1.2 - Gavamayanabrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Uddhanyamana-masya — Telugu Script

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే ద్వితీయః ప్రపాఠకః - గవామయనబ్రాహ్మణం

ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥

అనువాకం 1 - ఆధానమన్త్రాః పూర్వప్రపాఠకశేషభూతాః

ఉ॒ద్ధ॒న్యమా॑న-మ॒స్యా అ॑మే॒ద్ధ్యమ్ । అప॑ పా॒ప్మానం॒-యఁజ॑మానస్య హన్తు । శి॒వా నః॑ సన్తు ప్ర॒దిశ॒శ్చత॑స్రః । శ-న్నో॑ మా॒తా పృ॑థి॒వీ తోక॑సాతా ॥ శ-న్నో॑ దే॒వీర॒భిష్ట॑యే । ఆపో॑ భవన్తు పీ॒తయే᳚ । శం-యోఁర॒భి స్ర॑వన్తు నః ॥ వై॒శ్వా॒న॒రస్య॑ రూ॒పమ్ । పృ॒థి॒వ్యా-మ్ప॑రి॒స్రసా᳚ । స్యో॒న-మావి॑శన్తు నః ॥ 1 ॥

యది॒ద-న్ది॒వో యద॒దః పృ॑థి॒వ్యాః । స॒జ॒ఞ్జ్ఞా॒నే రోద॑సీ సమ్బభూ॒వతుః॑ । ఊషా᳚న్ కృ॒ష్ణమ॑వతు కృ॒ష్ణమూషాః᳚ । ఇ॒హోభయో᳚-ర్య॒జ్ఞియ॒-మాగ॑మిష్ఠాః ॥ ఊ॒తీః కు॑ర్వా॒ణో య-త్పృ॑థి॒వీమచ॑రః । గు॒హా॒కార॑-మాఖురూ॒ప-మ్ప్ర॒తీత్య॑ । త-త్తే॒ న్య॑క్తమి॒హ స॒భంర॑న్తః । శ॒త-ఞ్జీ॑వేమ శ॒రద॒-స్సవీ॑రాః ॥ ఊర్జ॑-మ్పృథి॒వ్యా రస॑-మా॒భర॑న్తః । శ॒త-ఞ్జీ॑వేమ శ॒రదః॑ పురూ॒చీః ॥ 2 ॥

వ॒మ్రీభి॒-రను॑విత్త॒-ఙ్గుహా॑సు । శ్రోత్ర॑-న్త ఉ॒ర్వ్యబ॑ధిరా భవామః ॥ ప్ర॒జాప॑తి సృష్టానా-మ్ప్ర॒జానా᳚మ్ । క్షు॒ధోప॑హత్యై సువి॒త-న్నో॑ అస్తు । ఉప॒ప్రభి॑న్న॒మిష॒-మూర్జ॑-మ్ప్ర॒జాభ్యః॑ । సూద॑-ఙ్గృ॒హేభ్యో॒ రస॒మాభ॑రామి ॥ యస్య॑ రూ॒ప-మ్బిభ్ర॑ది॒మా-మవి॑న్దత్ । గుహా॒ ప్రవి॑ష్టాగ్ం సరి॒రస్య॒ మద్ధ్యే᳚ । తస్యే॒దం-విఁహ॑త-మా॒భర॑న్తః । అఛ॑మ్బట్కారమ॒స్యాం-విఁ॑ధేమ ॥ 3 ॥

య-త్ప॒ర్యప॑శ్య-థ్సరి॒రస్య॒ మద్ధ్యే᳚ । ఉ॒ర్వీమప॑శ్య॒-జ్జగ॑తః ప్రతి॒ష్ఠామ్ । త-త్పుష్క॑రస్యా॒యత॑నా॒ద్ధి జా॒తమ్ । ప॒ర్ణ-మ్పృ॑థి॒వ్యాః ప్రథ॑నగ్ం హరామి ॥ యాభి॒రదృగ్ం॑హ॒జ్జగ॑తః ప్రతి॒ష్ఠామ్ । ఉ॒ర్వీమి॒మాం-విఁ॑శ్వజ॒నస్య॑ భ॒ర్త్రీమ్ । తా నః॑ శి॒వా-శ్శర్క॑రా-స్సన్తు॒ సర్వాః᳚ ॥ అ॒గ్నే రేత॑శ్చ॒న్ద్రగ్ం హిర॑ణ్యమ్ । అ॒ద్భ్య-స్సమ్భూ॑త-మ॒మృత॑-మ్ప్ర॒జాసు॑ । త-థ్స॒భంర॑న్నుత్తర॒తో ని॒ధాయ॑ ॥ 4 ॥

అ॒తి॒ ప్ర॒యచ్ఛ॒-న్దురి॑తి-న్తరేయమ్ ॥ అశ్వో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వా యద॑శ్వ॒త్థే ఽతి॑ష్ఠః । సం॒వఁ॒థ్స॒ర-న్దే॒వేభ్యో॑ ని॒లాయ॑ । తత్తే॒ న్య॑క్తమి॒హ స॒భంర॑న్తః । శ॒త-ఞ్జీ॑వేమ శ॒రద॒-స్సవీ॑రాః ॥ ఊ॒ర్జః పృ॑థి॒వ్యా అద్ధ్యుత్థి॑తో-ఽసి । వన॑స్పతే శ॒తవ॑ల్శో॒ విరో॑హ । త్వయా॑ వ॒యమిష॒మూర్జ॒-మ్మద॑న్తః । రా॒యస్పోషే॑ణ॒ సమి॒షా మ॑దేమ ॥ గా॒య॒త్రి॒యా హ్రి॒యమా॑ణస్య॒ యత్తే᳚ ॥ 5 ॥

ప॒ర్ణమప॑త-త్తృ॒తీయ॑స్యై ది॒వో-ఽధి॑ । సో॑-ఽయ-మ్ప॒ర్ణ-స్సో॑మప॒ర్ణాద్ధి జా॒తః । తతో॑ హరామి సోమపీ॒థస్యావ॑-రుద్ధ్యై । దే॒వానా᳚-మ్బ్రహ్మవా॒దం-వఁద॑తాం॒-యఁత్ । ఉ॒పాశృ॑ణో-స్సు॒శ్రవా॒ వై శ్రు॒తో॑-ఽసి । తతో॒ మామావి॑శతు బ్రహ్మవర్చ॒సమ్ । త-థ్స॒భంర॒గ్గ్॒ స్తదవ॑రున్ధీయ సా॒క్షాత్ ॥ యయా॑ తే సృ॒ష్టస్యా॒గ్నేః । హే॒తిమశ॑మయ-త్ప్ర॒జాప॑తిః । తామి॒మామ ప్ర॑దాహాయ ॥ 6 ॥

శ॒మీగ్ం శాన్త్యై॑ హరామ్య॒హమ్ ॥ యత్తే॑ సృ॒ష్టస్య॑ య॒తః । విక॑ఙ్కత॒-మ్భా ఆ᳚ర్ఛజ్జాతవేదః । తయా॑ భా॒సా సమ్మి॑తః । ఉ॒రు-న్నో॑ లో॒కమను॒ ప్రభా॑హి ॥ యత్తే॑ తా॒న్తస్య॒ హృద॑య॒మాచ్ఛి॑న్దన్ జాతవేదః । మ॒రుతో॒-ఽద్భిస్త॑మయి॒త్వా । ఏ॒తత్తే॒ తద॑శ॒నే-స్సమ్భ॑రామి । సాత్మా॑ అగ్నే॒ సహృ॑దయో భవే॒హ ॥ చిత్రి॑యాదశ్వ॒త్థా-థ్సమ్భృ॑తా బృహ॒త్యః॑ ॥ 7 ॥

శరీ॑రమ॒భి సగ్గ్ స్కృ॑తా-స్స్థ । ప్ర॒జాప॑తినా యజ్ఞము॒ఖేన॒ సమ్మి॑తాః । తి॒స్రస్ త్రి॒వృద్భి॑-ర్మిథు॒నాః ప్రజా᳚త్యై ॥ అ॒శ్వ॒త్థా-ద్ధ॑వ్యవా॒హా-ద్ధి జా॒తామ్ । అ॒గ్నే స్త॒నూం-యఁ॒జ్ఞియా॒గ్ం॒ సమ్భ॑రామి । శా॒న్తయో॑నిగ్ం శమీగ॒ర్భమ్ । అ॒గ్నయే॒ ప్రజ॑నయి॒తవే᳚ ॥ యో అ॑శ్వ॒త్థ-శ్శ॑మీగ॒ర్భః । ఆ॒రు॒రోహ॒ త్వే సచా᳚ । త-న్తే॑ హరామి॒ బ్రహ్మ॑ణా ॥ 8 ॥

య॒జ్ఞియైః᳚ కే॒తుభిః॑ స॒హ ॥ య-న్త్వా॑ స॒మభ॑రన్-జాతవేదః । య॒థా॒ శ॒రీ॒ర-మ్భూ॒తేషు॒ న్య॑క్తమ్ । స సమ్భృ॑త-స్సీద శి॒వః ప్ర॒జాభ్యః॑ । ఉ॒రు-న్నో॑ లో॒కమను॑నేషి వి॒ద్వాన్ ॥ ప్ర వే॒ధసే॑ క॒వయే॒ మేద్ధ్యా॑య । వచో॑ వ॒న్దారు॑ వృష॒భాయ॒ వృష్ణే᳚ । యతో॑ భ॒యమభ॑య॒-న్తన్నో॑ అస్తు । అవ॑ దే॒వాన్. య॑జే॒ హేడ్యాన్॑ ॥ స॒మిధా॒-ఽగ్ని-న్దు॑వస్యత ॥ 9 ॥

ఘృ॒తై-ర్బో॑ధయ॒తాతి॑థిమ్ । ఆ-ఽస్మి॑న్. హ॒వ్యా జు॑హోతన ॥ ఉప॑ త్వా-ఽగ్నే హ॒విష్మ॑తీః । ఘృ॒తాచీ᳚ర్యన్తు హర్యత । జు॒షస్వ॑ స॒మిధో॒ మమ॑ ॥ త-న్త్వా॑ స॒మిద్భి॑రఙ్గిరః । ఘృ॒తేన॑ వర్ధయామసి । బృ॒హచ్ఛో॑చా యవిష్ఠ్య ॥ స॒మి॒ద్ధ్యమా॑నః ప్రథ॒మో ను ధర్మః॑ । సమ॒క్తుభి॑రజ్యతే వి॒శ్వవా॑రః ॥ 10 ॥

శో॒చిష్కే॑శో ఘృ॒తని॑ర్ణిక్-పావ॒కః । సు॒య॒జ్ఞో అ॒గ్ని-ర్య॒జథా॑య దే॒వాన్ ॥ ఘృ॒తప్ర॑తీకో ఘృ॒తయో॑నిర॒గ్నిః । ఘృ॒తై-స్సమి॑ద్ధో ఘృ॒తమ॒స్యాన్న᳚మ్ । ఘృ॒త॒ప్రుష॑స్త్వా స॒రితో॑ వహన్తి । ఘృ॒త-మ్పిబన్᳚-థ్సు॒యజా॑ యక్షి దే॒వాన్ ॥ ఆ॒యు॒ర్దా అ॑గ్నే హ॒విషో॑ జుషా॒ణః । ఘృ॒త ప్ర॑తీకో ఘృ॒తయో॑నిరేధి । ఘృ॒త-మ్పీ॒త్వా మధు॒చారు॒ గవ్య᳚మ్ । పి॒తేవ॑ పు॒త్రమ॒భి ర॑క్షతాది॒మమ్ ॥ 11 ॥

త్వామ॑గ్నే సమిధా॒నం-యఁ॑విష్ఠ । దే॒వా దూ॒త-ఞ్చ॑క్రిరే హవ్య॒వాహ᳚మ్ । ఉ॒రు॒జ్రయ॑స-ఙ్ఘృ॒తయో॑ని॒-మాహు॑తమ్ । త్వే॒ష-ఞ్చక్షు॑ర్దధిరే చోద॒యన్వ॑తి ॥ త్వామ॑గ్నే ప్ర॒దివ॒ ఆహు॑త-ఙ్ఘృ॒తేన॑ । సు॒మ్నా॒యవః॑ సుష॒మిధా॒ సమీ॑ధిరే । స వా॑వృధా॒న ఓష॑ధీభిరుక్షి॒తః । ఉ॒రుజ్రయాగ్ం॑సి॒ పార్థి॑వా॒ వితి॑ష్ఠసే ॥ ఘృ॒త ప్ర॑తీకం-వఁ ఋ॒తస్య॑ ధూ॒ర్॒షద᳚మ్ (ధూర్॒షద᳚మ్) । అ॒గ్ని-మ్మి॒త్రన్న స॑మిధా॒న ఋ॑ఞ్జతే ॥ 12 ॥

ఇన్ధా॑నో అ॒క్రో వి॒దథే॑షు॒ దీద్య॑త్ । శు॒క్రవ॑ర్ణా॒ముదు॑ నో యగ్ంసతే॒ ధియ᳚మ్ ॥ ప్ర॒జా అ॑గ్నే॒ సంవాఁ॑సయ । ఆశా᳚శ్చ ప॒శుభిః॑ స॒హ । రా॒ష్ట్రాణ్య॑స్మా॒ ఆధే॑హి । యాన్యాస᳚న్-థ్సవి॒తు-స్స॒వే ॥ మ॒హీ వి॒శ్పత్నీ॒ సద॑నే ఋ॒తస్య॑ । అ॒ర్వాచీ॒ ఏత॑-న్ధరుణే రయీ॒ణామ్ । అ॒న్తర్వ॑త్నీ॒ జన్య॑-ఞ్జా॒తవే॑దసమ్ । అ॒ద్ధ్వ॒రాణా᳚-ఞ్జనయథః పురో॒గామ్ ॥ 13 ॥

ఆరో॑హత-న్ద॒శత॒గ్ం॒ శక్వ॑రీ॒-ర్మమ॑ । ఋ॒తేనా᳚గ్న॒ ఆయు॑షా॒ వర్చ॑సా స॒హ । జ్యోగ్ జీవ॑న్త॒ ఉత్త॑రాముత్తరా॒గ్ం॒ సమా᳚మ్ । దర్శ॑మ॒హ-మ్పూ॒ర్ణమా॑సం-యఁ॒జ్ఞం-యఁథా॒ యజై᳚ ॥ ఋత్వి॑యవతీ స్థో అ॒గ్నిరే॑తసౌ । గర్భ॑-న్దధాథా॒-న్తే వా॑మ॒హ-న్ద॑దే । త-థ్స॒త్యం-యఁ-ద్వీ॒ర-మ్బి॑భృథః । వీ॒ర-ఞ్జ॑నయి॒ష్యథః॑ । తే మ-త్ప్రా॒తః ప్రజ॑నిష్యేథే । తే మా॒ ప్రజా॑తే॒ ప్రజ॑నయి॒ష్యథః॑ ॥ 14 ॥

ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॑-ర్బ్రహ్మవర్చ॒సేన॑ సువ॒ర్గే లో॒కే ॥ అనృ॑తా-థ్స॒త్యముపై॑మి । మా॒ను॒షా-ద్దైవ్య॒-ముపై॑మి । దైవీం॒-వాఁచం॑-యఁచ్ఛామి ॥ శల్కై॑ర॒గ్నిమి॑న్ధా॒నః । ఉ॒భౌ లో॒కౌ స॑నేమ॒హమ్ । ఉ॒భయో᳚-ర్లో॒కయోర్॑. ఋ॒ద్ధ్వా । అతి॑ మృ॒త్యు-న్త॑రామ్య॒హమ్ ॥ జాత॑వేదో॒ భువ॑నస్య॒ రేతః॑ । ఇ॒హ సి॑ఞ్చ॒ తప॑సో॒ యజ్జ॑ని॒ష్యతే᳚ ॥ 15 ॥

అ॒గ్నిమ॑శ్వ॒త్థాదధి॑ హవ్య॒వాహ᳚మ్ । శ॒మీ॒గ॒ర్భా-జ్జ॒నయ॒న॒.యో మ॑యో॒ భూః ॥ అ॒య-న్తే॒ యోని॑ర్-ఋ॒త్వియః॑ । యతో॑ జా॒తో అరో॑చథాః । త-ఞ్జా॒నన్న॑గ్న॒ ఆరో॑హ । అథా॑ నో వర్ధయా ర॒యిమ్ ॥ అపే॑త॒ వీత॒ వి చ॑ సర్ప॒తాతః॑ । యే-ఽత్ర॒ స్థ పు॑రా॒ణా యే చ॒ నూత॑నాః । అదా॑ది॒దం-యఁ॒మో॑-ఽవ॒సాన॑-మ్పృథి॒వ్యాః । అక్ర॑న్ని॒మ-మ్పి॒తరో॑ లో॒కమ॑స్మై ॥ 16 ॥

అ॒గ్నేర్భస్మా᳚స్య॒గ్నేః పురీ॑షమసి ॥ స॒జ్ఞాన్న॑మసి కామ॒ధర॑ణమ్ । మయి॑ తే కామ॒ధర॑ణ-మ్భూయాత్ ॥ సం-వః॑ ఁసృజామి॒ హృద॑యాని । సగ్ం సృ॑ష్ట॒-మ్మనో॑ అస్తు వః । సగ్ం సృ॑ష్టః ప్రా॒ణో అ॑స్తు వః ॥ సం-యాఁ వః॑ ప్రి॒యాస్త॒నువః॑ । సమ్ప్రి॒యా హృద॑యాని వః । ఆ॒త్మా వో॑ అస్తు॒ సమ్ప్రి॑యః । సమ్ప్రి॑యా-స్త॒నువో॒ మమ॑ ॥ 17 ॥

కల్పే॑తా॒-న్ద్యావా॑పృథి॒వీ । కల్ప॑న్తా॒మాప॒ ఓష॑ధీః । కల్ప॑న్తామ॒గ్నయః॒ పృథ॑క్ । మమ॒ జ్యైష్ఠ్యా॑య॒ సవ్ర॑తాః ॥ యే᳚-ఽగ్నయ॒-స్సమ॑నసః । అ॒న్త॒రా ద్యావా॑పృథి॒వీ । వాస॑న్తికావృ॒తూ అ॒భి కల్ప॑మానాః । ఇన్ద్ర॑మివ దే॒వా అ॒భి సంవిఁ॑శన్తు ॥ ది॒వస్త్వా॑ వీ॒ర్యే॑ణ । పృ॒థి॒వ్యై-మ॑హి॒మ్నా ॥ 18 ॥

అ॒న్తరి॑క్షస్య॒ పోషే॑ణ । స॒ర్వప॑శు॒-మాద॑ధే ॥ అజీ॑జన-న్న॒మృత॒-మ్మర్త్యా॑సః । అ॒స్రే॒మాణ॑-న్త॒రణిం॑-వీఁ॒డుజ॑మ్భమ్ । దశ॒ స్వసా॑రో అ॒గ్రువః॑ సమీ॒చీః । పుమాగ్ం॑స-ఞ్జా॒తమ॒భి సగ్ంర॑భన్తామ్ ॥ ప్ర॒జాప॑తేస్త్వా ప్రా॒ణేనాభి॒ ప్రాణి॑మి । పూ॒ష్ణః పోషే॑ణ॒ మహ్య᳚మ్ । దీ॒ర్ఘా॒యు॒త్వాయ॑ శ॒తశా॑రదాయ । శ॒తగ్ం శ॒రద్భ్య॒ ఆయు॑షే॒ వర్చ॑సే ॥ 19 ॥

జీ॒వాత్వై పుణ్యా॑య ॥ అ॒హ-న్త్వద॑స్మి॒ మద॑సి॒ త్వమే॒తత్ । మమా॑సి॒ యోని॒స్తవ॒ యోని॑రస్మి । మమై॒వ సన్వహ॑ హ॒వ్యాన్య॑గ్నే । పు॒త్రః పి॒త్రే లో॑క॒కృ-జ్జా॑తవేదః ॥ ప్రా॒ణే త్వా॒ ఽమృత॒మాద॑ధామి । అ॒న్నా॒దమ॒న్నాద్యా॑య । గో॒ప్తార॒-ఙ్గుప్త్యై᳚ ॥ సు॒గా॒ర్॒హ॒ప॒త్యో వి॒దహ॒న్నరా॑తీః । ఉ॒షస॒-శ్శ్రేయ॑సీ-శ్శ్రేయసీ॒-ర్దధ॑త్ ॥ 20 ॥

అగ్నే॑ స॒పత్నాగ్ం॑ అప॒ బాధ॑మానః । రా॒యస్పోష॒-మిష॒మూర్జ॑-మ॒స్మాసు॑ ధేహి ॥ ఇ॒మా ఉ॒ మాముప॑తిష్ఠన్తు॒ రాయః॑ । ఆ॒భిః ప్ర॒జాభి॑రి॒హ సం-వఁ॑సేయ । ఇ॒హో ఇడా॑ తిష్ఠతు విశ్వరూ॒పీ । మద్ధ్యే॒ వసో᳚-ర్దీదిహి జాతవేదః ॥ ఓజ॑సే॒ బలా॑య॒ త్వోద్య॑చ్ఛే । వృష॑ణే॒ శుష్మా॒యాయు॑షే॒ వర్చ॑సే । స॒ప॒త్న॒తూర॑సి వృత్ర॒తూః । యస్తే॑ దే॒వేషు॑ మహి॒మా సు॑వ॒ర్గః ॥ 21 ॥

యస్త॑ ఆ॒త్మా ప॒శుషు॒ ప్రవి॑ష్టః । పుష్టి॒ర్యా తే॑ మను॒ష్యే॑షు పప్ర॒థే । తయా॑ నో అగ్నే జు॒షమా॑ణ॒ ఏహి॑ ॥ ది॒వః పృ॑థి॒వ్యాః పర్య॒న్తరి॑క్షాత్ । వాతా᳚-త్ప॒శుభ్యో॒ అద్ధ్యోష॑ధీభ్యః । యత్ర॑యత్ర జాతవేద-స్స-మ్బ॒భూథ॑ । తతో॑ నో అగ్నే జు॒షమా॑ణ॒ ఏహి॑ ॥ ప్రాచీ॒మను॑ ప్ర॒దిశ॒-మ్ప్రేహి॑ వి॒ద్వాన్ । అ॒గ్నేర॑గ్నే పు॒రో అ॑గ్ని-ర్భవే॒హ । విశ్వా॒ ఆశా॒ దీద్యా॑నో॒ వి భా॑హి ॥ 22 ॥

ఊర్జ॑-న్నో ధేహి ద్వి॒పదే॒ చతు॑ష్పదే ॥ అన్వ॒గ్నిరు॒షసా॒-మగ్ర॑-మఖ్యత్ । అన్వహా॑ని ప్రథ॒మో జా॒తవే॑దాః । అను॒ సూర్య॑స్య పురు॒త్రా చ॑ ర॒శ్మీన్ । అను॒ ద్యావా॑పృథి॒వీ ఆత॑తాన ॥ విక్ర॑మస్వ మ॒హాగ్ం అ॑సి । వే॒ది॒ష-న్మాను॑షేభ్యః । త్రి॒షు లో॒కేషు॑ జాగృహి ॥ యది॒ద-న్ది॒వో యద॒దః పృ॑థి॒వ్యాః । సం॒-విఁ॒దా॒నే రోద॑సీ స-మ్బభూ॒వతుః॑ ॥ 23 ॥

తయోః᳚ పృ॒ష్ఠే సీ॑దతు జా॒తవే॑దాః । శ॒భూంః ప్ర॒జాభ్య॑-స్త॒నువే᳚ స్యో॒నః ॥ ప్రా॒ణ-న్త్వా॒-ఽమృత॒ ఆద॑ధామి । అ॒న్నా॒దమ॒న్నాద్యా॑య । గో॒ప్తార॒-ఙ్గుప్త్యై᳚ । యత్తే॑ శుక్ర శు॒క్రం-వఁర్చః॑ శు॒క్రా త॒నూః । శు॒క్ర-ఞ్జ్యోతి॒-రజ॑స్రమ్ । తేన॑ మే దీదిహి॒ తేన॒ త్వా-ఽఽద॑ధే । అ॒గ్నినా᳚-ఽఽగ్నే॒ బ్రహ్మ॑ణా । ఆ॒న॒శే వ్యా॑నశే॒ సర్వ॒మాయు॒-ర్వ్యా॑నశే ॥ 24 ॥

నర్య॑ ప్ర॒జా-మ్మే॑ గోపాయ । అ॒మృ॒త॒త్వాయ॑ జీ॒వసే᳚ । జా॒తా-ఞ్జ॑ని॒ష్యమా॑ణా-ఞ్చ । అ॒మృతే॑ స॒త్యే ప్రతి॑ష్ఠితామ్ ॥ అథ॑ర్వ పి॒తు-మ్మే॑ గోపాయ । రస॒మన్న॑మి॒హాయు॑షే । అద॑బ్ధా॒యో-ఽశీ॑తతనో । అవి॑ష-న్నః పి॒తు-ఙ్కృ॑ణు ॥ శగ్గ్స్య॑ ప॒శూ-న్మే॑ గోపాయ । ద్వి॒పాదో॒ యే చతు॑ష్పదః ॥ 25 ॥

అ॒ష్టాశ॑ఫాశ్చ॒ య ఇ॒హాగ్నే᳚ । యే చైక॑శఫా ఆశు॒గాః ॥ సప్ర॑థ స॒భా-మ్మే॑ గోపాయ । యే చ॒ సభ్యా᳚-స్సభా॒సదః॑ । తాని॑న్ద్రి॒యావ॑తః కురు । సర్వ॒మాయు॒-రుపా॑సతామ్ ॥ అహే॑బుద్ధ్నియ॒ మన్త్ర॑-మ్మే గోపాయ । యమృష॑యస్త్రైవి॒దా వి॒దుః । ఋచ॒-స్సామా॑ని॒ యజూగ్ం॑షి । సా హి శ్రీర॒మృతా॑ స॒తామ్ ॥ 26 ॥

చతుః॑ శిఖణ్డా యువ॒తి-స్సు॒పేశాః᳚ । ఘృ॒తప్ర॑తీకా॒ భువ॑నస్య॒ మద్ధ్యే᳚ । మ॒ర్మృ॒జ్యమా॑నా మహ॒తే సౌభ॑గాయ । మహ్య॑-న్ధుక్ష్వ॒ యజ॑మానాయ॒ కామాన్॑ ॥ ఇ॒హైవ సన్తత్ర॑ స॒తో వో॑ అగ్నయః । ప్రా॒ణేన॑ వా॒చా మన॑సా బిభర్మి । తి॒రో మా॒ సన్త॒మాయు॒ర్మా ప్రహా॑సీత్ । జ్యోతి॑షా వో వైశ్వాన॒రే-ణోప॑తిష్ఠే ॥ ప॒ఞ్చ॒ధా-ఽగ్నీన్-వ్య॑క్రామత్ । వి॒రాట్-థ్సృ॒ష్టా ప్ర॒జాప॑తేః । ఊ॒ర్ధ్వా-ఽఽరో॑హ-ద్రోహి॒ణీ । యోని॑ర॒గ్నేః ప్రతి॑ష్ఠితిః ॥ 27 ॥

(వి॒శ॒న్తు॒ నః॒ - పు॒రు॒చీ--ర్ వి॑ధేమ - ని॒ధాయ॒ - య-త్తే - ఽప్ర॑దాహాయ - బృహ॒త్యో᳚ - బ్రహ్మ॑ణా - దువస్యత - వి॒శ్వవా॑ర - ఇ॒మ - మృ॑ఞ్జతే - పురో॒గాం - ప్రజ॑నయి॒ష్యథో॑ - జని॒ష్యతే᳚-ఽ - స్మై॒ - మమ॑ - మహి॒మ్నా - వర్చ॑సే॒ - దధ॑థ్ - సువ॒ర్గా - భా॑హి - సమ్బభూ॒వతు॒ - రాయు॒-ర్వ్యా॑నశే॒ - చతు॑ష్పదః - స॒తాం - ప్ర॒జాప॑తే॒-ర్ద్వే చ॑) (అ. 1)

అనువాకం 2 - విషూవన్నామక-మ్ముఖ్యమహ, తదుభయపార్శ్వవర్తీని చత్వార్యహాని చోచ్యన్తే

నవై॒తాన్యహా॑ని భవన్తి । నవ॒ వై సు॑వ॒ర్గా లో॒కాః । యదే॒తాన్యహా᳚-న్యుప॒యన్తి॑ । న॒వస్వే॒వ త-థ్సు॑వ॒ర్గేషు॑ లో॒కేషు॑ స॒త్రిణః॑ ప్రతి॒తిష్ఠ॑న్తో యన్తి ॥ అ॒గ్ని॒ష్టో॒మాః పరః॑ సామానః కా॒ర్యా॑ ఇత్యా॑హుః । అ॒గ్ని॒ష్టో॒మస॑మిన్త-స్సువ॒ర్గో లో॒క ఇతి॑ । ద్వాద॑శా-గ్నిష్టో॒మస్య॑ స్తో॒త్రాణి॑ । ద్వాద॑శ॒ మాసా᳚-స్సంవఁథ్స॒రః ॥ త-త్తన్న సూర్క్ష్య᳚మ్ । ఉ॒క్థ్యా॑ ఏ॒వ స॑ప్తద॒శాః పరః॑ సామానః కా॒ర్యాః᳚ ॥ 28 ॥

ప॒శవో॒ వా ఉ॒క్థాని॑ । ప॒శూ॒నామవ॑-రుద్ధ్యై ॥ వి॒శ్వ॒జి॒ద॒భి॒జితా॑-వగ్నిష్టో॒మౌ ॥ ఉ॒క్థ్యా᳚-స్సప్తద॒శాః పరః॑ సామానః । తే సగ్గ్స్తు॑తా వి॒రాజ॑మ॒భి సమ్ప॑ద్యన్తే । ద్వే చర్చా॒వతి॑ రిచ్యేతే । ఏక॑యా॒ గౌరతి॑రిక్తః । ఏక॒యా-ఽఽయు॑రూ॒నః । సు॒వ॒ర్గో వై లో॒కో జ్యోతిః॑ । ఊర్గ్ వి॒రాట్ ॥ 29 ॥

సు॒వ॒ర్గమే॒వ తేన॑ లో॒కమ॒భి జ॑యన్తి ॥ య-త్పర॒గ్ం॒ రాథ॑న్తరమ్ । త-త్ప్ర॑థ॒మే-ఽహ॑న్-కా॒ర్య᳚మ్ । బృ॒హ-ద్ద్వి॒తీయే᳚ । వై॒రూ॒ప-న్తృ॒తీయే᳚ । వై॒రా॒జ-ఞ్చ॑తు॒ర్థే । శా॒క్వ॒ర-మ్ప॑ఞ్చ॒మే । రై॒వ॒తగ్ం ష॒ష్ఠే । తదు॑ పృ॒ష్ఠేభ్యో॒ నయ॑న్తి ॥ స॒తన్న॑య ఏ॒తే గ్రహా॑ గృహ్యన్తే ॥ 30 ॥

అ॒తి॒గ్రా॒హ్యాః᳚ పరః॑ సామసు । ఇ॒మానే॒వైతై-ర్లో॒కాన్-థ్సన్త॑న్వన్తి ॥ మి॒థు॒నా ఏ॒తే గ్రహా॑ గృహ్యన్తే । అ॒తి॒గ్రా॒హ్యాః᳚ పరః॑ సామసు । మి॒థు॒నమే॒వ తై-ర్యజ॑మానా॒ అవ॑రున్ధతే ॥ బృ॒హ-త్పృ॒ష్ఠ-మ్భ॑వతి । బృ॒హ-ద్వై సు॑వ॒ర్గో లో॒కః । బృ॒హ॒తైవ సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కం-యఁ॑న్తి ॥ త్ర॒య॒స్త్రి॒గ్ం॒శి నామ॒ సామ॑ । మాద్ధ్య॑న్దినే॒ పవ॑మానే భవతి ॥ 31 ॥

త్రయ॑స్త్రిగ్ంశ॒ద్వై దే॒వతాః᳚ । దే॒వతా॑ ఏ॒వావ॑రున్ధతే ॥ యే వా ఇ॒తః పరా᳚ఞ్చగ్ం సంవఁథ్స॒ర-ము॑ప॒ యన్తి॑ । న హై॑న॒-న్తే స్వ॒స్తి సమ॑శ్ఞువతే । అథ॒ యే॑-ఽముతో॒-ఽర్వాఞ్చ॑ముప॒ యన్తి॑ । తే హై॑నగ్గ్ స్వ॒స్తి సమ॑శ్ఞువతే । ఏ॒తద్వా అ॒ముతో॒-ఽర్వాఞ్చ॒ముప॑ యన్తి । యదే॒వమ్ । యో హ॒ ఖలు॒ వావ ప్ర॒జాప॑తిః । స ఉ॑ వే॒వేన్ద్రః॑ । తదు॑ దే॒వేభ్యో॒ నయ॑న్తి ॥ 32 ॥

(కా॒ర్యా॑-వి॒రాడ్ - గృ॑హ్యన్తే॒ - పవ॑మానే భవ॒తీ - న్ద్ర॒ ఏకం॑ చ) (అ. 2)

అనువాకం 3 - విషువద్దినే-ఽతిగ్రాహ్యవిశేషాః

సన్త॑తి॒ర్వా ఏ॒తే గ్రహాః᳚ । య-త్పరః॑ సామానః । వి॒షూ॒వాన్-ది॑వాకీ॒ర్త్య᳚మ్ । యథా॒ శాలా॑యై॒ పక్ష॑సీ । ఏ॒వగ్ం సం॑వఁథ్స॒రస్య॒ పక్ష॑సీ । యదే॒తేన గృ॒హ్యేరన్న్॑ । విషూ॑చీ సంవఁథ్స॒రస్య॒ పక్ష॑సీ॒ వ్యవ॑స్రగ్ం సేయాతామ్ । ఆర్తి॒మార్చ్ఛే॑యుః । యదే॒తే గృ॒హ్యన్తే᳚ । యథా॒ శాలా॑యై॒ పక్ష॑సీ మద్ధ్య॒మంవఁ॒గ్ం॒శమ॒భి స॑మా॒యచ్ఛ॑తి ॥ 33 ॥

ఏ॒వగ్ం సం॑వఁథ్స॒రస్య॒ పక్ష॑సీ దివాకీ॒ర్త్య॑మ॒భి సన్త॑న్వన్తి । నార్తి॒మార్చ్ఛ॑న్తి ॥ ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-మహ॑ర్భవతి । శు॒క్రాగ్రా॒ గ్రహా॑ గృహ్యన్తే । ప్రత్యుత్త॑బ్ధ్యై సయ॒త్వాయ॑ ॥ సౌ॒ర్య॑ ఏ॒తదహః॑ ప॒శురాల॑భ్యతే । సౌ॒ర్యో॑-ఽతిగ్రా॒హ్యో॑ గృహ్యతే । అహ॑రే॒వ రూ॒పేణ॒ సమ॑ర్ధయన్తి । అథో॒ అహ్న॑ ఏ॒వైష బ॒లిర్-హ్రి॑యతే ॥ స॒ప్తై-తదహ॑రతి-గ్రా॒హ్యా॑ గృహ్యన్తే ॥ 34 ॥

స॒ప్త వై శీ॑ర్ష॒ణ్యాః᳚ ప్రా॒ణాః । అ॒సావా॑ది॒త్య-శ్శిరః॑ ప్ర॒జానా᳚మ్ । శీ॒ర్॒షన్నే॒వ ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్రా॒ణా-న్ద॑ధాతి । తస్మా᳚థ్స॒ప్త శీ॒ర్॒ష-న్ప్రా॒ణాః ॥ ఇన్ద్రో॑ వృ॒త్రగ్ం హ॒త్వా । అసు॑రా-న్పరా॒భావ్య॑ । స ఇ॒మాఁల్లో॒కా-న॒భ్య॑జయత్ । తస్యా॒సౌ లో॒కో-ఽన॑భిజిత ఆసీత్ । తం-విఁ॒శ్వక॑ర్మా భూ॒త్వా-ఽభ్య॑జయత్ । య-ద్వై᳚శ్వకర్మ॒ణో గృ॒హ్యతే᳚ ॥ 35 ॥

సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా॒-భిజి॑త్యై ॥ ప్ర వా ఏ॒తే᳚-ఽస్మా-ల్లో॒కా-చ్చ్య॑వన్తే । యే వై᳚శ్వకర్మ॒ణ-ఙ్గృ॒హ్ణతే᳚ । ఆ॒ది॒త్యశ్శ్వో గృ॑హ్యతే । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః । అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠన్తి ॥ అ॒న్యో᳚న్యో గృహ్యేతే । విశ్వా᳚న్యే॒వాన్యేన॒ కర్మా॑ణి కుర్వా॒ణా య॑న్తి । అ॒స్యామ॒న్యేన॒ ప్రతి॑ తిష్ఠన్తి ॥ తావా-ఽప॑రా॒ర్ధా-థ్సం॑వఁథ్స॒రస్యా॒-న్యో᳚న్యో గృహ్యేతే ॥ తావు॒భౌ స॒హ మ॑హావ్ర॒తే గృ॑హ్యేతే । య॒జ్ఞస్యై॒వాన్త॑-ఙ్గ॒త్వా । ఉ॒భయో᳚-ర్లో॒కయోః॒ ప్రతి॑ తిష్ఠన్తి ॥ అ॒ర్క్య॑ము॒క్థ-మ్భ॑వతి ।

అ॒న్నాద్య॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ 36 ॥

(స॒మా॒యచ్ఛ॑ - త్యతిగ్రా॒హ్యా॑ గృహ్యన్తే - గృ॒హ్యతే॑ - సంవఁథ్స॒రస్థా॒న్యో᳚న్యో గృహ్యేతే॒ పఞ్చ॑ చ ) (అ. 3)

అనువాకం 4 - తస్మిన్నేవ దినే దివాకీర్త్యనామాని సామాని

ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ ఏ॒ష భ॑వతి । ఏ॒తేన॒ వై దే॒వా ఏ॑కవి॒గ్ం॒శేన॑ । ఆ॒ది॒త్యమి॒త ఉ॑త్త॒మగ్ం సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒క-మారో॑హయన్న్ । స వా ఏ॒ష ఇ॒త ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః । తస్య॒ దశా॒వస్తా॒దహా॑ని । దశ॑ ప॒రస్తా᳚త్ । స వా ఏ॒ష వి॒రాజ్యు॑భ॒యతః॒ ప్రతి॑ష్ఠితః । వి॒రాజి॒ హి వా ఏ॒ష ఉ॑భ॒యతః॒ ప్రతి॑ష్ఠితః । తస్మా॑దన్త॒రేమౌ లో॒కౌ యన్న్ । సర్వే॑షు సువ॒ర్గేషు॑ లో॒కే-ష్వ॑భి॒తప॑న్నేతి ॥ 37 ॥

దే॒వా వా ఆ॑ది॒త్యస్య॑ సువ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॑ । పరా॑చో-ఽతిపా॒దాద॑బిభయుః । త-ఞ్ఛన్దో॑భిరదృగ్ం హ॒న్ధృత్యై᳚ । దే॒వా వా ఆ॑ది॒త్యస్య॑ సువ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॑ । అవా॑చో-ఽవపా॒దాద॑బిభయుః । త-మ్ప॒ఞ్చభీ॑ ర॒శ్మిభి॒-రుద॑వయన్న్ । తస్మా॑దేకవి॒గ్ం॒శే ఽహ॒-న్పఞ్చ॑ దివాకీ॒ర్త్యా॑ని క్రియన్తే । ర॒శ్మయో॒ వై ది॑వాకీ॒ర్త్యా॑ని ॥ యే గా॑య॒త్రే । తే గా॑య॒త్రీషూత్త॑రయోః॒ పవ॑మానయోః ॥ 38 ॥

మ॒హాది॑వాకీర్త్య॒గ్ం॒ హోతుః॑ పృ॒ష్ఠమ్ । వి॒క॒ర్ణ-మ్బ్ర॑హ్మసా॒మమ్ । భా॒సో᳚-ఽగ్నిష్టో॒మః ॥ అథై॒తాని॒ పరా॑ణి । పరై॒ర్వై దే॒వా ఆ॑ది॒త్యగ్ం సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమ॑పారయన్న్ । యదపా॑రయన్న్ । త-త్పరా॑ణా-మ్పర॒త్వమ్ । పా॒రయ॑న్త్యేన॒-మ్పరా॑ణి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । అథై॒తాని॒ స్పరా॑ణి । స్పరై॒ర్వై దే॒వా ఆ॑ది॒త్యగ్ం సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమ॑స్పారయన్న్ । యదస్పా॑రయన్న్ । త-థ్స్పరా॑ణాగ్ స్పర॒త్వమ్ । స్పా॒రయ॑న్త్యేన॒గ్గ్॒ స్పరా॑ణి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 39 ॥

(ఏ॒తి॒-పవ॑మానయోః॒-స్పరా॑ణీ॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 4)

అనువాకం 5 - పశవః వైష్ణవాద్యా నవ

అప్ర॑తిష్ఠాం॒-వాఁ ఏ॒తే గ॑చ్ఛన్తి । యేషాగ్ం॑ సంవఁథ్స॒రే-ఽనా॒ప్తే-ఽథ॑ । ఏ॒కా॒ద॒శిన్యా॒ప్యతే᳚ ॥ వై॒ష్ణ॒వం-వాఁ॑మ॒న-మాల॑భన్తే । య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ । య॒జ్ఞమే॒వాల॑భన్తే॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । ఐ॒న్ద్రా॒గ్న-మాల॑భన్తే । ఇ॒న్ద్రా॒గ్నీ వై దే॒వానా॒-మయా॑తయామానౌ । యే ఏ॒వ దే॒వతే॒ అయా॑తయామ్నీ । తే ఏ॒వాల॑భన్తే ॥ 40 ॥

వై॒శ్వ॒దే॒వ-మాల॑భన్తే । దే॒వతా॑ ఏ॒వావ॑-రున్ధతే । ద్యా॒వా॒పృ॒థి॒వ్యా᳚-న్ధే॒ను-మాల॑భన్తే । ద్యావా॑పృథి॒వ్యోరే॒వ ప్రతి॑ తిష్ఠన్తి । వా॒య॒వ్యం॑-వఁ॒థ్సమాల॑భన్తే । వా॒యురే॒వైభ్యో॑ యథా-ఽఽయత॒నా-ద్దే॒వతా॒ అవ॑రున్ధే । ఆ॒ది॒త్యామవిం॑-వఁ॒శా-మాల॑భన్తే । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః । అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑ తిష్ఠన్తి । మై॒త్రా॒వ॒రు॒ణీ-మాల॑భన్తే ॥ 41 ॥

మి॒త్రేణై॒వ య॒జ్ఞస్య॒ స్వి॑ష్టగ్ం శమయన్తి । వరు॑ణేన॒ దురి॑ష్టమ్ । ప్రా॒జా॒ప॒త్య-న్తూ॑ప॒ర-మ్మ॑హావ్ర॒త ఆల॑భన్తే । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో॑-ఽతిగ్రా॒హ్యో॑ గృహ్యతే । అహ॑రే॒వ రూ॒పేణ॒ సమ॑ర్ధయన్తి । అథో॒ అహ్న॑ ఏ॒వైష బ॒లిర్-హ్రి॑యతే । ఆ॒గ్నే॒యమాల॑భన్తే॒ ప్రతి॒ ప్రజ్ఞా᳚త్యై ॥ అ॒జ॒పే॒త్వాన్. వా ఏ॒తే పూర్వై॒ర్మాసై॒ర-వ॑రున్ధతే । యదే॒తే గ॒వ్యాః ప॒శవ॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ । ఉ॒భయే॑షా-మ్పశూ॒నా-మవ॑రుద్ధ్యై ॥ 42 ॥

యదతి॑రిక్తా-మేకాద॒శినీ॑-మా॒లభే॑రన్న్ । అప్రి॑య॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య-మ॒భ్యతి॑రిచ్యేత । య-ద్ద్వౌద్వౌ॑ ప॒శూ స॒మస్యే॑యుః । కనీ॑య॒ ఆయుః॑ కుర్వీరన్న్ । యదే॒తే బ్రాహ్మ॑ణవన్తః ప॒శవ॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ । నాప్రి॑య॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య-మ॒భ్య॑తి॒రిచ్య॑తే । న కనీ॑య॒ ఆయుః॑ కుర్వతే ॥ 43 ॥

(తే-ఏ॒వాల॑భన్తే-మైత్రావరు॒ణీమాల॑భ॒న్తే-ఽవ॑రుద్ధ్యై-+స॒ప్త చ॑) (అ. 5)

అనువాకం 6 - మహావ్రతమ్

ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా-స్సృ॒ష్ట్వా వృ॒త్తో॑-ఽశయత్ । త-న్దే॒వా భూ॒తానా॒గ్ం॒ రస॒-న్తేజః॑ స॒భృన్త్య॑ । తేనై॑నమభిషజ్యన్న్ । మ॒హాన॑వవ॒ర్తీతి॑ । త-న్మ॑హావ్ర॒తస్య॑ మహావ్రత॒త్వమ్ । మ॒హ-ద్వ్ర॒తమితి॑ । త-న్మ॑హావ్ర॒తస్య॑ మహావ్రత॒త్వమ్ । మ॒హ॒తో వ్ర॒తమితి॑ । త-న్మ॑హావ్ర॒తస్య॑ మహావ్రత॒త్వమ్ ॥ ప॒ఞ్చ॒వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమో॑ భవతి ॥ 44 ॥

చతు॑ర్విగ్ంశ-త్యర్ధమాస-స్సంవఁథ్స॒రః । య-ద్వా ఏ॒తస్మిన్᳚-థ్సంవఁథ్స॒రే ఽధి॒ప్రాజా॑యత । తదన్న॑-మ్పఞ్చవి॒గ్ం॒శ-మ॑భవత్ ॥ మ॒ద్ధ్య॒తః క్రి॑యతే । మ॒ద్ధ్య॒తో హ్యన్న॑మశి॒త-న్ధి॒నోతి॑ । అథో॑ మద్ధ్య॒త ఏ॒వ ప్ర॒జానా॒మూర్గ్ధీ॑యతే ॥ అథ॒ యద్వా ఇ॒దమ॑న్త॒తః క్రి॒యతే᳚ । తస్మా॑దుద॒న్తే ప్ర॒జా-స్సమే॑ధన్తే । అ॒న్త॒తః క్రి॑యతే ప్ర॒జన॑నాయై॒వ ॥ త్రి॒వృచ్ఛిరో॑ భవతి ॥ 45 ॥

త్రే॒ధా॒ వి॒హి॒తగ్ం హి శిరః॑ । లోమ॑ ఛ॒వీరస్థి॑ ॥ పరా॑చా స్తువన్తి । తస్మా॒-త్త-థ్స॒దృగే॒వ । న మేద్య॒తో-ఽను॑ మేద్యతి । న కృశ్య॒తో-ఽను॑ కృశ్యతి ॥ ప॒ఞ్చ॒ద॒శో᳚-ఽన్యః ప॒క్షో భ॑వతి । స॒ప్త॒ద॒శో᳚-ఽన్యః । తస్మా॒-ద్వయాగ్॑స్య-న్యత॒రమ॒ర్ధమ॒భి ప॒ర్యావ॑ర్తన్తే । అ॒న్య॒త॒రతో॒ హి త-ద్గరీ॑యః క్రి॒యతే᳚ ॥ 46 ॥

ప॒ఞ్చ॒వి॒గ్ం॒శ ఆ॒త్మా భ॑వతి । తస్మా᳚-న్మద్ధ్య॒తః ప॒శవో॒ వరి॑ష్ఠాః ॥ ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-మ్పుచ్ఛ᳚మ్ । ద్వి॒పదా॑సు స్తువన్తి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ సర్వే॑ణ స॒హ స్తు॑వన్తి । సర్వే॑ణ॒ హ్యా᳚త్మనా᳚-ఽఽత్మ॒న్వీ । స॒హోత్పత॑న్తి ॥ ఏకై॑కా॒-ముచ్ఛిగ్ం॑షన్తి । ఆ॒త్మన్న్. హ్యఙ్గా॑ని బ॒ద్ధాని॑ ॥ న వా ఏ॒తేన॒ సర్వః॒ పురు॑షః ॥ 47 ॥

యది॒త ఇ॑తో॒ లోమా॑ని ద॒తో న॒ఖాన్ । ప॒రి॒మాదః॑ క్రియన్తే । తాన్యే॒వ తేన॒ ప్రత్యు॑ప్యన్తే ॥ ఔదు॑మ్బర॒స్తల్పో॑ భవతి । ఊర్గ్వా అన్న॑ముదు॒మ్బరః॑ । ఊ॒ర్జ ఏ॒వాన్నాద్య॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ యస్య॑ తల్ప॒సద్య॒-మన॑భిజిత॒గ్గ్॒ స్యాత్ । స దే॒వానా॒గ్ం॒ సామ్య॑క్షే । త॒ల్ప॒సద్య॑-మ॒భిజ॑యా॒నీతి॒ తల్ప॑మా॒-రుహ్యో-ద్గా॑యేత్ । త॒ల్ప॒సద్య॑-మే॒వాభిజ॑యతి ॥ 48 ॥

యస్య॑ తల్ప॒సద్య॑-మ॒భిజి॑త॒గ్గ్॒ స్యాత్ । స దే॒వానా॒గ్ం॒ సామ్య॑క్షే । త॒ల్ప॒సద్య॒-మ్మా పరా॑జే॒షీతి॒ తల్ప॑-మా॒రుహ్యో-ద్గా॑యేత్ । న త॑ల్ప॒సద్య॒-మ్పరా॑జయతే ॥ ప్లే॒ఙ్ఖే శగ్ం॑సతి । మహో॒ వై ప్లే॒ఙ్ఖః । మహ॑స ఏ॒వాన్నాద్య॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ దే॒వా॒సు॒రా-స్సంయఁ॑త్తా ఆసన్న్ । త ఆ॑ది॒త్యే వ్యాయ॑చ్ఛన్త । త-న్దే॒వా-స్సమ॑జయన్న్ ॥ 49 ॥

బ్రా॒హ్మ॒ణశ్చ॑ శూ॒ద్రశ్చ॑ చర్మక॒ర్తే వ్యాయ॑చ్ఛేతే । దైవ్యో॒ వై వర్ణో᳚ బ్రాహ్మ॒ణః । అ॒స॒ర్యః॑ శూ॒ద్రః । ఇ॒మే॑-ఽరా-థ్సురి॒మే సు॑భూ॒త-మ॑క్ర॒-న్నిత్య॑న్యత॒రో బ్రూ॑యాత్ । ఇ॒మ ఉ॑ద్వాసీకా॒రిణ॑ ఇ॒మే దు॑ర్భూ॒త-మ॑క్ర॒న్నిత్య॑న్యత॒రః । యదే॒వైషాగ్ం॑ సుకృ॒తం-యాఁ రాద్ధిః॑ । తద॑న్యత॒రో॑-ఽభిశ్రీ॑ణాతి । యదే॒వైషా᳚-న్దుష్కృ॒తం-యాఁ-ఽరా᳚ద్ధిః । తద॑న్యత॒రో-ఽప॑హన్తి । బ్రా॒హ్మ॒ణ-స్స-ఞ్జ॑యతి । అ॒ముమే॒వాది॒త్య-మ్భ్రాతృ॑వ్యస్య॒ సంవిఁ॑న్దన్తే ॥ 50 ॥

(భ॒వ॒తి॒ - భ॒వ॒తి॒ - క్రి॒యతే॒ - పురు॑షో - జయత్య - జయ - ఞ్జయ॒త్యేక॑-ఞ్చ) (అ. 6)

(ఉ॒ద్ధ్య॒న్యమా॑నం॒ - నవై॒తాని॒ - సన్త॑తి - రేకవి॒గ్ం॒శ ఏ॒షో - ఽప్ర॑తిష్ఠాం - ప్ర॒జాప॑తి-ర్వృ॒త్త-ష్షట్ )

(ఉ॒ద్ధ॒న్యమా॑నగ్ం - శో॒చిష్కే॒శో - ఽగ్నే॑ స॒పత్నా॑ - నతిగ్రా॒హ్యా॑ - వైశ్వదే॒వమాల॑భన్తే పఞ్చా॒శత్ )

(ఉ॒ద్ధ॒న్యమా॑న॒గ్ం॒ - సంవిఁ॑న్దన్తే )

॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥

॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే ద్విదీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - gavāmayanabrāhmaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - ādhānamantrāḥ pūrvaprapāṭhakaśeṣabhūtāḥ

u॒ddha॒nyamā̭na-ma॒syā a̭me॒ddhyam | apa̭ pā॒pmānaṃ॒-ya~ja̭mānasya hantu | śi॒vā naḥ̭ santu pra॒diśa॒ścata̭sraḥ | śa-nno̭ mā॒tā pṛ̭thi॒vī toka̭sātā || śa-nno̭ de॒vīra॒bhiṣṭa̭ye | āpo̭ bhavantu pī॒taye᳚ | śaṃ-yo~ra॒bhi sra̭vantu naḥ || vai॒śvā॒na॒rasya̭ rū॒pam | pṛ॒thi॒vyā-mpa̭ri॒srasā᳚ | syo॒na-māvi̭śantu naḥ || 1 ||

yadi॒da-ndi॒vo yada॒daḥ pṛ̭thi॒vyāḥ | sa॒ja॒ñjñā॒ne roda̭sī sambabhū॒vatuḥ̭ | ūṣā᳚n kṛ॒ṣṇama̭vatu kṛ॒ṣṇamūṣāḥ᳚ | i॒hobhayo᳚-rya॒jñiya॒-māga̭miṣṭhāḥ || ū॒tīḥ kṷrvā॒ṇo ya-tpṛ̭thi॒vīmaca̭raḥ | gu॒hā॒kāra̭-mākhurū॒pa-mpra॒tītya̭ | ta-tte॒ nya̭ktami॒ha sa॒bhaṃra̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒rada॒-ssavī̭rāḥ || ūrja̭-mpṛthi॒vyā rasa̭-mā॒bhara̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒radaḥ̭ purū॒cīḥ || 2 ||

va॒mrībhi॒-ranṷvitta॒-ṅguhā̭su | śrotra̭-nta u॒rvyaba̭dhirā bhavāmaḥ || pra॒jāpa̭ti sṛṣṭānā-mpra॒jānā᳚m | kṣu॒dhopa̭hatyai suvi॒ta-nno̭ astu | upa॒prabhi̭nna॒miṣa॒-mūrja̭-mpra॒jābhyaḥ̭ | sūda̭-ṅgṛ॒hebhyo॒ rasa॒mābha̭rāmi || yasya̭ rū॒pa-mbibhra̭di॒mā-mavi̭ndat | guhā॒ pravi̭ṣṭāgṃ sari॒rasya॒ maddhye᳚ | tasye॒daṃ-vi~ha̭ta-mā॒bhara̭ntaḥ | acha̭mbaṭkārama॒syāṃ-vi~̭dhema || 3 ||

ya-tpa॒ryapa̭śya-thsari॒rasya॒ maddhye᳚ | u॒rvīmapa̭śya॒-jjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | ta-tpuṣka̭rasyā॒yata̭nā॒ddhi jā॒tam | pa॒rṇa-mpṛ̭thi॒vyāḥ pratha̭nagṃ harāmi || yābhi॒radṛgṃ̭ha॒jjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | u॒rvīmi॒māṃ-vi~̭śvaja॒nasya̭ bha॒rtrīm | tā naḥ̭ śi॒vā-śśarka̭rā-ssantu॒ sarvāḥ᳚ || a॒gne reta̭śca॒ndragṃ hira̭ṇyam | a॒dbhya-ssambhṷ̄ta-ma॒mṛta̭-mpra॒jāsṷ | ta-thsa॒bhaṃra̭nnuttara॒to ni॒dhāya̭ || 4 ||

a॒ti॒ pra॒yaccha॒-nduri̭ti-ntareyam || aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā yada̭śva॒tthe 'ti̭ṣṭhaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-nde॒vebhyo̭ ni॒lāya̭ | tatte॒ nya̭ktami॒ha sa॒bhaṃra̭ntaḥ | śa॒ta-ñjī̭vema śa॒rada॒-ssavī̭rāḥ || ū॒rjaḥ pṛ̭thi॒vyā addhyutthi̭to-'si | vana̭spate śa॒tava̭lśo॒ viro̭ha | tvayā̭ va॒yamiṣa॒mūrja॒-mmada̭ntaḥ | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || gā॒ya॒tri॒yā hri॒yamā̭ṇasya॒ yatte᳚ || 5 ||

pa॒rṇamapa̭ta-ttṛ॒tīya̭syai di॒vo-'dhi̭ | so̭-'ya-mpa॒rṇa-sso̭mapa॒rṇāddhi jā॒taḥ | tato̭ harāmi somapī॒thasyāva̭-ruddhyai | de॒vānā᳚-mbrahmavā॒daṃ-va~da̭tāṃ॒-ya~t | u॒pāśṛ̭ṇo-ssu॒śravā॒ vai śru॒to̭-'si | tato॒ māmāvi̭śatu brahmavarca॒sam | ta-thsa॒bhaṃra॒gg॒ stadava̭rundhīya sā॒kṣāt || yayā̭ te sṛ॒ṣṭasyā॒gneḥ | he॒timaśa̭maya-tpra॒jāpa̭tiḥ | tāmi॒māma pra̭dāhāya || 6 ||

śa॒mīgṃ śāntyai̭ harāmya॒ham || yattḙ sṛ॒ṣṭasya̭ ya॒taḥ | vika̭ṅkata॒-mbhā ā᳚rchajjātavedaḥ | tayā̭ bhā॒sā sammi̭taḥ | u॒ru-nno̭ lo॒kamanu॒ prabhā̭hi || yattḙ tā॒ntasya॒ hṛda̭ya॒mācchi̭ndan jātavedaḥ | ma॒ruto॒-'dbhista̭mayi॒tvā | e॒tatte॒ tada̭śa॒ne-ssambha̭rāmi | sātmā̭ agne॒ sahṛ̭dayo bhave॒ha || citri̭yādaśva॒tthā-thsambhṛ̭tā bṛha॒tyaḥ̭ || 7 ||

śarī̭rama॒bhi sagg skṛ̭tā-sstha | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tāḥ | ti॒sras tri॒vṛdbhi̭-rmithu॒nāḥ prajā᳚tyai || a॒śva॒tthā-ddha̭vyavā॒hā-ddhi jā॒tām | a॒gne sta॒nūṃ-ya~॒jñiyā॒gṃ॒ sambha̭rāmi | śā॒ntayo̭nigṃ śamīga॒rbham | a॒gnaye॒ praja̭nayi॒tave᳚ || yo a̭śva॒ttha-śśa̭mīga॒rbhaḥ | ā॒ru॒roha॒ tve sacā᳚ | ta-ntḙ harāmi॒ brahma̭ṇā || 8 ||

ya॒jñiyaiḥ᳚ ke॒tubhiḥ̭ sa॒ha || ya-ntvā̭ sa॒mabha̭ran-jātavedaḥ | ya॒thā॒ śa॒rī॒ra-mbhū॒teṣu॒ nya̭ktam | sa sambhṛ̭ta-ssīda śi॒vaḥ pra॒jābhyaḥ̭ | u॒ru-nno̭ lo॒kamanṷneṣi vi॒dvān || pra ve॒dhasḙ ka॒vaye॒ meddhyā̭ya | vaco̭ va॒ndārṷ vṛṣa॒bhāya॒ vṛṣṇe᳚ | yato̭ bha॒yamabha̭ya॒-ntanno̭ astu | ava̭ de॒vān. ya̭je॒ heḍyāṋ || sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasyata || 9 ||

ghṛ॒tai-rbo̭dhaya॒tāti̭thim | ā-'smi̭n. ha॒vyā jṷhotana || upa̭ tvā-'gne ha॒viṣma̭tīḥ | ghṛ॒tācī᳚ryantu haryata | ju॒ṣasva̭ sa॒midho॒ mama̭ || ta-ntvā̭ sa॒midbhi̭raṅgiraḥ | ghṛ॒tena̭ vardhayāmasi | bṛ॒haccho̭cā yaviṣṭhya || sa॒mi॒ddhyamā̭naḥ pratha॒mo nu dharmaḥ̭ | sama॒ktubhi̭rajyate vi॒śvavā̭raḥ || 10 ||

śo॒ciṣkḙśo ghṛ॒tani̭rṇik-pāva॒kaḥ | su॒ya॒jño a॒gni-rya॒jathā̭ya de॒vān || ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭nira॒gniḥ | ghṛ॒tai-ssami̭ddho ghṛ॒tama॒syānna᳚m | ghṛ॒ta॒pruṣa̭stvā sa॒rito̭ vahanti | ghṛ॒ta-mpiban᳚-thsu॒yajā̭ yakṣi de॒vān || ā॒yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇaḥ | ghṛ॒ta pra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya᳚m | pi॒teva̭ pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || 11 ||

tvāma̭gne samidhā॒naṃ-ya~̭viṣṭha | de॒vā dū॒ta-ñca̭krire havya॒vāha᳚m | u॒ru॒jraya̭sa-ṅghṛ॒tayo̭ni॒-māhṷtam | tve॒ṣa-ñcakṣṷrdadhire coda॒yanva̭ti || tvāma̭gne pra॒diva॒ āhṷta-ṅghṛ॒tena̭ | su॒mnā॒yavaḥ̭ suṣa॒midhā॒ samī̭dhire | sa vā̭vṛdhā॒na oṣa̭dhībhirukṣi॒taḥ | u॒rujrayāgṃ̭si॒ pārthi̭vā॒ viti̭ṣṭhase || ghṛ॒ta pra̭tīkaṃ-va~ ṛ॒tasya̭ dhū॒r॒ṣada᳚m (dhūr॒ṣada᳚m) | a॒gni-mmi॒tranna sa̭midhā॒na ṛ̭ñjate || 12 ||

indhā̭no a॒kro vi॒dathḙṣu॒ dīdya̭t | śu॒krava̭rṇā॒mudṷ no yagṃsate॒ dhiya᳚m || pra॒jā a̭gne॒ saṃvā~̭saya | āśā᳚śca pa॒śubhiḥ̭ sa॒ha | rā॒ṣṭrāṇya̭smā॒ ādhḙhi | yānyāsa᳚n-thsavi॒tu-ssa॒ve || ma॒hī vi॒śpatnī॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | a॒rvācī॒ eta̭-ndharuṇe rayī॒ṇām | a॒ntarva̭tnī॒ janya̭-ñjā॒tavḙdasam | a॒ddhva॒rāṇā᳚-ñjanayathaḥ puro॒gām || 13 ||

āro̭hata-nda॒śata॒gṃ॒ śakva̭rī॒-rmama̭ | ṛ॒tenā᳚gna॒ āyṷṣā॒ varca̭sā sa॒ha | jyog jīva̭nta॒ utta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m | darśa̭ma॒ha-mpū॒rṇamā̭saṃ-ya~॒jñaṃ-ya~thā॒ yajai᳚ || ṛtvi̭yavatī stho a॒gnirḙtasau | garbha̭-ndadhāthā॒-nte vā̭ma॒ha-nda̭de | ta-thsa॒tyaṃ-ya~-dvī॒ra-mbi̭bhṛthaḥ | vī॒ra-ñja̭nayi॒ṣyathaḥ̭ | te ma-tprā॒taḥ praja̭niṣyethe | te mā॒ prajā̭te॒ praja̭nayi॒ṣyathaḥ̭ || 14 ||

pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rbrahmavarca॒sena̭ suva॒rge lo॒ke || anṛ̭tā-thsa॒tyamupai̭mi | mā॒nu॒ṣā-ddaivya॒-mupai̭mi | daivīṃ॒-vā~caṃ̭-ya~cchāmi || śalkai̭ra॒gnimi̭ndhā॒naḥ | u॒bhau lo॒kau sa̭nema॒ham | u॒bhayo᳚-rlo॒kayor̭. ṛ॒ddhvā | ati̭ mṛ॒tyu-nta̭rāmya॒ham || jāta̭vedo॒ bhuva̭nasya॒ retaḥ̭ | i॒ha si̭ñca॒ tapa̭so॒ yajja̭ni॒ṣyate᳚ || 15 ||

a॒gnima̭śva॒tthādadhi̭ havya॒vāha᳚m | śa॒mī॒ga॒rbhā-jja॒naya॒na॒.yo ma̭yo॒ bhūḥ || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyaḥ̭ | yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒nanna̭gna॒ āro̭ha | athā̭ no vardhayā ra॒yim || apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | adā̭di॒daṃ-ya~॒mo̭-'va॒sāna̭-mpṛthi॒vyāḥ | akra̭nni॒ma-mpi॒taro̭ lo॒kama̭smai || 16 ||

a॒gnerbhasmā᳚sya॒gneḥ purī̭ṣamasi || sa॒jñānna̭masi kāma॒dhara̭ṇam | mayi̭ te kāma॒dhara̭ṇa-mbhūyāt || saṃ-vaḥ̭ ~sṛjāmi॒ hṛda̭yāni | sagṃ sṛ̭ṣṭa॒-mmano̭ astu vaḥ | sagṃ sṛ̭ṣṭaḥ prā॒ṇo a̭stu vaḥ || saṃ-yā~ vaḥ̭ pri॒yāsta॒nuvaḥ̭ | sampri॒yā hṛda̭yāni vaḥ | ā॒tmā vo̭ astu॒ sampri̭yaḥ | sampri̭yā-sta॒nuvo॒ mama̭ || 17 ||

kalpḙtā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vī | kalpa̭ntā॒māpa॒ oṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntāma॒gnayaḥ॒ pṛtha̭k | mama॒ jyaiṣṭhyā̭ya॒ savra̭tāḥ || ye᳚-'gnaya॒-ssama̭nasaḥ | a॒nta॒rā dyāvā̭pṛthi॒vī | vāsa̭ntikāvṛ॒tū a॒bhi kalpa̭mānāḥ | indra̭miva de॒vā a॒bhi saṃvi~̭śantu || di॒vastvā̭ vī॒ryḙṇa | pṛ॒thi॒vyai-ma̭hi॒mnā || 18 ||

a॒ntari̭kṣasya॒ poṣḙṇa | sa॒rvapa̭śu॒-māda̭dhe || ajī̭jana-nna॒mṛta॒-mmartyā̭saḥ | a॒sre॒māṇa̭-nta॒raṇiṃ̭-vī~॒ḍuja̭mbham | daśa॒ svasā̭ro a॒gruvaḥ̭ samī॒cīḥ | pumāgṃ̭sa-ñjā॒tama॒bhi sagṃra̭bhantām || pra॒jāpa̭testvā prā॒ṇenābhi॒ prāṇi̭mi | pū॒ṣṇaḥ poṣḙṇa॒ mahya᳚m | dī॒rghā॒yu॒tvāya̭ śa॒taśā̭radāya | śa॒tagṃ śa॒radbhya॒ āyṷṣe॒ varca̭se || 19 ||

jī॒vātvai puṇyā̭ya || a॒ha-ntvada̭smi॒ mada̭si॒ tvame॒tat | mamā̭si॒ yoni॒stava॒ yoni̭rasmi | mamai॒va sanvaha̭ ha॒vyānya̭gne | pu॒traḥ pi॒tre lo̭ka॒kṛ-jjā̭tavedaḥ || prā॒ṇe tvā॒ 'mṛta॒māda̭dhāmi | a॒nnā॒dama॒nnādyā̭ya | go॒ptāra॒-ṅguptyai᳚ || su॒gā॒r॒ha॒pa॒tyo vi॒daha॒nnarā̭tīḥ | u॒ṣasa॒-śśreya̭sī-śśreyasī॒-rdadha̭t || 20 ||

agnḙ sa॒patnāgṃ̭ apa॒ bādha̭mānaḥ | rā॒yaspoṣa॒-miṣa॒mūrja̭-ma॒smāsṷ dhehi || i॒mā u॒ māmupa̭tiṣṭhantu॒ rāyaḥ̭ | ā॒bhiḥ pra॒jābhi̭ri॒ha saṃ-va~̭seya | i॒ho iḍā̭ tiṣṭhatu viśvarū॒pī | maddhye॒ vaso᳚-rdīdihi jātavedaḥ || oja̭se॒ balā̭ya॒ tvodya̭cche | vṛṣa̭ṇe॒ śuṣmā॒yāyṷṣe॒ varca̭se | sa॒pa॒tna॒tūra̭si vṛtra॒tūḥ | yastḙ de॒veṣṷ mahi॒mā sṷva॒rgaḥ || 21 ||

yasta̭ ā॒tmā pa॒śuṣu॒ pravi̭ṣṭaḥ | puṣṭi॒ryā tḙ manu॒ṣyḙṣu papra॒the | tayā̭ no agne ju॒ṣamā̭ṇa॒ ehi̭ || di॒vaḥ pṛ̭thi॒vyāḥ parya॒ntari̭kṣāt | vātā᳚-tpa॒śubhyo॒ addhyoṣa̭dhībhyaḥ | yatra̭yatra jātaveda-ssa-mba॒bhūtha̭ | tato̭ no agne ju॒ṣamā̭ṇa॒ ehi̭ || prācī॒manṷ pra॒diśa॒-mprehi̭ vi॒dvān | a॒gnera̭gne pu॒ro a̭gni-rbhave॒ha | viśvā॒ āśā॒ dīdyā̭no॒ vi bhā̭hi || 22 ||

ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭-makhyat | anvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya puru॒trā ca̭ ra॒śmīn | anu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī āta̭tāna || vikra̭masva ma॒hāgṃ a̭si | ve॒di॒ṣa-nmānṷṣebhyaḥ | tri॒ṣu lo॒keṣṷ jāgṛhi || yadi॒da-ndi॒vo yada॒daḥ pṛ̭thi॒vyāḥ | saṃ॒-vi~॒dā॒ne roda̭sī sa-mbabhū॒vatuḥ̭ || 23 ||

tayoḥ᳚ pṛ॒ṣṭhe sī̭datu jā॒tavḙdāḥ | śa॒bhūṃḥ pra॒jābhya̭-sta॒nuve᳚ syo॒naḥ || prā॒ṇa-ntvā॒-'mṛta॒ āda̭dhāmi | a॒nnā॒dama॒nnādyā̭ya | go॒ptāra॒-ṅguptyai᳚ | yattḙ śukra śu॒kraṃ-va~rcaḥ̭ śu॒krā ta॒nūḥ | śu॒kra-ñjyoti॒-raja̭sram | tena̭ me dīdihi॒ tena॒ tvā-''da̭dhe | a॒gninā᳚-''gne॒ brahma̭ṇā | ā॒na॒śe vyā̭naśe॒ sarva॒māyu॒-rvyā̭naśe || 24 ||

narya̭ pra॒jā-mmḙ gopāya | a॒mṛ॒ta॒tvāya̭ jī॒vase᳚ | jā॒tā-ñja̭ni॒ṣyamā̭ṇā-ñca | a॒mṛtḙ sa॒tye prati̭ṣṭhitām || atha̭rva pi॒tu-mmḙ gopāya | rasa॒manna̭mi॒hāyṷṣe | ada̭bdhā॒yo-'śī̭tatano | avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu || śaggsya̭ pa॒śū-nmḙ gopāya | dvi॒pādo॒ ye catṷṣpadaḥ || 25 ||

a॒ṣṭāśa̭phāśca॒ ya i॒hāgne᳚ | ye caika̭śaphā āśu॒gāḥ || sapra̭tha sa॒bhā-mmḙ gopāya | ye ca॒ sabhyā᳚-ssabhā॒sadaḥ̭ | tāni̭ndri॒yāva̭taḥ kuru | sarva॒māyu॒-rupā̭satām || ahḙbuddhniya॒ mantra̭-mme gopāya | yamṛṣa̭yastraivi॒dā vi॒duḥ | ṛca॒-ssāmā̭ni॒ yajūgṃ̭ṣi | sā hi śrīra॒mṛtā̭ sa॒tām || 26 ||

catuḥ̭ śikhaṇḍā yuva॒ti-ssu॒peśāḥ᳚ | ghṛ॒tapra̭tīkā॒ bhuva̭nasya॒ maddhye᳚ | ma॒rmṛ॒jyamā̭nā maha॒te saubha̭gāya | mahya̭-ndhukṣva॒ yaja̭mānāya॒ kāmāṋ || i॒haiva santatra̭ sa॒to vo̭ agnayaḥ | prā॒ṇena̭ vā॒cā mana̭sā bibharmi | ti॒ro mā॒ santa॒māyu॒rmā prahā̭sīt | jyoti̭ṣā vo vaiśvāna॒re-ṇopa̭tiṣṭhe || pa॒ñca॒dhā-'gnīn-vya̭krāmat | vi॒rāṭ-thsṛ॒ṣṭā pra॒jāpa̭teḥ | ū॒rdhvā-''ro̭ha-drohi॒ṇī | yoni̭ra॒gneḥ prati̭ṣṭhitiḥ || 27 ||

(vi॒śa॒ntu॒ naḥ॒ - pu॒ru॒cī--r vi̭dhema - ni॒dhāya॒ - ya-tte - 'pra̭dāhāya - bṛha॒tyo᳚ - brahma̭ṇā - duvasyata - vi॒śvavā̭ra - i॒ma - mṛ̭ñjate - puro॒gāṃ - praja̭nayi॒ṣyatho̭ - jani॒ṣyate᳚-' - smai॒ - mama̭ - mahi॒mnā - varca̭se॒ - dadha̭th - suva॒rgā - bhā̭hi - sambabhū॒vatu॒ - rāyu॒-rvyā̭naśe॒ - catṷṣpadaḥ - sa॒tāṃ - pra॒jāpa̭te॒-rdve ca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - viṣūvannāmaka-mmukhyamaha, tadubhayapārśvavartīni catvāryahāni cocyante

navai॒tānyahā̭ni bhavanti | nava॒ vai sṷva॒rgā lo॒kāḥ | yade॒tānyahā᳚-nyupa॒yanti̭ | na॒vasve॒va ta-thsṷva॒rgeṣṷ lo॒keṣṷ sa॒triṇaḥ̭ prati॒tiṣṭha̭nto yanti || a॒gni॒ṣṭo॒māḥ paraḥ̭ sāmānaḥ kā॒ryā̭ ityā̭huḥ | a॒gni॒ṣṭo॒masa̭minta-ssuva॒rgo lo॒ka iti̭ | dvāda̭śā-gniṣṭo॒masya̭ sto॒trāṇi̭ | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ || ta-ttanna sūrkṣya᳚m | u॒kthyā̭ e॒va sa̭ptada॒śāḥ paraḥ̭ sāmānaḥ kā॒ryāḥ᳚ || 28 ||

pa॒śavo॒ vā u॒kthāni̭ | pa॒śū॒nāmava̭-ruddhyai || vi॒śva॒ji॒da॒bhi॒jitā̭-vagniṣṭo॒mau || u॒kthyā᳚-ssaptada॒śāḥ paraḥ̭ sāmānaḥ | te saggstṷtā vi॒rāja̭ma॒bhi sampa̭dyante | dve carcā॒vati̭ ricyete | eka̭yā॒ gaurati̭riktaḥ | eka॒yā-''yṷrū॒naḥ | su॒va॒rgo vai lo॒ko jyotiḥ̭ | ūrg vi॒rāṭ || 29 ||

su॒va॒rgame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yanti || ya-tpara॒gṃ॒ rātha̭ntaram | ta-tpra̭tha॒me-'ha̭n-kā॒rya᳚m | bṛ॒ha-ddvi॒tīye᳚ | vai॒rū॒pa-ntṛ॒tīye᳚ | vai॒rā॒ja-ñca̭tu॒rthe | śā॒kva॒ra-mpa̭ñca॒me | rai॒va॒tagṃ ṣa॒ṣṭhe | tadṷ pṛ॒ṣṭhebhyo॒ naya̭nti || sa॒tanna̭ya e॒te grahā̭ gṛhyante || 30 ||

a॒ti॒grā॒hyāḥ᳚ paraḥ̭ sāmasu | i॒māne॒vaitai-rlo॒kān-thsanta̭nvanti || mi॒thu॒nā e॒te grahā̭ gṛhyante | a॒ti॒grā॒hyāḥ᳚ paraḥ̭ sāmasu | mi॒thu॒name॒va tai-ryaja̭mānā॒ ava̭rundhate || bṛ॒ha-tpṛ॒ṣṭha-mbha̭vati | bṛ॒ha-dvai sṷva॒rgo lo॒kaḥ | bṛ॒ha॒taiva sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~̭nti || tra॒ya॒stri॒gṃ॒śi nāma॒ sāma̭ | māddhya̭ndine॒ pava̭māne bhavati || 31 ||

traya̭strigṃśa॒dvai de॒vatāḥ᳚ | de॒vatā̭ e॒vāva̭rundhate || ye vā i॒taḥ parā᳚ñcagṃ saṃva~thsa॒ra-mṷpa॒ yanti̭ | na hai̭na॒-nte sva॒sti sama̭śñuvate | atha॒ yḙ-'muto॒-'rvāñca̭mupa॒ yanti̭ | te hai̭nagg sva॒sti sama̭śñuvate | e॒tadvā a॒muto॒-'rvāñca॒mupa̭ yanti | yade॒vam | yo ha॒ khalu॒ vāva pra॒jāpa̭tiḥ | sa ṷ ve॒vendraḥ̭ | tadṷ de॒vebhyo॒ naya̭nti || 32 ||

(kā॒ryā̭-vi॒rāḍ - gṛ̭hyante॒ - pava̭māne bhava॒tī - ndra॒ ekaṃ̭ ca) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - viṣuvaddine-'tigrāhyaviśeṣāḥ

santa̭ti॒rvā e॒te grahāḥ᳚ | ya-tparaḥ̭ sāmānaḥ | vi॒ṣū॒vān-di̭vākī॒rtya᳚m | yathā॒ śālā̭yai॒ pakṣa̭sī | e॒vagṃ saṃ̭va~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī | yade॒tena gṛ॒hyeranṋ | viṣṷ̄cī saṃva~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī॒ vyava̭sragṃ seyātām | ārti॒mārcchḙyuḥ | yade॒te gṛ॒hyante᳚ | yathā॒ śālā̭yai॒ pakṣa̭sī maddhya॒maṃva~॒gṃ॒śama॒bhi sa̭mā॒yaccha̭ti || 33 ||

e॒vagṃ saṃ̭va~thsa॒rasya॒ pakṣa̭sī divākī॒rtya̭ma॒bhi santa̭nvanti | nārti॒mārccha̭nti || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-maha̭rbhavati | śu॒krāgrā॒ grahā̭ gṛhyante | pratyutta̭bdhyai saya॒tvāya̭ || sau॒rya̭ e॒tadahaḥ̭ pa॒śurāla̭bhyate | sau॒ryo̭-'tigrā॒hyo̭ gṛhyate | aha̭re॒va rū॒peṇa॒ sama̭rdhayanti | atho॒ ahna̭ e॒vaiṣa ba॒lir-hri̭yate || sa॒ptai-tadaha̭rati-grā॒hyā̭ gṛhyante || 34 ||

sa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | a॒sāvā̭di॒tya-śśiraḥ̭ pra॒jānā᳚m | śī॒r॒ṣanne॒va pra॒jānā᳚-mprā॒ṇā-nda̭dhāti | tasmā᳚thsa॒pta śī॒r॒ṣa-nprā॒ṇāḥ || indro̭ vṛ॒tragṃ ha॒tvā | asṷrā-nparā॒bhāvya̭ | sa i॒mā~llo॒kā-na॒bhya̭jayat | tasyā॒sau lo॒ko-'na̭bhijita āsīt | taṃ-vi~॒śvaka̭rmā bhū॒tvā-'bhya̭jayat | ya-dvai᳚śvakarma॒ṇo gṛ॒hyate᳚ || 35 ||

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || pra vā e॒te᳚-'smā-llo॒kā-ccya̭vante | ye vai᳚śvakarma॒ṇa-ṅgṛ॒hṇate᳚ | ā॒di॒tyaśśvo gṛ̭hyate | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhanti || a॒nyo᳚nyo gṛhyete | viśvā᳚nye॒vānyena॒ karmā̭ṇi kurvā॒ṇā ya̭nti | a॒syāma॒nyena॒ prati̭ tiṣṭhanti || tāvā-'pa̭rā॒rdhā-thsaṃ̭va~thsa॒rasyā॒-nyo᳚nyo gṛhyete || tāvu॒bhau sa॒ha ma̭hāvra॒te gṛ̭hyete | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | u॒bhayo᳚-rlo॒kayoḥ॒ prati̭ tiṣṭhanti || a॒rkya̭mu॒ktha-mbha̭vati |

a॒nnādya॒syā-va̭ruddhyai || 36 ||

(sa॒mā॒yaccha̭ - tyatigrā॒hyā̭ gṛhyante - gṛ॒hyatḙ - saṃva~thsa॒rasthā॒nyo᳚nyo gṛhyete॒ pañca̭ ca ) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - tasminneva dine divākīrtyanāmāni sāmāni

e॒ka॒vi॒gṃ॒śa e॒ṣa bha̭vati | e॒tena॒ vai de॒vā ḙkavi॒gṃ॒śena̭ | ā॒di॒tyami॒ta ṷtta॒magṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-māro̭hayann | sa vā e॒ṣa i॒ta ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | tasya॒ daśā॒vastā॒dahā̭ni | daśa̭ pa॒rastā᳚t | sa vā e॒ṣa vi॒rājyṷbha॒yataḥ॒ prati̭ṣṭhitaḥ | vi॒rāji॒ hi vā e॒ṣa ṷbha॒yataḥ॒ prati̭ṣṭhitaḥ | tasmā̭danta॒remau lo॒kau yann | sarvḙṣu suva॒rgeṣṷ lo॒ke-ṣva̭bhi॒tapa̭nneti || 37 ||

de॒vā vā ā̭di॒tyasya̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya̭ | parā̭co-'tipā॒dāda̭bibhayuḥ | ta-ñchando̭bhiradṛgṃ ha॒ndhṛtyai᳚ | de॒vā vā ā̭di॒tyasya̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya̭ | avā̭co-'vapā॒dāda̭bibhayuḥ | ta-mpa॒ñcabhī̭ ra॒śmibhi॒-ruda̭vayann | tasmā̭dekavi॒gṃ॒śe 'ha॒-npañca̭ divākī॒rtyā̭ni kriyante | ra॒śmayo॒ vai di̭vākī॒rtyā̭ni || ye gā̭ya॒tre | te gā̭ya॒trīṣūtta̭rayoḥ॒ pava̭mānayoḥ || 38 ||

ma॒hādi̭vākīrtya॒gṃ॒ hotuḥ̭ pṛ॒ṣṭham | vi॒ka॒rṇa-mbra̭hmasā॒mam | bhā॒so᳚-'gniṣṭo॒maḥ || athai॒tāni॒ parā̭ṇi | parai॒rvai de॒vā ā̭di॒tyagṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭pārayann | yadapā̭rayann | ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvam | pā॒raya̭ntyena॒-mparā̭ṇi | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | athai॒tāni॒ sparā̭ṇi | sparai॒rvai de॒vā ā̭di॒tyagṃ sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭spārayann | yadaspā̭rayann | ta-thsparā̭ṇāg spara॒tvam | spā॒raya̭ntyena॒gg॒ sparā̭ṇi | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 39 ||

(e॒ti॒-pava̭mānayoḥ॒-sparā̭ṇī॒ pañca̭ ca) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - paśavaḥ vaiṣṇavādyā nava

apra̭tiṣṭhāṃ॒-vā~ e॒te ga̭cchanti | yeṣāgṃ̭ saṃva~thsa॒re-'nā॒pte-'tha̭ | e॒kā॒da॒śinyā॒pyate᳚ || vai॒ṣṇa॒vaṃ-vā~̭ma॒na-māla̭bhante | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñame॒vāla̭bhante॒ prati̭ṣṭhityai | ai॒ndrā॒gna-māla̭bhante | i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒-mayā̭tayāmānau | ye e॒va de॒vate॒ ayā̭tayāmnī | te e॒vāla̭bhante || 40 ||

vai॒śva॒de॒va-māla̭bhante | de॒vatā̭ e॒vāva̭-rundhate | dyā॒vā॒pṛ॒thi॒vyā᳚-ndhe॒nu-māla̭bhante | dyāvā̭pṛthi॒vyore॒va prati̭ tiṣṭhanti | vā॒ya॒vyaṃ̭-va~॒thsamāla̭bhante | vā॒yure॒vaibhyo̭ yathā-''yata॒nā-dde॒vatā॒ ava̭rundhe | ā॒di॒tyāmaviṃ̭-va~॒śā-māla̭bhante | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti | mai॒trā॒va॒ru॒ṇī-māla̭bhante || 41 ||

mi॒treṇai॒va ya॒jñasya॒ svi̭ṣṭagṃ śamayanti | varṷṇena॒ duri̭ṣṭam | prā॒jā॒pa॒tya-ntṷ̄pa॒ra-mma̭hāvra॒ta āla̭bhante | prā॒jā॒pa॒tyo̭-'tigrā॒hyo̭ gṛhyate | aha̭re॒va rū॒peṇa॒ sama̭rdhayanti | atho॒ ahna̭ e॒vaiṣa ba॒lir-hri̭yate | ā॒gne॒yamāla̭bhante॒ prati॒ prajñā᳚tyai || a॒ja॒pe॒tvān. vā e॒te pūrvai॒rmāsai॒ra-va̭rundhate | yade॒te ga॒vyāḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | u॒bhayḙṣā-mpaśū॒nā-mava̭ruddhyai || 42 ||

yadati̭riktā-mekāda॒śinī̭-mā॒labhḙrann | apri̭ya॒-mbhrātṛ̭vya-ma॒bhyati̭ricyeta | ya-ddvaudvaṷ pa॒śū sa॒masyḙyuḥ | kanī̭ya॒ āyuḥ̭ kurvīrann | yade॒te brāhma̭ṇavantaḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | nāpri̭ya॒-mbhrātṛ̭vya-ma॒bhya̭ti॒ricya̭te | na kanī̭ya॒ āyuḥ̭ kurvate || 43 ||

(te-e॒vāla̭bhante-maitrāvaru॒ṇīmāla̭bha॒nte-'va̭ruddhyai-+sa॒pta ca̭) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - mahāvratam

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vṛ॒tto̭-'śayat | ta-nde॒vā bhū॒tānā॒gṃ॒ rasa॒-ntejaḥ̭ sa॒bhṛntya̭ | tenai̭namabhiṣajyann | ma॒hāna̭vava॒rtīti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam | ma॒ha-dvra॒tamiti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam | ma॒ha॒to vra॒tamiti̭ | ta-nma̭hāvra॒tasya̭ mahāvrata॒tvam || pa॒ñca॒vi॒gṃ॒śa-sstomo̭ bhavati || 44 ||

catṷrvigṃśa-tyardhamāsa-ssaṃva~thsa॒raḥ | ya-dvā e॒tasmin᳚-thsaṃva~thsa॒re 'dhi॒prājā̭yata | tadanna̭-mpañcavi॒gṃ॒śa-ma̭bhavat || ma॒ddhya॒taḥ kri̭yate | ma॒ddhya॒to hyanna̭maśi॒ta-ndhi॒noti̭ | atho̭ maddhya॒ta e॒va pra॒jānā॒mūrgdhī̭yate || atha॒ yadvā i॒dama̭nta॒taḥ kri॒yate᳚ | tasmā̭duda॒nte pra॒jā-ssamḙdhante | a॒nta॒taḥ kri̭yate pra॒jana̭nāyai॒va || tri॒vṛcchiro̭ bhavati || 45 ||

tre॒dhā॒ vi॒hi॒tagṃ hi śiraḥ̭ | loma̭ cha॒vīrasthi̭ || parā̭cā stuvanti | tasmā॒-tta-thsa॒dṛge॒va | na medya॒to-'nṷ medyati | na kṛśya॒to-'nṷ kṛśyati || pa॒ñca॒da॒śo᳚-'nyaḥ pa॒kṣo bha̭vati | sa॒pta॒da॒śo᳚-'nyaḥ | tasmā॒-dvayāg̭sya-nyata॒rama॒rdhama॒bhi pa॒ryāva̭rtante | a॒nya॒ta॒rato॒ hi ta-dgarī̭yaḥ kri॒yate᳚ || 46 ||

pa॒ñca॒vi॒gṃ॒śa ā॒tmā bha̭vati | tasmā᳚-nmaddhya॒taḥ pa॒śavo॒ vari̭ṣṭhāḥ || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-mpuccha᳚m | dvi॒padā̭su stuvanti॒ prati̭ṣṭhityai || sarvḙṇa sa॒ha stṷvanti | sarvḙṇa॒ hyā᳚tmanā᳚-''tma॒nvī | sa॒hotpata̭nti || ekai̭kā॒-mucchigṃ̭ṣanti | ā॒tmann. hyaṅgā̭ni ba॒ddhāni̭ || na vā e॒tena॒ sarvaḥ॒ purṷṣaḥ || 47 ||

yadi॒ta i̭to॒ lomā̭ni da॒to na॒khān | pa॒ri॒mādaḥ̭ kriyante | tānye॒va tena॒ pratyṷpyante || audṷmbara॒stalpo̭ bhavati | ūrgvā anna̭mudu॒mbaraḥ̭ | ū॒rja e॒vānnādya॒syā-va̭ruddhyai || yasya̭ talpa॒sadya॒-mana̭bhijita॒gg॒ syāt | sa de॒vānā॒gṃ॒ sāmya̭kṣe | ta॒lpa॒sadya̭-ma॒bhija̭yā॒nīti॒ talpa̭mā॒-ruhyo-dgā̭yet | ta॒lpa॒sadya̭-me॒vābhija̭yati || 48 ||

yasya̭ talpa॒sadya̭-ma॒bhiji̭ta॒gg॒ syāt | sa de॒vānā॒gṃ॒ sāmya̭kṣe | ta॒lpa॒sadya॒-mmā parā̭je॒ṣīti॒ talpa̭-mā॒ruhyo-dgā̭yet | na ta̭lpa॒sadya॒-mparā̭jayate || ple॒ṅkhe śagṃ̭sati | maho॒ vai ple॒ṅkhaḥ | maha̭sa e॒vānnādya॒syā-va̭ruddhyai || de॒vā॒su॒rā-ssaṃya~̭ttā āsann | ta ā̭di॒tye vyāya̭cchanta | ta-nde॒vā-ssama̭jayann || 49 ||

brā॒hma॒ṇaśca̭ śū॒draśca̭ carmaka॒rte vyāya̭cchete | daivyo॒ vai varṇo᳚ brāhma॒ṇaḥ | a॒sa॒ryaḥ̭ śū॒draḥ | i॒mḙ-'rā-thsuri॒me sṷbhū॒ta-ma̭kra॒-nnitya̭nyata॒ro brṷ̄yāt | i॒ma ṷdvāsīkā॒riṇa̭ i॒me dṷrbhū॒ta-ma̭kra॒nnitya̭nyata॒raḥ | yade॒vaiṣāgṃ̭ sukṛ॒taṃ-yā~ rāddhiḥ̭ | tada̭nyata॒ro̭-'bhiśrī̭ṇāti | yade॒vaiṣā᳚-nduṣkṛ॒taṃ-yā~-'rā᳚ddhiḥ | tada̭nyata॒ro-'pa̭hanti | brā॒hma॒ṇa-ssa-ñja̭yati | a॒mume॒vādi॒tya-mbhrātṛ̭vyasya॒ saṃvi~̭ndante || 50 ||

(bha॒va॒ti॒ - bha॒va॒ti॒ - kri॒yate॒ - purṷṣo - jayatya - jaya - ñjaya॒tyeka̭-ñca) (a. 6)

(u॒ddhya॒nyamā̭naṃ॒ - navai॒tāni॒ - santa̭ti - rekavi॒gṃ॒śa e॒ṣo - 'pra̭tiṣṭhāṃ - pra॒jāpa̭ti-rvṛ॒tta-ṣṣaṭ )

(u॒ddha॒nyamā̭nagṃ - śo॒ciṣke॒śo - 'gnḙ sa॒patnā̭ - natigrā॒hyā̭ - vaiśvade॒vamāla̭bhante pañcā॒śat )

(u॒ddha॒nyamā̭na॒gṃ॒ - saṃvi~̭ndante )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake dvidīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके द्वितीयः प्रपाठकः - गवामयनब्राह्मणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - आधानमन्त्राः पूर्वप्रपाठकशेषभूताः

उ॒द्ध॒न्यमा॑न-म॒स्या अ॑मे॒द्ध्यम् । अप॑ पा॒प्मानं॒-यँज॑मानस्य हन्तु । शि॒वा नः॑ सन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । श-न्नो॑ मा॒ता पृ॑थि॒वी तोक॑साता ॥ श-न्नो॑ दे॒वीर॒भिष्ट॑ये । आपो॑ भवन्तु पी॒तये᳚ । शं-योँर॒भि स्र॑वन्तु नः ॥ वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ रू॒पम् । पृ॒थि॒व्या-म्प॑रि॒स्रसा᳚ । स्यो॒न-मावि॑शन्तु नः ॥ 1 ॥

यदि॒द-न्दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः । स॒ज॒ञ्ज्ञा॒ने रोद॑सी सम्बभू॒वतुः॑ । ऊषा᳚न् कृ॒ष्णम॑वतु कृ॒ष्णमूषाः᳚ । इ॒होभयो᳚-र्य॒ज्ञिय॒-माग॑मिष्ठाः ॥ ऊ॒तीः कु॑र्वा॒णो य-त्पृ॑थि॒वीमच॑रः । गु॒हा॒कार॑-माखुरू॒प-म्प्र॒तीत्य॑ । त-त्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒भंर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रद॒-स्सवी॑राः ॥ ऊर्ज॑-म्पृथि॒व्या रस॑-मा॒भर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रदः॑ पुरू॒चीः ॥ 2 ॥

व॒म्रीभि॒-रनु॑वित्त॒-ङ्गुहा॑सु । श्रोत्र॑-न्त उ॒र्व्यब॑धिरा भवामः ॥ प्र॒जाप॑ति सृष्टाना-म्प्र॒जाना᳚म् । क्षु॒धोप॑हत्यै सुवि॒त-न्नो॑ अस्तु । उप॒प्रभि॑न्न॒मिष॒-मूर्ज॑-म्प्र॒जाभ्यः॑ । सूद॑-ङ्गृ॒हेभ्यो॒ रस॒माभ॑रामि ॥ यस्य॑ रू॒प-म्बिभ्र॑दि॒मा-मवि॑न्दत् । गुहा॒ प्रवि॑ष्टाग्ं सरि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । तस्ये॒दं-विँह॑त-मा॒भर॑न्तः । अछ॑म्बट्कारम॒स्यां-विँ॑धेम ॥ 3 ॥

य-त्प॒र्यप॑श्य-थ्सरि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । उ॒र्वीमप॑श्य॒-ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम् । त-त्पुष्क॑रस्या॒यत॑ना॒द्धि जा॒तम् । प॒र्ण-म्पृ॑थि॒व्याः प्रथ॑नग्ं हरामि ॥ याभि॒रदृग्ं॑ह॒ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम् । उ॒र्वीमि॒मां-विँ॑श्वज॒नस्य॑ भ॒र्त्रीम् । ता नः॑ शि॒वा-श्शर्क॑रा-स्सन्तु॒ सर्वाः᳚ ॥ अ॒ग्ने रेत॑श्च॒न्द्रग्ं हिर॑ण्यम् । अ॒द्भ्य-स्सम्भू॑त-म॒मृत॑-म्प्र॒जासु॑ । त-थ्स॒भंर॑न्नुत्तर॒तो नि॒धाय॑ ॥ 4 ॥

अ॒ति॒ प्र॒यच्छ॒-न्दुरि॑ति-न्तरेयम् ॥ अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा यद॑श्व॒त्थे ऽति॑ष्ठः । सं॒वँ॒थ्स॒र-न्दे॒वेभ्यो॑ नि॒लाय॑ । तत्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒भंर॑न्तः । श॒त-ञ्जी॑वेम श॒रद॒-स्सवी॑राः ॥ ऊ॒र्जः पृ॑थि॒व्या अद्ध्युत्थि॑तो-ऽसि । वन॑स्पते श॒तव॑ल्शो॒ विरो॑ह । त्वया॑ व॒यमिष॒मूर्ज॒-म्मद॑न्तः । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा म॑देम ॥ गा॒य॒त्रि॒या ह्रि॒यमा॑णस्य॒ यत्ते᳚ ॥ 5 ॥

प॒र्णमप॑त-त्तृ॒तीय॑स्यै दि॒वो-ऽधि॑ । सो॑-ऽय-म्प॒र्ण-स्सो॑मप॒र्णाद्धि जा॒तः । ततो॑ हरामि सोमपी॒थस्याव॑-रुद्ध्यै । दे॒वाना᳚-म्ब्रह्मवा॒दं-वँद॑तां॒-यँत् । उ॒पाशृ॑णो-स्सु॒श्रवा॒ वै श्रु॒तो॑-ऽसि । ततो॒ मामावि॑शतु ब्रह्मवर्च॒सम् । त-थ्स॒भंर॒ग्ग्॒ स्तदव॑रुन्धीय सा॒क्षात् ॥ यया॑ ते सृ॒ष्टस्या॒ग्नेः । हे॒तिमश॑मय-त्प्र॒जाप॑तिः । तामि॒माम प्र॑दाहाय ॥ 6 ॥

श॒मीग्ं शान्त्यै॑ हराम्य॒हम् ॥ यत्ते॑ सृ॒ष्टस्य॑ य॒तः । विक॑ङ्कत॒-म्भा आ᳚र्छज्जातवेदः । तया॑ भा॒सा सम्मि॑तः । उ॒रु-न्नो॑ लो॒कमनु॒ प्रभा॑हि ॥ यत्ते॑ ता॒न्तस्य॒ हृद॑य॒माच्छि॑न्दन् जातवेदः । म॒रुतो॒-ऽद्भिस्त॑मयि॒त्वा । ए॒तत्ते॒ तद॑श॒ने-स्सम्भ॑रामि । सात्मा॑ अग्ने॒ सहृ॑दयो भवे॒ह ॥ चित्रि॑यादश्व॒त्था-थ्सम्भृ॑ता बृह॒त्यः॑ ॥ 7 ॥

शरी॑रम॒भि सग्ग् स्कृ॑ता-स्स्थ । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताः । ति॒स्रस् त्रि॒वृद्भि॑-र्मिथु॒नाः प्रजा᳚त्यै ॥ अ॒श्व॒त्था-द्ध॑व्यवा॒हा-द्धि जा॒ताम् । अ॒ग्ने स्त॒नूं-यँ॒ज्ञिया॒ग्ं॒ सम्भ॑रामि । शा॒न्तयो॑निग्ं शमीग॒र्भम् । अ॒ग्नये॒ प्रज॑नयि॒तवे᳚ ॥ यो अ॑श्व॒त्थ-श्श॑मीग॒र्भः । आ॒रु॒रोह॒ त्वे सचा᳚ । त-न्ते॑ हरामि॒ ब्रह्म॑णा ॥ 8 ॥

य॒ज्ञियैः᳚ के॒तुभिः॑ स॒ह ॥ य-न्त्वा॑ स॒मभ॑रन्-जातवेदः । य॒था॒ श॒री॒र-म्भू॒तेषु॒ न्य॑क्तम् । स सम्भृ॑त-स्सीद शि॒वः प्र॒जाभ्यः॑ । उ॒रु-न्नो॑ लो॒कमनु॑नेषि वि॒द्वान् ॥ प्र वे॒धसे॑ क॒वये॒ मेद्ध्या॑य । वचो॑ व॒न्दारु॑ वृष॒भाय॒ वृष्णे᳚ । यतो॑ भ॒यमभ॑य॒-न्तन्नो॑ अस्तु । अव॑ दे॒वान्. य॑जे॒ हेड्यान्॑ ॥ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्यत ॥ 9 ॥

घृ॒तै-र्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आ-ऽस्मि॑न्. ह॒व्या जु॑होतन ॥ उप॑ त्वा-ऽग्ने ह॒विष्म॑तीः । घृ॒ताची᳚र्यन्तु हर्यत । जु॒षस्व॑ स॒मिधो॒ मम॑ ॥ त-न्त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरः । घृ॒तेन॑ वर्धयामसि । बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य ॥ स॒मि॒द्ध्यमा॑नः प्रथ॒मो नु धर्मः॑ । सम॒क्तुभि॑रज्यते वि॒श्ववा॑रः ॥ 10 ॥

शो॒चिष्के॑शो घृ॒तनि॑र्णिक्-पाव॒कः । सु॒य॒ज्ञो अ॒ग्नि-र्य॒जथा॑य दे॒वान् ॥ घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निर॒ग्निः । घृ॒तै-स्समि॑द्धो घृ॒तम॒स्यान्न᳚म् । घृ॒त॒प्रुष॑स्त्वा स॒रितो॑ वहन्ति । घृ॒त-म्पिबन्᳚-थ्सु॒यजा॑ यक्षि दे॒वान् ॥ आ॒यु॒र्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒णः । घृ॒त प्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒त-म्पी॒त्वा मधु॒चारु॒ गव्य᳚म् । पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मम् ॥ 11 ॥

त्वाम॑ग्ने समिधा॒नं-यँ॑विष्ठ । दे॒वा दू॒त-ञ्च॑क्रिरे हव्य॒वाह᳚म् । उ॒रु॒ज्रय॑स-ङ्घृ॒तयो॑नि॒-माहु॑तम् । त्वे॒ष-ञ्चक्षु॑र्दधिरे चोद॒यन्व॑ति ॥ त्वाम॑ग्ने प्र॒दिव॒ आहु॑त-ङ्घृ॒तेन॑ । सु॒म्ना॒यवः॑ सुष॒मिधा॒ समी॑धिरे । स वा॑वृधा॒न ओष॑धीभिरुक्षि॒तः । उ॒रुज्रयाग्ं॑सि॒ पार्थि॑वा॒ विति॑ष्ठसे ॥ घृ॒त प्र॑तीकं-वँ ऋ॒तस्य॑ धू॒र्॒षद᳚म् (धूर्॒षद᳚म्) । अ॒ग्नि-म्मि॒त्रन्न स॑मिधा॒न ऋ॑ञ्जते ॥ 12 ॥

इन्धा॑नो अ॒क्रो वि॒दथे॑षु॒ दीद्य॑त् । शु॒क्रव॑र्णा॒मुदु॑ नो यग्ंसते॒ धिय᳚म् ॥ प्र॒जा अ॑ग्ने॒ संवाँ॑सय । आशा᳚श्च प॒शुभिः॑ स॒ह । रा॒ष्ट्राण्य॑स्मा॒ आधे॑हि । यान्यास᳚न्-थ्सवि॒तु-स्स॒वे ॥ म॒ही वि॒श्पत्नी॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । अ॒र्वाची॒ एत॑-न्धरुणे रयी॒णाम् । अ॒न्तर्व॑त्नी॒ जन्य॑-ञ्जा॒तवे॑दसम् । अ॒द्ध्व॒राणा᳚-ञ्जनयथः पुरो॒गाम् ॥ 13 ॥

आरो॑हत-न्द॒शत॒ग्ं॒ शक्व॑री॒-र्मम॑ । ऋ॒तेना᳚ग्न॒ आयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒ह । ज्योग् जीव॑न्त॒ उत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् । दर्श॑म॒ह-म्पू॒र्णमा॑सं-यँ॒ज्ञं-यँथा॒ यजै᳚ ॥ ऋत्वि॑यवती स्थो अ॒ग्निरे॑तसौ । गर्भ॑-न्दधाथा॒-न्ते वा॑म॒ह-न्द॑दे । त-थ्स॒त्यं-यँ-द्वी॒र-म्बि॑भृथः । वी॒र-ञ्ज॑नयि॒ष्यथः॑ । ते म-त्प्रा॒तः प्रज॑निष्येथे । ते मा॒ प्रजा॑ते॒ प्रज॑नयि॒ष्यथः॑ ॥ 14 ॥

प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ सुव॒र्गे लो॒के ॥ अनृ॑ता-थ्स॒त्यमुपै॑मि । मा॒नु॒षा-द्दैव्य॒-मुपै॑मि । दैवीं॒-वाँचं॑-यँच्छामि ॥ शल्कै॑र॒ग्निमि॑न्धा॒नः । उ॒भौ लो॒कौ स॑नेम॒हम् । उ॒भयो᳚-र्लो॒कयोर्॑. ऋ॒द्ध्वा । अति॑ मृ॒त्यु-न्त॑राम्य॒हम् ॥ जात॑वेदो॒ भुव॑नस्य॒ रेतः॑ । इ॒ह सि॑ञ्च॒ तप॑सो॒ यज्ज॑नि॒ष्यते᳚ ॥ 15 ॥

अ॒ग्निम॑श्व॒त्थादधि॑ हव्य॒वाह᳚म् । श॒मी॒ग॒र्भा-ज्ज॒नय॒न॒.यो म॑यो॒ भूः ॥ अ॒य-न्ते॒ योनि॑र्-ऋ॒त्वियः॑ । यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । त-ञ्जा॒नन्न॑ग्न॒ आरो॑ह । अथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥ अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑दि॒दं-यँ॒मो॑-ऽव॒सान॑-म्पृथि॒व्याः । अक्र॑न्नि॒म-म्पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै ॥ 16 ॥

अ॒ग्नेर्भस्मा᳚स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि ॥ स॒ज्ञान्न॑मसि काम॒धर॑णम् । मयि॑ ते काम॒धर॑ण-म्भूयात् ॥ सं-वः॑ ँसृजामि॒ हृद॑यानि । सग्ं सृ॑ष्ट॒-म्मनो॑ अस्तु वः । सग्ं सृ॑ष्टः प्रा॒णो अ॑स्तु वः ॥ सं-याँ वः॑ प्रि॒यास्त॒नुवः॑ । सम्प्रि॒या हृद॑यानि वः । आ॒त्मा वो॑ अस्तु॒ सम्प्रि॑यः । सम्प्रि॑या-स्त॒नुवो॒ मम॑ ॥ 17 ॥

कल्पे॑ता॒-न्द्यावा॑पृथि॒वी । कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धीः । कल्प॑न्ताम॒ग्नयः॒ पृथ॑क् । मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः ॥ ये᳚-ऽग्नय॒-स्सम॑नसः । अ॒न्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी । वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒भि कल्प॑मानाः । इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॒भि संविँ॑शन्तु ॥ दि॒वस्त्वा॑ वी॒र्ये॑ण । पृ॒थि॒व्यै-म॑हि॒म्ना ॥ 18 ॥

अ॒न्तरि॑क्षस्य॒ पोषे॑ण । स॒र्वप॑शु॒-माद॑धे ॥ अजी॑जन-न्न॒मृत॒-म्मर्त्या॑सः । अ॒स्रे॒माण॑-न्त॒रणिं॑-वीँ॒डुज॑म्भम् । दश॒ स्वसा॑रो अ॒ग्रुवः॑ समी॒चीः । पुमाग्ं॑स-ञ्जा॒तम॒भि सग्ंर॑भन्ताम् ॥ प्र॒जाप॑तेस्त्वा प्रा॒णेनाभि॒ प्राणि॑मि । पू॒ष्णः पोषे॑ण॒ मह्य᳚म् । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय । श॒तग्ं श॒रद्भ्य॒ आयु॑षे॒ वर्च॑से ॥ 19 ॥

जी॒वात्वै पुण्या॑य ॥ अ॒ह-न्त्वद॑स्मि॒ मद॑सि॒ त्वमे॒तत् । ममा॑सि॒ योनि॒स्तव॒ योनि॑रस्मि । ममै॒व सन्वह॑ ह॒व्यान्य॑ग्ने । पु॒त्रः पि॒त्रे लो॑क॒कृ-ज्जा॑तवेदः ॥ प्रा॒णे त्वा॒ ऽमृत॒माद॑धामि । अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य । गो॒प्तार॒-ङ्गुप्त्यै᳚ ॥ सु॒गा॒र्॒ह॒प॒त्यो वि॒दह॒न्नरा॑तीः । उ॒षस॒-श्श्रेय॑सी-श्श्रेयसी॒-र्दध॑त् ॥ 20 ॥

अग्ने॑ स॒पत्नाग्ं॑ अप॒ बाध॑मानः । रा॒यस्पोष॒-मिष॒मूर्ज॑-म॒स्मासु॑ धेहि ॥ इ॒मा उ॒ मामुप॑तिष्ठन्तु॒ रायः॑ । आ॒भिः प्र॒जाभि॑रि॒ह सं-वँ॑सेय । इ॒हो इडा॑ तिष्ठतु विश्वरू॒पी । मद्ध्ये॒ वसो᳚-र्दीदिहि जातवेदः ॥ ओज॑से॒ बला॑य॒ त्वोद्य॑च्छे । वृष॑णे॒ शुष्मा॒यायु॑षे॒ वर्च॑से । स॒प॒त्न॒तूर॑सि वृत्र॒तूः । यस्ते॑ दे॒वेषु॑ महि॒मा सु॑व॒र्गः ॥ 21 ॥

यस्त॑ आ॒त्मा प॒शुषु॒ प्रवि॑ष्टः । पुष्टि॒र्या ते॑ मनु॒ष्ये॑षु पप्र॒थे । तया॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑ ॥ दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्य॒न्तरि॑क्षात् । वाता᳚-त्प॒शुभ्यो॒ अद्ध्योष॑धीभ्यः । यत्र॑यत्र जातवेद-स्स-म्ब॒भूथ॑ । ततो॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑ ॥ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिश॒-म्प्रेहि॑ वि॒द्वान् । अ॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्नि-र्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॑हि ॥ 22 ॥

ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑-मख्यत् । अन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीन् । अनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आत॑तान ॥ विक्र॑मस्व म॒हाग्ं अ॑सि । वे॒दि॒ष-न्मानु॑षेभ्यः । त्रि॒षु लो॒केषु॑ जागृहि ॥ यदि॒द-न्दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः । सं॒-विँ॒दा॒ने रोद॑सी स-म्बभू॒वतुः॑ ॥ 23 ॥

तयोः᳚ पृ॒ष्ठे सी॑दतु जा॒तवे॑दाः । श॒भूंः प्र॒जाभ्य॑-स्त॒नुवे᳚ स्यो॒नः ॥ प्रा॒ण-न्त्वा॒-ऽमृत॒ आद॑धामि । अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य । गो॒प्तार॒-ङ्गुप्त्यै᳚ । यत्ते॑ शुक्र शु॒क्रं-वँर्चः॑ शु॒क्रा त॒नूः । शु॒क्र-ञ्ज्योति॒-रज॑स्रम् । तेन॑ मे दीदिहि॒ तेन॒ त्वा-ऽऽद॑धे । अ॒ग्निना᳚-ऽऽग्ने॒ ब्रह्म॑णा । आ॒न॒शे व्या॑नशे॒ सर्व॒मायु॒-र्व्या॑नशे ॥ 24 ॥

नर्य॑ प्र॒जा-म्मे॑ गोपाय । अ॒मृ॒त॒त्वाय॑ जी॒वसे᳚ । जा॒ता-ञ्ज॑नि॒ष्यमा॑णा-ञ्च । अ॒मृते॑ स॒त्ये प्रति॑ष्ठिताम् ॥ अथ॑र्व पि॒तु-म्मे॑ गोपाय । रस॒मन्न॑मि॒हायु॑षे । अद॑ब्धा॒यो-ऽशी॑ततनो । अवि॑ष-न्नः पि॒तु-ङ्कृ॑णु ॥ शग्ग्स्य॑ प॒शू-न्मे॑ गोपाय । द्वि॒पादो॒ ये चतु॑ष्पदः ॥ 25 ॥

अ॒ष्टाश॑फाश्च॒ य इ॒हाग्ने᳚ । ये चैक॑शफा आशु॒गाः ॥ सप्र॑थ स॒भा-म्मे॑ गोपाय । ये च॒ सभ्या᳚-स्सभा॒सदः॑ । तानि॑न्द्रि॒याव॑तः कुरु । सर्व॒मायु॒-रुपा॑सताम् ॥ अहे॑बुद्ध्निय॒ मन्त्र॑-म्मे गोपाय । यमृष॑यस्त्रैवि॒दा वि॒दुः । ऋच॒-स्सामा॑नि॒ यजूग्ं॑षि । सा हि श्रीर॒मृता॑ स॒ताम् ॥ 26 ॥

चतुः॑ शिखण्डा युव॒ति-स्सु॒पेशाः᳚ । घृ॒तप्र॑तीका॒ भुव॑नस्य॒ मद्ध्ये᳚ । म॒र्मृ॒ज्यमा॑ना मह॒ते सौभ॑गाय । मह्य॑-न्धुक्ष्व॒ यज॑मानाय॒ कामान्॑ ॥ इ॒हैव सन्तत्र॑ स॒तो वो॑ अग्नयः । प्रा॒णेन॑ वा॒चा मन॑सा बिभर्मि । ति॒रो मा॒ सन्त॒मायु॒र्मा प्रहा॑सीत् । ज्योति॑षा वो वैश्वान॒रे-णोप॑तिष्ठे ॥ प॒ञ्च॒धा-ऽग्नीन्-व्य॑क्रामत् । वि॒राट्-थ्सृ॒ष्टा प्र॒जाप॑तेः । ऊ॒र्ध्वा-ऽऽरो॑ह-द्रोहि॒णी । योनि॑र॒ग्नेः प्रति॑ष्ठितिः ॥ 27 ॥

(वि॒श॒न्तु॒ नः॒ - पु॒रु॒ची--र् वि॑धेम - नि॒धाय॒ - य-त्ते - ऽप्र॑दाहाय - बृह॒त्यो᳚ - ब्रह्म॑णा - दुवस्यत - वि॒श्ववा॑र - इ॒म - मृ॑ञ्जते - पुरो॒गां - प्रज॑नयि॒ष्यथो॑ - जनि॒ष्यते᳚-ऽ - स्मै॒ - मम॑ - महि॒म्ना - वर्च॑से॒ - दध॑थ् - सुव॒र्गा - भा॑हि - सम्बभू॒वतु॒ - रायु॒-र्व्या॑नशे॒ - चतु॑ष्पदः - स॒तां - प्र॒जाप॑ते॒-र्द्वे च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - विषूवन्नामक-म्मुख्यमह, तदुभयपार्श्ववर्तीनि चत्वार्यहानि चोच्यन्ते

नवै॒तान्यहा॑नि भवन्ति । नव॒ वै सु॑व॒र्गा लो॒काः । यदे॒तान्यहा᳚-न्युप॒यन्ति॑ । न॒वस्वे॒व त-थ्सु॑व॒र्गेषु॑ लो॒केषु॑ स॒त्रिणः॑ प्रति॒तिष्ठ॑न्तो यन्ति ॥ अ॒ग्नि॒ष्टो॒माः परः॑ सामानः का॒र्या॑ इत्या॑हुः । अ॒ग्नि॒ष्टो॒मस॑मिन्त-स्सुव॒र्गो लो॒क इति॑ । द्वाद॑शा-ग्निष्टो॒मस्य॑ स्तो॒त्राणि॑ । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ॥ त-त्तन्न सूर्क्ष्य᳚म् । उ॒क्थ्या॑ ए॒व स॑प्तद॒शाः परः॑ सामानः का॒र्याः᳚ ॥ 28 ॥

प॒शवो॒ वा उ॒क्थानि॑ । प॒शू॒नामव॑-रुद्ध्यै ॥ वि॒श्व॒जि॒द॒भि॒जिता॑-वग्निष्टो॒मौ ॥ उ॒क्थ्या᳚-स्सप्तद॒शाः परः॑ सामानः । ते सग्ग्स्तु॑ता वि॒राज॑म॒भि सम्प॑द्यन्ते । द्वे चर्चा॒वति॑ रिच्येते । एक॑या॒ गौरति॑रिक्तः । एक॒या-ऽऽयु॑रू॒नः । सु॒व॒र्गो वै लो॒को ज्योतिः॑ । ऊर्ग् वि॒राट् ॥ 29 ॥

सु॒व॒र्गमे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यन्ति ॥ य-त्पर॒ग्ं॒ राथ॑न्तरम् । त-त्प्र॑थ॒मे-ऽह॑न्-का॒र्य᳚म् । बृ॒ह-द्द्वि॒तीये᳚ । वै॒रू॒प-न्तृ॒तीये᳚ । वै॒रा॒ज-ञ्च॑तु॒र्थे । शा॒क्व॒र-म्प॑ञ्च॒मे । रै॒व॒तग्ं ष॒ष्ठे । तदु॑ पृ॒ष्ठेभ्यो॒ नय॑न्ति ॥ स॒तन्न॑य ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते ॥ 30 ॥

अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु । इ॒माने॒वैतै-र्लो॒कान्-थ्सन्त॑न्वन्ति ॥ मि॒थु॒ना ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते । अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु । मि॒थु॒नमे॒व तै-र्यज॑माना॒ अव॑रुन्धते ॥ बृ॒ह-त्पृ॒ष्ठ-म्भ॑वति । बृ॒ह-द्वै सु॑व॒र्गो लो॒कः । बृ॒ह॒तैव सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॑न्ति ॥ त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शि नाम॒ साम॑ । माद्ध्य॑न्दिने॒ पव॑माने भवति ॥ 31 ॥

त्रय॑स्त्रिग्ंश॒द्वै दे॒वताः᳚ । दे॒वता॑ ए॒वाव॑रुन्धते ॥ ये वा इ॒तः परा᳚ञ्चग्ं संवँथ्स॒र-मु॑प॒ यन्ति॑ । न है॑न॒-न्ते स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते । अथ॒ ये॑-ऽमुतो॒-ऽर्वाञ्च॑मुप॒ यन्ति॑ । ते है॑नग्ग् स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते । ए॒तद्वा अ॒मुतो॒-ऽर्वाञ्च॒मुप॑ यन्ति । यदे॒वम् । यो ह॒ खलु॒ वाव प्र॒जाप॑तिः । स उ॑ वे॒वेन्द्रः॑ । तदु॑ दे॒वेभ्यो॒ नय॑न्ति ॥ 32 ॥

(का॒र्या॑-वि॒राड् - गृ॑ह्यन्ते॒ - पव॑माने भव॒ती - न्द्र॒ एकं॑ च) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - विषुवद्दिने-ऽतिग्राह्यविशेषाः

सन्त॑ति॒र्वा ए॒ते ग्रहाः᳚ । य-त्परः॑ सामानः । वि॒षू॒वान्-दि॑वाकी॒र्त्य᳚म् । यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी । ए॒वग्ं सं॑वँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी । यदे॒तेन गृ॒ह्येरन्न्॑ । विषू॑ची संवँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी॒ व्यव॑स्रग्ं सेयाताम् । आर्ति॒मार्च्छे॑युः । यदे॒ते गृ॒ह्यन्ते᳚ । यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी मद्ध्य॒मंवँ॒ग्ं॒शम॒भि स॑मा॒यच्छ॑ति ॥ 33 ॥

ए॒वग्ं सं॑वँथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी दिवाकी॒र्त्य॑म॒भि सन्त॑न्वन्ति । नार्ति॒मार्च्छ॑न्ति ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-मह॑र्भवति । शु॒क्राग्रा॒ ग्रहा॑ गृह्यन्ते । प्रत्युत्त॑ब्ध्यै सय॒त्वाय॑ ॥ सौ॒र्य॑ ए॒तदहः॑ प॒शुराल॑भ्यते । सौ॒र्यो॑-ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते । अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति । अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्-ह्रि॑यते ॥ स॒प्तै-तदह॑रति-ग्रा॒ह्या॑ गृह्यन्ते ॥ 34 ॥

स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः । अ॒सावा॑दि॒त्य-श्शिरः॑ प्र॒जाना᳚म् । शी॒र्॒षन्ने॒व प्र॒जाना᳚-म्प्रा॒णा-न्द॑धाति । तस्मा᳚थ्स॒प्त शी॒र्॒ष-न्प्रा॒णाः ॥ इन्द्रो॑ वृ॒त्रग्ं ह॒त्वा । असु॑रा-न्परा॒भाव्य॑ । स इ॒माँल्लो॒का-न॒भ्य॑जयत् । तस्या॒सौ लो॒को-ऽन॑भिजित आसीत् । तं-विँ॒श्वक॑र्मा भू॒त्वा-ऽभ्य॑जयत् । य-द्वै᳚श्वकर्म॒णो गृ॒ह्यते᳚ ॥ 35 ॥

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ प्र वा ए॒ते᳚-ऽस्मा-ल्लो॒का-च्च्य॑वन्ते । ये वै᳚श्वकर्म॒ण-ङ्गृ॒ह्णते᳚ । आ॒दि॒त्यश्श्वो गृ॑ह्यते । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठन्ति ॥ अ॒न्यो᳚न्यो गृह्येते । विश्वा᳚न्ये॒वान्येन॒ कर्मा॑णि कुर्वा॒णा य॑न्ति । अ॒स्याम॒न्येन॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ तावा-ऽप॑रा॒र्धा-थ्सं॑वँथ्स॒रस्या॒-न्यो᳚न्यो गृह्येते ॥ तावु॒भौ स॒ह म॑हाव्र॒ते गृ॑ह्येते । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । उ॒भयो᳚-र्लो॒कयोः॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ अ॒र्क्य॑मु॒क्थ-म्भ॑वति ।

अ॒न्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ 36 ॥

(स॒मा॒यच्छ॑ - त्यतिग्रा॒ह्या॑ गृह्यन्ते - गृ॒ह्यते॑ - संवँथ्स॒रस्था॒न्यो᳚न्यो गृह्येते॒ पञ्च॑ च ) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - तस्मिन्नेव दिने दिवाकीर्त्यनामानि सामानि

ए॒क॒वि॒ग्ं॒श ए॒ष भ॑वति । ए॒तेन॒ वै दे॒वा ए॑कवि॒ग्ं॒शेन॑ । आ॒दि॒त्यमि॒त उ॑त्त॒मग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-मारो॑हयन्न् । स वा ए॒ष इ॒त ए॑कवि॒ग्ं॒शः । तस्य॒ दशा॒वस्ता॒दहा॑नि । दश॑ प॒रस्ता᳚त् । स वा ए॒ष वि॒राज्यु॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः । वि॒राजि॒ हि वा ए॒ष उ॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः । तस्मा॑दन्त॒रेमौ लो॒कौ यन्न् । सर्वे॑षु सुव॒र्गेषु॑ लो॒के-ष्व॑भि॒तप॑न्नेति ॥ 37 ॥

दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑ । परा॑चो-ऽतिपा॒दाद॑बिभयुः । त-ञ्छन्दो॑भिरदृग्ं ह॒न्धृत्यै᳚ । दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑ । अवा॑चो-ऽवपा॒दाद॑बिभयुः । त-म्प॒ञ्चभी॑ र॒श्मिभि॒-रुद॑वयन्न् । तस्मा॑देकवि॒ग्ं॒शे ऽह॒-न्पञ्च॑ दिवाकी॒र्त्या॑नि क्रियन्ते । र॒श्मयो॒ वै दि॑वाकी॒र्त्या॑नि ॥ ये गा॑य॒त्रे । ते गा॑य॒त्रीषूत्त॑रयोः॒ पव॑मानयोः ॥ 38 ॥

म॒हादि॑वाकीर्त्य॒ग्ं॒ होतुः॑ पृ॒ष्ठम् । वि॒क॒र्ण-म्ब्र॑ह्मसा॒मम् । भा॒सो᳚-ऽग्निष्टो॒मः ॥ अथै॒तानि॒ परा॑णि । परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑पारयन्न् । यदपा॑रयन्न् । त-त्परा॑णा-म्पर॒त्वम् । पा॒रय॑न्त्येन॒-म्परा॑णि । य ए॒वं-वेँद॑ । अथै॒तानि॒ स्परा॑णि । स्परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यग्ं सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑स्पारयन्न् । यदस्पा॑रयन्न् । त-थ्स्परा॑णाग् स्पर॒त्वम् । स्पा॒रय॑न्त्येन॒ग्ग्॒ स्परा॑णि । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 39 ॥

(ए॒ति॒-पव॑मानयोः॒-स्परा॑णी॒ पञ्च॑ च) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - पशवः वैष्णवाद्या नव

अप्र॑तिष्ठां॒-वाँ ए॒ते ग॑च्छन्ति । येषाग्ं॑ संवँथ्स॒रे-ऽना॒प्ते-ऽथ॑ । ए॒का॒द॒शिन्या॒प्यते᳚ ॥ वै॒ष्ण॒वं-वाँ॑म॒न-माल॑भन्ते । य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । य॒ज्ञमे॒वाल॑भन्ते॒ प्रति॑ष्ठित्यै । ऐ॒न्द्रा॒ग्न-माल॑भन्ते । इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒-मया॑तयामानौ । ये ए॒व दे॒वते॒ अया॑तयाम्नी । ते ए॒वाल॑भन्ते ॥ 40 ॥

वै॒श्व॒दे॒व-माल॑भन्ते । दे॒वता॑ ए॒वाव॑-रुन्धते । द्या॒वा॒पृ॒थि॒व्या᳚-न्धे॒नु-माल॑भन्ते । द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति । वा॒य॒व्यं॑-वँ॒थ्समाल॑भन्ते । वा॒युरे॒वैभ्यो॑ यथा-ऽऽयत॒ना-द्दे॒वता॒ अव॑रुन्धे । आ॒दि॒त्यामविं॑-वँ॒शा-माल॑भन्ते । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति । मै॒त्रा॒व॒रु॒णी-माल॑भन्ते ॥ 41 ॥

मि॒त्रेणै॒व य॒ज्ञस्य॒ स्वि॑ष्टग्ं शमयन्ति । वरु॑णेन॒ दुरि॑ष्टम् । प्रा॒जा॒प॒त्य-न्तू॑प॒र-म्म॑हाव्र॒त आल॑भन्ते । प्रा॒जा॒प॒त्यो॑-ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते । अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति । अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्-ह्रि॑यते । आ॒ग्ने॒यमाल॑भन्ते॒ प्रति॒ प्रज्ञा᳚त्यै ॥ अ॒ज॒पे॒त्वान्. वा ए॒ते पूर्वै॒र्मासै॒र-व॑रुन्धते । यदे॒ते ग॒व्याः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚ । उ॒भये॑षा-म्पशू॒ना-मव॑रुद्ध्यै ॥ 42 ॥

यदति॑रिक्ता-मेकाद॒शिनी॑-मा॒लभे॑रन्न् । अप्रि॑य॒-म्भ्रातृ॑व्य-म॒भ्यति॑रिच्येत । य-द्द्वौद्वौ॑ प॒शू स॒मस्ये॑युः । कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वीरन्न् । यदे॒ते ब्राह्म॑णवन्तः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚ । नाप्रि॑य॒-म्भ्रातृ॑व्य-म॒भ्य॑ति॒रिच्य॑ते । न कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वते ॥ 43 ॥

(ते-ए॒वाल॑भन्ते-मैत्रावरु॒णीमाल॑भ॒न्ते-ऽव॑रुद्ध्यै-+स॒प्त च॑) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - महाव्रतम्

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा वृ॒त्तो॑-ऽशयत् । त-न्दे॒वा भू॒ताना॒ग्ं॒ रस॒-न्तेजः॑ स॒भृन्त्य॑ । तेनै॑नमभिषज्यन्न् । म॒हान॑वव॒र्तीति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् । म॒ह-द्व्र॒तमिति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् । म॒ह॒तो व्र॒तमिति॑ । त-न्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम् ॥ प॒ञ्च॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ भवति ॥ 44 ॥

चतु॑र्विग्ंश-त्यर्धमास-स्संवँथ्स॒रः । य-द्वा ए॒तस्मिन्᳚-थ्संवँथ्स॒रे ऽधि॒प्राजा॑यत । तदन्न॑-म्पञ्चवि॒ग्ं॒श-म॑भवत् ॥ म॒द्ध्य॒तः क्रि॑यते । म॒द्ध्य॒तो ह्यन्न॑मशि॒त-न्धि॒नोति॑ । अथो॑ मद्ध्य॒त ए॒व प्र॒जाना॒मूर्ग्धी॑यते ॥ अथ॒ यद्वा इ॒दम॑न्त॒तः क्रि॒यते᳚ । तस्मा॑दुद॒न्ते प्र॒जा-स्समे॑धन्ते । अ॒न्त॒तः क्रि॑यते प्र॒जन॑नायै॒व ॥ त्रि॒वृच्छिरो॑ भवति ॥ 45 ॥

त्रे॒धा॒ वि॒हि॒तग्ं हि शिरः॑ । लोम॑ छ॒वीरस्थि॑ ॥ परा॑चा स्तुवन्ति । तस्मा॒-त्त-थ्स॒दृगे॒व । न मेद्य॒तो-ऽनु॑ मेद्यति । न कृश्य॒तो-ऽनु॑ कृश्यति ॥ प॒ञ्च॒द॒शो᳚-ऽन्यः प॒क्षो भ॑वति । स॒प्त॒द॒शो᳚-ऽन्यः । तस्मा॒-द्वयाग्॑स्य-न्यत॒रम॒र्धम॒भि प॒र्याव॑र्तन्ते । अ॒न्य॒त॒रतो॒ हि त-द्गरी॑यः क्रि॒यते᳚ ॥ 46 ॥

प॒ञ्च॒वि॒ग्ं॒श आ॒त्मा भ॑वति । तस्मा᳚-न्मद्ध्य॒तः प॒शवो॒ वरि॑ष्ठाः ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-म्पुच्छ᳚म् । द्वि॒पदा॑सु स्तुवन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ सर्वे॑ण स॒ह स्तु॑वन्ति । सर्वे॑ण॒ ह्या᳚त्मना᳚-ऽऽत्म॒न्वी । स॒होत्पत॑न्ति ॥ एकै॑का॒-मुच्छिग्ं॑षन्ति । आ॒त्मन्न्. ह्यङ्गा॑नि ब॒द्धानि॑ ॥ न वा ए॒तेन॒ सर्वः॒ पुरु॑षः ॥ 47 ॥

यदि॒त इ॑तो॒ लोमा॑नि द॒तो न॒खान् । प॒रि॒मादः॑ क्रियन्ते । तान्ये॒व तेन॒ प्रत्यु॑प्यन्ते ॥ औदु॑म्बर॒स्तल्पो॑ भवति । ऊर्ग्वा अन्न॑मुदु॒म्बरः॑ । ऊ॒र्ज ए॒वान्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ यस्य॑ तल्प॒सद्य॒-मन॑भिजित॒ग्ग्॒ स्यात् । स दे॒वाना॒ग्ं॒ साम्य॑क्षे । त॒ल्प॒सद्य॑-म॒भिज॑या॒नीति॒ तल्प॑मा॒-रुह्यो-द्गा॑येत् । त॒ल्प॒सद्य॑-मे॒वाभिज॑यति ॥ 48 ॥

यस्य॑ तल्प॒सद्य॑-म॒भिजि॑त॒ग्ग्॒ स्यात् । स दे॒वाना॒ग्ं॒ साम्य॑क्षे । त॒ल्प॒सद्य॒-म्मा परा॑जे॒षीति॒ तल्प॑-मा॒रुह्यो-द्गा॑येत् । न त॑ल्प॒सद्य॒-म्परा॑जयते ॥ प्ले॒ङ्खे शग्ं॑सति । महो॒ वै प्ले॒ङ्खः । मह॑स ए॒वान्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ दे॒वा॒सु॒रा-स्संयँ॑त्ता आसन्न् । त आ॑दि॒त्ये व्याय॑च्छन्त । त-न्दे॒वा-स्सम॑जयन्न् ॥ 49 ॥

ब्रा॒ह्म॒णश्च॑ शू॒द्रश्च॑ चर्मक॒र्ते व्याय॑च्छेते । दैव्यो॒ वै वर्णो᳚ ब्राह्म॒णः । अ॒स॒र्यः॑ शू॒द्रः । इ॒मे॑-ऽरा-थ्सुरि॒मे सु॑भू॒त-म॑क्र॒-न्नित्य॑न्यत॒रो ब्रू॑यात् । इ॒म उ॑द्वासीका॒रिण॑ इ॒मे दु॑र्भू॒त-म॑क्र॒न्नित्य॑न्यत॒रः । यदे॒वैषाग्ं॑ सुकृ॒तं-याँ राद्धिः॑ । तद॑न्यत॒रो॑-ऽभिश्री॑णाति । यदे॒वैषा᳚-न्दुष्कृ॒तं-याँ-ऽरा᳚द्धिः । तद॑न्यत॒रो-ऽप॑हन्ति । ब्रा॒ह्म॒ण-स्स-ञ्ज॑यति । अ॒मुमे॒वादि॒त्य-म्भ्रातृ॑व्यस्य॒ संविँ॑न्दन्ते ॥ 50 ॥

(भ॒व॒ति॒ - भ॒व॒ति॒ - क्रि॒यते॒ - पुरु॑षो - जयत्य - जय - ञ्जय॒त्येक॑-ञ्च) (अ. 6)

(उ॒द्ध्य॒न्यमा॑नं॒ - नवै॒तानि॒ - सन्त॑ति - रेकवि॒ग्ं॒श ए॒षो - ऽप्र॑तिष्ठां - प्र॒जाप॑ति-र्वृ॒त्त-ष्षट् )

(उ॒द्ध॒न्यमा॑नग्ं - शो॒चिष्के॒शो - ऽग्ने॑ स॒पत्ना॑ - नतिग्रा॒ह्या॑ - वैश्वदे॒वमाल॑भन्ते पञ्चा॒शत् )

(उ॒द्ध॒न्यमा॑न॒ग्ं॒ - संविँ॑न्दन्ते )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टके द्विदीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥