2.10 Ayodhyakanda - Dashama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ දශමස්සර්ගඃ .

විදර්ශිතා යදා දේවී කුබ්ජයා පාපයා භෘශම් .

තදා ශේතේ ස්ම සා භූමෞ දිග්ධවිද්ධේව කින්නරී .. 1 ..

නිශ්චිත්ය මනසා කෘත්යං සා සම්යගිති භාමිනී .

මන්ථරායෛ ශනෛස්සර්වමාචචක්ෂේ විචක්ෂණා .. 2 ..

සා දීනා නිශ්චයං කෘත්වා මන්ථරාවාක්යමෝහිතා .

නාගකන්යේව නිශ්වස්ය දීර්ඝමුෂ්ණං ච භාමිනී .. 3 ..

මුහූර්තං චින්තයාමාස මාර්ගමාත්මසුඛාවහම් .

සා සුහෘච්චාර්ථකාමා ච තං නිශම්ය සුනිශ්චයම් .. 4 ..

බභූව පරමප්රීතා සිධ්දිං ප්රාප්යේව මන්ථරා .

අථ සා රුෂිතා දේවී සම්යක්කෘත්වා විනිශ්චයම් .. 5 ..

සංවිවේශාබලා භූමෞ නිවේශ්ය භෘකුටීං මුඛේ .

තතශ්චිත්රාණි මාල්යානි දිව්යාන්යාභරණානි ච .. 6 ..

අපවිද්ධානි කෛකේය්යා තානි භූමිං ප්රපේදිරේ .

තයා තාන්යපවිද්ධානි මාල්යාන්යාභරණානි ච .. 7 ..

අශෝභයන්ත වසුධාං නක්ෂත්රාණි යථා නභඃ .

ක්රෝධාගාරේ නිපතිතා සා බභෞ මලිනාම්බරා .. 8 ..

ඒකවේණීං දෘඪං බද්වා ගතසත්ත්වේව කින්නරී .

ආජ්ඤාප්ය ච මහාරාජෝ රාඝවස්යාභිෂේචනම් .. 9 ..

උපස්ථානමනුජ්ඤාප්ය ප්රවිවේශ නිවේශනම් .

අද්ය රාමාභිෂේකෝ වෛ ප්රසිද්ධ ඉති ජජ්ඤිවාන් .. 10 ..

ප්රියාර්හාං ප්රියමාඛ්යාතුං විවේශාන්තඃපුරං වශී .

ස කෛකේය්යා ගෘහං ශ්රේෂ්ඨං ප්රවිවේශ මහායශාඃ .. 11 ..

පාණ්ඩුරාභ්රමිවාකාශං රාහුයුක්තං නිශාකරඃ .

ශුකබර්හිණසඞ්ඝුෂ්ටං ක්රෞඤ්චහංසරුතායුතම් .. 12 ..

වාදිත්රරවසඞ්ඝුෂ්ටං කුබ්ජා වාමනිකායුතම් .

ලතාගෘහෛශ්චිත්රගෘහෛශ්චම්පකාශෝකශෝභිතෛඃ .. 13 ..

දාන්තරාජතසෞවර්ණවේදිකාභි ස්සමායුතම් .

නිත්යපුෂ්පඵලෛර්වෘක්ෂෛර්වාපීභිශ්චෝපශෝභිතම් .. 14 ..

දාන්තරජතසෞවර්ණෛස්සංවෘතං පරමාසනෛඃ .

විවිධෛරන්නපානෛශ්ච භක්ෂ්යෛශ්ච විවිධෛරපි .. 15 ..

උපපන්නං මහාර්හෛශ්ච භූෂිතෛස්ත්රිදිවෝපමම් .

තත්ප්රවිශ්ය මහාරාජස්ස්වමන්තඃ පුරමෘද්ධිමත් .. 16 ..

න දදර්ශ ප්රියාං රාජා කෛකේයීං ශයනෝත්තමේ .

කාමබලසංයුක්තෝ රත්යර්ථං මනුජාධිපඃ .. 17 ..

අපශ්යන්දයිතාං භාර්යාං පප්රච්ඡ විෂසාද ච .

න හි තස්ය පුරා දේවී තාං වේලාමත්යවර්තත .. 18 ..

න ච රාජා ගෘහං ශූන්යං ප්රවිවේශ කදාචන .

තතෝ ගෘහගතෝ රාජා කෛකේයීං පර්යපෘච්ඡත .. 19 ..

යථා පූර්වමවිජ්ඤාය ස්වාර්ථලිප්සුමපණ්ඩිතාම් .

ප්රතීහාරී ත්වථෝවාච සන්ත්රස්තා සුකෘතාඤ්ජලිඃ .. 20 ..

දේව දේවී භෘශං කෘද්ධා ක්රෝධාගාරමභිදෘතා .

ප්රතීහාර්යා වචශ්ශෘත්වා රාජා පරමදුර්මනාඃ .. 21 ..

විෂසාද පුනර්භූයෝ ලුලිතව්යාකුලේන්ද්රියඃ .

තත්ර තාං පතිතාං භූමෞ ශයානාමතථෝචිතාම් .. 22 ..

ප්රතප්ත ඉව දුඃඛේන සෝ(අ)පශ්යජ්ජගතීපතිඃ .

ස වෘද්ධස්තරුණීං භාර්යාං ප්රාණේභ්යෝපි ගරීයසීම් .. 23 ..

අපාපඃ පාපසඞ්කල්පාං දදර්ශ ධරණීතලේ .

ලතාමිව විනිෂ්කෘත්තාං පතිතාං දේවතාමිව .. 24 ..

කින්නරීමිව නිර්ධූතාං ච්යුතාමප්සරසං යථා .

මායාමිව පරිභ්රෂ්ටාං හරිණීමිව සංයතාම් .. 25 ..

කරේණුමිව දිග්ධේන විද්ධාං මෘගයුනා වනේ .

මහාගජ ඉවාරණ්යේ ස්නේහාත්පරිමමර්ශ තාම් .. 26 ..

පරිමෘශ්ය ච පාණිභ්යාමභිසන්ත්රස්තචේතනඃ .

කාමී කමලපත්රාක්ෂීමුවාච වනිතාමිදම් .. 27 ..

න තේ(අ)හමභිජානාමි ක්රෝධමාත්මනි සංශ්රිතම් .

දේවි කේනාභිශප්තා(අ)සි කේන වා(අ)සි විමානිතා .. 28 ..

යදිදං මම දුඃඛාය ශේෂේ කල්යාණි පාංසුෂු .

භූමෞ ශේෂේ කිමර්ථං ත්වං මයි කල්යාණචේතසි .. 29 ..

භූතෝපහතචිත්තේව මම චිත්තප්රමාථිනී .

සන්ති මේ කුශලා වෛද්යාස්ත්වභිතුෂ්ටාශ්ච සර්වශඃ .. 30 ..

සුඛිතාං ත්වාං කරිෂ්යන්ති ව්යාධිමාචක්ෂ්ව භාමිනී .

කස්ය වා තේ ප්රියං කාර්යං කේන වා විප්රියං කෘතම් .. 31 ..

කඃ ප්රියං ලභතාමද්ය කෝ වා සුමහදප්රියම් .

මා රෝදීර්මා ච කාර්ෂීස්ත්වං දේවි සම්පරිශෝෂණම් .. 32 ..

අවධ්යෝ වධ්යතාං කෝ වා කෝ වා වධ්යෝ විමුච්යතාම් .

දරිද්රඃ කෝ භවත්වාඪ්යෝ ද්රව්යවාන්වා(අ)ප්යකිඤ්චනඃ .. 33 ..

අහං චෛව මදීයාශ්ච සර්වේ තව වශානුගාඃ .

න තේ කිඤ්චිදභිප්රායං ව්යාහන්තුමහමුත්සහේ .. 34 ..

ආත්මනෝ ජීවිතේනාපි බ්රූහි යන්මනසේච්ඡසි .

බලමාත්මනි ජානන්තී න මාං ශඞ්කිතුමර්හසි .. 35 ..

කරිෂ්යාමි තව ප්රීතිං සුකෘතේනාපි තේ ශපේ .

යාවදාවර්තතේ චක්රං තාවතී මේ වසුන්ධරා .. 36 ..

ප්රාචීනාස්සින්ධුසෞවීරා ස්සෞරාෂ්ට්රා දක්ෂිණාපථාඃ .

වඞ්ගාඞ්ගමගධාඃ මත්ස්යාඃ සමෘද්ධා කාශිකෝසලාඃ .. 37 ..

තත්ර ජාතං බහු ද්රව්යං ධනධාන්යමජාවිකම් .

තතෝ වෘණීෂ්ව කෛකේයි යද්යත්ත්වං මනසේච්ඡසි .. 38 ..

කිමායාසේන තේ භීරු උත්තිෂ්ඨෝත්තිෂ්ඨ ශෝභනේ .

තත්ත්වං මේ බ්රූහි කෛකේයි යතස්තේ භයමාගතම් .. 39 ..

තත්තේ ව්යපනයිෂ්යාමි නීහාරමිව රශ්මිවාන් .

තථෝක්තා සා සමාශ්වස්තා වක්තුකාමා තදප්රියම් .. 40 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ දශමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

vidarśitā yadā devī kubjayā pāpayā bhṛśam |

tadā śete sma sā bhūmau digdhaviddheva kinnarī || 1 ||

niścitya manasā kṛtyaṃ sā samyagiti bhāminī |

mantharāyai śanaissarvamācacakṣe vicakṣaṇā || 2 ||

sā dīnā niścayaṃ kṛtvā mantharāvākyamohitā |

nāgakanyeva niśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca bhāminī || 3 ||

muhūrtaṃ cintayāmāsa mārgamātmasukhāvaham |

sā suhṛccārthakāmā ca taṃ niśamya suniścayam || 4 ||

babhūva paramaprītā sidhdiṃ prāpyeva mantharā |

atha sā ruṣitā devī samyakkṛtvā viniścayam || 5 ||

saṃviveśābalā bhūmau niveśya bhṛkuṭīṃ mukhe |

tataścitrāṇi mālyāni divyānyābharaṇāni ca || 6 ||

apaviddhāni kaikeyyā tāni bhūmiṃ prapedire |

tayā tānyapaviddhāni mālyānyābharaṇāni ca || 7 ||

aśobhayanta vasudhāṃ nakṣatrāṇi yathā nabhaḥ |

krodhāgāre nipatitā sā babhau malināmbarā || 8 ||

ekaveṇīṃ dṛḍhaṃ badvā gatasattveva kinnarī |

ājñāpya ca mahārājo rāghavasyābhiṣecanam || 9 ||

upasthānamanujñāpya praviveśa niveśanam |

adya rāmābhiṣeko vai prasiddha iti jajñivān || 10 ||

priyārhāṃ priyamākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī |

sa kaikeyyā gṛhaṃ śreṣṭhaṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 11 ||

pāṇḍurābhramivākāśaṃ rāhuyuktaṃ niśākaraḥ |

śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam || 12 ||

vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam |

latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ || 13 ||

dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam |

nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam || 14 ||

dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ |

vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi || 15 ||

upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam |

tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat || 16 ||

na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame |

kāmabalasaṃyukto ratyarthaṃ manujādhipaḥ || 17 ||

apaśyandayitāṃ bhāryāṃ papraccha viṣasāda ca |

na hi tasya purā devī tāṃ velāmatyavartata || 18 ||

na ca rājā gṛhaṃ śūnyaṃ praviveśa kadācana |

tato gṛhagato rājā kaikeyīṃ paryapṛcchata || 19 ||

yathā pūrvamavijñāya svārthalipsumapaṇḍitām |

pratīhārī tvathovāca santrastā sukṛtāñjaliḥ || 20 ||

deva devī bhṛśaṃ kṛddhā krodhāgāramabhidṛtā |

pratīhāryā vacaśśṛtvā rājā paramadurmanāḥ || 21 ||

viṣasāda punarbhūyo lulitavyākulendriyaḥ |

tatra tāṃ patitāṃ bhūmau śayānāmatathocitām || 22 ||

pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ |

sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyopi garīyasīm || 23 ||

apāpaḥ pāpasaṅkalpāṃ dadarśa dharaṇītale |

latāmiva viniṣkṛttāṃ patitāṃ devatāmiva || 24 ||

kinnarīmiva nirdhūtāṃ cyutāmapsarasaṃ yathā |

māyāmiva paribhraṣṭāṃ hariṇīmiva saṃyatām || 25 ||

kareṇumiva digdhena viddhāṃ mṛgayunā vane |

mahāgaja ivāraṇye snehātparimamarśa tām || 26 ||

parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisantrastacetanaḥ |

kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam || 27 ||

na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam |

devi kenābhiśaptā'si kena vā'si vimānitā || 28 ||

yadidaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu |

bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇacetasi || 29 ||

bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī |

santi me kuśalā vaidyāstvabhituṣṭāśca sarvaśaḥ || 30 ||

sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāminī |

kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam || 31 ||

kaḥ priyaṃ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam |

mā rodīrmā ca kārṣīstvaṃ devi sampariśoṣaṇam || 32 ||

avadhyo vadhyatāṃ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām |

daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvā'pyakiñcanaḥ || 33 ||

ahaṃ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ |

na te kiñcidabhiprāyaṃ vyāhantumahamutsahe || 34 ||

ātmano jīvitenāpi brūhi yanmanasecchasi |

balamātmani jānantī na māṃ śaṅkitumarhasi || 35 ||

kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape |

yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasundharā || 36 ||

prācīnāssindhusauvīrā ssaurāṣṭrā dakṣiṇāpathāḥ |

vaṅgāṅgamagadhāḥ matsyāḥ samṛddhā kāśikosalāḥ || 37 ||

tatra jātaṃ bahu dravyaṃ dhanadhānyamajāvikam |

tato vṛṇīṣva kaikeyi yadyattvaṃ manasecchasi || 38 ||

kimāyāsena te bhīru uttiṣṭhottiṣṭha śobhane |

tattvaṃ me brūhi kaikeyi yataste bhayamāgatam || 39 ||

tatte vyapanayiṣyāmi nīhāramiva raśmivān |

tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tadapriyam || 40 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ दशमस्सर्गः ।

विदर्शिता यदा देवी कुब्जया पापया भृशम् ।

तदा शेते स्म सा भूमौ दिग्धविद्धेव किन्नरी ॥ 1 ॥

निश्चित्य मनसा कृत्यं सा सम्यगिति भामिनी ।

मन्थरायै शनैस्सर्वमाचचक्षे विचक्षणा ॥ 2 ॥

सा दीना निश्चयं कृत्वा मन्थरावाक्यमोहिता ।

नागकन्येव निश्वस्य दीर्घमुष्णं च भामिनी ॥ 3 ॥

मुहूर्तं चिन्तयामास मार्गमात्मसुखावहम् ।

सा सुहृच्चार्थकामा च तं निशम्य सुनिश्चयम् ॥ 4 ॥

बभूव परमप्रीता सिध्दिं प्राप्येव मन्थरा ।

अथ सा रुषिता देवी सम्यक्कृत्वा विनिश्चयम् ॥ 5 ॥

संविवेशाबला भूमौ निवेश्य भृकुटीं मुखे ।

ततश्चित्राणि माल्यानि दिव्यान्याभरणानि च ॥ 6 ॥

अपविद्धानि कैकेय्या तानि भूमिं प्रपेदिरे ।

तया तान्यपविद्धानि माल्यान्याभरणानि च ॥ 7 ॥

अशोभयन्त वसुधां नक्षत्राणि यथा नभः ।

क्रोधागारे निपतिता सा बभौ मलिनाम्बरा ॥ 8 ॥

एकवेणीं दृढं बद्वा गतसत्त्वेव किन्नरी ।

आज्ञाप्य च महाराजो राघवस्याभिषेचनम् ॥ 9 ॥

उपस्थानमनुज्ञाप्य प्रविवेश निवेशनम् ।

अद्य रामाभिषेको वै प्रसिद्ध इति जज्ञिवान् ॥ 10 ॥

प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी ।

स कैकेय्या गृहं श्रेष्ठं प्रविवेश महायशाः ॥ 11 ॥

पाण्डुराभ्रमिवाकाशं राहुयुक्तं निशाकरः ।

शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम् ॥ 12 ॥

वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम् ।

लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः ॥ 13 ॥

दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम् ।

नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम् ॥ 14 ॥

दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः ।

विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि ॥ 15 ॥

उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम् ।

तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत् ॥ 16 ॥

न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे ।

कामबलसंयुक्तो रत्यर्थं मनुजाधिपः ॥ 17 ॥

अपश्यन्दयितां भार्यां पप्रच्छ विषसाद च ।

न हि तस्य पुरा देवी तां वेलामत्यवर्तत ॥ 18 ॥

न च राजा गृहं शून्यं प्रविवेश कदाचन ।

ततो गृहगतो राजा कैकेयीं पर्यपृच्छत ॥ 19 ॥

यथा पूर्वमविज्ञाय स्वार्थलिप्सुमपण्डिताम् ।

प्रतीहारी त्वथोवाच सन्त्रस्ता सुकृताञ्जलिः ॥ 20 ॥

देव देवी भृशं कृद्धा क्रोधागारमभिदृता ।

प्रतीहार्या वचश्शृत्वा राजा परमदुर्मनाः ॥ 21 ॥

विषसाद पुनर्भूयो लुलितव्याकुलेन्द्रियः ।

तत्र तां पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम् ॥ 22 ॥

प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः ।

स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् ॥ 23 ॥

अपापः पापसङ्कल्पां ददर्श धरणीतले ।

लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव ॥ 24 ॥

किन्नरीमिव निर्धूतां च्युतामप्सरसं यथा ।

मायामिव परिभ्रष्टां हरिणीमिव संयताम् ॥ 25 ॥

करेणुमिव दिग्धेन विद्धां मृगयुना वने ।

महागज इवारण्ये स्नेहात्परिममर्श ताम् ॥ 26 ॥

परिमृश्य च पाणिभ्यामभिसन्त्रस्तचेतनः ।

कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम् ॥ 27 ॥

न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम् ।

देवि केनाभिशप्ताऽसि केन वाऽसि विमानिता ॥ 28 ॥

यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु ।

भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि ॥ 29 ॥

भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी ।

सन्ति मे कुशला वैद्यास्त्वभितुष्टाश्च सर्वशः ॥ 30 ॥

सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनी ।

कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम् ॥ 31 ॥

कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम् ।

मा रोदीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि सम्परिशोषणम् ॥ 32 ॥

अवध्यो वध्यतां को वा को वा वध्यो विमुच्यताम् ।

दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाऽप्यकिञ्चनः ॥ 33 ॥

अहं चैव मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः ।

न ते किञ्चिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे ॥ 34 ॥

आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसेच्छसि ।

बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि ॥ 35 ॥

करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे ।

यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुन्धरा ॥ 36 ॥

प्राचीनास्सिन्धुसौवीरा स्सौराष्ट्रा दक्षिणापथाः ।

वङ्गाङ्गमगधाः मत्स्याः समृद्धा काशिकोसलाः ॥ 37 ॥

तत्र जातं बहु द्रव्यं धनधान्यमजाविकम् ।

ततो वृणीष्व कैकेयि यद्यत्त्वं मनसेच्छसि ॥ 38 ॥

किमायासेन ते भीरु उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शोभने ।

तत्त्वं मे ब्रूहि कैकेयि यतस्ते भयमागतम् ॥ 39 ॥

तत्ते व्यपनयिष्यामि नीहारमिव रश्मिवान् ।

तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम् ॥ 40 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशमस्सर्गः ॥