते द्विय॒जुर्भ॑वति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 17 ॥
(यु॒ञ्जा॒नेष्वग्ने᳚-प्रा॒चीन॑मुत्ता॒नं - ँवा॑म॒भृतं॒ - चतु॑र्विग्ंशतिश्च) (अ. 3)
आपो॒ वरु॑णस्य॒ पत्न॑य आस॒-न्ता अ॒ग्निर॒भ्य॑द्ध्याय॒-त्ता-स्सम॑भव॒-त्तस्य॒ रेतः॒ परा॑-ऽपत॒-त्तदि॒यम॑भव॒द्य-द्द्वि॒तीय॑-म्प॒रा-ऽप॑त॒-त्तद॒साव॑भवदि॒यं-वैँ वि॒राड॒सौ स्व॒राड् य-द्वि॒राजा॑वुप॒दधा॑ती॒मे ए॒वोप॑ धत्ते॒ यद्वा अ॒सौ रेतः॑ सि॒ञ्चति॒ तद॒स्या-म्प्रति॑ तिष्ठति॒ त-त्प्र जा॑यते॒ ता ओष॑धयो [ओष॑धयः, वी॒रुधो॑] 18
वी॒रुधो॑ भवन्ति॒ ता अ॒ग्निर॑त्ति॒ य ए॒वं-वेँद॒ प्रैव जा॑यते-ऽन्ना॒दो भ॑वति॒ यो रे॑त॒स्वी स्या-त्प्र॑थ॒माया॒-न्तस्य॒ चित्या॑मु॒भे उप॑ दद्ध्यादि॒मे ए॒वास्मै॑ स॒मीची॒ रेतः॑ सिञ्चतो॒ य-स्सि॒क्तरे॑ता॒-स्स्या-त्प्र॑थ॒माया॒-न्तस्य॒ चित्या॑म॒न्यामुप॑ दद्ध्यादुत्त॒माया॑म॒न्याग्ं रेत॑ ए॒वास्य॑ सि॒क्तमा॒भ्यामु॑भ॒यतः॒ परि॑ गृह्णाति संवँथ्स॒र-न्न क- [संवँथ्स॒र-न्न कम्, च॒न प्र॒त्यव॑रोहे॒न्न] 19
-ञ्च॒न प्र॒त्यव॑रोहे॒न्न हीमे कञ्च॒न प्र॑त्यव॒रोह॑त॒स्तदे॑नयोर्व्र॒तं-योँ वा अप॑ शीर्षाणम॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते-ऽप॑शीर्षा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य-स्सशी॑र्षाण-ञ्चिनु॒ते सशी॑र्षा॒ ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ चित्ति॑-ञ्जुहोमि॒ मन॑सा घृ॒तेन॒ यथा॑ दे॒वा इ॒हा-ऽऽगम॑न् वी॒तिहो᳚त्रा ऋता॒वृधः॑ समु॒द्रस्य॑ व॒युन॑स्य॒ पत्म॑न् जु॒होमि॑ वि॒श्वक॑र्मणे॒ विश्वा-ऽहा-ऽम॑र्त्यग्ं ह॒विरिति॑ स्वयमातृ॒ण्णामु॑प॒धाय॑ जुहो- [जुहोति, ए॒तद्वा] 20
-त्ये॒तद्वा अ॒ग्ने-श्शिर॒-स्सशी॑र्षाणमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सशी॑र्षा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँद॑ सुव॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒काय॑ चीयते॒ यद॒ग्निस्तस्य॒ यदय॑थापूर्व-ङ्क्रि॒यते ऽसु॑वर्ग्यमस्य॒ त-थ्सु॑व॒र्ग्यो᳚ ऽग्निश्चिति॑मुप॒धाया॒भि मृ॑शे॒च्चित्ति॒मचि॑त्ति-ञ्चिनव॒द्वि वि॒द्वा-न्पृ॒ष्ठेव॑ वी॒ता वृ॑जि॒ना च॒ मर्ता᳚-न्रा॒ये च॑ न-स्स्वप॒त्याय॑ देव॒ दिति॑-ञ्च॒ रास्वा-दि॑तिमुरु॒ष्येति॑ यथापू॒र्वमे॒वैना॒मुप॑ धत्ते॒ प्राञ्च॑मेन-ञ्चिनुते सुव॒र्ग्यो᳚-ऽस्य भवति ॥ 21 ॥
(ओष॑धयः॒ - कं - जु॑होति - स्वप॒त्याया॒ - ष्टाद॑श च) (अ. 4)
वि॒श्वक॑र्मा दि॒शा-म्पति॒-स्स नः॑ प॒शू-न्पा॑तु॒ सो᳚-ऽस्मा-न्पा॑तु॒ तस्मै॒ नमः॑ प्र॒जाप॑ती रु॒द्रो वरु॑णो॒ ऽग्निर्दि॒शा-म्पति॒-स्स नः॑ प॒शू-न्पा॑तु॒ सो᳚-ऽस्मा-न्पा॑तु॒ तस्मै॒ नम॑ ए॒ता वै दे॒वता॑ ए॒तेषा᳚-म्पशू॒ना-मधि॑पतय॒-स्ताभ्यो॒ वा ए॒ष आ वृ॑श्च्यते॒ यः प॑शुशी॒र्॒षाण्यु॑प॒ दधा॑ति हिरण्येष्ट॒का उप॑ दधात्ये॒ताभ्य॑ ए॒व दे॒वता᳚भ्यो॒ नम॑स्करोति ब्रह्मवा॒दिनो॑ [ब्रह्मवा॒दिनः॑, व॒द॒न्त्य॒ग्नौ ग्रा॒म्या-] 22
वदन्त्य॒ग्नौ ग्रा॒म्या-न्प॒शू-न्प्र द॑धाति शु॒चा-ऽऽर॒ण्यान॑र्पयति॒ कि-न्तत॒ उच्छिग्ं॑ष॒तीति॒ यद्धि॑रण्येष्ट॒का उ॑प॒दधा᳚त्य॒मृतं॒-वैँ हिर॑ण्यम॒मृते॑नै॒व ग्रा॒म्येभ्यः॑ प॒शुभ्यो॑ भेष॒ज-ङ्क॑रोति॒ नैनान्॑ हिनस्ति प्रा॒णो वै प्र॑थ॒मा स्व॑यमातृ॒ण्णा व्या॒नो द्वि॒तीया॑-ऽपा॒नस्तृ॒तीया-ऽनु॒ प्रा-ऽण्या᳚-त्प्रथ॒माग् स्व॑यमातृ॒ण्णामु॑प॒धाय॑ प्रा॒णेनै॒व प्रा॒णग्ं सम॑र्धयति॒ व्य॑न्या- [सम॑र्धयति॒ व्य॑न्यात्, द्वि॒तीया॑मुप॒धाय॑] 23
-द्द्वि॒तीया॑मुप॒धाय॑ व्या॒नेनै॒व व्या॒नग्ं सम॑र्धय॒त्यपा᳚न् यात्तृ॒तीया॑मुप॒धाया॑-पा॒नेनै॒वापा॒नग्ं सम॑र्धय॒त्यथो᳚ प्रा॒णैरे॒वैन॒ग्ं॒ समि॑न्धे॒ भूर्भुव॒-स्सुव॒रिति॑ स्वयमातृ॒ण्णा उप॑ दधाती॒मे वै लो॒का-स्स्व॑यमातृ॒ण्णा ए॒ताभिः॒ खलु॒वै व्याहृ॑तीभिः प्र॒जाप॑तिः॒ प्रा-ऽजा॑यत॒ यदे॒ताभि॒र्व्याहृ॑तीभि-स्स्वयमातृ॒ण्णा उ॑प॒दधा॑ती॒माने॒व लो॒कानु॑प॒धायै॒षु [ ] 24
लो॒केष्वधि॒ प्रजा॑यते प्रा॒णाय॑ व्या॒नाया॑पा॒नाय॑ वा॒चे त्वा॒ चक्षु॑षे त्वा॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑दा॒ग्निना॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑जिगाग्ंस॒-न्तेन॒ पति॑तु॒-न्नाश॑क्नुव॒-न्त ए॒ताश्चत॑स्र-स्स्वयमातृ॒ण्णा अ॑पश्य॒-न्ता दि॒क्षूपा॑दधत॒ तेन॑ स॒र्वत॑श्चक्षुषा सुव॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒न्॒ यच्चत॑स्र-स्स्वयमातृ॒ण्णा दि॒क्षू॑प॒दधा॑ति स॒र्वत॑श्चक्षुषै॒व तद॒ग्निना॒ यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 25 ॥
(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - व्य॑न्या - दे॒षु - यज॑मान॒ - स्त्रीणि॑ च) (अ. 5)
अग्न॒ आ या॑हि वी॒तय॒ इत्या॒हा-ह्व॑तै॒वैन॑-म॒ग्नि-न्दू॒तं-वृँ॑णीमह॒ इत्या॑ह हू॒त्वैवैनं॑-वृँणीते॒ ऽग्निना॒-ऽग्नि-स्समि॑द्ध्यत॒ इत्या॑ह॒ समि॑न्ध ए॒वैन॑म॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घन॒दित्या॑ह॒ समि॑द्ध ए॒वास्मि॑न्निन्द्रि॒य-न्द॑धात्य॒ग्ने-स्स्तोम॑-म्मनामह॒ इत्या॑ह मनु॒त ए॒वैन॑मे॒तानि॒ वा अह्नाग्ं॑ रू॒पा- [रू॒पाणि॑, अ॒न्व॒हमे॒वैन॑-] 26
-ण्य॑न्व॒हमे॒वैन॑-ञ्चिनु॒ते ऽवाह्नाग्ं॑ रू॒पाणि॑ रुन्धे ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मा᳚-थ्स॒त्याद्या॒तया᳚म्नीर॒न्या इष्ट॑का॒ अया॑तयाम्नी लोक-म्पृ॒णेत्यै᳚न्द्रा॒ग्नी हि बा॑र्हस्प॒त्येति॑ ब्रूयादिन्द्रा॒ग्नी च॒ हि दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒श्चा-या॑तयामानो ऽनुच॒रव॑ती भव॒त्यजा॑मित्वाया -नु॒ष्टुभा-ऽनु॑ चरत्या॒त्मा वै लो॑क-म्पृ॒णा प्रा॒णो॑ ऽनु॒ष्टु-प्तस्मा᳚-त्प्रा॒ण-स्सर्वा॒ण्यङ्गा॒न्यनु॑ चरति॒ ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒ [सूद॑दोहसः, इत्या॑ह॒] 27
इत्या॑ह॒ तस्मा॒-त्परु॑षिपरुषि॒ रस॒-स्सोमग्ग्॑ श्रीणन्ति॒ पृश्ञ॑य॒ इत्या॒हान्नं॒-वैँ पृश्ञ्यन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒-ऽर्को वा अ॒ग्निर॒र्को-ऽन्न॒मन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे॒ जन्म॑-न्दे॒वानां॒-विँश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒व इत्या॑हे॒माने॒वास्मै॑ लो॒कान् ज्योति॑ष्मतः करोति॒ यो वा इष्ट॑काना-म्प्रति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॒देत्या॑है॒षा वा इष्ट॑काना-म्प्रति॒ष्ठा य ए॒वं-वेँद॒ प्रत्ये॒वति॑ष्ठति ॥ 28 ॥
(रू॒पाणि॒ - सूद॑दोहस॒ - स्तया॒ - षोड॑श च) (अ. 6)
सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒काय॑ चीयते॒ यद॒ग्निर्वज्र॑ एकाद॒शिनी॒ यद॒ग्नावे॑काद॒शिनी᳚-म्मिनु॒या-द्वज्रे॑णैनग्ं सुव॒र्गाल्लो॒काद॒न्तर्द॑द्ध्या॒द्यन्न मि॑नु॒या-थ्स्वरु॑भिः प॒शून् व्य॑र्धयेदेकयू॒प-म्मि॑नोति॒ नैनं॒-वँज्रे॑ण सुव॒र्गाल्लो॒काद॑न्त॒र्दधा॑ति॒ न स्वरु॑भिः प॒शून् व्य॑र्धयति॒ वि वा ए॒ष इ॑न्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑णर्ध्यते॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒न्व-न्न॑धि॒क्राम॑त्यैन्द्रि॒य- [-न्न॑धि॒क्राम॑त्यैन्द्रि॒या, ऋ॒चा ऽऽक्रम॑ण॒-] 29
-र्चा ऽऽक्रम॑ण॒-म्प्रतीष्ट॑का॒मुप॑ दद्ध्या॒न्नेन्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑ण॒ व्यृ॑द्ध्यते रु॒द्रो वा ए॒ष यद॒ग्निस्तस्य॑ ति॒स्र-श्श॑र॒व्याः᳚ प्र॒तीची॑ ति॒रश्च्य॒नूची॒ ताभ्यो॒ वा ए॒ष आ वृ॑श्च्यते॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते᳚ ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा ति॑सृध॒न्वमया॑चित-म्ब्राह्म॒णाय॑ दद्या॒-त्ताभ्य॑ ए॒व नम॑स्करो॒त्यथो॒ ताभ्य॑ ए॒वा-ऽऽत्मान॒-न्निष्क्री॑णीते॒ यत्ते॑ रुद्र पु॒रो [रुद्र पु॒रः, धनु॒स्त-द्वातो॒] 30
धनु॒स्त-द्वातो॒ अनु॑ वातु ते॒ तस्मै॑ ते रुद्र संवँथ्स॒रेण॒ नम॑स्करोमि॒ यत्ते॑ रुद्र दक्षि॒णा धनु॒स्त-द्वातो॒ अनु॑ वातु ते॒ तस्मै॑ ते रुद्र परिवथ्स॒रेण॒ नम॑स्करोमि॒ यत्ते॑ रुद्र प॒श्चाद्धनु॒स्त-द्वातो॒ अनु॑ वातु ते॒ तस्मै॑ ते रुद्रेदावथ्स॒रेण॒ नम॑स्करोमि॒ यत्ते॑ रुद्रोत्त॒रा-द्धनु॒स्त- [द्धनु॒स्तत्, वातो॒] 31
-द्वातो॒ अनु॑ वातु ते॒ तस्मै॑ ते रुद्रेदुवथ्स॒रेण॒ नम॑स्करोमि॒ यत्ते॑ रुद्रो॒परि॒ धनु॒स्त-द्वातो॒ अनु॑ वातु ते॒ तस्मै॑ ते रुद्र वथ्स॒रेण॒ नम॑स्करोमि रु॒द्रो वा ए॒ष यद॒ग्नि-स्स यथा᳚ व्या॒घ्रः क्रु॒द्ध-स्तिष्ठ॑त्ये॒वं-वाँ ए॒ष ए॒तर्हि॒ सञ्चि॑तमे॒तैरुप॑ तिष्ठते नमस्का॒रै-रे॒वैनग्ं॑ शमयति॒ ये᳚-ऽग्नयः॑ - [ये᳚-ऽग्नयः॑, पु॒री॒ष्याः᳚] 32
पुरी॒ष्याः᳚ प्रवि॑ष्टाः पृथि॒वीमनु॑ । तेषा॒-न्त्वम॑स्युत्त॒मः प्रणो॑ जी॒वात॑वे सुव ॥ आप॑-न्त्वा-ऽग्ने॒ मन॒सा ऽऽप॑-न्त्वा-ऽग्ने॒ तप॒सा ऽऽप॑-न्त्वा-ऽग्ने दी॒क्षया ऽऽप॑-न्त्वा-ऽग्न उप॒सद्भि॒राप॑-न्त्वा-ऽग्ने सु॒त्यया-ऽऽप॑-न्त्वा-ऽग्ने॒ दक्षि॑णाभि॒राप॑-न्त्वा-ऽग्ने ऽवभृ॒थेनाप॑-न्त्वा-ऽग्ने व॒शया ऽऽप॑-न्त्वा-ऽग्ने स्वगाका॒रेणेत्या॑है॒ षा वा अ॒ग्नेराप्ति॒स्तयै॒वैन॑माप्नोति ॥ 33 ॥
(ऐ॒न्द्रि॒या - पु॒र - उ॑त्त॒राद्धनु॒स्त- द॒ग्नय॑ - आहा॒ - ष्टौ च॑) (अ. 7)
गा॒य॒त्रेण॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ तिष्ठते प्रा॒णमे॒वास्मि॑-न्दधाति बृह-द्रथन्त॒राभ्या᳚-म्प॒क्षावोज॑ ए॒वास्मि॑-न्दधात्यृतु॒स्थाय॑ज्ञा-य॒ज्ञिये॑न॒ पुच्छ॑मृ॒तुष्वे॒व प्रति॑ तिष्ठति पृ॒ष्ठैरुप॑ तिष्ठते॒ तेजो॒ वै पृ॒ष्ठानि॒ तेज॑ ए॒वास्मि॑-न्दधाति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑सृजत॒ सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टः परां॑ऐ॒-त्तं-वाँ॑रव॒न्तीये॑ना-वारयत॒ त-द्वा॑रव॒न्तीय॑स्य वारवन्तीय॒त्वग्ग् श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती अ॑कुरुत॒ तच्छ्यै॒तस्य॑ श्यैत॒त्वं- [श्यैत॒त्वम्, य-द्वा॑रव॒न्तीये॑नोप॒तिष्ठ॑ते] 34
-ँय-द्वा॑रव॒न्तीये॑नोप॒तिष्ठ॑ते वा॒रय॑त ए॒वैनग्ग्॑ श्यै॒तेन॑ श्ये॒ती कु॑रुते प्र॒जाप॑ते॒र्हृद॑येना-पिप॒क्ष-म्प्रत्युप॑ तिष्ठते प्रे॒माण॑मे॒वास्य॑ गच्छति॒ प्राच्या᳚ त्वा दि॒शा सा॑दयामि गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒-ऽग्निना॑ दे॒वत॑या॒-ऽग्ने-श्शी॒र्ष्णाग्ने-श्शिर॒ उप॑ दधामि॒ दक्षि॑णया त्वा दि॒शा सा॑दयामि॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॒सेन्द्रे॑ण दे॒वत॑या॒-ऽग्नेः प॒क्षेणा॒ग्नेः प॒क्षमुप॑ दधामि प्र॒तीच्या᳚ त्वा दि॒शा सा॑दयामि॒ [दि॒शा सा॑दयामि, जाग॑तेन॒] 35
जाग॑तेन॒ छन्द॑सा सवि॒त्रा दे॒वत॑या॒-ऽग्नेः पुच्छे॑ना॒ग्नेः पुच्छ॒मुप॑ दधा॒म्युदी᳚च्या त्वा दि॒शा सा॑दया॒म्यानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा मि॒त्रावरु॑णाभ्यां ए॒वत॑या॒-ऽग्नेः प॒क्षेणा॒ग्नेः प॒क्षमुप॑ दधाम्यू॒र्ध्वया᳚ त्वा दि॒शा सा॑दयामि॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा॒ बृह॒स्पति॑ना दे॒वत॑या॒-ऽग्नेः पृ॒ष्ठेना॒ग्नेः पृ॒ष्ठमुप॑ दधामि॒ यो वा अपा᳚त्मानम॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते-ऽपा᳚त्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य-स्सात्मा॑न-ञ्चिनु॒ते सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वत्यात्मेष्ट॒का उप॑ दधात्ये॒ष वा अ॒ग्नेरा॒त्मा सात्मा॑नमे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँलो॒के भ॑वति॒ य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 36 ॥
(श्यै॒त॒त्वं - प्र॒तीच्या᳚ त्वा दि॒शा सा॑दयामि॒ - य-स्सात्मा॑न-ञ्चिनु॒ते - द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 8)
अग्न॑ उदधे॒ या त॒ इषु॑र्यु॒वा नाम॒ तया॑ नो मृड॒ तस्या᳚स्ते॒ नम॒स्तस्या᳚स्त॒ उप॒ जीव॑न्तो भूया॒स्माग्ने॑ दुद्ध्र गह्य किग्ंशिल वन्य॒ या त॒ इषु॑र्यु॒वा नाम॒ तया॑ नो मृड॒ तस्या᳚स्ते॒ नम॒स्तस्या᳚स्त॒ उप॒ जीव॑न्तो भूयास्म॒ पञ्च॒ वा ए॒ते᳚-ऽग्नयो॒ यच्चित॑य उद॒धिरे॒व नाम॑ प्रथ॒मो दु॒द्ध्रो [दु॒द्ध्रः, द्वि॒तीयो॒] 37
द्वि॒तीयो॒ गह्य॑स्तृ॒तीयः॑ किग्ंशि॒लश्च॑तु॒र्थो वन्यः॑ पञ्च॒मस्तेभ्यो॒ यदाहु॑ती॒र्न जु॑हु॒याद॑द्ध्व॒र्यु-ञ्च॒ यज॑मान-ञ्च॒ प्र द॑हेयु॒र्यदे॒ता आहु॑तीर्जु॒होति॑ भाग॒धेये॑नै॒वैना᳚ञ्छमयति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑त्यद्ध्व॒र्युर्न यज॑मानो॒ वाम्म॑ आ॒स-न्न॒सोः प्रा॒णो᳚-ऽक्ष्योश्चक्षुः॒ कर्ण॑यो॒-श्श्रोत्र॑-म्बाहु॒वोर्बल॑-मूरु॒वोरोजो-ऽरि॑ष्टा॒ विश्वा॒न्यङ्गा॑नि त॒नू- [त॒नूः, त॒नुवा॑ मे] 38
-स्त॒नुवा॑ मे स॒ह नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसी॒रप॒ वा ए॒तस्मा᳚-त्प्रा॒णाः क्रा॑मन्ति॒ यो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒न्वन्न॑धि॒ क्राम॑ति॒ वाम्म॑ आ॒स-न्न॒सोः प्रा॒ण इत्या॑ह प्रा॒णाने॒वा-ऽऽत्म-न्ध॑त्ते॒ यो रु॒द्रो अ॒ग्नौ यो अ॒फ्सु य ओष॑धीषु॒ यो रु॒द्रो विश्वा॒ भुव॑ना-ऽऽवि॒वेश॒ तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अ॒स्त्वाहु॑तिभागा॒ वा अ॒न्ये रु॒द्रा ह॒विर्भा॑गा [रु॒द्रा ह॒विर्भा॑गाः, अ॒न्ये श॑तरु॒द्रीयग्ं॑] 39
अ॒न्ये श॑तरु॒द्रीयग्ं॑ हु॒त्वा गा॑वीधु॒क-ञ्च॒रुमे॒तेन॒ यजु॑षा चर॒माया॒मिष्ट॑काया॒-न्नि द॑द्ध्या-द्भाग॒धेये॑नै॒वैनग्ं॑ शमयति॒ तस्य॒ त्वै श॑तरु॒द्रीयग्ं॑ हु॒तमित्या॑हु॒र्यस्यै॒तद॒ग्नौ क्रि॒यत॒ इति॒ वस॑वस्त्वा रु॒द्रैः पु॒रस्ता᳚-त्पान्तु पि॒तर॑स्त्वा य॒मरा॑जानः पि॒तृभि॑र्दक्षिण॒तः पा᳚न्त्वादि॒त्यास्त्वा॒ विश्वै᳚र्दे॒वैः प॒श्चा-त्पा᳚न्तु द्युता॒नस्त्वा॑ मारु॒तो म॒रुद्भि॑रुत्तर॒तः पा॑तु [ ] 40
दे॒वास्त्वेन्द्र॑ज्येष्ठा॒ वरु॑णराजानो॒ ऽधस्ता᳚च्चो॒-परि॑ष्ठाच्च पान्तु॒ न वा ए॒तेन॑ पू॒तो न मेद्ध्यो॒ न प्रोक्षि॑तो॒ यदे॑न॒मतः॑ प्रा॒चीन॑-म्प्रो॒क्षति॒ य-थ्सञ्चि॑त॒माज्ये॑न प्रो॒क्षति॒ तेन॑ पू॒तस्तेन॒ मेद्ध्य॒स्तेन॒ प्रोक्षि॑तः ॥ 41 ॥
(दु॒ध्र - स्त॒नू - र्ह॒विर्भा॑गाः - पातु॒ - द्वात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 9)
स॒मीची॒ नामा॑सि॒ प्राची॒ दिक्तस्या᳚स्ते॒ ऽग्निरधि॑पति रसि॒तो र॑क्षि॒ता यश्चाधि॑पति॒ र्यश्च॑ गो॒प्ता ताभ्या॒-न्नम॒स्तौनो॑ मृडयता॒-न्ते य-न्द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तं-वाँ॒-ञ्जम्भे॑ दधाम्योज॒स्विनी॒ नामा॑सि दक्षि॒णा दि-क्तस्या᳚स्त॒ इन्द्रो-ऽधि॑पतिः॒ पृदा॑कुः॒ प्राची॒ नामा॑सि प्र॒तीची॒ दि-क्तस्या᳚स्ते॒ [दि-क्तस्या᳚स्ते, सोमो-ऽधि॑पति-] 42
सोमो-ऽधि॑पति-स्स्व॒जो॑ ऽव॒स्थावा॒ नामा॒-स्युदी॑ची॒ दि-क्तस्या᳚स्ते॒ वरु॒णो-ऽधि॑पति-स्ति॒रश्च॑ राजि॒-रधि॑पत्नी॒ नामा॑सि बृह॒ती दि-क्तस्या᳚स्ते॒ बृह॒स्पति॒-रधि॑पति-श्श्वि॒त्रो व॒शिनी॒ नामा॑सी॒य-न्दि-क्तस्या᳚स्ते य॒मो-ऽधि॑पतिः क॒ल्माष॑ ग्रीवो रक्षि॒ता यश्चाधि॑पति॒ र्यश्च॑ गो॒प्ता ताभ्या॒-न्नम॒स्तौ नो॑ मृडयता॒-न्ते य-न्द्वि॒ष्मो यश्च॑ [ ] 43
नो॒ द्वेष्टि॒ तं-वाँ॒-ञ्जम्भे॑ दधाम्ये॒ता वै दे॒वता॑ अ॒ग्नि-ञ्चि॒तग्ं र॑क्षन्ति॒ ताभ्यो॒ यदाहु॑ती॒र्न जु॑हु॒या-द॑द्ध्व॒र्यु-ञ्च॒ यज॑मान-ञ्च ध्यायेयु॒र्यदे॒ता आहु॑तीर्जु॒होति॑ भाग॒धेये॑नै॒वैना᳚-ञ्छमयति॒ ना-ऽऽर्ति॒-मार्च्छ॑त्यद्ध्व॒र्युर्न यज॑मानो हे॒तयो॒ नाम॑ स्थ॒ तेषां᳚-वः ँपु॒रो गृ॒हा अ॒ग्निर्व॒ इष॑व-स्सलि॒लो नि॑लि॒पा-न्नाम॑ [ ] 44
स्थ॒ तेषां᳚-वोँ दक्षि॒णा गृ॒हाः पि॒तरो॑ व॒ इष॑व॒-स्सग॑रो व॒ज्रिणो॒ नाम॑ स्थ॒ तेषां᳚-वः ँप॒श्चा-द्गृ॒हा-स्स्वप्नो॑ व॒ इष॑वो॒ गह्व॑रो ऽव॒स्थावा॑नो॒ नाम॑ स्थ॒ तेषां᳚-वँ उत्त॒रा-द्गृ॒हा आपो॑ व॒ इष॑व-स्समु॒द्रो-ऽधि॑पतयो॒ नाम॑ स्थ॒ तेषां᳚-वँ उ॒परि॑ गृ॒हा व॒र्॒षं-वँ॒ इष॒वो-ऽव॑स्वान् क्र॒व्या नाम॑ स्थ॒ पार्थि॑वा॒-स्तेषां᳚-वँ इ॒ह गृ॒हा [गृ॒हाः, अन्नं॑-वँ॒] 45
अन्नं॑-वँ॒ इष॑वो ऽनिमि॒षो वा॑तना॒म-न्तेभ्यो॑ वो॒ नम॒स्ते नो॑ मृडयत॒ ते य-न्द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तं-वोँ॒ जम्भे॑ दधामि हु॒तादो॒ वा अ॒न्ये दे॒वा अ॑हु॒तादो॒-ऽन्ये तान॑ग्नि॒चिदे॒वोभया᳚-न्प्रीणाति द॒द्ध्ना म॑धुमि॒श्रेणै॒ता आहु॑तीर्जुहोति भाग॒धेये॑नै॒वैना᳚-न्प्रीणा॒त्यथो॒ खल्वा॑हु॒रिष्ट॑का॒ वै दे॒वा अ॑हु॒ताद॒ इ- [अ॑हु॒ताद॒ इति॑, अ॒नु॒प॒रि॒क्राम॑-] 46
-त्य॑नुपरि॒क्राम॑-ञ्जुहो॒त्यप॑रिवर्गमे॒वैना᳚-न्प्रीणाती॒मग्ग् स्तन॒मूर्ज॑स्वन्त-न्धया॒पा-म्प्रप्या॑तमग्ने सरि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । उथ्स॑-ञ्जुषस्व॒ मधु॑मन्तमूर्व समु॒द्रिय॒ग्ं॒ सद॑न॒मा वि॑शस्व ॥ यो वा अ॒ग्नि-म्प्र॒युज्य॒ न वि॑मु॒ञ्चति॒ यथा-ऽश्वो॑ यु॒क्तो-ऽवि॑मुच्यमानः॒, क्षुद्ध्य॑-न्परा॒भव॑त्ये॒वम॑स्या॒ग्निः परा॑ भवति॒ त-म्प॑रा॒भव॑न्तं॒-यँज॑मा॒नो-ऽनु॒ परा॑ भवति॒ सो᳚-ऽग्नि-ञ्चि॒त्वा लू॒क्षो [लू॒क्षः, भ॒व॒ती॒मग्ग् स्तन॒] 47
भ॑वती॒मग्ग् स्तन॒-मूर्ज॑स्वन्त-न्धया॒पामित्याज्य॑स्य पू॒र्णाग् स्रुच॑-ञ्जुहोत्ये॒ष वा अ॒ग्नेर्वि॑मो॒को वि॒मुच्यै॒वास्मा॒ अन्न॒मपि॑ दधाति॒ तस्मा॑दाहु॒र्यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ न सु॒धायग्ं॑ ह॒ वै वा॒जी सुहि॑तो दधा॒तीत्य॒ग्निर्वाव वा॒जी तमे॒व त-त्प्री॑णाति॒ स ए॑न-म्प्री॒तः प्री॑णाति॒ वसी॑या-न्भवति ॥ 48 ॥
(प्र॒तीची॒ दिक्तस्या᳚स्ते-द्वि॒ष्मो यश्च॑-निलि॒म्पा ना-मे॒ ह गृ॒हा-इति॑-लू॒क्षो-वसी॑या-न्भवति) (अ. 10)
इन्द्रा॑य॒ राज्ञे॑ सूक॒रो वरु॑णाय॒ राज्ञे॒ कृष्णो॑ य॒माय॒ राज्ञ॒ ऋश्य॑ ऋष॒भाय॒ राज्ञे॑ गव॒य-श्शा᳚र्दू॒लाय॒ राज्ञे॑ गौ॒रः पु॑रुषरा॒जाय॑ म॒र्कटः॑ क्षिप्रश्ये॒नस्य॒ वर्ति॑का॒ नील॑ङ्गोः॒ क्रिमि॒-स्सोम॑स्य॒ राज्ञः॑ कुलु॒ङ्ग-स्सिन्धो᳚-श्शिग्ंशु॒मारो॑ हि॒मव॑तो ह॒स्ती ॥ 49
(इन्द्रा॑य॒ राज्ञे॒-ऽष्टाविग्ं॑शतिः) (अ. 11)
म॒युः प्रा॑जाप॒त्य ऊ॒लो हली᳚क्ष्णो वृषद॒ग्ं॒शस्ते धा॒तु-स्सर॑स्वत्यै॒ शारिः॑ श्ये॒ता पु॑रुष॒वा-ख्सर॑स्वते॒ शुकः॑ श्ये॒तः पु॑रुष॒वागा॑र॒ण्यो॑-ऽजो न॑कु॒ल-श्शका॒ ते पौ॒ष्णा वा॒चे क्रौ॒ञ्चः ॥ 50 ॥
(म॒यु - स्त्रयो॑विग्ंशतिः) (अ. 12)
अ॒पा-न्नप्त्रे॑ ज॒षो ना॒क्रो मक॑रः कुली॒कय॒स्ते-ऽकू॑पारस्य वा॒चे पै᳚ङ्गरा॒जो भगा॑य कु॒षीत॑क आ॒ती वा॑ह॒सो दर्वि॑दा॒ ते वा॑य॒व्या॑ दि॒ग्भ्यश्च॑क्रवा॒कः ॥ 51 ॥
(अ॒पा - मेका॒न्नविग्ं॑श॒तिः) (अ. 13)
बला॑याजग॒र आ॒खु-स्सृ॑ज॒या श॒यण्ड॑क॒स्ते मै॒त्रा मृ॒त्यवे॑-ऽसि॒तो म॒न्यवे᳚ स्व॒जः कुं॑भी॒नसः॑ पुष्करसा॒दो लो॑हिता॒हिस्ते त्वा॒ष्ट्राः प्र॑ति॒श्रुत्का॑यै वाह॒सः ॥ 52 ॥
(बला॑या॒ - ष्टाद॑श) (अ. 14)
पु॒रु॒ष॒मृ॒गश्च॒न्द्रम॑से गो॒धा काल॑का दार्वाघा॒टस्ते वन॒स्पती॑नामे॒ण्यह्ने॒ कृष्णो॒ रात्रि॑यै पि॒कः, क्ष्विङ्का॒ नील॑शीर्ष्णी॒ ते᳚-ऽर्य॒म्णे धा॒तुः क॑त्क॒टः ॥ 53 ॥
(पु॒रु॒ष॒मृ॒गो᳚-ऽष्टाद॑श) (अ. 15)
सौ॒री ब॒लाकर्श्यो॑ म॒यूरः॑ श्ये॒नस्ते ग॑न्ध॒र्वाणां॒-वँसू॑ना-ङ्क॒पिञ्ज॑लो रु॒द्राणा᳚-न्तित्ति॒री रो॒हि-त्कु॑ण्डृ॒णाची॑ गो॒लत्ति॑का॒ ता अ॑फ्स॒रसा॒-मर॑ण्याय सृम॒रः ॥ 54 ॥
(सौ॒-र्य॑ष्टाद॑श) (अ. 16)
पृ॒ष॒तो वै᳚श्वदे॒वः पि॒त्वो न्यङ्कुः॒ कश॒स्ते-ऽनु॑मत्या अन्यवा॒पो᳚-ऽर्धमा॒साना᳚-म्मा॒सा-ङ्क॒श्यपः॒ क्वयिः॑ कु॒टरु॑र्दात्यौ॒हस्ते सि॑नीवा॒ल्यै बृह॒स्पत॑ये शित्पु॒टः ॥ 55 ॥
(पृ॒षता᳚- ऽष्टाद॑श) (अ. 17)
शका॑ भौ॒मी पा॒न्त्रः कशो॑ मान्थी॒लव॒स्ते पि॑तृ॒णा-मृ॑तू॒ना-ञ्जह॑का संवँथ्स॒राय॒ लोपा॑ क॒पोत॒ उलू॑क-श्श॒शस्ते नैर्॑ऋ॒ताः कृ॑क॒वाकुः॑ सावि॒त्रः ॥ 56 ॥
(शका॒ - ऽष्टाद॑श ) (अ. 18)
रुरू॑ रौ॒द्रः कृ॑कला॒स-श्श॒कुनिः॒ पिप्प॑का॒ ते श॑र॒व्या॑यै हरि॒णो मा॑रु॒तो ब्रह्म॑णे शा॒र्गस्त॒रक्षुः॑ कृ॒ष्ण-श्श्वा च॑तुर॒क्षो ग॑र्द॒भस्त इ॑तरज॒नाना॑म॒ग्नये॒ धूङ्क्ष्णा᳚ ॥ 57 ॥
(रुरु॑ - र्विग्ंश॒तिः) (अ. 19)
अ॒ल॒ज आ᳚न्तरि॒क्ष उ॒द्रो म॒द्गुः प्ल॒वस्ते॑-ऽपामदि॑त्यै हग्ंस॒साचि॑रिन्द्रा॒ण्यै कीर्शा॒ गृद्ध्रः॑ शितिक॒क्षी वा᳚र्ध्राण॒सस्ते दि॒व्या द्या॑वापृथि॒व्या᳚ श्वा॒वित् ॥ 58 ॥
(अ॒ल॒जो᳚ - ऽष्टाद॑श ) (अ. 20)
सु॒प॒र्णः पा᳚र्ज॒न्यो ह॒ग्ं॒सो वृको॑ वृषद॒ग्ं॒शस्त ऐ॒न्द्रा अ॒पामु॒द्रो᳚ ऽर्य॒म्णे लो॑पा॒श-स्सि॒ग्ं॒हो न॑कु॒लो व्या॒घ्रस्ते म॑हे॒न्द्राय॒ कामा॑य॒ पर॑स्वान् ॥ 59 ॥
(सु॒प॒णो᳚ - ऽष्टाद॑श) (अ. 21)
आ॒ग्ने॒यः कृ॒ष्णग्री॑व-स्सारस्व॒ती मे॒षी ब॒भ्रु-स्सौ॒म्यः पौ॒ष्ण-श्श्या॒म-श्शि॑तिपृ॒ष्ठो बा॑र्हस्प॒त्य-श्शि॒ल्पो वै᳚श्वदे॒व ऐ॒न्द्रो॑-ऽरु॒णो मा॑रु॒तः क॒ल्माष॑ ऐन्द्रा॒ग्न-स्सग्ं॑हि॒तो॑ ऽधोरा॑म-स्सावि॒त्रो वा॑रु॒णः पेत्वः॑ ॥ 60 ॥
(आ॒ग्ने॒यो - द्वाविग्ं॑शतिः) (अ. 22)
अश्व॑स्तूप॒रो गो॑मृ॒गस्ते प्रा॑जाप॒त्या आ᳚ग्ने॒यौ कृ॒ष्णग्री॑वौ त्वा॒ष्ट्रौ लो॑मशस॒क्थौ शि॑तिपृ॒ष्ठौ बा॑र्हस्प॒त्यौ धा॒त्रे पृ॑षोद॒र-स्सौ॒र्यो ब॒लक्षः॒ पेत्वः॑ ॥ 61 ॥
(अश्वः॒ - षोड॑श) (अ. 23)
अ॒ग्नये-ऽनी॑कवते॒ रोहि॑ताञ्जि-रन॒ड्वा-न॒धोरा॑मौ सावि॒त्रौ पौ॒ष्णौ र॑ज॒तना॑भी वैश्वदे॒वौ पि॒शङ्गौ॑ तूप॒रौ मा॑रु॒तः क॒ल्माष॑ आग्ने॒यः कृ॒ष्णो॑-ऽज-स्सा॑रस्व॒ती मे॒षी वा॑रु॒णः कृ॒ष्ण एक॑शितिपा॒-त्पेत्वः॑ ॥ 62 ॥
(अ॒ग्नये॒ - द्वाविग्ं॑शतिः) (अ. 24)
(यदेके॑न - प्र॒जाप॑तिः प्रे॒णा-ऽनु॒ - यजु॒षा - ऽऽपो॑ - वि॒श्वक॒र्मा - ऽग्न॒ आ या॑हि - सुव॒र्गाय॒ वज्रो॑ - गाय॒त्रेणा - ग्न॑ उदधे - स॒मीची - न्द्रा॑य - म॒यु - र॒पां - बला॑य - पुरुषमृ॒गः - सौ॒री - पृ॑ष॒तः - शका॒ - रुरु॑ - रल॒जः - सु॑प॒र्ण - आ᳚ग्ने॒यो - ऽश्वो॒ - ऽग्नये-ऽनी॑कवते॒ - चतु॑र्विग्ंशतिः)
(यदेके॑न॒ - स पापी॑या - ने॒तद्वा अ॒ग्ने - र्धनु॒स्त-द्- दे॒वास्त्वेन्द्र॑ज्येष्ठा - अ॒पा-न्नप्त्रे - ऽश्व॑स्तूप॒रो - द्विष॑ष्टिः)
(यदेके॒, नैक॑शितिपा॒-त्पेत्वः॑)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे पञ्चमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - vāyavyapaśvādyāna-nnirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yadekḙna sagg sthā॒paya̭ti ya॒jñasya॒ santa̭tyā॒ avi̭cchedāyai॒ndrāḥ pa॒śavo॒ ye mṷṣka॒rā yadai॒ndrā-ssanto॒-'gnibhya̭ āla॒bhyantḙ de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhātyāgne॒yī-stri॒ṣṭubho̭ yājyānuvā॒kyāḥ᳚ kuryā॒-dyadā᳚gne॒yīstenā᳚ ''gne॒yā ya-ttri॒ṣṭubha॒-stenai॒ndrā-ssamṛ̭ddhyai॒ na de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhāti vā॒yavḙ ni॒yutva̭te tūpa॒ramā la̭bhate॒ tejo॒-'gnervā॒yusteja̭sa e॒ṣa ā la̭bhyate॒ tasmā᳚-dya॒driya̭ṅ vā॒yu- [vā॒yuḥ, vāti̭] 1
-rvāti̭ ta॒driya̭ṅṅa॒-gni-rda̭hati॒ svame॒va ta-ttejo-'nvḙti॒ yanna ni॒yutva̭te॒ syādunmā᳚dye॒-dyaja̭māno ni॒yutva̭te bhavati॒ yaja̭māna॒syā-'nṷnmādāya vāyu॒matī᳚ śve॒tava̭tī yājyānuvā॒kyḙ bhavata-ssateja॒stvāya̭ hiraṇyaga॒rbha-ssama̭varta॒tāgra॒ ityā̭ghā॒ramā ghā̭rayati pra॒jāpa̭ti॒rvai hi̭raṇyaga॒rbhaḥ pra॒jāpa̭te-ranurūpa॒tvāya॒ sarvā̭ṇi॒ vā e॒ṣa rū॒pāṇi̭ paśū॒nā-mpratyā la̭bhyate॒ yacchma̭śru॒ṇasta- [yacchma̭śru॒ṇastat, purṷṣāṇāgṃ] 2
-tpurṷṣāṇāgṃ rū॒paṃ-ya~-ttṷ̄pa॒rasta-daśvā̭nāṃ॒-ya~da॒nyato̭da॒-nta-dgavāṃ॒-ya~davyā̭ iva śa॒phāstadavī̭nāṃ॒-ya~da॒jastada॒jānāṃ᳚-vā~॒yurvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma॒ ya-dvā̭ya॒vyo̭ bhava̭tye॒ta-me॒vaina̭ma॒bhi sa̭ñjānā॒nāḥ pa॒śava॒ upa̭ tiṣṭhante vāya॒vyaḥ̭ kā॒ryā(3)ḥ prā̭jāpa॒tyā(3) ityā̭hu॒-rya-dvā̭ya॒vya̭-ṅku॒ryā-tpra॒jāpa̭te-riyā॒dya-tprā̭jāpa॒tya-ṅku॒ryā-dvā॒yo- [-dvā॒yoḥ, i॒yā॒dya-] 3
-ri̭yā॒dya-dvā̭ya॒vyaḥ̭ pa॒śurbhava̭ti॒ tena̭ vā॒yornaiti॒ ya-tprā̭jāpa॒tyaḥ pṷro॒ḍāśo॒ bhava̭ti॒ tena̭ pra॒jāpa̭te॒rnaiti॒ ya-ddvāda̭śakapāla॒stena̭ vaiśvāna॒rānnaityā᳚gnā vaiṣṇa॒vamekā̭daśa-kapāla॒-nnirva̭pati dīkṣi॒ṣyamā̭ṇo-॒-'gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ viṣṇṷrya॒jño de॒vatā᳚ścai॒va ya॒jña-ñcā-'' ra̭bhate॒-'gnira̭va॒mo de॒vatā̭nāṃ॒-vi~ṣṇuḥ̭ para॒mo yadā᳚gnā-vaiṣṇa॒va-mekā̭daśakapāla-nni॒rvapati de॒vatā̭ [de॒vatāḥ᳚, e॒vobha॒yataḥ̭] 4
e॒vobha॒yataḥ̭ pari॒gṛhya॒ yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe puro॒ḍāśḙna॒ vai de॒vā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka ā᳚rdhnuvan ca॒ruṇā॒-'smin. yaḥ kā॒mayḙtā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ka ṛ̭ddhnuyā॒miti॒ sa pṷro॒ḍāśa̭-ṅkurvītā॒-'muṣmi̭nne॒va lo॒ka ṛ̭ddhnoti॒ yada॒ṣṭāka̭pāla॒-stenā᳚-''gne॒yo ya-ttri̭kapā॒lastena̭ vaiṣṇa॒va-ssamṛ̭ddhyai॒ yaḥ kā॒mayḙtā॒smin ~lo॒ka ṛ̭ddhnuyā॒miti॒ sa ca॒ru-ṅkṷrvītā॒gnerghṛ॒taṃ-vi~ṣṇo᳚-staṇḍu॒lā-stasmā᳚ [-stasmā᳚t, ca॒ruḥ kā॒ryo᳚-'sminne॒va] 5
-cca॒ruḥ kā॒ryo᳚-'sminne॒va lo॒ka ṛ̭ddhnotyādi॒tyo bha̭vatī॒ yaṃ-vā~ adi̭tira॒syāme॒va prati̭ tiṣṭha॒tyatho̭ a॒syāme॒vādhi̭ ya॒jña-nta̭nute॒ yo vai saṃ̭va~thsa॒ramukhya॒-mabhṛ̭tvā॒-'gni-ñci̭nu॒te yathā̭ sā॒mi garbho̭-'va॒padya̭te tā॒dṛge॒va tadārti॒mārcche᳚-dvaiśvāna॒ra-ndvāda̭śakapāla-mpu॒rastā॒nnirva̭pe-thsaṃva~thsa॒ro vā a॒gni-rvai᳚śvāna॒ro yathā̭ saṃva~thsa॒ramā॒ptvā [ ] 6
kā॒la āga̭te vi॒jāya̭ta e॒vame॒va saṃ̭va~thsa॒ramā॒ptvā kā॒la āga̭te॒-'gni-ñci̭nute॒ nā-''rti॒mārccha̭tye॒ṣā vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūrya-dvai᳚śvāna॒raḥ pri॒yāme॒vāsya̭ ta॒nuva॒mava̭ rundhe॒ trīṇye॒tāni̭ ha॒vīgṃṣi̭ bhavanti॒ traya̭ i॒me lo॒kā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒gṃ॒ rohā̭ya || 7 ||
(ya॒driyaṃ̭-vā~॒yu - ryacchma̭śru॒ṇasta-d- vā॒yo - rni॒rvapa̭ti de॒vatā॒ - stasmā̭ - dā॒ptvā - ṣṭātrigṃ̭śacca ) (a. 1)
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā pre॒ṇā-'nu॒ prāvi̭śa॒-ttābhyaḥ॒ puna॒-ssambha̭vitu॒-nnāśa̭kno॒-thso᳚-'bravīdṛ॒ddhnava॒di-thsa yo me॒taḥ punaḥ̭ sañci॒nava॒diti॒ ta-nde॒vā-ssama̭cinva॒-ntato॒ vai ta ā᳚rdhnuva॒n॒ ya-thsa॒maci̭nva॒-ntaccitya̭sya citya॒tvaṃ-ya~ e॒vaṃ-vi~॒dvāna॒gni-ñci̭nu॒ta ṛ॒ddhnotye॒va kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭huragni॒vā- [ityā̭huragni॒vān, a॒sā॒nīti॒ vā] 8
-na̭sā॒nīti॒ vā a॒gniścī̭yate 'gni॒vāne॒va bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hurde॒vā mā̭ veda॒nniti॒ vā a॒gniścī̭yate vi॒durḙna-nde॒vāḥ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hurgṛ॒hya̭sā॒nīti॒ vā a॒gniścī̭yate gṛ॒hyḙva bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭huḥ paśu॒māna̭sā॒nīti॒ vā a॒gni- [vā a॒gniḥ, cī॒ya॒te॒ pa॒śu॒māne॒va] 9
-ścī̭yate paśu॒māne॒va bha̭vati॒ kasmai॒ kama॒gniścī̭yata॒ ityā̭hu-ssa॒pta mā॒ purṷṣā॒ upa̭ jīvā॒niti॒ vā a॒gniścī̭yate॒ trayaḥ॒ prāñca॒strayaḥ̭ pra॒tyañca̭ ā॒tmā sa̭pta॒ma e॒tāva̭nta e॒vaina̭ma॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭ jīvanti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭cikīṣata॒ ta-mpṛ̭thi॒vya̭bravī॒nna mayya॒gni-ñce᳚ṣya॒se-'ti̭ mā dhakṣyati॒ sā tvā̭-'tida॒hyamā̭nā॒ vi dha̭viṣye॒ [vi dha̭viṣye, sa pāpī̭yā-] 10
sa pāpī̭yā-nbhaviṣya॒sīti॒ so᳚-'bravī॒-ttathā॒ vā a॒ha-ṅka̭riṣyāmi॒ yathā᳚ tvā॒ nāti̭dha॒kṣyatīti॒ sa i॒māma॒bhya̭mṛśa-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒detī॒māme॒veṣṭa̭kā-ṅkṛ॒tvopā̭-dha॒ttā-na̭tidāhāya॒ ya-tpratya॒gni-ñci̭nvī॒ta tada॒bhi mṛ̭śe-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒de- [-ddhru॒vā sī̭da, itī॒māme॒veṣṭa̭kā] 11
-tī॒māme॒veṣṭa̭kā-ṅkṛ॒tvopa̭ dha॒tte-'na̭tidāhāya pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa e॒tamukhya̭mapaśya॒-ttagṃ saṃ̭va~thsa॒rama̭bibha॒stato॒ vai sa prājā̭yata॒ tasmā᳚-thsaṃva~thsa॒ra-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ taṃ-va~sa̭vo-'bruva॒-npra tvama̭janiṣṭhā va॒ya-mprajā̭yāmahā॒ iti॒ taṃ-va~sṷbhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-tta-ntrīṇyahā᳚nyabibharu॒-stena॒ [-stena̭, trīṇi̭] 12
trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-ttrya॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tā-nru॒drā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒ya-mprajā̭yāmahā॒ iti॒ tagṃ ru॒drebhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ntagṃ ṣaḍahā᳚nyabibharu॒stena॒ trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-thṣaḍa॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tānā̭di॒tyā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒ya- [-~va॒yam, pra jā̭yāmahā॒] 13
-mpra jā̭yāmahā॒ iti॒ tamā̭di॒tyebhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-nta-ndvāda॒śāhā᳚nyabibharu॒stena॒ trīṇi̭ ca śa॒tānyasṛ̭janta॒ traya̭strigṃśata-ñca॒ tasmā᳚-ddvādaśā॒ha-mbhā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate॒ tena॒ vai te sa॒hasra̭masṛjanto॒khāgṃ sa̭hasrata॒mīṃ-ya~ e॒vamukhyagṃ̭ sāha॒sraṃ-ve~da॒ pra sa॒hasra̭-mpa॒śūnā᳚pnoti || 14 ||
(a॒gni॒vān - pa̭śu॒māna̭sā॒nīti॒ vā a॒gni - rdha̭viṣye - mṛśe-tpra॒jāpa̭tistvā sādayatu॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva dhru॒vā sī̭da॒ - tena॒ - tānā̭di॒tyā a̭bruva॒-npra yū॒yama̭janiḍhvaṃ-va~॒yaṃ - ca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
yajṷṣā॒ vā e॒ṣā kri̭yate॒ yajṷṣā pacyate॒ yajṷṣā॒ vi mṷcyate॒ yadu॒khā sā vā e॒ṣaitarhi̭ yā॒tayā᳚mnī॒ sā na punaḥ̭ pra॒yujyetyā̭hu॒ragnḙ yu॒kṣvā hi ye tava̭ yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ ityu॒khāyā᳚-ñjuhoti॒ tenai॒vainā॒-mpunaḥ॒ prayṷṅkte॒ tenāyā̭tayāmnī॒ yo vā a॒gniṃ-yo~ga॒ āga̭te yu॒nakti̭ yu॒ṅkte yṷñjā॒neṣvagnḙ [yṷñjā॒neṣvagne᳚, yu॒kṣvā hi] 15
yu॒kṣvā hi ye tava̭ yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ ityā̭hai॒ṣa vā a॒gneryoga॒stenai॒vainaṃ̭-yu~nakti yu॒ṅkte yṷñjā॒neṣṷ brahmavā॒dino̭ vadanti॒ nya̭ṅṅa॒gniścḙta॒vyā(3) ṷttā॒nā(3) iti॒ vaya̭sāṃ॒-vā~ e॒ṣa pra̭ti॒mayā̭ cīyate॒ yada॒gniryannya̭ñca-ñcinu॒yā-tpṛ̭ṣṭi॒ta ḙna॒māhṷtaya ṛccheyu॒ryadṷttā॒na-nna pati̭tugṃ śaknuyā॒dasṷvargyo-'sya syā-tprā॒cīna̭-muttā॒na- [-muttā॒nam, pu॒ru॒ṣa॒śī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti] 16
-mpṷruṣaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti mukha॒ta e॒vaina॒māhṷtaya ṛcchanti॒ nottā॒na-ñci̭nute suva॒rgyo᳚-'sya bhavati sau॒ryā jṷhoti॒ cakṣṷre॒vāsmi॒-nprati̭ dadhāti॒ dvirjṷhoti॒ dve hi cakṣṷṣī samā॒nyā jṷhoti samā॒nagṃ hi cakṣu॒-ssamṛ̭ddhyai devāsu॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒-nte vā॒maṃ-va~su॒ sa-nnya̭dadhata॒ tadde॒vā vā̭ma॒bhṛtā̭-'vṛñjata॒ tadvā̭ma॒bhṛto̭ vāmabhṛ॒ttvaṃ-ya~dvā̭ma॒bhṛta̭ mupa॒dadhā̭ti vā॒mame॒va tayā॒ vasu॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte॒ hira̭ṇyamūrdhnī bhavati॒ jyoti॒rvai hira̭ṇya॒-ñjyoti̭rvā॒ma-ñjyoti̭ṣai॒vāsya॒ jyoti̭rvā॒maṃ-vṛ~̭ṅkte dviya॒jurbha̭vati॒ prati̭ṣṭhityai || 17 ||
(yu॒ñjā॒neṣvagne᳚-prā॒cīna̭muttā॒naṃ - ~vā̭ma॒bhṛtaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 3)
āpo॒ varṷṇasya॒ patna̭ya āsa॒-ntā a॒gnira॒bhya̭ddhyāya॒-ttā-ssama̭bhava॒-ttasya॒ retaḥ॒ parā̭-'pata॒-ttadi॒yama̭bhava॒dya-ddvi॒tīya̭-mpa॒rā-'pa̭ta॒-ttada॒sāva̭bhavadi॒yaṃ-vai~ vi॒rāḍa॒sau sva॒rāḍ ya-dvi॒rājā̭vupa॒dadhā̭tī॒me e॒vopa̭ dhatte॒ yadvā a॒sau retaḥ̭ si॒ñcati॒ tada॒syā-mprati̭ tiṣṭhati॒ ta-tpra jā̭yate॒ tā oṣa̭dhayo [oṣa̭dhayaḥ, vī॒rudho̭] 18
vī॒rudho̭ bhavanti॒ tā a॒gnira̭tti॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ praiva jā̭yate-'nnā॒do bha̭vati॒ yo rḙta॒svī syā-tpra̭tha॒māyā॒-ntasya॒ cityā̭mu॒bhe upa̭ daddhyādi॒me e॒vāsmai̭ sa॒mīcī॒ retaḥ̭ siñcato॒ ya-ssi॒ktarḙtā॒-ssyā-tpra̭tha॒māyā॒-ntasya॒ cityā̭ma॒nyāmupa̭ daddhyādutta॒māyā̭ma॒nyāgṃ reta̭ e॒vāsya̭ si॒ktamā॒bhyāmṷbha॒yataḥ॒ pari̭ gṛhṇāti saṃva~thsa॒ra-nna ka- [saṃva~thsa॒ra-nna kam, ca॒na pra॒tyava̭rohe॒nna] 19
-ñca॒na pra॒tyava̭rohe॒nna hīme kañca॒na pra̭tyava॒roha̭ta॒stadḙnayorvra॒taṃ-yo~ vā apa̭ śīrṣāṇama॒gni-ñci̭nu॒te-'pa̭śīrṣā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya-ssaśī̭rṣāṇa-ñcinu॒te saśī̭rṣā॒ 'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ citti̭-ñjuhomi॒ mana̭sā ghṛ॒tena॒ yathā̭ de॒vā i॒hā-''gama̭n vī॒tiho᳚trā ṛtā॒vṛdhaḥ̭ samu॒drasya̭ va॒yuna̭sya॒ patma̭n ju॒homi̭ vi॒śvaka̭rmaṇe॒ viśvā-'hā-'ma̭rtyagṃ ha॒viriti̭ svayamātṛ॒ṇṇāmṷpa॒dhāya̭ juho- [juhoti, e॒tadvā] 20
-tye॒tadvā a॒gne-śśira॒-ssaśī̭rṣāṇame॒vāgni-ñci̭nute॒ saśī̭rṣā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ suva॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ cīyate॒ yada॒gnistasya॒ yadaya̭thāpūrva-ṅkri॒yate 'sṷvargyamasya॒ ta-thsṷva॒rgyo᳚ 'gniściti̭mupa॒dhāyā॒bhi mṛ̭śe॒ccitti॒maci̭tti-ñcinava॒dvi vi॒dvā-npṛ॒ṣṭheva̭ vī॒tā vṛ̭ji॒nā ca॒ martā᳚-nrā॒ye ca̭ na-ssvapa॒tyāya̭ deva॒ diti̭-ñca॒ rāsvā-di̭timuru॒ṣyeti̭ yathāpū॒rvame॒vainā॒mupa̭ dhatte॒ prāñca̭mena-ñcinute suva॒rgyo᳚-'sya bhavati || 21 ||
(oṣa̭dhayaḥ॒ - kaṃ - jṷhoti - svapa॒tyāyā॒ - ṣṭāda̭śa ca) (a. 4)
vi॒śvaka̭rmā di॒śā-mpati॒-ssa naḥ̭ pa॒śū-npā̭tu॒ so᳚-'smā-npā̭tu॒ tasmai॒ namaḥ̭ pra॒jāpa̭tī ru॒dro varṷṇo॒ 'gnirdi॒śā-mpati॒-ssa naḥ̭ pa॒śū-npā̭tu॒ so᳚-'smā-npā̭tu॒ tasmai॒ nama̭ e॒tā vai de॒vatā̭ e॒teṣā᳚-mpaśū॒nā-madhi̭pataya॒-stābhyo॒ vā e॒ṣa ā vṛ̭ścyate॒ yaḥ pa̭śuśī॒r॒ṣāṇyṷpa॒ dadhā̭ti hiraṇyeṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒tābhya̭ e॒va de॒vatā᳚bhyo॒ nama̭skaroti brahmavā॒dino̭ [brahmavā॒dinaḥ̭, va॒da॒ntya॒gnau grā॒myā-] 22
vadantya॒gnau grā॒myā-npa॒śū-npra da̭dhāti śu॒cā-''ra॒ṇyāna̭rpayati॒ ki-ntata॒ ucchigṃ̭ṣa॒tīti॒ yaddhi̭raṇyeṣṭa॒kā ṷpa॒dadhā᳚tya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇyama॒mṛtḙnai॒va grā॒myebhyaḥ̭ pa॒śubhyo̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti॒ naināṋ hinasti prā॒ṇo vai pra̭tha॒mā sva̭yamātṛ॒ṇṇā vyā॒no dvi॒tīyā̭-'pā॒nastṛ॒tīyā-'nu॒ prā-'ṇyā᳚-tpratha॒māg sva̭yamātṛ॒ṇṇāmṷpa॒dhāya̭ prā॒ṇenai॒va prā॒ṇagṃ sama̭rdhayati॒ vya̭nyā- [sama̭rdhayati॒ vya̭nyāt, dvi॒tīyā̭mupa॒dhāya̭] 23
-ddvi॒tīyā̭mupa॒dhāya̭ vyā॒nenai॒va vyā॒nagṃ sama̭rdhaya॒tyapā᳚n yāttṛ॒tīyā̭mupa॒dhāyā̭-pā॒nenai॒vāpā॒nagṃ sama̭rdhaya॒tyatho᳚ prā॒ṇaire॒vaina॒gṃ॒ sami̭ndhe॒ bhūrbhuva॒-ssuva॒riti̭ svayamātṛ॒ṇṇā upa̭ dadhātī॒me vai lo॒kā-ssva̭yamātṛ॒ṇṇā e॒tābhiḥ॒ khalu॒vai vyāhṛ̭tībhiḥ pra॒jāpa̭tiḥ॒ prā-'jā̭yata॒ yade॒tābhi॒rvyāhṛ̭tībhi-ssvayamātṛ॒ṇṇā ṷpa॒dadhā̭tī॒māne॒va lo॒kānṷpa॒dhāyai॒ṣu [ ] 24
lo॒keṣvadhi॒ prajā̭yate prā॒ṇāya̭ vyā॒nāyā̭pā॒nāya̭ vā॒ce tvā॒ cakṣṷṣe tvā॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭dā॒gninā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jigāgṃsa॒-ntena॒ pati̭tu॒-nnāśa̭knuva॒-nta e॒tāścata̭sra-ssvayamātṛ॒ṇṇā a̭paśya॒-ntā di॒kṣūpā̭dadhata॒ tena̭ sa॒rvata̭ścakṣuṣā suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒ yaccata̭sra-ssvayamātṛ॒ṇṇā di॒kṣṷ̄pa॒dadhā̭ti sa॒rvata̭ścakṣuṣai॒va tada॒gninā॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 25 ||
(bra॒hma॒vā॒dino॒ - vya̭nyā - de॒ṣu - yaja̭māna॒ - strīṇi̭ ca) (a. 5)
agna॒ ā yā̭hi vī॒taya॒ ityā॒hā-hva̭tai॒vaina̭-ma॒gni-ndū॒taṃ-vṛ~̭ṇīmaha॒ ityā̭ha hū॒tvaivainaṃ̭-vṛ~ṇīte॒ 'gninā॒-'gni-ssami̭ddhyata॒ ityā̭ha॒ sami̭ndha e॒vaina̭ma॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana॒dityā̭ha॒ sami̭ddha e॒vāsmi̭nnindri॒ya-nda̭dhātya॒gne-sstoma̭-mmanāmaha॒ ityā̭ha manu॒ta e॒vaina̭me॒tāni॒ vā ahnāgṃ̭ rū॒pā- [rū॒pāṇi̭, a॒nva॒hame॒vaina̭-] 26
-ṇya̭nva॒hame॒vaina̭-ñcinu॒te 'vāhnāgṃ̭ rū॒pāṇi̭ rundhe brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyādyā॒tayā᳚mnīra॒nyā iṣṭa̭kā॒ ayā̭tayāmnī loka-mpṛ॒ṇetyai᳚ndrā॒gnī hi bā̭rhaspa॒tyeti̭ brūyādindrā॒gnī ca॒ hi de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒ścā-yā̭tayāmāno 'nuca॒rava̭tī bhava॒tyajā̭mitvāyā -nu॒ṣṭubhā-'nṷ caratyā॒tmā vai lo̭ka-mpṛ॒ṇā prā॒ṇo̭ 'nu॒ṣṭu-ptasmā᳚-tprā॒ṇa-ssarvā॒ṇyaṅgā॒nyanṷ carati॒ tā a̭sya॒ sūda̭dohasa॒ [sūda̭dohasaḥ, ityā̭ha॒] 27
ityā̭ha॒ tasmā॒-tparṷṣiparuṣi॒ rasa॒-ssomagg̭ śrīṇanti॒ pṛśña̭ya॒ ityā॒hānnaṃ॒-vai~ pṛśñyanna̭me॒vāva̭ rundhe॒-'rko vā a॒gnira॒rko-'nna॒manna̭me॒vāva̭ rundhe॒ janma̭-nde॒vānāṃ॒-vi~śa̭stri॒ṣvā ro̭ca॒ne di॒va ityā̭he॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān jyoti̭ṣmataḥ karoti॒ yo vā iṣṭa̭kānā-mprati॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī॒detyā̭hai॒ṣā vā iṣṭa̭kānā-mprati॒ṣṭhā ya e॒vaṃ-ve~da॒ pratye॒vati̭ṣṭhati || 28 ||
(rū॒pāṇi॒ - sūda̭dohasa॒ - stayā॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 6)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ cīyate॒ yada॒gnirvajra̭ ekāda॒śinī॒ yada॒gnāvḙkāda॒śinī᳚-mminu॒yā-dvajrḙṇainagṃ suva॒rgāllo॒kāda॒ntarda̭ddhyā॒dyanna mi̭nu॒yā-thsvarṷbhiḥ pa॒śūn vya̭rdhayedekayū॒pa-mmi̭noti॒ nainaṃ॒-va~jrḙṇa suva॒rgāllo॒kāda̭nta॒rdadhā̭ti॒ na svarṷbhiḥ pa॒śūn vya̭rdhayati॒ vi vā e॒ṣa i̭ndri॒yeṇa̭ vī॒ryḙṇardhyate॒ yo᳚-'gni-ñci॒nva-nna̭dhi॒krāma̭tyaindri॒ya- [-nna̭dhi॒krāma̭tyaindri॒yā, ṛ॒cā ''krama̭ṇa॒-] 29
-rcā ''krama̭ṇa॒-mpratīṣṭa̭kā॒mupa̭ daddhyā॒nnendri॒yeṇa̭ vī॒ryḙṇa॒ vyṛ̭ddhyate ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gnistasya̭ ti॒sra-śśa̭ra॒vyāḥ᳚ pra॒tīcī̭ ti॒raścya॒nūcī॒ tābhyo॒ vā e॒ṣa ā vṛ̭ścyate॒ yo᳚-'gni-ñci̭nu॒te᳚ 'gni-ñci॒tvā ti̭sṛdha॒nvamayā̭cita-mbrāhma॒ṇāya̭ dadyā॒-ttābhya̭ e॒va nama̭skaro॒tyatho॒ tābhya̭ e॒vā-''tmāna॒-nniṣkrī̭ṇīte॒ yattḙ rudra pu॒ro [rudra pu॒raḥ, dhanu॒sta-dvāto॒] 30
dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra saṃva~thsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudra dakṣi॒ṇā dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra parivathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudra pa॒ścāddhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudredāvathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudrotta॒rā-ddhanu॒sta- [ddhanu॒stat, vāto॒] 31
-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudreduvathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi॒ yattḙ rudro॒pari॒ dhanu॒sta-dvāto॒ anṷ vātu te॒ tasmai̭ te rudra vathsa॒reṇa॒ nama̭skaromi ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gni-ssa yathā᳚ vyā॒ghraḥ kru॒ddha-stiṣṭha̭tye॒vaṃ-vā~ e॒ṣa e॒tarhi॒ sañci̭tame॒tairupa̭ tiṣṭhate namaskā॒rai-re॒vainagṃ̭ śamayati॒ ye᳚-'gnayaḥ̭ - [ye᳚-'gnayaḥ̭, pu॒rī॒ṣyāḥ᳚] 32
purī॒ṣyāḥ᳚ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | teṣā॒-ntvama̭syutta॒maḥ praṇo̭ jī॒vāta̭ve suva || āpa̭-ntvā-'gne॒ mana॒sā ''pa̭-ntvā-'gne॒ tapa॒sā ''pa̭-ntvā-'gne dī॒kṣayā ''pa̭-ntvā-'gna upa॒sadbhi॒rāpa̭-ntvā-'gne su॒tyayā-''pa̭-ntvā-'gne॒ dakṣi̭ṇābhi॒rāpa̭-ntvā-'gne 'vabhṛ॒thenāpa̭-ntvā-'gne va॒śayā ''pa̭-ntvā-'gne svagākā॒reṇetyā̭hai॒ ṣā vā a॒gnerāpti॒stayai॒vaina̭māpnoti || 33 ||
(ai॒ndri॒yā - pu॒ra - ṷtta॒rāddhanu॒sta- da॒gnaya̭ - āhā॒ - ṣṭau ca̭) (a. 7)
gā॒ya॒treṇa̭ pu॒rastā॒dupa̭ tiṣṭhate prā॒ṇame॒vāsmi̭-ndadhāti bṛha-drathanta॒rābhyā᳚-mpa॒kṣāvoja̭ e॒vāsmi̭-ndadhātyṛtu॒sthāya̭jñā-ya॒jñiyḙna॒ puccha̭mṛ॒tuṣve॒va prati̭ tiṣṭhati pṛ॒ṣṭhairupa̭ tiṣṭhate॒ tejo॒ vai pṛ॒ṣṭhāni॒ teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti pra॒jāpa̭tira॒gnima̭sṛjata॒ so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ parāṃ̭ai॒-ttaṃ-vā~̭rava॒ntīyḙnā-vārayata॒ ta-dvā̭rava॒ntīya̭sya vāravantīya॒tvagg śyai॒tena̭ śye॒tī a̭kuruta॒ tacchyai॒tasya̭ śyaita॒tvaṃ- [śyaita॒tvam, ya-dvā̭rava॒ntīyḙnopa॒tiṣṭha̭te] 34
-~ya-dvā̭rava॒ntīyḙnopa॒tiṣṭha̭te vā॒raya̭ta e॒vainagg̭ śyai॒tena̭ śye॒tī kṷrute pra॒jāpa̭te॒rhṛda̭yenā-pipa॒kṣa-mpratyupa̭ tiṣṭhate pre॒māṇa̭me॒vāsya̭ gacchati॒ prācyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gninā̭ de॒vata̭yā॒-'gne-śśī॒rṣṇāgne-śśira॒ upa̭ dadhāmi॒ dakṣi̭ṇayā tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendrḙṇa de॒vata̭yā॒-'gneḥ pa॒kṣeṇā॒gneḥ pa॒kṣamupa̭ dadhāmi pra॒tīcyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ [di॒śā sā̭dayāmi, jāga̭tena॒] 35
jāga̭tena॒ chanda̭sā savi॒trā de॒vata̭yā॒-'gneḥ pucchḙnā॒gneḥ puccha॒mupa̭ dadhā॒myudī᳚cyā tvā di॒śā sā̭dayā॒myānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā mi॒trāvarṷṇābhyāṃ e॒vata̭yā॒-'gneḥ pa॒kṣeṇā॒gneḥ pa॒kṣamupa̭ dadhāmyū॒rdhvayā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā॒ bṛha॒spati̭nā de॒vata̭yā॒-'gneḥ pṛ॒ṣṭhenā॒gneḥ pṛ॒ṣṭhamupa̭ dadhāmi॒ yo vā apā᳚tmānama॒gni-ñci̭nu॒te-'pā᳚tmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya-ssātmā̭na-ñcinu॒te sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vatyātmeṣṭa॒kā upa̭ dadhātye॒ṣa vā a॒gnerā॒tmā sātmā̭name॒vāgni-ñci̭nute॒ sātmā॒-'muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭vati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 36 ||
(śyai॒ta॒tvaṃ - pra॒tīcyā᳚ tvā di॒śā sā̭dayāmi॒ - ya-ssātmā̭na-ñcinu॒te - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 8)
agna̭ udadhe॒ yā ta॒ iṣṷryu॒vā nāma॒ tayā̭ no mṛḍa॒ tasyā᳚ste॒ nama॒stasyā᳚sta॒ upa॒ jīva̭nto bhūyā॒smāgnḙ duddhra gahya kigṃśila vanya॒ yā ta॒ iṣṷryu॒vā nāma॒ tayā̭ no mṛḍa॒ tasyā᳚ste॒ nama॒stasyā᳚sta॒ upa॒ jīva̭nto bhūyāsma॒ pañca॒ vā e॒te᳚-'gnayo॒ yaccita̭ya uda॒dhire॒va nāma̭ pratha॒mo du॒ddhro [du॒ddhraḥ, dvi॒tīyo॒] 37
dvi॒tīyo॒ gahya̭stṛ॒tīyaḥ̭ kigṃśi॒laśca̭tu॒rtho vanyaḥ̭ pañca॒mastebhyo॒ yadāhṷtī॒rna jṷhu॒yāda̭ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ pra da̭heyu॒ryade॒tā āhṷtīrju॒hoti̭ bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚ñchamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭tyaddhva॒ryurna yaja̭māno॒ vāmma̭ ā॒sa-nna॒soḥ prā॒ṇo᳚-'kṣyoścakṣuḥ॒ karṇa̭yo॒-śśrotra̭-mbāhu॒vorbala̭-mūru॒vorojo-'ri̭ṣṭā॒ viśvā॒nyaṅgā̭ni ta॒nū- [ta॒nūḥ, ta॒nuvā̭ me] 38
-sta॒nuvā̭ me sa॒ha nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsī॒rapa॒ vā e॒tasmā᳚-tprā॒ṇāḥ krā̭manti॒ yo᳚-'gni-ñci॒nvanna̭dhi॒ krāma̭ti॒ vāmma̭ ā॒sa-nna॒soḥ prā॒ṇa ityā̭ha prā॒ṇāne॒vā-''tma-ndha̭tte॒ yo ru॒dro a॒gnau yo a॒phsu ya oṣa̭dhīṣu॒ yo ru॒dro viśvā॒ bhuva̭nā-''vi॒veśa॒ tasmai̭ ru॒drāya॒ namo̭ a॒stvāhṷtibhāgā॒ vā a॒nye ru॒drā ha॒virbhā̭gā [ru॒drā ha॒virbhā̭gāḥ, a॒nye śa̭taru॒drīyagṃ̭] 39
a॒nye śa̭taru॒drīyagṃ̭ hu॒tvā gā̭vīdhu॒ka-ñca॒rume॒tena॒ yajṷṣā cara॒māyā॒miṣṭa̭kāyā॒-nni da̭ddhyā-dbhāga॒dheyḙnai॒vainagṃ̭ śamayati॒ tasya॒ tvai śa̭taru॒drīyagṃ̭ hu॒tamityā̭hu॒ryasyai॒tada॒gnau kri॒yata॒ iti॒ vasa̭vastvā ru॒draiḥ pu॒rastā᳚-tpāntu pi॒tara̭stvā ya॒marā̭jānaḥ pi॒tṛbhi̭rdakṣiṇa॒taḥ pā᳚ntvādi॒tyāstvā॒ viśvai᳚rde॒vaiḥ pa॒ścā-tpā᳚ntu dyutā॒nastvā̭ māru॒to ma॒rudbhi̭ruttara॒taḥ pā̭tu [ ] 40
de॒vāstvendra̭jyeṣṭhā॒ varṷṇarājāno॒ 'dhastā᳚cco॒-pari̭ṣṭhācca pāntu॒ na vā e॒tena̭ pū॒to na meddhyo॒ na prokṣi̭to॒ yadḙna॒mataḥ̭ prā॒cīna̭-mpro॒kṣati॒ ya-thsañci̭ta॒mājyḙna pro॒kṣati॒ tena̭ pū॒tastena॒ meddhya॒stena॒ prokṣi̭taḥ || 41 ||
(du॒dhra - sta॒nū - rha॒virbhā̭gāḥ - pātu॒ - dvātrigṃ̭śacca) (a. 9)
sa॒mīcī॒ nāmā̭si॒ prācī॒ diktasyā᳚ste॒ 'gniradhi̭pati rasi॒to ra̭kṣi॒tā yaścādhi̭pati॒ ryaśca̭ go॒ptā tābhyā॒-nnama॒stauno̭ mṛḍayatā॒-nte ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vā~॒-ñjambhḙ dadhāmyoja॒svinī॒ nāmā̭si dakṣi॒ṇā di-ktasyā᳚sta॒ indro-'dhi̭patiḥ॒ pṛdā̭kuḥ॒ prācī॒ nāmā̭si pra॒tīcī॒ di-ktasyā᳚ste॒ [di-ktasyā᳚ste, somo-'dhi̭pati-] 42
somo-'dhi̭pati-ssva॒jo̭ 'va॒sthāvā॒ nāmā॒-syudī̭cī॒ di-ktasyā᳚ste॒ varu॒ṇo-'dhi̭pati-sti॒raśca̭ rāji॒-radhi̭patnī॒ nāmā̭si bṛha॒tī di-ktasyā᳚ste॒ bṛha॒spati॒-radhi̭pati-śśvi॒tro va॒śinī॒ nāmā̭sī॒ya-ndi-ktasyā᳚ste ya॒mo-'dhi̭patiḥ ka॒lmāṣa̭ grīvo rakṣi॒tā yaścādhi̭pati॒ ryaśca̭ go॒ptā tābhyā॒-nnama॒stau no̭ mṛḍayatā॒-nte ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ [ ] 43
no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vā~॒-ñjambhḙ dadhāmye॒tā vai de॒vatā̭ a॒gni-ñci॒tagṃ ra̭kṣanti॒ tābhyo॒ yadāhṷtī॒rna jṷhu॒yā-da̭ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca dhyāyeyu॒ryade॒tā āhṷtīrju॒hoti̭ bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚-ñchamayati॒ nā-''rti॒-mārccha̭tyaddhva॒ryurna yaja̭māno he॒tayo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-vaḥ ~pu॒ro gṛ॒hā a॒gnirva॒ iṣa̭va-ssali॒lo ni̭li॒pā-nnāma̭ [ ] 44
stha॒ teṣāṃ᳚-vo~ dakṣi॒ṇā gṛ॒hāḥ pi॒taro̭ va॒ iṣa̭va॒-ssaga̭ro va॒jriṇo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-vaḥ ~pa॒ścā-dgṛ॒hā-ssvapno̭ va॒ iṣa̭vo॒ gahva̭ro 'va॒sthāvā̭no॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-va~ utta॒rā-dgṛ॒hā āpo̭ va॒ iṣa̭va-ssamu॒dro-'dhi̭patayo॒ nāma̭ stha॒ teṣāṃ᳚-va~ u॒pari̭ gṛ॒hā va॒r॒ṣaṃ-va~॒ iṣa॒vo-'va̭svān kra॒vyā nāma̭ stha॒ pārthi̭vā॒-steṣāṃ᳚-va~ i॒ha gṛ॒hā [gṛ॒hāḥ, annaṃ̭-va~॒] 45
annaṃ̭-va~॒ iṣa̭vo 'nimi॒ṣo vā̭tanā॒ma-ntebhyo̭ vo॒ nama॒ste no̭ mṛḍayata॒ te ya-ndvi॒ṣmo yaśca̭ no॒ dveṣṭi॒ taṃ-vo~॒ jambhḙ dadhāmi hu॒tādo॒ vā a॒nye de॒vā a̭hu॒tādo॒-'nye tāna̭gni॒cide॒vobhayā᳚-nprīṇāti da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇai॒tā āhṷtīrjuhoti bhāga॒dheyḙnai॒vainā᳚-nprīṇā॒tyatho॒ khalvā̭hu॒riṣṭa̭kā॒ vai de॒vā a̭hu॒tāda॒ i- [a̭hu॒tāda॒ iti̭, a॒nu॒pa॒ri॒krāma̭-] 46
-tya̭nupari॒krāma̭-ñjuho॒tyapa̭rivargame॒vainā᳚-nprīṇātī॒magg stana॒mūrja̭svanta-ndhayā॒pā-mprapyā̭tamagne sari॒rasya॒ maddhye᳚ | uthsa̭-ñjuṣasva॒ madhṷmantamūrva samu॒driya॒gṃ॒ sada̭na॒mā vi̭śasva || yo vā a॒gni-mpra॒yujya॒ na vi̭mu॒ñcati॒ yathā-'śvo̭ yu॒kto-'vi̭mucyamānaḥ॒, kṣuddhya̭-nparā॒bhava̭tye॒vama̭syā॒gniḥ parā̭ bhavati॒ ta-mpa̭rā॒bhava̭ntaṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ parā̭ bhavati॒ so᳚-'gni-ñci॒tvā lū॒kṣo [lū॒kṣaḥ, bha॒va॒tī॒magg stana॒] 47
bha̭vatī॒magg stana॒-mūrja̭svanta-ndhayā॒pāmityājya̭sya pū॒rṇāg sruca̭-ñjuhotye॒ṣa vā a॒gnervi̭mo॒ko vi॒mucyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhāti॒ tasmā̭dāhu॒ryaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na su॒dhāyagṃ̭ ha॒ vai vā॒jī suhi̭to dadhā॒tītya॒gnirvāva vā॒jī tame॒va ta-tprī̭ṇāti॒ sa ḙna-mprī॒taḥ prī̭ṇāti॒ vasī̭yā-nbhavati || 48 ||
(pra॒tīcī॒ diktasyā᳚ste-dvi॒ṣmo yaśca̭-nili॒mpā nā-me॒ ha gṛ॒hā-iti̭-lū॒kṣo-vasī̭yā-nbhavati) (a. 10)
indrā̭ya॒ rājñḙ sūka॒ro varṷṇāya॒ rājñe॒ kṛṣṇo̭ ya॒māya॒ rājña॒ ṛśya̭ ṛṣa॒bhāya॒ rājñḙ gava॒ya-śśā᳚rdū॒lāya॒ rājñḙ gau॒raḥ pṷruṣarā॒jāya̭ ma॒rkaṭaḥ̭ kṣipraśye॒nasya॒ varti̭kā॒ nīla̭ṅgoḥ॒ krimi॒-ssoma̭sya॒ rājñaḥ̭ kulu॒ṅga-ssindho᳚-śśigṃśu॒māro̭ hi॒mava̭to ha॒stī || 49
(indrā̭ya॒ rājñe॒-'ṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 11)
ma॒yuḥ prā̭jāpa॒tya ū॒lo halī᳚kṣṇo vṛṣada॒gṃ॒śaste dhā॒tu-ssara̭svatyai॒ śāriḥ̭ śye॒tā pṷruṣa॒vā-khsara̭svate॒ śukaḥ̭ śye॒taḥ pṷruṣa॒vāgā̭ra॒ṇyo̭-'jo na̭ku॒la-śśakā॒ te pau॒ṣṇā vā॒ce krau॒ñcaḥ || 50 ||
(ma॒yu - strayo̭vigṃśatiḥ) (a. 12)
a॒pā-nnaptrḙ ja॒ṣo nā॒kro maka̭raḥ kulī॒kaya॒ste-'kṷ̄pārasya vā॒ce pai᳚ṅgarā॒jo bhagā̭ya ku॒ṣīta̭ka ā॒tī vā̭ha॒so darvi̭dā॒ te vā̭ya॒vyā̭ di॒gbhyaśca̭kravā॒kaḥ || 51 ||
(a॒pā - mekā॒nnavigṃ̭śa॒tiḥ) (a. 13)
balā̭yājaga॒ra ā॒khu-ssṛ̭ja॒yā śa॒yaṇḍa̭ka॒ste mai॒trā mṛ॒tyavḙ-'si॒to ma॒nyave᳚ sva॒jaḥ kuṃ̭bhī॒nasaḥ̭ puṣkarasā॒do lo̭hitā॒histe tvā॒ṣṭrāḥ pra̭ti॒śrutkā̭yai vāha॒saḥ || 52 ||
(balā̭yā॒ - ṣṭāda̭śa) (a. 14)
pu॒ru॒ṣa॒mṛ॒gaśca॒ndrama̭se go॒dhā kāla̭kā dārvāghā॒ṭaste vana॒spatī̭nāme॒ṇyahne॒ kṛṣṇo॒ rātri̭yai pi॒kaḥ, kṣviṅkā॒ nīla̭śīrṣṇī॒ te᳚-'rya॒mṇe dhā॒tuḥ ka̭tka॒ṭaḥ || 53 ||
(pu॒ru॒ṣa॒mṛ॒go᳚-'ṣṭāda̭śa) (a. 15)
sau॒rī ba॒lākarśyo̭ ma॒yūraḥ̭ śye॒naste ga̭ndha॒rvāṇāṃ॒-va~sṷ̄nā-ṅka॒piñja̭lo ru॒drāṇā᳚-ntitti॒rī ro॒hi-tkṷṇḍṛ॒ṇācī̭ go॒latti̭kā॒ tā a̭phsa॒rasā॒-mara̭ṇyāya sṛma॒raḥ || 54 ||
(sau॒-rya̭ṣṭāda̭śa) (a. 16)
pṛ॒ṣa॒to vai᳚śvade॒vaḥ pi॒tvo nyaṅkuḥ॒ kaśa॒ste-'nṷmatyā anyavā॒po᳚-'rdhamā॒sānā᳚-mmā॒sā-ṅka॒śyapaḥ॒ kvayiḥ̭ ku॒ṭarṷrdātyau॒haste si̭nīvā॒lyai bṛha॒spata̭ye śitpu॒ṭaḥ || 55 ||
(pṛ॒ṣatā᳚- 'ṣṭāda̭śa) (a. 17)
śakā̭ bhau॒mī pā॒ntraḥ kaśo̭ mānthī॒lava॒ste pi̭tṛ॒ṇā-mṛ̭tū॒nā-ñjaha̭kā saṃva~thsa॒rāya॒ lopā̭ ka॒pota॒ ulṷ̄ka-śśa॒śaste nair̭ṛ॒tāḥ kṛ̭ka॒vākuḥ̭ sāvi॒traḥ || 56 ||
(śakā॒ - 'ṣṭāda̭śa ) (a. 18)
rurṷ̄ rau॒draḥ kṛ̭kalā॒sa-śśa॒kuniḥ॒ pippa̭kā॒ te śa̭ra॒vyā̭yai hari॒ṇo mā̭ru॒to brahma̭ṇe śā॒rgasta॒rakṣuḥ̭ kṛ॒ṣṇa-śśvā ca̭tura॒kṣo ga̭rda॒bhasta i̭taraja॒nānā̭ma॒gnaye॒ dhūṅkṣṇā᳚ || 57 ||
(rurṷ - rvigṃśa॒tiḥ) (a. 19)
a॒la॒ja ā᳚ntari॒kṣa u॒dro ma॒dguḥ pla॒vastḙ-'pāmadi̭tyai hagṃsa॒sāci̭rindrā॒ṇyai kīrśā॒ gṛddhraḥ̭ śitika॒kṣī vā᳚rdhrāṇa॒saste di॒vyā dyā̭vāpṛthi॒vyā᳚ śvā॒vit || 58 ||
(a॒la॒jo᳚ - 'ṣṭāda̭śa ) (a. 20)
su॒pa॒rṇaḥ pā᳚rja॒nyo ha॒gṃ॒so vṛko̭ vṛṣada॒gṃ॒śasta ai॒ndrā a॒pāmu॒dro᳚ 'rya॒mṇe lo̭pā॒śa-ssi॒gṃ॒ho na̭ku॒lo vyā॒ghraste ma̭he॒ndrāya॒ kāmā̭ya॒ para̭svān || 59 ||
(su॒pa॒ṇo᳚ - 'ṣṭāda̭śa) (a. 21)
ā॒gne॒yaḥ kṛ॒ṣṇagrī̭va-ssārasva॒tī me॒ṣī ba॒bhru-ssau॒myaḥ pau॒ṣṇa-śśyā॒ma-śśi̭tipṛ॒ṣṭho bā̭rhaspa॒tya-śśi॒lpo vai᳚śvade॒va ai॒ndro̭-'ru॒ṇo mā̭ru॒taḥ ka॒lmāṣa̭ aindrā॒gna-ssagṃ̭hi॒to̭ 'dhorā̭ma-ssāvi॒tro vā̭ru॒ṇaḥ petvaḥ̭ || 60 ||
(ā॒gne॒yo - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 22)
aśva̭stūpa॒ro go̭mṛ॒gaste prā̭jāpa॒tyā ā᳚gne॒yau kṛ॒ṣṇagrī̭vau tvā॒ṣṭrau lo̭maśasa॒kthau śi̭tipṛ॒ṣṭhau bā̭rhaspa॒tyau dhā॒tre pṛ̭ṣoda॒ra-ssau॒ryo ba॒lakṣaḥ॒ petvaḥ̭ || 61 ||
(aśvaḥ॒ - ṣoḍa̭śa) (a. 23)
a॒gnaye-'nī̭kavate॒ rohi̭tāñji-rana॒ḍvā-na॒dhorā̭mau sāvi॒trau pau॒ṣṇau ra̭ja॒tanā̭bhī vaiśvade॒vau pi॒śaṅgaṷ tūpa॒rau mā̭ru॒taḥ ka॒lmāṣa̭ āgne॒yaḥ kṛ॒ṣṇo̭-'ja-ssā̭rasva॒tī me॒ṣī vā̭ru॒ṇaḥ kṛ॒ṣṇa eka̭śitipā॒-tpetvaḥ̭ || 62 ||
(a॒gnaye॒ - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 24)
(yadekḙna - pra॒jāpa̭tiḥ pre॒ṇā-'nu॒ - yaju॒ṣā - ''po̭ - vi॒śvaka॒rmā - 'gna॒ ā yā̭hi - suva॒rgāya॒ vajro̭ - gāya॒treṇā - gna̭ udadhe - sa॒mīcī - ndrā̭ya - ma॒yu - ra॒pāṃ - balā̭ya - puruṣamṛ॒gaḥ - sau॒rī - pṛ̭ṣa॒taḥ - śakā॒ - rurṷ - rala॒jaḥ - sṷpa॒rṇa - ā᳚gne॒yo - 'śvo॒ - 'gnaye-'nī̭kavate॒ - catṷrvigṃśatiḥ)
(yadekḙna॒ - sa pāpī̭yā - ne॒tadvā a॒gne - rdhanu॒sta-d- de॒vāstvendra̭jyeṣṭhā - a॒pā-nnaptre - 'śva̭stūpa॒ro - dviṣa̭ṣṭiḥ)
(yadeke॒, naika̭śitipā॒-tpetvaḥ̭)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.