Isha Upanishad Complete Text — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

ઈશાવાસ્યોપનિષદ્ (ઈશોપનિષદ્) એ ઈશ્વરને સમર્પિત જીવન જીવવાનો ઉપદેશ આપે છે: આ જગતમાં જે કંઈ જંગમ છે તે બધું ઈશ્વરથી ઢંકાયેલું છે, તેથી ત્યાગથી ભોગવવું જોઈએ અને કોઈના ધનની લાલસા ન કરવી જોઈએ. તે કહે છે કે કર્મો કરતાં માણસ સો વર્ષ જીવી શકે છે અને કર્મ માણસને બંધાવતું નથી. આત્મા અચળ, એક, મનથી પણ વધુ ઝડપી, દૂર અને નજીક, સર્વની અંદર અને બહાર છે; જે સર્વ ભૂતોને આત્મામાં જુએ છે તેને મોહ કે શોક થતો નથી. અવિદ્યા અને વિદ્યા, તથા અસંભૂતિ અને સંભૂતિ — બંનેને એકસાથે જાણનાર મૃત્યુને તરી જાય છે અને અમૃતત્વ પ્રાપ્ત કરે છે. અંતે સત્યના દર્શન, સૂર્યના કિરણોની પ્રાર્થના, અને અગ્નિને સુપથે લઈ જવાની પ્રાર્થના સાથે ઓમ શાંતિ, શાંતિ, શાંતિ થી સમાપ્ત થાય છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

ईशावास्योपनिषदात सांगितले आहे की या जगातील सर्व जंगम व स्थावर ईश्वराने व्यापलेले आहे, त्यामुळे त्यागभावाने उपभोग घ्यावा व कोणाच्याही धनाची हाव धरू नये. कर्मे करीतच शंभर वर्षे जगण्याची इच्छा धरावी, अशा मार्गाने कर्माचा लेप लागत नाही. आत्मतत्त्व हालत नाही पण मनापेक्षाही वेगवान आहे, ते दूर व जवळ, सर्वाच्या आत व बाहेर आहे; जो सर्व प्राण्यांमध्ये आत्म्याला पाहतो त्याला द्वेष, मोह व शोक होत नाही. विद्या व अविद्या, संभूती व असंभूती दोन्ही एकत्र जाणणारा मृत्यू ओलांडून अमृतत्व प्राप्त करतो, असे या उपनिषदात सांगितले आहे.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ਓ-ਮ੍ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਦਃ॒ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਿਦ॒-ਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ॒ਤ੍ਪੂਰ੍ਣ॒ਮੁਦ॒ਚ੍ਯਤੇ ।

ਪੂਰ੍ਣ॒ਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਾਦਾ॒ਯ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮੇਵਾਵਸ਼ਿ॒ष੍ਯਤੇ ॥

ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥

Verse 1

ੴ ਈ॒ਸ਼ਾ ਵਾ॒ਸ੍ਯੑਮਿ॒ਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵਂ॒-ਯਁਤ੍ਕਿਞ੍ਚ॒ ਜਗੑਤ੍ਵਾ॒-ਞ੍ਜਗੑਤ੍ ।
ਤੇਨੑ ਤ੍ਯ॒ਕ੍ਤੇਨੑ ਭੁਞ੍ਜੀਥਾ॒ ਮਾ ਗृੑਧਃ॒ ਕਸ੍ਯੑਸ੍ਵਿ॒ਦ੍ਧਨਮ੍᳚ ॥ 1 ॥

oṃ ī॒śā vā॒sya̭mi॒dagṃ sarvaṃ॒-ya~tkiñca॒ jaga̭tvā॒-ñjaga̭t |
tena̭ tya॒ktena̭ bhuñjīthā॒ mā gṛ̭dhaḥ॒ kasya̭svi॒ddhanam᳚ || 1 ||

ઓમ્. આ જગતમાં જે કંઈ પણ જંગમ છે તે બધું ઈશ્વરથી ઢંકાયેલું છે. તેનાથી ત્યાગથી જ તું ભોગવ; કોઈના પણ ધનની લાલસા ન કર. ^AI

हे मनुष्यांनो, या जगात जे काही जंगम व स्थावर आहे, ते सर्व ईश्वराने व्यापलेले आहे. त्यामुळे त्यागाच्या भावनेने ते उपभोग; कोणाच्याही धनाची हाव धरू नको. ^AI

Verse 2

ਕੁ॒ਰ੍ਵਨ੍ਨੇ॒ਵੇਹ ਕਰ੍ਮਾ᳚ਣਿ ਜਿਜੀਵਿ॒षੇਚ੍ਚ॒ਤਗ੍ਂ ਸਮਾਃ᳚ ।
ਏ॒ਵ-ਨ੍ਤ੍ਵਯਿ॒ ਨਾਨ੍ਯਥੇ॒ਤੋ᳚-ऽਸ੍ਤਿ॒ ਨ ਕਰ੍ਮੑ ਲਿਪ੍ਯਤੇੑ ਨਰੇ᳚ ॥ 2 ॥

ku॒rvanne॒veha karmā᳚ṇi jijīvi॒ṣecca॒tagṃ samāḥ᳚ |
e॒va-ntvayi॒ nānyathe॒to᳚-'sti॒ na karma̭ lipyatḙ nare᳚ || 2 ||

આ લોકમાં કર્મો કરતાં જ માણસ સો વર્ષ જીવવા ઈચ્છે. આ રીતે જ તારા માટે છે; આ સિવાય બીજો માર્ગ નથી. કર્મ માણસને બંધાવતું નથી. ^AI

या जगात कर्मे करीतच मनुष्याने शंभर वर्षे जगण्याची इच्छा धरावी; अशा प्रकारे तुझ्यामध्ये कर्माचा लेप लागत नाही, यापेक्षा दुसरा मार्ग नाही. ^AI

Verse 3

ਅ॒ਸੁ॒ਰ੍ਯਾ॒ ਨਾਮ॒ ਤੇ ਲੋ॒ਕਾ ਅ॒ਨ੍ਧੇਨ॒ ਤਮ॒ਸਾ-ऽऽਵृੑਤਾਃ ।
ਤਾਗ੍ਂਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾ॒ਭਿਗੑਚ੍ਛਨ੍ਤਿ॒ ਯੇ ਕੇ ਚਾ᳚ਤ੍ਮ॒ਹਨੋ॒ ਜਨਾਃ᳚ ॥ 3 ॥

a॒su॒ryā॒ nāma॒ te lo॒kā a॒ndhena॒ tama॒sā-''vṛ̭tāḥ |
tāgṃste pretyā॒bhiga̭cchanti॒ ye ke cā᳚tma॒hano॒ janāḥ᳚ || 3 ||

અસુર્ય નામના તે લોકો અંધારા તમસથી ઢંકાયેલા છે. જે લોકો પોતાના આત્માનો નાશ કરે છે તે મર્યા પછી તે લોકોને પ્રાપ્ત થાય છે. ^AI

जी आत्मघातक म्हणजे आत्म्याला न जाणणारी माणसे आहेत, ती मृत्यूनंतर अंधाराने झाकलेल्या असुर्य नावाच्या लोकांना प्राप्त होतात. ^AI

Verse 4

ਅਨੇ᳚ਜ॒ਦੇਕ॒-ਮ੍ਮਨੑਸੋ॒ ਜਵੀ᳚ਯੋ॒ ਨੈਨੑਦ੍ਦੇ॒ਵਾ ਆ᳚ਪ੍ਨੁਵ॒ਨ੍ਪੂਰ੍ਵ॒ਮਰ੍षੑਤ੍ ।
ਤਦ੍ਧਾਵੑਤੋ॒-ऽਨ੍ਯਾਨਤ੍ਯੇ᳚ਤਿ॒ ਤਿष੍ਠ॒ਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍᳚ਨ॒ਪੋ ਮਾ᳚ਤ॒ਰਿਸ਼੍ਵਾ᳚ ਦਧਾਤਿ ॥ 4 ॥

ane᳚ja॒deka॒-mmana̭so॒ javī᳚yo॒ naina̭dde॒vā ā᳚pnuva॒npūrva॒marṣa̭t |
taddhāva̭to॒-'nyānatye᳚ti॒ tiṣṭha॒ttasmin᳚na॒po mā᳚ta॒riśvā᳚ dadhāti || 4 ||

તે અચળ છે, એક છે, મનથી પણ વધુ ઝડપી છે. દેવો તેને પકડી શક્યા નથી; તે પહેલાં જ તે દોડી ગયું. તે સ્થિર રહેતું દોડતા બીજાઓને પાછળ રાખી જાય છે. તેમાં માતરિશ્વા (વાયુ) પાણી ધારણ કરે છે. ^AI

ते (आत्मतत्त्व) हालत नाही, ते एक आहे, ते मनापेक्षाही वेगवान आहे; देवही त्याला पुढे गाठू शकले नाहीत, ते पुढे धावले. ते स्थिर असूनही धावणाऱ्या इतरांना मागे टाकते; त्याच्या आधारे मातरिश्वा (वायू) प्राणधारण करतो. ^AI

Verse 5

ਤਦੇ᳚ਜਤਿ॒ ਤਨ੍ਨੇਜੑਤਿ॒ ਤਦ੍ਦੂ॒ਰੇ ਤਦ੍ਵੑਨ੍ਤਿ॒ਕੇ ।
ਤਦ॒ਨ੍ਤਰੑਸ੍ਯ॒ ਸਰ੍ਵੑਸ੍ਯ॒ ਤਦੁ॒ ਸਰ੍ਵੑਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯ॒ਤਃ ॥ 5 ॥

tade᳚jati॒ tanneja̭ti॒ taddū॒re tadva̭nti॒ke |
tada॒ntara̭sya॒ sarva̭sya॒ tadu॒ sarva̭syāsya bāhya॒taḥ || 5 ||

તે ચાલે છે અને ચાલતું નથી; તે દૂર છે અને નજીક છે. તે આ બધાની અંદર છે અને આ બધાની બહાર પણ છે. ^AI

ते हालते, ते हालत नाही; ते दूर आहे, ते जवळ आहे; ते या सर्वाच्या आत आहे आणि या सर्वाच्या बाहेरही आहे. ^AI

Verse 6

ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾ᳚ਣਿ ਭੂ॒ਤਾਨ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮਨ੍ਯੇ॒ਵਾਨੁ॒ਪਸ਼੍ਯੑਤਿ ।
ਸ॒ਰ੍ਵ॒ਭੂ॒ਤੇषੁੑ ਚਾ॒ਤ੍ਮਾਨ॒-ਨ੍ਤਤੋ॒ ਨ ਵਿਹੁੑਗੁਪ੍ਸਤੇ ॥ 6 ॥

yastu sarvā᳚ṇi bhū॒tānyā॒tmanye॒vānu॒paśya̭ti |
sa॒rva॒bhū॒teṣṷ cā॒tmāna॒-ntato॒ na vihṷgupsate || 6 ||

જે સર્વ ભૂતોને આત્મામાં જ જુએ છે અને સર્વ ભૂતોમાં આત્માને જુએ છે, તે પછી તે કંઈપણ પ્રત્યે દ્વેષ કરતો નથી. ^AI

जो सर्व प्राण्यांना आत्म्यातच पाहतो आणि सर्व प्राण्यांमध्ये आत्म्याला पाहतो, त्याला (कोणाचाही) द्वेष होत नाही. ^AI

Verse 7

ਯਸ੍ਮਿ॒ਨ੍ਸਰ੍ਵਾ᳚ਣਿ ਭੂ॒ਤਾਨ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮੈਵਾਭੂ᳚ਦ੍ਵਿਜਾਨ॒ਤਃ ।
ਤਤ੍ਰ॒ ਕੋ ਮੋਹਃ॒ ਕ-ਸ਼੍ਸ਼ੋਕਃੑ ਏਕ॒ਤ੍ਵਮੑਨੁ॒ਪਸ਼੍ਯੑਤਃ ॥ 7 ॥

yasmi॒nsarvā᳚ṇi bhū॒tānyā॒tmaivābhū᳚dvijāna॒taḥ |
tatra॒ ko mohaḥ॒ ka-śśokaḥ̭ eka॒tvama̭nu॒paśya̭taḥ || 7 ||

જે જાણનારને માટે સર્વ ભૂતો આત્મા જ થઈ ગયાં છે, ત્યાં એકત્વને જોનારને મોહ ક્યાં? શોક ક્યાં? ^AI

ज्याला सर्व प्राणी आत्म्याच्याच स्वरूपाचे झालेले आहेत असे जाणवते, त्या एकत्व पाहणाऱ्याला मोह कसला आणि शोक कसला? ^AI

Verse 8

ਸ ਪਰ੍ਯੑਗਾਚ੍ਚੁ॒ਕ੍ਰਮੑਕਾ॒ਯਮੑਵ੍ਰਣ॒ਮੑਸ੍ਨਾਵਿ॒ਰਗ੍ਂ ਸ਼ੁ॒ਦ੍ਧਮਪਾ᳚ਪਵਿਦ੍ਧਮ੍ ।
ਕ॒ਵਿਰ੍ਮੑਨੀ॒षੀ ਪੑਰਿ॒ਭੂ-ਸ੍ਸ੍ਵੑਯ॒ਮ੍ਭੂ-ਰ੍ਯਾ᳚ਥਾਤਥ੍ਯ॒ਤੋ-ऽਰ੍ਥਾ॒ਨ੍
ਵ੍ਯੑਦਧਾਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵ॒ਤੀਭ੍ਯ॒-ਸ੍ਸਮਾ᳚ਭ੍ਯਃ ॥ 8 ॥

sa parya̭gāccu॒krama̭kā॒yama̭vraṇa॒ma̭snāvi॒ragṃ śu॒ddhamapā᳚paviddham |
ka॒virma̭nī॒ṣī pa̭ri॒bhū-ssva̭ya॒mbhū-ryā᳚thātathya॒to-'rthā॒n
vya̭dadhācchāśva॒tībhya॒-ssamā᳚bhyaḥ || 8 ||

તે સર્વ વ્યાપી છે, ચક્ર જેવું (ગોળ) છે, તેનું શરીર અવ્રણ (ઘા વગરનું) છે, સ્નાયુ રહિત છે, શુદ્ધ છે, પાપથી અસ્પૃષ્ટ છે. તે કવિ (દ્રષ્ટા) છે, મનીષી છે, સર્વવ્યાપી છે, સ્વયંભૂ છે; તેણે યથાર્થ રીતે શાશ્વત વર્ષો માટે અર્થો (કર્મોનાં ફળ) નિર્ધારિત કર્યાં છે. ^AI

ते (आत्मतत्त्व) सर्व व्यापून आहे, ते शरीररहित, व्रणरहित, स्नायुरहित, शुद्ध आणि पापरहित आहे; ते सर्वज्ञ, मेधावी, सर्वव्यापी, स्वयंभू आहे; त्याने अनादी काळापासून यथायोग्य रीतीने सर्व अर्थ (पदार्थ) व्यवस्थित ठेवले आहेत. ^AI

Verse 9

ਅ॒ਨ੍ਧ-ਨ੍ਤਮਃ॒ ਪ੍ਰਵਿੑਸ਼ਨ੍ਤਿ॒ ਯੇ-ऽਵਿੑਦ੍ਯਾਮੁ॒ਪਾਸੑਤੇ ।
ਤਤੋ॒ ਭੂਯੑ ਇਵ॒ ਤੇ ਤਮੋ॒ ਯ ਉੑ ਵਿ॒ਦ੍ਯਾਯਾ᳚ਗ੍ਂ ਰ॒ਤਾਃ ॥ 9 ॥

a॒ndha-ntamaḥ॒ pravi̭śanti॒ ye-'vi̭dyāmu॒pāsa̭te |
tato॒ bhūya̭ iva॒ te tamo॒ ya ṷ vi॒dyāyā᳚gṃ ra॒tāḥ || 9 ||

જે લોકો અવિદ્યાને ઉપાસે છે તેઓ અંધકારમય તમમાં પ્રવેશે છે; પરંતુ જે લોકો વિદ્યામાં રત છે તેઓ તેના કરતાં પણ વધુ તમમાં પ્રવેશે છે. ^AI

जे लोक अविद्येची उपासना करतात, ते अंधाराने भरलेल्या तमात प्रवेश करतात; पण जे विद्येत रमलेले आहेत, ते त्याहूनही अधिक तमात जातात. ^AI

Verse 10

ਅ॒ਨ੍ਯਦੇ॒ਵਾਯੁਰਿ॒ਦ੍ਯਯਾ॒-ऽਨ੍ਯਦਾ᳚ਹੁ॒ਰਵਿੑਦ੍ਯਯਾ ।
ਇਤਿੑ ਸ਼ੁਸ਼ੁਮ॒ ਧੀਰਾ᳚ਣਾਂ॒-ਯੇਁ ਨ॒ਸ੍ਤਦ੍ਵਿੑਚਚਕ੍षਿ॒ਰੇ ॥ 10 ॥

a॒nyade॒vāyuri॒dyayā॒-'nyadā᳚hu॒ravi̭dyayā |
iti̭ śuśuma॒ dhīrā᳚ṇāṃ॒-ye~ na॒stadvi̭cacakṣi॒re || 10 ||

અવિદ્યાથી ભિન્ન ફળ કહેવાય છે અને વિદ્યાથી ભિન્ન ફળ કહેવાય છે — આમ અમે ધીર પુરુષો પાસેથી સાંભળ્યું છે, જેમણે અમને તે સમજાવ્યું છે. ^AI

अविद्येने (कर्माने) मिळणारे फळ वेगळे आहे आणि विद्येने मिळणारे फळ वेगळे आहे, असे आम्ही जाणकारांच्या ठायी ऐकले आहे; ज्यांनी आम्हाला ते स्पष्टपणे समजावून सांगितले. ^AI

Verse 11

ਵਿ॒ਦ੍ਯਾ-ਞ੍ਚਾਵਿੑਦ੍ਯਾ-ਞ੍ਚ॒ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦੋ॒ਭਯੑਗ੍ਂ ਸ॒ਹ ।
ਅਵਿੑਦ੍ਯਯਾ ਮृ॒ਤ੍ਯੁ-ਨ੍ਤੀ॒ਰ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿ॒ਦ੍ਯਯਾ-ऽਮृਤੑਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ 11 ॥

vi॒dyā-ñcāvi̭dyā-ñca॒ yastadvedo॒bhaya̭gṃ sa॒ha |
avi̭dyayā mṛ॒tyu-ntī॒rtvā vi॒dyayā-'mṛta̭maśnute || 11 ||

જે વિદ્યા અને અવિદ્યા બંનેને એકસાથે જાણે છે, તે અવિદ્યાથી મૃત્યુને તરી જાય છે અને વિદ્યાથી અમૃતત્વને પ્રાપ્ત કરે છે. ^AI

जो विद्या आणि अविद्या दोन्ही एकत्र जाणतो, तो अविद्येने (कर्माने) मृत्यू ओलांडून विद्येने अमृतत्व प्राप्त करतो. ^AI

Verse 12

ਅ॒ਨ੍ਧ-ਨ੍ਤਮਃ॒ ਪ੍ਰਵਿੑਸ਼ਨ੍ਤਿ॒ ਯੇ-ऽਸਮ੍᳚ਭੂਤਿਮੁ॒ਪਾਸੑਤੇ ।
ਤਤੋ॒ ਭੂਯੑ ਇਵ॒ ਤੇ ਤਮੋ॒ ਯ ਉ॒ ਸਮ੍ਭੂ᳚ਤ੍ਯਾਗ੍ਂ ਰ॒ਤਾਃ ॥ 12 ॥

a॒ndha-ntamaḥ॒ pravi̭śanti॒ ye-'sam᳚bhūtimu॒pāsa̭te |
tato॒ bhūya̭ iva॒ te tamo॒ ya u॒ sambhū᳚tyāgṃ ra॒tāḥ || 12 ||

જે લોકો અસંભૂતિ (વિનાશ) ને ઉપાસે છે તેઓ અંધકારમય તમમાં પ્રવેશે છે; પરંતુ જે લોકો સંભૂતિમાં રત છે તેઓ તેના કરતાં પણ વધુ તમમાં પ્રવેશે છે. ^AI

जे लोक असंभूतीची (विनाशाची) उपासना करतात, ते अंधाराने भरलेल्या तमात प्रवेश करतात; पण जे संभूतीत (उत्पत्तीत) रमलेले आहेत, ते त्याहूनही अधिक तमात जातात. ^AI

Verse 13

ਅ॒ਨ੍ਯਦੇ॒ਵਾਹੁ-ਸ੍ਸਮ੍᳚ਭ॒ਵਾਦ॒ਨ੍ਯਦਾ᳚ਹੁ॒ਰਸਮ੍᳚ਭਵਾਤ੍ ।
ਇਤਿੑ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ॒ ਧੀਰਾ᳚ਣਾਂ॒-ਯੇਁ ਨ॒ਸ੍ਤਦ੍ਵਿੑਚਚਕ੍षਿ॒ਰੇ ॥ 13 ॥

a॒nyade॒vāhu-ssam᳚bha॒vāda॒nyadā᳚hu॒rasam᳚bhavāt |
iti̭ śuśruma॒ dhīrā᳚ṇāṃ॒-ye~ na॒stadvi̭cacakṣi॒re || 13 ||

સંભવથી ભિન્ન ફળ કહેવાય છે અને અસંભવથી ભિન્ન ફળ કહેવાય છે — આમ અમે ધીર પુરુષો પાસેથી સાંભળ્યું છે, જેમણે અમને તે સમજાવ્યું છે. ^AI

संभवापासून (उत्पत्तीपासून) वेगळे आहे असे सांगतात आणि असंभवापासून (विनाशापासून) वेगळे आहे असेही सांगतात, असे आम्ही जाणकारांच्या ठायी ऐकले आहे; ज्यांनी आम्हाला ते स्पष्टपणे समजावून सांगितले. ^AI

Verse 14

ਸਮ੍ਭੂ᳚ਤਿ-ਞ੍ਚ ਵਿਣਾ॒ਸ਼-ਞ੍ਚ॒ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦੋ॒ਭਯੑਗ੍ਂ ਸ॒ਹ ।
ਵਿ॒ਨਾ॒ਸ਼ੇਨੑ ਮृ॒ਤ੍ਯੁ-ਨ੍ਤੀ॒ਰ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭੂ᳚ਤ੍ਯਾ॒-ऽਮृਤੑਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ 14 ॥

sambhū᳚ti-ñca viṇā॒śa-ñca॒ yastadvedo॒bhaya̭gṃ sa॒ha |
vi॒nā॒śena̭ mṛ॒tyu-ntī॒rtvā sambhū᳚tyā॒-'mṛta̭maśnute || 14 ||

જે સંભૂતિ અને વિનાશ બંનેને એકસાથે જાણે છે, તે વિનાશથી મૃત્યુને તરી જાય છે અને સંભૂતિથી અમૃતત્વને પ્રાપ્ત કરે છે. ^AI

जो संभूती आणि विनाश दोन्ही एकत्र जाणतो, तो विनाशाने (नाशाने) मृत्यू ओलांडून संभूतीने (उत्पत्तीने) अमृतत्व प्राप्त करतो. ^AI

Verse 15

ਹਿ॒ਰ॒ਣ੍ਮਯੇ᳚ਨ॒ ਪਾਤ੍ਰੇ᳚ਣ ਸ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿੑਹਿਤ॒-ਮ੍ਮੁਖਮ੍᳚ ।
ਤਤ੍ਵ-ਮ੍ਪੂ᳚ष॒ਨ੍ਨਪਾਵृੑਣੁ ਸ॒ਤ੍ਯਧ᳚ਰ੍ਮਾਯ ਦृ॒ष੍ਟਯੇ᳚ ॥ 15 ॥

hi॒ra॒ṇmaye᳚na॒ pātre᳚ṇa sa॒tyasyāpi̭hita॒-mmukham᳚ |
tatva-mpū᳚ṣa॒nnapāvṛ̭ṇu sa॒tyadha᳚rmāya dṛ॒ṣṭaye᳚ || 15 ||

સત્યનું મુખ સુવર્ણના પાત્રથી ઢંકાયેલું છે. હે પૂષન્, તેને ખોલ, સત્યધર્મના દર્શન માટે (જેથી હું સત્યધર્મને જોઈ શકું). ^AI

सत्याचे मुख सोनेरी पात्राने झाकलेले आहे. हे पूषन, तू ते उघड, जेणेकरून सत्यधर्माच्या दर्शनासाठी ते दिसावे. ^AI

Verse 16

ਪੂषੑਨ੍ਨੇਕਰ੍षੇ ਯਮ ਸੂਰ੍ਯ॒ ਪ੍ਰਾਜਾ᳚ਪਤ੍ਯ॒ ਵ੍ਯੂ᳚ਹ ਰ॒ਸ਼੍ਮੀਨ੍
ਸਮੂ᳚ਹ॒ ਤੇਜੋ॒ ਯਤ੍ਤੇ᳚ ਰੂ॒ਪ-ਙ੍ਕਲ੍ਯਾ᳚ਣਤਮ॒-ਨ੍ਤਤ੍ਤੇ᳚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ।
ਯੋ॒-ऽਸਾਵ॒ਸੌ ਪੁਰੁੑष॒-ਸ੍ਸੋ॒-ऽਹਮੑਸ੍ਮਿ ॥ 16 ॥

pūṣa̭nnekarṣe yama sūrya॒ prājā᳚patya॒ vyū᳚ha ra॒śmīn
samū᳚ha॒ tejo॒ yatte᳚ rū॒pa-ṅkalyā᳚ṇatama॒-ntatte᳚ paśyāmi |
yo॒-'sāva॒sau purṷṣa॒-sso॒-'hama̭smi || 16 ||

હે પૂષન્, હે એકર્ષે, હે યમ, હે સૂર્ય, હે પ્રજાપતિ, તારા કિરણોને વ્યવસ્થિત ફેલાવ અને તારું તેજ એકઠું કર; જે તારું અત્યંત કલ્યાણકારી રૂપ છે તે હું જોઉં. જે તે પુરુષ (સૂર્યમાં વિરાજમાન) છે તે હું જ છું. ^AI

हे पूषन, हे एकर्षे, हे यम, हे सूर्या, हे प्रजापतीच्या पुत्रा, तुझ्या किरणांची रचना कर आणि तुझे तेज एकत्र कर. जे तुझे अत्यंत कल्याणकारी रूप आहे, ते मला दिसू दे. जो तो पुरुष आहे, तोच मी आहे. ^AI

Verse 17

ਵਾ॒ਯੁਰਨਿੑਲਮ॒ਮृਤ॒ਮਥੇਦ-ਮ੍ਭਸ੍ਮਾ᳚ਨ੍ਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸ਼ਰੀੑਰਮ੍ ।
ੴ 3 ਕ੍ਰਤੋ॒ ਸ੍ਮਰੑ ਕृ॒ਤਗ੍ਂ ਸ੍ਮੑਰ॒ ਕ੍ਰਤੋ॒ ਸ੍ਮਰੑ ਕृ॒ਤਗ੍ਂ ਸ੍ਮੑਰ ॥ 17 ॥

vā॒yurani̭lama॒mṛta॒matheda-mbhasmā᳚nta॒gṃ॒ śarī̭ram |
oṃ 3 krato॒ smara̭ kṛ॒tagṃ sma̭ra॒ krato॒ smara̭ kṛ॒tagṃ sma̭ra || 17 ||

વાયુ અનિલ સ્વરૂપે અમૃત છે, અને આ શરીર ભસ્મ થનારું છે. હે ક્રતો (સંકલ્પશક્તિ), યાદ કર, હે ક્રતો, કૃત (કરેલા કર્મો) યાદ કર, હે ક્રતો, યાદ કર, કૃત યાદ કર. ^AI

वायू हा अंतरंगातील प्राण आहे, तो अमृत आहे; आता हे शरीर भस्म होणार आहे. हे क्रतो (संकल्पशक्ती), स्मरण कर; केलेल्या कर्माचे स्मरण कर; हे क्रतो, स्मरण कर; केलेल्या कर्माचे स्मरण कर. ^AI

Verse 18

ਅਗ੍ਨੇ॒ ਨਯੑ ਸੁ॒ਪਥਾ᳚ ਰਾ॒ਯੇ ਅ॒ਸ੍ਮਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾੑਨਿ ਦੇਵ ਵ॒ਯਨਾੑਨਿ ਵਿ॒ਦ੍ਵਾਨ੍ ।
ਯੁ॒ਯੋ॒ਧ੍ਯ॒ਸ੍ਮਜ੍ਜੁੑਹੁਰਾ॒ਣਮੇਨੋ॒ ਭੂਯਿੑष੍ਟਾ-ਨ੍ਤੇ॒ ਨਮੑਉਕ੍ਤਿਂ-ਵਿਁਧੇਮ ॥ 18 ॥

agne॒ naya̭ su॒pathā᳚ rā॒ye a॒smān viśvā̭ni deva va॒yanā̭ni vi॒dvān |
yu॒yo॒dhya॒smajjṷhurā॒ṇameno॒ bhūyi̭ṣṭā-nte॒ nama̭uktiṃ-vi~dhema || 18 ||

હે અગ્નિ, હે દેવ, તમે સર્વ માર્ગોને જાણનારા છો, અમને સુપથ દ્વારા ધન તરફ લઈ જાઓ. અમારા તરફથી જે વક્ર (અયોગ્ય) પાપ છે તેને દૂર કરો. અમે તમને અનેક નમસ્કાર અર્પીએ છીએ. ^AI

हे अग्ने, तू सर्व मार्ग जाणणारा आहेस; आम्हाला कल्याणकारक मार्गाने धनाकडे ने. हे देवा, आमच्यापासून दुष्कृत्यांचे पाप दूर कर; आम्ही तुला अनेक नमस्कार अर्पण करतो. ^AI

ਓ-ਮ੍ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਦਃ॒ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਿਦ॒-ਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ॒ਤ੍ਪੂਰ੍ਣ॒ਮੁਦ॒ਚ੍ਯਤੇ ।
ਪੂਰ੍ਣ॒ਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮਾਦਾ॒ਯ ਪੂਰ੍ਣ॒ਮੇਵਾਵਸ਼ਿ॒ष੍ਯਤੇ ॥
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥

o-mpūrṇa॒madaḥ॒ pūrṇa॒mida॒-mpūrṇā॒tpūrṇa॒muda॒cyate |
pūrṇa॒sya pūrṇa॒mādā॒ya pūrṇa॒mevāvaśi॒ṣyate ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

ઓમ. તે પૂર્ણ છે, આ પૂર્ણ છે, પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ પ્રગટ થાય છે. પૂર્ણનું પૂર્ણ લઈ લેવામાં આવે તો પણ પૂર્ણ જ શેષ રહે છે. ઓમ શાંતિ, શાંતિ, શાંતિ. ^AI

ते पूर्ण आहे, हे पूर्ण आहे; पूर्णातून पूर्ण उत्पन्न होते. पूर्णाचे पूर्ण घेतल्यावरही पूर्णच शेष राहते. ॐ शांती, शांती, शांती. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

ओ-म्पूर्ण॒मदः॒ पूर्ण॒मिद॒-म्पूर्णा॒त्पूर्ण॒मुद॒च्यते ।

पूर्ण॒स्य पूर्ण॒मादा॒य पूर्ण॒मेवावशि॒ष्यते ॥

ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

ॐ ई॒शा वा॒स्य॑मि॒दग्ं सर्वं॒-यँत्किञ्च॒ जग॑त्वा॒-ञ्जग॑त् ।

तेन॑ त्य॒क्तेन॑ भुञ्जीथा॒ मा गृ॑धः॒ कस्य॑स्वि॒द्धनम्᳚ ॥ 1 ॥

कु॒र्वन्ने॒वेह कर्मा᳚णि जिजीवि॒षेच्च॒तग्ं समाः᳚ ।

ए॒व-न्त्वयि॒ नान्यथे॒तो᳚-ऽस्ति॒ न कर्म॑ लिप्यते॑ नरे᳚ ॥ 2 ॥

अ॒सु॒र्या॒ नाम॒ ते लो॒का अ॒न्धेन॒ तम॒सा-ऽऽवृ॑ताः ।

ताग्ंस्ते प्रेत्या॒भिग॑च्छन्ति॒ ये के चा᳚त्म॒हनो॒ जनाः᳚ ॥ 3 ॥

अने᳚ज॒देक॒-म्मन॑सो॒ जवी᳚यो॒ नैन॑द्दे॒वा आ᳚प्नुव॒न्पूर्व॒मर्ष॑त् ।

तद्धाव॑तो॒-ऽन्यानत्ये᳚ति॒ तिष्ठ॒त्तस्मिन्᳚न॒पो मा᳚त॒रिश्वा᳚ दधाति ॥ 4 ॥

तदे᳚जति॒ तन्नेज॑ति॒ तद्दू॒रे तद्व॑न्ति॒के ।

तद॒न्तर॑स्य॒ सर्व॑स्य॒ तदु॒ सर्व॑स्यास्य बाह्य॒तः ॥ 5 ॥

यस्तु सर्वा᳚णि भू॒तान्या॒त्मन्ये॒वानु॒पश्य॑ति ।

स॒र्व॒भू॒तेषु॑ चा॒त्मान॒-न्ततो॒ न विहु॑गुप्सते ॥ 6 ॥

यस्मि॒न्सर्वा᳚णि भू॒तान्या॒त्मैवाभू᳚द्विजान॒तः ।

तत्र॒ को मोहः॒ क-श्शोकः॑ एक॒त्वम॑नु॒पश्य॑तः ॥ 7 ॥

स पर्य॑गाच्चु॒क्रम॑का॒यम॑व्रण॒म॑स्नावि॒रग्ं शु॒द्धमपा᳚पविद्धम् ।

क॒विर्म॑नी॒षी प॑रि॒भू-स्स्व॑य॒म्भू-र्या᳚थातथ्य॒तो-ऽर्था॒न्

व्य॑दधाच्छाश्व॒तीभ्य॒-स्समा᳚भ्यः ॥ 8 ॥

अ॒न्ध-न्तमः॒ प्रवि॑शन्ति॒ ये-ऽवि॑द्यामु॒पास॑ते ।

ततो॒ भूय॑ इव॒ ते तमो॒ य उ॑ वि॒द्याया᳚ग्ं र॒ताः ॥ 9 ॥

अ॒न्यदे॒वायुरि॒द्यया॒-ऽन्यदा᳚हु॒रवि॑द्यया ।

इति॑ शुशुम॒ धीरा᳚णां॒-येँ न॒स्तद्वि॑चचक्षि॒रे ॥ 10 ॥

वि॒द्या-ञ्चावि॑द्या-ञ्च॒ यस्तद्वेदो॒भय॑ग्ं स॒ह ।

अवि॑द्यया मृ॒त्यु-न्ती॒र्त्वा वि॒द्यया-ऽमृत॑मश्नुते ॥ 11 ॥

अ॒न्ध-न्तमः॒ प्रवि॑शन्ति॒ ये-ऽसम्᳚भूतिमु॒पास॑ते ।

ततो॒ भूय॑ इव॒ ते तमो॒ य उ॒ सम्भू᳚त्याग्ं र॒ताः ॥ 12 ॥

अ॒न्यदे॒वाहु-स्सम्᳚भ॒वाद॒न्यदा᳚हु॒रसम्᳚भवात् ।

इति॑ शुश्रुम॒ धीरा᳚णां॒-येँ न॒स्तद्वि॑चचक्षि॒रे ॥ 13 ॥

सम्भू᳚ति-ञ्च विणा॒श-ञ्च॒ यस्तद्वेदो॒भय॑ग्ं स॒ह ।

वि॒ना॒शेन॑ मृ॒त्यु-न्ती॒र्त्वा सम्भू᳚त्या॒-ऽमृत॑मश्नुते ॥ 14 ॥

हि॒र॒ण्मये᳚न॒ पात्रे᳚ण स॒त्यस्यापि॑हित॒-म्मुखम्᳚ ।

तत्व-म्पू᳚ष॒न्नपावृ॑णु स॒त्यध᳚र्माय दृ॒ष्टये᳚ ॥ 15 ॥

पूष॑न्नेकर्षे यम सूर्य॒ प्राजा᳚पत्य॒ व्यू᳚ह र॒श्मीन्

समू᳚ह॒ तेजो॒ यत्ते᳚ रू॒प-ङ्कल्या᳚णतम॒-न्तत्ते᳚ पश्यामि ।

यो॒-ऽसाव॒सौ पुरु॑ष॒-स्सो॒-ऽहम॑स्मि ॥ 16 ॥

वा॒युरनि॑लम॒मृत॒मथेद-म्भस्मा᳚न्त॒ग्ं॒ शरी॑रम् ।

ॐ 3 क्रतो॒ स्मर॑ कृ॒तग्ं स्म॑र॒ क्रतो॒ स्मर॑ कृ॒तग्ं स्म॑र ॥ 17 ॥

अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा᳚ रा॒ये अ॒स्मान् विश्वा॑नि देव व॒यना॑नि वि॒द्वान् ।

यु॒यो॒ध्य॒स्मज्जु॑हुरा॒णमेनो॒ भूयि॑ष्टा-न्ते॒ नम॑उक्तिं-विँधेम ॥ 18 ॥

ओ-म्पूर्ण॒मदः॒ पूर्ण॒मिद॒-म्पूर्णा॒त्पूर्ण॒मुद॒च्यते ।

पूर्ण॒स्य पूर्ण॒मादा॒य पूर्ण॒मेवावशि॒ष्यते ॥

ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ਈਸ਼ਾਵਾਸ੍ਯੋਪਨਿषਦ੍ (ਈਸ਼ੋਪਨਿषਦ੍)