ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକ 1
ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥
ଭା॒ସ୍କ॒ରାଯ॑ ଵି॒ଦ୍ମହେ॑ ମହଦ୍ଦ୍ଯୁତିକ॒ରାଯ॑ ଧୀମହି ।
ତନ୍ନୋ॑ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚୋ॒ଦଯା᳚ତ୍ ॥
ଓ-ମ୍ଭ॒ଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେ॑ଭି-ଶ୍ଶୃଣୁ॒ଯାମ॑ ଦେଵାଃ । ଭ॒ଦ୍ର-ମ୍ପ॑ଶ୍ଯେମା॒କ୍ଷଭି॒-ର୍ଯଜ॑ତ୍ରାଃ । ସ୍ଥି॒ରୈରଙ୍ଗୈ᳚ସ୍ତୁଷ୍ଟୁ॒ଵାଗ୍ଂ ସ॑ସ୍ତ॒ନୂଭିଃ॑ । ଵ୍ଯଶେ॑ମ ଦେ॒ଵହି॑ତଂ॒-ଯଁଦାଯୁଃ॑ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ଦ୍ଧଶ୍ର॑ଵାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନଃ॑ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶ୍ଵଵେ॑ଦାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ॒ ଅରି॑ଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ର୍ଦଧାତୁ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତି॒-ଶ୍ଶାନ୍ତି॒-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ॑ ॥
ଅନୁଵାକଃ 1
ଭ॒ଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେ॑ଭି-ଶ୍ଶୃଣୁ॒ଯାମ॑ ଦେଵାଃ । ଭ॒ଦ୍ର-ମ୍ପ॑ଶ୍ଯେମା॒କ୍ଷଭି॒-ର୍ଯଜ॑ତ୍ରାଃ । ସ୍ଥି॒ରୈରଙ୍ଗୈ᳚ସ୍ତୁଷ୍ଟୁ॒ଵାଗ୍ଂ ସ॑ସ୍ତ॒ନୂଭିଃ॑ । ଵ୍ଯଶେ॑ମ ଦେ॒ଵହି॑ତଂ॒-ଯଁଦାଯୁଃ॑ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ଦ୍ଧଶ୍ର॑ଵାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନଃ॑ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶ୍ଵଵେ॑ଦାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ॒ ଅରି॑ଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ର୍ଦଧାତୁ । ଆପ॑ମାପାମ॒ପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ᳚ । ଅ॒ସ୍ମା-ଦ॒ସ୍ମା-ଦି॒ତୋ-ଽମୁତଃ॑ ॥ 1 ॥
ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଵା॒ଯୁଶ୍ଚ॒ ସୂର୍ଯ॑ଶ୍ଚ । ସ॒ହ ସ॑ଞ୍ଚ-ସ୍କ॒ରର୍ଧି॑ଯା । ଵା॒ଯ୍ଵଶ୍ଵା॑ ରଶ୍ମି॒ପତ॑ଯଃ । ମରୀ᳚ଚ୍ଯାତ୍ମାନୋ॒ ଅଦ୍ରୁ॑ହଃ । ଦେ॒ଵୀ-ର୍ଭୁ॑ଵନ॒ ସୂଵ॑ରୀଃ । ପୁ॒ତ୍ର॒ଵ॒ତ୍ଵାଯ॑ ମେ ସୁତ । ମହାନାମ୍ନୀ-ର୍ମ॑ହାମା॒ନାଃ । ମ॒ହ॒ସୋ ମ॑ହସ॒-ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ଦେ॒ଵୀଃ ପ॑ର୍ଜନ୍ଯ॒ ସୂଵ॑ରୀଃ । ପୁ॒ତ୍ର॒ଵ॒ତ୍ଵାଯ॑ ମେ ସୁତ ॥ 2 ॥
ଅ॒ପାଶ୍ନ୍ଯୁ॑ଷ୍ଣି-ମ॒ପା ରକ୍ଷଃ॑ । ଅ॒ପାଶ୍ନ୍ଯୁ॑ଷ୍ଣି-ମ॒ପା ରଘ᳚ମ୍ । ଅପା᳚ଘ୍ରା॒ମପ॑ ଚା॒ଵର୍ତି᳚ମ୍ । ଅପ॑ ଦେ॒ଵୀରି॒ତୋ ହି॑ତ । ଵଜ୍ର॑-ନ୍ଦେ॒ଵୀରଜୀ॑ତାଗ୍ଶ୍ଚ । ଭୁଵ॑ନ-ନ୍ଦେଵ॒ସୂଵ॑ରୀଃ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯାନଦି॑ତି-ନ୍ଦେ॒ଵୀମ୍ । ଯୋନି॑ନୋର୍ଧ୍ଵ-ମୁ॒ଦୀଷ॑ତ । ଶି॒ଵା ନ॒-ଶ୍ଶନ୍ତ॑ମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦି॒ଵ୍ଯା ଆପ॒ ଓଷ॑ଧଯଃ । ସୁ॒ମୃ॒ଡୀ॒କା ସର॑ସ୍ଵତି । ମା ତେ॒ ଵ୍ଯୋ॑ମ ସ॒ନ୍ଦୃଶି॑ ॥ 3 ॥
(ଅ॒ମୁତଃ॑ - ସୁ॒ - ତୌଷ॑ଧଯୋ॒ ଦ୍ଵେ ଚ॑ )
ଅନୁଵାକଃ 2
ସ୍ମୃତିଃ॑ ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷ॑-ମୈତି॒ହ୍ଯ᳚ମ୍ । ଅନୁ॑ମାନ-ଶ୍ଚତୁଷ୍ଟ॒ଯମ୍ । ଏ॒ତୈରାଦି॑ତ୍ଯ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ସର୍ଵୈ॑ରେଵ॒ ଵିଧା᳚ସ୍ଯତେ । ସୂର୍ଯୋ॒ ମରୀ॑ଚି॒ମାଦ॑ତ୍ତେ । ସର୍ଵସ୍ମା᳚-ଦ୍ଭୁଵ॑ନାଦ॒ଧି । ତସ୍ଯାଃ ପାକ ଵି॑ଶେଷେ॒ଣ । ସ୍ମୃ॒ତ-ଙ୍କା॑ଲ ଵି॒ଶେଷ॑ଣମ୍ ॥ ନ॒ଦୀଵ॒ ପ୍ରଭ॑ଵା-ତ୍କା॒ଚିତ୍ । ଅ॒କ୍ଷଯ୍ଯା᳚-ଥ୍ସ୍ଯନ୍ଦ॒ତେ ଯ॑ଥା ॥ 4 ॥
ତାନ୍ନଦ୍ଯୋ-ଽଭି ସ॑ମାଯ॒ନ୍ତି । ସୋ॒ରୁ-ସ୍ସତୀ॑ ନ ନି॒ଵର୍ତ॑ତେ । ଏ॒ଵନ୍ନା॒ନା ସ॑ମୁତ୍ଥା॒ନାଃ । କା॒ଲା-ସ୍ସଂ॑ଵଁଥ୍ସ॒ରଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରି॑ତାଃ । ଅଣୁଶଶ୍ଚ ମ॑ହଶ॒ଶ୍ଚ । ସର୍ଵେ॑ ସମଵ॒ଯନ୍ତ୍ରି॑ ତମ୍ । ସ ତୈ᳚-ସ୍ସ॒ର୍ଵୈ-ସ୍ସ॑ମାଵି॒ଷ୍ଟଃ । ଊ॒ରୁ-ସ୍ସ॑ନ୍ନ ନି॒ଵର୍ତ॑ତେ । ଅଧିସଂଵଁଥ୍ସ॑ରଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଯାତ୍ । ତଦେଵ॑ ଲକ୍ଷ॒ଣେ ॥ 5 ॥
ଅଣୁଭିଶ୍ଚ ମ॑ହଦ୍ଭି॒ଶ୍ଚ । ସ॒ମାରୂ॑ଢଃ ପ୍ର॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ସଂଵଁଥ୍ସରଃ ପ୍ର॑ତ୍ଯକ୍ଷେ॒ଣ । ନା॒ଧିସ॑ଵଃ ପ୍ର॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ପ॒ଟରୋ॑ ଵିକ୍ଲି॑ଧଃ ପି॒ଙ୍ଗଃ । ଏ॒ତ-ଦ୍ଵ॑ରୁଣ॒ ଲକ୍ଷ॑ଣମ୍ । ଯତ୍ରୈତ॑-ଦୁପ॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ସ॒ହସ୍ର॑-ନ୍ତତ୍ର॒ ନୀଯ॑ତେ । ଏକଗ୍ଂ ହି ଶିରୋ ନା॑ନା ମୁ॒ଖେ । କୃ॒ଥ୍ସ୍ନ-ନ୍ତ॑ଦୃତ॒ ଲକ୍ଷ॑ଣମ୍ ॥ 6 ॥
ଉଭଯତ-ସ୍ସପ୍ତେ᳚ନ୍ଦ୍ରିଯା॒ଣି । ଜ॒ଲ୍ପିତ॑-ନ୍ତ୍ଵେଵ॒ ଦିହ୍ଯ॑ତେ । ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ସଂଵଁ॑ଥ୍ସର॒ସ୍ଯ । ଦକ୍ଷିଣ ଵାମ॑ଯୋଃ ପା॒ର୍ଶ୍ଵଯୋଃ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି ॥ ଶୁ॒କ୍ର-ନ୍ତେ॑ ଅ॒ନ୍ଯଦ୍ଯ॑ଜ॒ତ-ନ୍ତେ॑ ଅ॒ନ୍ଯତ୍ । ଵିଷୁ॑ରୂପେ॒ ଅହ॑ନୀ॒ ଦ୍ଯୌରି॑ଵାସି । ଵିଶ୍ଵା॒ ହି ମା॒ଯା ଅଵ॑ସି ସ୍ଵଧାଵଃ । ଭ॒ଦ୍ରା ତେ॑ ପୂଷନ୍ନି॒ହ ରା॒ତିର॒ସ୍ତ୍ଵିତି॑ । ନାତ୍ର॒ ଭୁଵ॑ନମ୍ । ନ ପୂ॒ଷା । ନ ପ॒ଶଵଃ॑ । ନାଦିତ୍ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଏଵ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରିଯତ॑ମଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଯାତ୍ । ଏତଦ୍ଵୈ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପ୍ରିଯତ॑ମଗ୍ଂ ରୂ॒ପମ୍ । ଯୋ-ଽସ୍ଯ ମହାନର୍ଥ ଉତ୍ପଥ୍ସ୍ଯମା॑ନୋ ଭ॒ଵତି । ଇଦ-ମ୍ପୁଣ୍ଯ-ଙ୍କୁ॑ରୁଷ୍ଵେ॒ତି । ତମାହର॑ଣ-ନ୍ଦ॒ଦ୍ଯାତ୍ ॥ 7 ॥
(ଯ॒ଥା॒ - ଲ॒କ୍ଷ॒ଣ - ଋ॑ତୁ॒ଲକ୍ଷ॑ଣଂ॒ - ଭୁଵ॑ନଗ୍ଂ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 3
ସା॒କ॒ଞ୍ଜାନାଗ୍ଂ॑ ସ॒ପ୍ତଥ॑ମାହୁ-ରେକ॒ଜମ୍ । ଷଡୁ॑ଦ୍ଯ॒ମା ଋଷ॑ଯୋ ଦେଵ॒ଜା ଇତି॑ । ତେଷା॑ମି॒ଷ୍ଟାନି॒ ଵିହି॑ତାନି ଧାମ॒ଶଃ । ସ୍ଥା॒ତ୍ରେ ରେ॑ଜନ୍ତେ॒ ଵିକୃ॑ତାନି ରୂପ॒ଶଃ । କୋନୁ॑ ମର୍ଯା॒ ଅମି॑ଥିତଃ । ସଖା॒ ସଖା॑ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଜହା॑କୋ ଅ॒ସ୍ମଦୀ॑ଷତେ । ଯସ୍ତି॒ତ୍ଯାଜ॑ ସଖି॒ଵିଦ॒ଗ୍ଂ॒ ସଖା॑ଯମ୍ । ନ ତସ୍ଯ॑ ଵା॒ଚ୍ଯପି॑ ଭା॒ଗୋ ଅ॑ସ୍ତି । ଯଦୀଗ୍ଂ॑ ଶୃ॒ଣୋତ୍ଯ॒ଲକଗ୍ଂ॑ ଶୃଣୋତି ॥ 8 ॥
ନ ହି ପ୍ର॒ଵେଦ॑ ସୁକୃ॒ତସ୍ଯ॒ ପନ୍ଥା॒ମିତି॑ । ଋ॒ତୁର୍-ଋ॑ତୁନା ନୁ॒ଦ୍ଯମା॑ନଃ । ଵିନ॑ନାଦା॒ଭିଧା॑ଵଃ । ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ତ୍ରିଗ୍ଂଶ॑କା ଵ॒ଲ୍ଗାଃ । ଶୁ॒କ୍ଲକୃ॑ଷ୍ଣୌ ଚ॒ ଷାଷ୍ଟି॑କୌ । ସା॒ରା॒ଗ॒ଵ॒ସ୍ତ୍ରୈ-ର୍ଜ॒ରଦ॑କ୍ଷଃ । ଵ॒ସ॒ନ୍ତୋ ଵସୁ॑ଭି-ସ୍ସ॒ହ । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରସ୍ଯ॑ ସଵି॒ତୁଃ । ପ୍ରୈ॒ଷ॒କୃ-ତ୍ପ୍ର॑ଥ॒ମ-ସ୍ସ୍ମୃ॑ତଃ । ଅ॒ମୂନା॒ଦଯ॑-ତେତ୍ଯ॒ନ୍ଯାନ୍ ॥ 9 ॥
ଅ॒ମୂଗ୍ଶ୍ଚ॑ ପରି॒ରକ୍ଷ॑ତଃ । ଏ॒ତା ଵା॒ଚଃ ପ୍ର॑ଯୁଜ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଯତ୍ରୈ ତ॑ଦୁପ॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ ॥ ଏ॒ତଦେ॒ଵ ଵି॑ଜାନୀ॒ଯାତ୍ । ପ୍ର॒ମାଣ॑-ଙ୍କାଲ॒ପର୍ଯ॑ଯେ । ଵି॒ଶେ॒ଷ॒ଣ-ନ୍ତୁ॑ ଵକ୍ଷ୍ଯା॒ମଃ । ଋ॒ତୂନା᳚-ନ୍ତନ୍ନି॒ବୋଧ॑ତ ॥ ଶୁକ୍ଲଵାସା॑ ରୁଦ୍ର॒ଗଣଃ । ଗ୍ରୀ॒ଷ୍ମେଣା॑ଵର୍ତ॒ତେ ସ॑ହ । ନି॒ଜହ॑-ନ୍ପୃଥି॑ଵୀଗ୍ଂ ସ॒ର୍ଵାମ୍ ॥ 10 ॥
ଜ୍ଯୋ॒ତିଷା᳚ ଽପ୍ରତି॒ଖ୍ଯେନ॑ ସଃ । ଵି॒ଶ୍ଵ॒ରୂ॒ପାଣି॑ ଵାସା॒ଗ୍ଂ॒ସି । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯାନା᳚-ନ୍ନି॒ବୋଧ॑ତ । ସଂଵଁଥ୍ସରୀଣ॑-ଙ୍କର୍ମ॒ଫଲମ୍ । ଵର୍ଷାଭି-ର୍ଦ॑ଦତା॒ଗ୍ଂ॒ ସହ । ଅଦୁଃଖୋ॑ ଦୁଃଖ ଚ॑କ୍ଷୁରି॒ଵ । ତଦ୍ମା॑ ପୀତ ଇଵ॒ ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ଶୀତେନା᳚ ଵ୍ଯଥ॑ଯନ୍ନି॒ଵ । ରୁ॒ରୁଦ॑କ୍ଷ ଇଵ॒ ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ ॥ ହ୍ଲାଦଯତେ᳚ ଜ୍ଵଲ॑ତଶ୍ଚୈ॒ଵ । ଶା॒ମ୍ଯତ॑ଶ୍ଚାସ୍ଯ॒ ଚକ୍ଷୁ॑ଷୀ । ଯାଵୈ ପ୍ରଜା ଭ୍ର॑ଗ୍ଗ୍ଶ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ସଂଵଁଥ୍ସରାତ୍ତା ଭ୍ର॑ଗ୍ଗ୍ଶ୍ଯ॒ନ୍ତେ ॥ ଯାଃ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ॒ନ୍ତି । ସଂଵଁଥ୍ସରେ ତାଃ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ॒ନ୍ତି । ଵ॒ର୍॒ଷାଭ୍ଯ॑ ଇତ୍ଯ॒ର୍ଥଃ ॥ 11 ॥
(ଶୃ॒ଣୋ॒ - ତ୍ଯ॒ନ୍ଯାନ୍ଥ୍ - ସ॒ର୍ଵା - ମେ॒ଵ ଷଟ୍ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 4
ଅକ୍ଷି॑ଦୁଃ॒ଖୋତ୍ଥି॑ତସ୍ଯୈ॒ଵ । ଵି॒ପ୍ରସ॑ନ୍ନେ କ॒ନୀନି॑କେ । ଆଙ୍କ୍ତେ ଚାଦ୍ଗ॑ଣ-ନ୍ନା॒ସ୍ତି । ଋ॒ଭୂଣା᳚-ନ୍ତନ୍ନି॒ବୋଧ॑ତ । କ॒ନ॒କା॒ଭାନି॑ ଵାସା॒ଗ୍ଂ॒ସି । ଅ॒ହତା॑ନି ନି॒ବୋଧ॑ତ । ଅନ୍ନମଶ୍ର୍ନୀତ॑ ମୃଜ୍ମୀ॒ତ । ଅ॒ହଂ-ଵୋଁ॑ ଜୀଵ॒ନପ୍ର॑ଦଃ । ଏ॒ତା ଵା॒ଚଃ ପ୍ର॑ଯୁଜ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଶ॒ରଦ୍ଯ॑ତ୍ରୋପ॒ ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ ॥ 12 ॥
ଅଭିଧୂନ୍ଵନ୍ତୋ-ଽଭିଘ୍ନ॑ନ୍ତ ଇ॒ଵ । ଵା॒ତଵ॑ନ୍ତୋ ମ॒ରୁଦ୍ଗ॑ଣାଃ । ଅମୁତୋ ଜେତୁମିଷୁମୁ॑ଖମି॒ଵ । ସନ୍ନଦ୍ଧା-ସ୍ସହ ଦ॑ଦୃଶେ॒ ହ । ଅପଦ୍ଧ୍ଵସ୍ତୈ-ର୍ଵସ୍ତିଵ॑ର୍ଣୈରି॒ଵ । ଵି॒ଶି॒ଖାସଃ॑ କପ॒ର୍ଦିନଃ ।ଅକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଯୋଥ୍ସ୍ଯ॑ମାନ॒ସ୍ଯ । କୃ॒ଦ୍ଧସ୍ଯେ॑ଵ॒ ଲୋହି॑ନୀ । ହେମତଶ୍ଚକ୍ଷୁ॑ଷୀ ଵି॒ଦ୍ଯାତ୍ । ଅ॒କ୍ଷ୍ଣଯୋଃ᳚, କ୍ଷିପ॒ଣୋରି॑ଵ ॥ 13 ॥
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ-ନ୍ଦେଵ॑ଲୋକେ॒ଷୁ । ମ॒ନୂନା॑ମୁଦ॒କ-ଙ୍ଗୃ॑ହେ । ଏ॒ତା ଵା॒ଚଃ ପ୍ର॑ଵଦ॒ନ୍ତୀଃ । ଵୈ॒ଦ୍ଯୁତୋ॑ ଯାନ୍ତି॒ ଶୈଶି॑ରୀଃ । ତା ଅ॒ଗ୍ନିଃ ପଵ॑ମାନା॒ ଅନ୍ଵୈ᳚କ୍ଷତ । ଇ॒ହ ଜୀ॑ଵି॒କାମ-ପ॑ରିପଶ୍ଯନ୍ନ୍ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି । ଇ॒ହେହ ଵଃ॑ ସ୍ଵତ॒ପସଃ । ମରୁ॑ତ॒-ସ୍ସୂର୍ଯ॑ତ୍ଵଚଃ । ଶର୍ମ॑ ସ॒ପ୍ରଥା॒ ଆଵୃ॑ଣେ ॥ 14 ॥
(ଦୃଶ୍ଯ॑ତ - ଇ॒ଵା - ଵୃ॑ଣେ)
ଅନୁଵାକମ୍ଜ୍ 5
ଅତି॑ ତା॒ମ୍ରାଣି॑ ଵାସା॒ଗ୍ଂ॒ସି । ଅ॒ଷ୍ଟିଵ॑ଜ୍ରି ଶ॒ତଘ୍ନି॑ ଚ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଵିପ୍ର॑ହର॒ନ୍ତି । ଅ॒ଗ୍ନିଜି॑ହ୍ଵ ଅ॒ସଶ୍ଚ॑ତ । ନୈଵ ଦେଵୋ॑ ନ ମ॒ର୍ତ୍ଯଃ । ନ ରାଜା ଵ॑ରୁଣୋ॒ ଵିଭୁଃ । ନାଗ୍ନି-ର୍ନେନ୍ଦ୍ରୋ ନ ପ॑ଵମା॒ନଃ । ମା॒ତୃକ୍କ॑ଚ୍ଚ ନ॒ ଵିଦ୍ଯ॑ତେ । ଦି॒ଵ୍ଯସ୍ଯୈକା॒ ଧନୁ॑ରାର୍ତ୍ନିଃ । ପୃ॒ଥି॒ଵ୍ଯାମପ॑ରା ଶ୍ରି॒ତା ॥ 15 ॥
ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଵମ୍ରି॑ରୂପେ॒ଣ । ଧ॒ନୁର୍ଜ୍ଯା॑-ମଛି॒ନଥ୍ସ୍ଵ॑ଯମ୍ । ତଦି॑ନ୍ଦ୍ର॒ଧନୁ॑ରିତ୍ଯ॒ଜ୍ଯମ୍ । ଅ॒ଭ୍ରଵ॑ର୍ଣେଷୁ॒ ଚକ୍ଷ॑ତେ । ଏତଦେଵ ଶଂଯୋଁ-ର୍ବାର୍ହ॑ସ୍ପତ୍ଯ॒ସ୍ଯ । ଏ॒ତ-ଦ୍ରୁ॑ଦ୍ରସ୍ଯ॒ ଧନୁଃ । ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॑ ତ୍ଵେଵ॒ ଧନୁ॑ରାର୍ତ୍ନିଃ । ଶିର॒ ଉତ୍ପି॑ପେଷ । ସ ପ୍ର॑ଵ॒ର୍ଗ୍ଯୋ॑-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଯ-ସ୍ସପ୍ର॑ଵ॒ର୍ଗ୍ଯେଣ॑ ଯ॒ଜ୍ଞେନ॒ ଯଜ॑ତେ । ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॒ ସ ଶିରଃ॒ ପ୍ରତି॑ଦଧାତି । ନୈନଗ୍ଂ॑ ରୁ॒ଦ୍ର ଆରୁ॑କୋ ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 16 ॥
(ଶ୍ରି॒ତା - ଯଜ॑ତେ॒ ତ୍ରୀଣି॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 6
ଅ॒ତ୍ଯୂ॒ର୍ଧ୍ଵା॒କ୍ଷୋ-ଽତି॑ରଶ୍ଚାତ୍ । ଶିଶି॑ରଃ ପ୍ର॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ନୈଵ ରୂପ-ନ୍ନ॑ ଵାସା॒ଗ୍ଂ॒ସି । ନ ଚକ୍ଷୁଃ॑ ପ୍ରତି॒ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ । ଅ॒ନ୍ଯୋନ୍ଯ॒-ନ୍ତୁ ନ॑ ହିଗ୍ଗ୍ସ୍ରା॒ତଃ । ସ॒ତ ସ୍ତ॑-ଦ୍ଦେଵ॒ଲକ୍ଷ॑ଣମ୍ । ଲୋହିତୋ-ଽକ୍ଷ୍ଣି ଶା॑ରଶୀ॒ର୍ଷ୍ଣିଃ । ସୂ॒ର୍ଯସ୍ଯୋ॑ଦଯ॒ନ-ମ୍ପ୍ର॑ତି । ତ୍ଵ-ଙ୍କରୋଷି॑ ନ୍ଯଞ୍ଜ॒ଲିକାମ୍ । ତ୍ଵ॒-ଙ୍କରୋ॑ଷି ନି॒ଜାନୁ॑କାମ୍ ॥ 17 ॥
ନିଜାନୁକାମେ᳚ ନ୍ଯଞ୍ଜ॒ଲିକା । ଅମୀ ଵାଚ-ମୁପାସ॑ତାମି॒ତି । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵ ଋତଵୋ॑ ନମ॒ନ୍ତେ । ମର୍ଯାଦା କରତ୍ଵା-ତ୍ପ୍ର॑ପୁରୋ॒ଧାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ॑ ଆପ୍ନୋ॒ତି । ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । ସ ଖଲୁ ସଂଵଁଥ୍ସର ଏତୈ-ସ୍ସେନାନୀ॑ଭି-ସ୍ସ॒ହ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସର୍ଵାନ୍-କାମାନ॑ଭିଵ॒ହତି । ସ ଦ୍ର॒ଫ୍ସଃ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି ॥ 18 ॥
ଅଵ॑ ଦ୍ର॒ଫ୍ସୋ ଅଗ୍ଂ॑ଶ॒ମତୀ॑ମତିଷ୍ଠତ୍ । ଇ॒ଯା॒ନଃ କୃ॒ଷ୍ଣୋ ଦ॒ଶଭିଃ॑ ସ॒ହସ୍ରୈଃ᳚ । ଆଵ॒ର୍ତ-ମିନ୍ଦ୍ର॒-ଶ୍ଶଚ୍ଯା॒ ଧମ॑ନ୍ତମ୍ । ଉପସ୍ନୁହି ତ-ନ୍ନୃମଣା-ମଥ॑ଦ୍ରାମି॒ତି । ଏତଯୈ ଵେନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସଲା ଵୃ॑କ୍ଯା ସ॒ହ । ଅସୁରା-ନ୍ପ॑ରିଵୃ॒ଶ୍ଚତି । ପୃଥି॑ଵ୍ଯ॒ଗ୍ଂ॒ ଶୁମ॑ତୀ । ତାମ॒ନ୍ଵ-ଵ॑ସ୍ଥିତ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରୋ ଦି॒ଵଞ୍ଚ॑ । ନୈଵଂ-ଵିଁଦୁଷା-ଽଽଚାର୍ଯା᳚-ନ୍ତେଵା॒ସିନୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ମୈ᳚ ଦ୍ରୁହ୍ଯା॒ତାମ୍ । ଯୋ ଦ୍ରୁ॒ହ୍ଯତି । ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ସ୍ଵ॑ର୍ଗା-ଲ୍ଲୋ॒କାତ୍ । ଇତ୍ଯୃତୁ ମ॑ଣ୍ଡଲା॒ନି । ସୂର୍ଯ ମଣ୍ଡଲା᳚ ନ୍ଯାଖ୍ଯା॒ଯିକାଃ । ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଗ୍ଂସ॑ନିର୍ଵ॒ଚନାଃ ॥ 19 ॥
(ନି॒ଜାନୁ॑କାଂ॒ - ଭଵ॑ତି - ଦ୍ରୁହ୍ଯା॒ତା-ମ୍ପଞ୍ଚ॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 7
ଆରୋଗୋ ଭ୍ରାଜଃ ପଟରଃ॑ ପତ॒ଙ୍ଗଃ । ସ୍ଵର୍ଣରୋ ଜ୍ଯୋତିଷୀମାନ୍॑. ଵିଭା॒ସଃ । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ ଦିଵମା॑ତପ॒ନ୍ତି । ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା ଅନପସ୍ଫୁର॑ନ୍ତ ଇ॒ତି । କଶ୍ଯ॑ପୋ-ଽଷ୍ଟ॒ମଃ । ସ ମହାମେରୁ-ନ୍ନ॑ ଜହା॒ତି । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି । ଯତ୍ତେ॒ ଶିଲ୍ପ॑-ଙ୍କଶ୍ଯପ ରୋଚ॒ନାଵ॑ତ୍ । ଇ॒ନ୍ଦ୍ରି॒ଯାଵ॑-ତ୍ପୁଷ୍କ॒ଲ-ଞ୍ଚି॒ତ୍ରଭା॑ନୁ । ଯସ୍ମି॒-ନ୍ଥ୍ସୂର୍ଯା॒ ଅର୍ପି॑ତା-ସ୍ସ॒ପ୍ତ ସା॒କମ୍ ॥ 20 ॥
ତସ୍ମି-ନ୍ରାଜାନ-ମଧିଵିଶ୍ରଯେ॑ମମି॒ତି । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ କଶ୍ଯପା-ଜ୍ଜ୍ଯୋତି॑-ର୍ଲଭ॒ନ୍ତେ । ତାନ୍ଥ୍ସୋମଃ କଶ୍ଯପାଦଧି॑ ନିର୍ଧ॒ମତି । ଭ୍ରସ୍ତା କର୍ମ କୃ॑ଦିଵୈ॒ଵମ୍ ॥ ପ୍ରାଣୋ ଜୀଵାନୀନ୍ଦ୍ରିଯ॑ ଜୀଵା॒ନି । ସପ୍ତ ଶୀର୍ଷ॑ଣ୍ଯାଃ ପ୍ରା॒ଣାଃ । ସୂର୍ଯା ଇ॑ତ୍ଯାଚା॒ର୍ଯାଃ । ଅପଶ୍ଯମହ ମେତାନ୍-ଥ୍ସପ୍ତ ସୂ᳚ର୍ଯାନି॒ତି । ପଞ୍ଚକର୍ଣୋ॑ ଵାଥ୍ସ୍ଯା॒ଯନଃ । ସପ୍ତକର୍ଣ॑ଶ୍ଚ ପ୍ଲା॒କ୍ଷିଃ ॥ 21 ॥
ଆନୁଶ୍ରଵିକ ଏଵ ନୌ କଶ୍ଯ॑ପ ଇ॒ତି । ଉଭୌ॑ ଵେଦ॒ଯିତେ । ନ ହି ଶେକୁମିଵ ମହାମେ॑ରୁ-ଙ୍ଗ॒ନ୍ତୁମ୍ । ଅପଶ୍ଯମହମେତ-ଥ୍ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲ-ମ୍ପରିଵ॑ର୍ତମା॒ନମ୍ । ଗା॒ର୍ଗ୍ଯଃ ପ୍ରା॑ଣତ୍ରା॒ତଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତ ମ॑ହାମେ॒ରୁମ୍ । ଏକ॑ଞ୍ଚାଜ॒ହତମ୍ । ଭ୍ରାଜପଟର ପତ॑ଙ୍ଗା ନି॒ହନେ । ତିଷ୍ଠନ୍ନା॑ତପ॒ନ୍ତି । ତସ୍ମା॑ଦି॒ହ ତପ୍ତ୍ରି॑ ତପାଃ ॥ 22 ॥
ଅ॒ମୁତ୍ରେ॒ତରେ । ତସ୍ମା॑ଦି॒ହା ତପ୍ତ୍ରି॑ ତପାଃ । ତେଷା॑ମେଷା॒ ଭଵ॑ତି । ସ॒ପ୍ତ ସୂର୍ଯା॒ ଦିଵ॒-ମନୁ॒ ପ୍ରଵି॑ଷ୍ଟାଃ । ତାନ॒ନ୍ଵେତି॑ ପ॒ଥିଭି॑-ର୍ଦକ୍ଷି॒ଣାଵାନ୍॑ । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ ଘୃତମା॑ତପ॒ନ୍ତି । ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା ଅନପସ୍ଫୁର॑ନ୍ତ ଇ॒ତି ॥ ସପ୍ତର୍ତ୍ଵିଜ-ସ୍ସୂର୍ଯା ଇ॑ତ୍ଯାଚା॒ର୍ଯାଃ । ତେଷା॑ମେଷା॒ ଭଵ॑ତି । ସ॒ପ୍ତ ଦିଶୋ॒ ନାନା॑ ସୂର୍ଯାଃ ॥ 23 ॥
ସ॒ପ୍ତ ହୋତା॑ର ଋ॒ତ୍ଵିଜଃ॑ । ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯା॑ ଯେ ସ॒ପ୍ତ । ତେଭି-ସ୍ସୋମାଭୀ ରକ୍ଷ॑ଣ ଇ॒ତି । ତଦ॑ପ୍ଯାମ୍ନା॒ଯଃ । ଦିଗ୍ଭ୍ରାଜ ଋତୂ᳚ନ୍ କରୋ॒ତି । ଏତ॑ଯୈଵା॒ଵୃତା ଽଽସହସ୍ରସୂର୍ଯତାଯା ଇତି ଵୈ॑ଶମ୍ପା॒ଯନଃ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି । ଯଦ୍ଦ୍ଯାଵ॑ ଇନ୍ଦ୍ର ତେ ଶ॒ତଗ୍ଂ ଶ॒ତ-ମ୍ଭୂମୀଃ᳚ । ଉ॒ତ ସ୍ଯୁଃ । ନ ତ୍ଵା॑ ଵଜ୍ରିନ୍-ଥ୍ସ॒ହସ୍ର॒ଗ୍ଂ॒ ସୂର୍ଯାଃ᳚ । 24 ॥
ଅନୁ ନ ଜାତମଷ୍ଟ ରୋଦ॑ସୀ ଇ॒ତି । ନାନା ଲିଙ୍ଗତ୍ଵା-ଦୃତୂନା-ନ୍ନାନା॑ ସୂର୍ଯ॒ତ୍ଵମ୍ ॥ ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଵ୍ଯଵସି॑ତା ଇ॒ତି । ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲା-ନ୍ଯଷ୍ଟା॑ତ ଊ॒ର୍ଧ୍ଵମ୍ । ତେଷା॑ମେଷା॒ ଭଵ॑ତି ॥ ଚି॒ତ୍ର-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॒-ମୁଦ॑ଗା॒ଦନୀ॑କମ୍ । ଚକ୍ଷୁ॑-ର୍ମି॒ତ୍ରସ୍ଯ॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ଯା॒ଗ୍ନେଃ । ଆ-ଽପ୍ରା॒ ଦ୍ଯାଵା॑ ପୃଥି॒ଵୀ ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମ୍ । ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁ॑ଷଶ୍ଚେ॒ତି ॥ 25 ॥
(ସା॒କଂ - ପ୍ଲା॒କ୍ଷି - ସ୍ତପ୍ତ୍ରି॑ତପା॒ - ନାନା॑ସୂର୍ଯାଃ॒ - ସୂର୍ଯା॒ - +ନଵ॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 8
କ୍ଵେଦମଭ୍ର॑-ନ୍ନିଵି॒ଶତେ । କ୍ଵାଯଗ୍ଂ॑ ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରୋ ମି॑ଥଃ । କ୍ଵାହଃ କ୍ଵେଯ-ନ୍ଦେ॑ଵ ରା॒ତ୍ରୀ । କ୍ଵ ମାସା ଋ॑ତଵ॒-ଶ୍ଶ୍ରିତାଃ ॥ ଅର୍ଧମାସା॑ ମୁହୂ॒ର୍ତାଃ । ନିମେଷାସ୍ତୁ॑ଟିଭିଃ॒ (ନିମେଷାସ୍ତ୍ର॑ଟିଭିଃ॒) ସହ । କ୍ଵେମା ଆପୋ ନି॑ଵିଶ॒ନ୍ତେ । ଯ॒ଦୀତୋ॑ ଯାନ୍ତି॒ ସମ୍ପ୍ର॑ତି ॥ କାଲା ଅଫ୍ସୁ ନି॑ଵିଶ॒ନ୍ତେ । ଆ॒ପ-ସ୍ସୂର୍ଯେ॑ ସ॒ମାହି॑ତାଃ । 26 ।
ଅଭ୍ରା᳚ଣ୍ଯ॒ପଃ ପ୍ର॑ପଦ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଵି॒ଦ୍ଯୁଥ୍ସୂର୍ଯେ॑ ସ॒ମାହି॑ତା । ଅନଵର୍ଣେ ଇ॑ମେ ଭୂ॒ମୀ । ଇ॒ଯଞ୍ଚା॑ସୌ ଚ॒ ରୋଦ॑ସୀ । କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦତ୍ରାନ୍ତ॑ରା ଭୂ॒ତମ୍ । ଯେ॒ନେମେ ଵି॑ଧୃତେ॒ ଉଭେ । ଵି॒ଷ୍ଣୁନା॑ ଵିଧୃ॑ତେ ଭୂ॒ମୀ । ଇ॒ତି ଵ॑ଥ୍ସସ୍ଯ॒ ଵେଦ॑ନା । ଇରା॑ଵତୀ ଧେନୁ॒ମତୀ॒ ହି ଭୂ॒ତମ୍ । ସୂ॒ଯ॒ଵ॒ସିନୀ॒ ମନୁ॑ଷେ ଦଶ॒ସ୍ଯେ᳚ । 27 ।
ଵ୍ଯ॑ଷ୍ଟଭ୍ନା॒-ଦ୍ରୋଦ॑ସୀ॒ ଵିଷ୍ଣ॑ଵେ॒ତେ । ଦା॒ଧର୍ଥ॑ ପୃଥି॒ଵୀ-ମ॒ଭିତୋ॑ ମ॒ଯୂଖୈଃ᳚ । କିନ୍ତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ ର୍ବଲ॑ମା॒ହୁଃ । କା॒ ଦୀପ୍ତିଃ॑ କି-ମ୍ପ॒ରାଯ॑ଣମ୍ । ଏକୋ॑ ଯ॒ଦ୍ଧା-ର॑ଯ ଦ୍ଦେ॒ଵଃ । ରେ॒ଜତୀ॑ ରୋଦ॒ସୀ ଉ॑ଭେ । ଵାତାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ-ର୍ବ॑ଲ ମା॒ହୁଃ । ଅ॒କ୍ଷରା᳚-ଦ୍ଦୀପ୍ତି॒ ରୁଚ୍ଯ॑ତେ । ତ୍ରି॒ପଦା॒ଦ୍ଧାର॑ଯ-ଦ୍ଦେ॒ଵଃ । ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ॑ରେକ॒-ମୁତ୍ତ॑ମମ୍ ॥ 28 ॥
ଅ॒ଗ୍ନଯୋ॑ ଵାଯ॑ଵଶ୍ଚୈ॒ଵ । ଏ॒ତଦ॑ସ୍ଯ ପ॒ରାଯ॑ଣମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପ॑ର-ମ୍ମୃ॒ତ୍ଯୁମ୍ । ଅ॒ଵମ॑-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯ॒ମଞ୍ଚ॑ତୁମ୍ । ଲୋ॒କଞ୍ଚ॒ ପୁଣ୍ଯ॑ପାପା॒ନାମ୍ । ଏ॒ତ-ତ୍ପୃ॑ଚ୍ଛାମି॒ ସମ୍ପ୍ର॑ତି ॥ ଅ॒ମୁମା॑ହୁଃ ପ॑ର-ମ୍ମୃ॒ତ୍ଯୁମ୍ । ପ॒ଵମା॑ନ-ନ୍ତୁ॒ ମଦ୍ଧ୍ଯ॑ମମ୍ । ଅ॒ଗ୍ନିରେ॒ଵାଵ॑ମୋ ମୃ॒ତ୍ଯୁଃ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା᳚-ଶ୍ଚତୁ॒ରୁଚ୍ଯ॑ତେ ॥ 29 ॥
ଅ॒ନା॒ଭୋ॒ଗାଃ ପ॑ର-ମ୍ମୃ॒ତ୍ଯୁମ୍ । ପା॒ପା-ସ୍ସଂ॑ଯଁନ୍ତି॒ ସର୍ଵ॑ଦା । ଆଭୋଗାସ୍ତ୍ଵେଵ॑ ସଂଯଁ॒ନ୍ତି । ଯ॒ତ୍ର ପୁ॑ଣ୍ଯକୃ॒ତୋ ଜ॑ନାଃ । ତତୋ॑ ମ॒ଦ୍ଧ୍ଯମ॑ମାଯ॒ନ୍ତି । ଚ॒ତୁମ॑ଗ୍ନିଞ୍ଚ॒ ସମ୍ପ୍ର॑ତି । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା॑ ପାପ॒କୃତଃ । ଯ॒ତ୍ର ଯା॑ତଯ॒ତେ ଯ॑ମଃ । ତ୍ଵନ୍ନସ୍ତ--ଦ୍ବ୍ରହ୍ମ॑-ନ୍ପ୍ରବ୍ରୂ॒ହି । ଯ॒ଦି ଵେ᳚ତ୍ଥା-ଽସ॒ତୋ ଗୃ॑ହାନ୍ ॥ 30 ॥
କ॒ଶ୍ଯପା॑ ଦୁଦି॑ତା-ସ୍ସୂ॒ର୍ଯାଃ । ପା॒ପାନ୍ନି॑ର୍ଘ୍ନନ୍ତି॒ ସର୍ଵ॑ଦା । ରୋଦସ୍ଯୋରନ୍ତ॑-ର୍ଦେଶେ॒ଷୁ । ତତ୍ର ନ୍ଯସ୍ଯନ୍ତେ॑ ଵାସ॒ଵୈଃ । ତେ ଽଶରୀରାଃ ପ୍ର॑ପଦ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଯ॒ଥା ଽପୁ॑ଣ୍ଯସ୍ଯ॒ କର୍ମ॑ଣଃ । ଅପା᳚ଣ୍ଯ॒ପାଦ॑ କେଶା॒ସଃ । ତ॒ତ୍ର ତେ॑-ଽଯୋନି॒ଜା ଜ॑ନାଃ । ମୃତ୍ଵା ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁ-ମା॑ପଦ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଅ॒ଦ୍ଯମା॑ନା-ସ୍ସ୍ଵ॒କର୍ମ॑ଭିଃ । 31 ।
ଆଶାତିକାଃ କ୍ରିମ॑ଯ ଇ॒ଵ । ତତଃ ପୂଯନ୍ତେ॑ ଵାସ॒ଵୈଃ । ଅପୈ॑ତ-ମ୍ମୃ॒ତ୍ଯୁ-ଞ୍ଜ॑ଯତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସ ଖଲ୍ଵୈଵଂ॑-ଵିଁଦ୍ବ୍ରା॒ହ୍ମଣଃ । ଦୀ॒ର୍ଘଶ୍ରୁ॑ତ୍ତମୋ॒ ଭଵ॑ତି । କଶ୍ଯ॑ପ॒ସ୍ଯାତି॑ଥି॒-ସ୍ସିଦ୍ଧଗ॑ମନ॒-ସ୍ସିଦ୍ଧାଗ॑ମନଃ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି ॥ ଆଯସ୍ମିନ୍᳚-ଥ୍ସ॒ପ୍ତ ଵା॑ସ॒ଵାଃ । ରୋହ॑ନ୍ତି ପୂ॒ର୍ଵ୍ଯା॑ ରୁହଃ॑ । 32 ।
ଋଷି॑ର୍ହ ଦୀର୍ଘ॒ଶ୍ରୁତ୍ତ॑ମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଘର୍ମୋ ଅତି॑ଥିରି॒ତି । କଶ୍ଯପଃ ପଶ୍ଯ॑କୋ ଭ॒ଵତି । ଯଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପରିପଶ୍ଯତୀ॑ତି ସୌ॒କ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ । ଅଥାଗ୍ନେ॑ରଷ୍ଟପୁ॑ରୁଷ॒ସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି । ଅଗ୍ନେ॒ ନଯ॑ ସୁ॒ପଥା॑ ରା॒ଯେ ଅ॒ସ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵା॑ନି ଦେଵ ଵ॒ଯୁନା॑ନି ଵି॒ଦ୍ଵାନ୍ । ଯୁ॒ଯୋ॒ଦ୍ଧ୍ଯ॑ସ୍ମ-ଜ୍ଜୁ॑ହୁରା॒ଣମେନଃ॑ । ଭୂଯିଷ୍ଠାନ୍ତେ ନମ ଉକ୍ତିଂ-ଵିଁ॑ଧେମେ॒ତି ॥ 33 ॥
(ସ॒ମାହି॑ତା - ଦଶ॒ସ୍ଯେ॑ - ଉତ୍ତ॑ମ॒-ମୁଚ୍ଯ॑ତେ-ଗୃହାନ୍-ଥ୍ସ୍ଵ॒କର୍ମ॑ଭିଃ-ପୂ॒ର୍ଵ୍ଯା॑ ରୁହ॑-ଇ॒ତି)
ଅନୁଵାକଃ 9
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ଜାତ॑ଵେଦା॒ଶ୍ଚ । ସହୋଜା ଅ॑ଜିରା॒ପ୍ରଭୁଃ । ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ନ॑ର୍ଯାପା॒ଶ୍ଚ । ପ॒ଙ୍କ୍ତିରା॑ଧାଶ୍ଚ॒ ସପ୍ତ॑ମଃ । ଵିସର୍ପେଵା-ଽଷ୍ଟ॑ମୋ-ଽଗ୍ନୀ॒ନାମ୍ । ଏତେ-ଽଷ୍ଟୌ ଵସଵଃ, କ୍ଷି॑ତା ଇ॒ତି । ଯଥର୍ତ୍ଵେ-ଵାଗ୍ନେ-ରର୍ଚିର୍ଵର୍ଣ॑ ଵିଶେ॒ଷାଃ । ନୀଲାର୍ଚିଶ୍ଚ ପୀତକା᳚ର୍ଚିଶ୍ଚେ॒ତି । ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶ॑ସ୍ତ୍ରୀକ॒ସ୍ଯ । ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯ॑ଵଦା॒ତାଃ ॥ 34 ॥
ଯାଶ୍ଚ ଵାସୁ॑କି ଵୈ॒ଦ୍ଯୁତାଃ । ରଜତାଃ ପରୁ॑ଷା-ଶ୍ଶ୍ଯା॒ମାଃ । କପିଲା ଅ॑ତିଲୋ॒ହିତାଃ । ଊର୍ଧ୍ଵା ଅଵପ॑ତନ୍ତା॒ଶ୍ଚ । ଵୈଦ୍ଯୁତ ଇ॑ତ୍ଯେକା॒ଦଶ । ନୈନଂ-ଵୈଁଦ୍ଯୁତୋ॑ ହିନ॒ସ୍ତି । ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । ସ ହୋଵାଚ ଵ୍ଯାସଃ ପା॑ରାଶ॒ର୍ଯଃ । ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଧମେଵାହ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମୈ᳚ଚ୍ଛମି॒ତି । ନ ତ୍ଵକା॑ମଗ୍ଂ ହ॒ନ୍ତି ॥ 35 ॥
ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । ଅଥ ଗ॑ନ୍ଧର୍ଵ॒ଗଣାଃ । ସ୍ଵାନ॒ ଭ୍ରାଟ୍ । ଅଙ୍ଘା॑ରି॒-ର୍ବମ୍ଭା॑ରିଃ । ହସ୍ତ॒-ସ୍ସୁହ॑ସ୍ତଃ । କୃଶା॑ନୁର୍ଵି॒ଶ୍ଵାଵ॑ସୁଃ । ମୂର୍ଧନ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସୂ᳚ର୍ଯଵ॒ର୍ଚାଃ । କୃତିରିତ୍ଯେକାଦଶ ଗ॑ନ୍ଧର୍ଵ॒ଗଣାଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ମ॑ହାଦେ॒ଵାଃ । ରଶ୍ମଯଶ୍ଚ ଦେଵା॑ ଗର॒ଗିରଃ ॥ 36 ॥
ନୈନ-ଙ୍ଗରୋ॑ ହିନ॒ସ୍ତି । ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । ଗୌ॒ରୀ ମି॑ମାଯ ସଲି॒ଲାନି॒ ତକ୍ଷ॑ତୀ । ଏକ॑ପଦୀ ଦ୍ଵି॒ପଦୀ॒ ସା ଚତୁ॑ଷ୍ପଦୀ । ଅ॒ଷ୍ଟାପ॑ଦୀ॒ ନଵ॑ପଦୀ ବଭୂ॒ଵୁଷୀ᳚ । ସହସ୍ରାକ୍ଷରା ପରମେ ଵ୍ଯୋ॑ମନ୍ନି॒ତି । ଵାଚୋ॑ ଵିଶେ॒ଷଣମ୍ । ଅଥ ନିଗଦ॑ଵ୍ଯାଖ୍ଯା॒ତାଃ । ତାନନୁକ୍ର॑ମିଷ୍ଯା॒ମଃ । ଵ॒ରାହଵଃ॑-ସ୍ଵତ॒ପସଃ ॥ 37 ॥
ଵି॒ଦ୍ଯୁ-ନ୍ମ॑ହସୋ॒ ଧୂପ॑ଯଃ । ଶ୍ଵାପଯୋ ଗୃହମେଧା᳚ଶ୍ଚେତ୍ଯେ॒ତେ । ଯେ॒ ଚେମେ-ଽଶି॑ମିଵି॒ଦ୍ଵିଷଃ । ପର୍ଜନ୍ଯା-ସ୍ସପ୍ତ ପୃଥିଵୀମଭିଵ॑ର୍ଷ॒ନ୍ତି । ଵୃଷ୍ଟି॑ଭିରି॒ତି । ଏତଯୈଵ ଵିଭକ୍ତି ଵି॑ପରୀ॒ତାଃ । ସ॒ପ୍ତଭି॒ର୍ଵାତୈ॑ ରୁଦୀ॒ରିତାଃ । ଅମୂଂ-ଲୋଁକା-ନଭିଵ॑ର୍ଷ॒ନ୍ତି । ତେଷା॑ମେଷା॒ ଭଵ॑ତି । ସ॒ମା॒ନ-ମେ॒ତଦୁଦ॑କମ୍ ॥ 38 ॥
ଉ॒ଚ୍ଚୈତ୍ଯ॑ଵ॒ ଚାହ॑ଭିଃ । ଭୂମି॑-ମ୍ପ॒ର୍ଜନ୍ଯା॒ ଜିନ୍ଵ॑ନ୍ତି । ଦିଵ-ଞ୍ଜିନ୍ଵନ୍-ତ୍ଯଗ୍ନ॑ଯ ଇ॒ତି । ଯଦକ୍ଷ॑ର-ମ୍ଭୂ॒ତକୃ॑ତମ୍ । ଵିଶ୍ଵେ॑ ଦେଵା ଉ॒ପାସ॑ତେ । ମ॒ହର୍ଷି॑ମସ୍ଯ ଗୋ॒ପ୍ତାର᳚ମ୍ । ଜ॒ମଦ॑ଗ୍ନି॒-ମକୁ॑ର୍ଵତ । ଜ॒ମଦ॑ଗ୍ନି॒-ରାପ୍ଯା॑ଯତେ । ଛନ୍ଦୋ॑ଭି-ଶ୍ଚତୁରୁତ୍ତ॒ରୈଃ । ରାଜ୍ଞ॒-ସ୍ସୋମ॑ସ୍ଯ ତୃ॒ପ୍ତାସଃ॑ ॥ 39 ॥
ବ୍ରହ୍ମ॑ଣା ଵୀ॒ର୍ଯା॑ଵତା । ଶି॒ଵା ନଃ॑ ପ୍ର॒ଦିଶୋ॒ ଦିଶଃ॑ ॥ ତଚ୍ଛଂ॒ଯୋଁରା ଵୃ॑ଣୀମହେ । ଗା॒ତୁଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞାଯ॑ । ଗା॒ତୁଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞପ॑ତଯେ । ଦୈଵୀ᳚ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିର॑ସ୍ତୁ ନଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି-ର୍ମାନୁ॑ଷେଭ୍ଯଃ । ଊ॒ର୍ଧ୍ଵ-ଞ୍ଜି॑ଗାତୁ ଭେଷ॒ଜମ୍ । ଶନ୍ନୋ॑ ଅସ୍ତୁ ଦ୍ଵି॒ପଦେ᳚ । ଶଞ୍ଚତୁ॑ଷ୍ପଦେ । ସୋମପା(3) ଅସୋମପା(3) ଇତି ନିଗଦ॑ଵ୍ଯାଖ୍ଯା॒ତାଃ ॥ 40 ॥
(ଵ୍ଯ॒ଵ॒ଦା॒ତା - ହ॒ନ୍ତି-ଗ॑ର॒ଗିର - ସ୍ତ॒ପସ - ଉଦ॑କଂ - ତୃପ୍ତାସ॒ - ଶ୍ଵତୁ॑ଷ୍ପଦ॒ ଏକ॑-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 10
ସ॒ହ॒ସ୍ର॒ଵୃଦି॑ଯ-ମ୍ଭୂ॒ମିଃ । ପ॒ରଂ-ଵ୍ଯୋଁ॑ମ ସ॒ହସ୍ର॑ଵୃତ୍ । ଅ॒ଶ୍ଵିନା॑ ଭୁଜ୍ଯୂ॑ ନାସ॒ତ୍ଯା । ଵି॒ଶ୍ଵସ୍ଯ॑ ଜଗ॒ତସ୍ପ॑ତୀ ॥ ଜାଯା ଭୂମିଃ ପ॑ତିର୍ଵ୍ଯୋ॒ମ । ମି॒ଥୁନ॑ନ୍ତା ଅ॒ତୁର୍ଯ॑ଥୁଃ । ପୁତ୍ରୋ ବୃହସ୍ପ॑ତୀ ରୁ॒ଦ୍ରଃ । ସ॒ରମା॑ ଇତି॑ ସ୍ତ୍ରୀପୁ॒ମମ୍ ॥ ଶୁ॒କ୍ରଂ-ଵାଁ॑ମ॒ନ୍ଯଦ୍ଯ॑ଜ॒ତଂ-ଵାଁ॑ମ॒ନ୍ଯତ୍ । ଵିଷୁ॑ରୂପେ॒ ଅହ॑ନୀ॒ ଦ୍ଯୌରି॑ଵ ସ୍ଥଃ ॥ 41 ॥
ଵିଶ୍ଵା॒ ହି ମା॒ଯା ଅଵ॑ଥ-ସ୍ସ୍ଵଧାଵନ୍ତୌ । ଭ॒ଦ୍ରା ଵା᳚-ମ୍ପୂଷଣାଵି॒ହ ରା॒ତିର॑ସ୍ତୁ । ଵାସା᳚ତ୍ଯୌ ଚି॒ତ୍ରୌ ଜଗ॑ତୋ ନି॒ଧାନୌ᳚ । ଦ୍ଯାଵା॑ଭୂମୀ ଚ॒ରଥଃ॑ ସ॒ଗ୍ଂ॒ ସଖା॑ଯୌ । ତାଵ॒ଶ୍ଵିନା॑ ରା॒ସଭା᳚ଶ୍ଵା॒ ହଵ॑-ମ୍ମେ । ଶୁ॒ଭ॒ସ୍ପ॒ତୀ॒ ଆ॒ଗତଗ୍ଂ॑ ସୂ॒ର୍ଯଯା॑ ସ॒ହ । ତ୍ଯୁଗ୍ରୋ॑ ହ ଭୁ॒ଜ୍ଯୁ-ମ॑ଶ୍ଵିନୋଦ ମେ॒ଘେ । ର॒ଯିନ୍ନ କଶ୍ଚି॑-ନ୍ମମୃ॒ଵାଁ(2) ଅଵା॑ହାଃ । ତମୂ॑ହଥୁ-ର୍ନୌ॒ଭିରା᳚ତ୍ମ॒ନ୍-ଵତୀ॑ଭିଃ । ଅ॒ନ୍ତ॒ରି॒କ୍ଷ॒ ପ୍ରୁଡ୍ଭି॒ର-ପୋ॑ଦକାଭିଃ ॥ 42 ॥
ତି॒ସ୍ରଃ, କ୍ଷପ॒ସ୍ତ୍ରିରହା॑ ଽତି॒ଵ୍ରଜ॑ଦ୍ଭିଃ । ନାସ॑ତ୍ଯା ଭୁ॒ଜ୍ଯୁମୂ॑ହଥୁଃ ପତ॒ଙ୍ଗୈଃ । ସ॒ମୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॒ ଧନ୍ଵ॑ନ୍ନା॒ର୍ଦ୍ରସ୍ଯ॑ ପା॒ରେ । ତ୍ରି॒ଭୀ ରଥୈ᳚-ଶ୍ଶ॒ତପ॑ଦ୍ଭି॒-ଷ୍ଷଡ॑ଶ୍ଵୈଃ । ସ॒ଵି॒ତାରଂ॒-ଵିଁତ॑ନ୍ଵନ୍ତମ୍ । ଅନୁ॑ବଦ୍ଧ୍ନାତି ଶାମ୍ବ॒ରଃ । ଆପପୂର୍ଷଂ-ବ॑ରଶ୍ଚୈ॒ଵ । ସ॒ଵିତା॑ ଽରେପ॒ସୋ॑ ଽଭଵତ୍ । ତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁତୃପ୍ତଂ-ଵିଁ॑ଦିତ୍ଵୈ॒ଵ । ବ॒ହୁସୋ॑ମ ଗି॒ରଂ-ଵଁ॑ଶୀ ॥ 43 ॥
ଅନ୍ଵେତି ତୁଗ୍ରୋ ଵ॑କ୍ରିଯା॒ନ୍ତମ୍ । ଆଯସୂଯାନ୍-ଥ୍ସୋମ॑ତୃଫ୍ସୁ॒ଷୁ । ସ ସଙ୍ଗ୍ରାମ-ସ୍ତମୋ᳚ଦ୍ଯୋ-ଽତ୍ଯୋ॒ତଃ । ଵାଚୋ ଗାଃ ପି॑ପାତି॒ ତତ୍ । ସ ତଦ୍ଗୋଭି-ସ୍ସ୍ତଵା᳚ ଽତ୍ଯେତ୍ଯ॒ନ୍ଯେ । ର॒କ୍ଷସା॑ ଽନନ୍ଵି॒ତାଶ୍ଚ॑ ଯେ । ଅ॒ନ୍ଵେତି॒ ପରି॑ଵୃତ୍ତ୍ଯା॒-ଽସ୍ତଃ । ଏ॒ଵମେ॒ତୌ ସ୍ଥୋ॑ ଅଶ୍ଵିନା । ତେ ଏ॒ତେ ଦ୍ଯୁଃ॑ ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋଃ । ଅହ॑ରହ॒-ର୍ଗର୍ଭ॑ନ୍ଦଧାଥେ ॥ 44 ॥
ତଯୋ॑ ରେ॒ତୌ ଵ॒ଥ୍ସା ଵ॑ହୋରା॒ତ୍ରେ । ପୃ॒ଥି॒ଵ୍ଯା ଅହଃ॑ । ଦି॒ଵୋ ରାତ୍ରିଃ॑ । ତା ଅଵି॑ସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପ॑ତୀ ଏ॒ଵ ଭ॑ଵତଃ ॥ ତଯୋ॑ ରେ॒ତୌ ଵ॒ଥ୍ସୌ । ଅ॒ଗ୍ନିଶ୍ଚା॑-ଦି॒ତ୍ଯଶ୍ଚ॑ । ରା॒ତ୍ରେର୍ଵ॒ଥ୍ସଃ । ଶ୍ଵେ॒ତ ଆ॑ଦି॒ତ୍ଯଃ । ଅହ୍ନୋ॒-ଽଗ୍ନିଃ ॥ 45 ॥
ତା॒ମ୍ରୋ ଅ॑ରୁ॒ଣଃ । ତା ଅଵି॑ସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପ॑ତୀ ଏ॒ଵ ଭ॑ଵତଃ ॥ ତଯୋ॑ ରେ॒ତୌ ଵ॒ଥ୍ସୌ । ଵୃ॒ତ୍ରଶ୍ଚ॑ ଵୈଦ୍ଯୁ॒ତଶ୍ଚ॑ । ଅ॒ଗ୍ନେର୍ଵୃ॒ତ୍ରଃ । ଵୈ॒ଦ୍ଯୁତ॑ ଆଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ । ତା ଅଵି॑ସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପ॑ତୀ ଏ॒ଵ ଭ॑ଵତଃ ॥ ତଯୋ॑ ରେ॒ତୌ ଵ॒ଥ୍ସୌ ॥ 46 ॥
ଉ॒ଷ୍ମା ଚ॑ ନୀହା॒ରଶ୍ଚ॑ । ଵୃ॒ତ୍ରସ୍ଯୋ॒ଷ୍ମା । ଵୈ॒ଦ୍ଯୁ॒ତସ୍ଯ॑ ନୀହା॒ରଃ । ତୌ ତାଵେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ପଦ୍ଯେତେ ॥ ସେଯଗ୍ଂ ରାତ୍ରୀ॑ ଗ॒ର୍ଭିଣୀ॑ ପୁ॒ତ୍ରେଣ॒ ସଂଵଁ॑ସତି । ତସ୍ଯା॒ ଵା ଏ॒ତଦୁ॒ଲ୍ବଣ᳚ମ୍ । ଯଦ୍ରାତ୍ରୌ॑ ର॒ଶ୍ମଯଃ॑ । ଯଥା॒ ଗୋର୍ଗ॒ର୍ଭିଣ୍ଯା॑ ଉ॒ଲ୍ବଣ᳚ମ୍ । ଏ॒ଵମେ॒ତସ୍ଯା॑ ଉ॒ଲ୍ବଣ᳚ମ୍ । ପ୍ରଜଯିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଜଯା ଚ ପଶୁଭି॑ଶ୍ଚ ଭ॒ଵତି । ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । ଏତମୁଦ୍ଯନ୍ତ-ମପିଯ॑ନ୍ତଞ୍ଚେ॒ତି । ଆଦିତ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯ॑ସ୍ଯ ଵ॒ଥ୍ସଃ । ଅଥ ପଵି॑ତ୍ରାଙ୍ଗି॒ରସଃ ॥ 47 ॥
(ସ୍ଥୋ - ଽପୋ॑ଦକାଭି--ର୍ ଵଶୀ - ଦଧାଥେ - ଅ॒ଗ୍ନି - ସ୍ତଯୋ॑ ରେ॒ତୌ ଵ॒ଥ୍ସୌ - ଭ॒ଵତି ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 11
ପ॒ଵିତ୍ର॑ଵନ୍ତଃ॒ ପରି॒ଵାଜ॒ମାସ॑ତେ । ପି॒ତୈଷା᳚-ମ୍ପ୍ର॒ତ୍ନୋ ଅ॒ଭିର॑କ୍ଷତି ଵ୍ର॒ତମ୍ । ମ॒ହସ୍ସ॑ମୁ॒ଦ୍ରଂ-ଵଁରୁ॑ଣ ସ୍ତି॒ରୋଦ॑ଧେ । ଧୀରା॑ ଇଚ୍ଛେକୁ॒ର୍ଦ୍ଧରୁ॑ଣେଷ୍ଵା॒ରଭ᳚ମ୍ । ପ॒ଵିତ୍ର॑-ନ୍ତେ॒ ଵିତ॑ତ॒-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ॒ସ୍ପତେ᳚ । ପ୍ରଭୁ॒ର୍ଗାତ୍ରା॑ଣି॒ ପର୍ଯେ॑ଷି ଵି॒ଶ୍ଵତଃ॑ । ଅତ॑ପ୍ତତନୂ॒-ର୍ନ ତଦା॒ମୋ ଅ॑ଶ୍ନୁତେ । ଶୃ॒ତାସ॒ ଇଦ୍ଵହ॑ନ୍-ତ॒ସ୍ତ-ଥ୍ସମା॑ଶତ । ବ୍ର॒ହ୍ମା ଦେ॒ଵାନା᳚ମ୍ । ଅସ॑ତ-ସ୍ସ॒ଦ୍ଯେ ତତ॑କ୍ଷୁଃ ॥ 48 ॥
ଋଷ॑ଯ-ସ୍ସ॒ପ୍ତାତ୍ରି॑ଶ୍ଚ॒ ଯତ୍ । ସର୍ଵେ-ଽତ୍ରଯୋ ଅ॑ଗସ୍ତ୍ଯ॒ଶ୍ଚ । ନକ୍ଷ॑ତ୍ରୈ॒-ଶ୍ଶଙ୍କୃ॑ତୋ ଽଵସନ୍ନ୍ । ଅଥ॑ ସଵିତୁ॒-ଶ୍ଶ୍ଯାଵାଶ୍ଵ॒ସ୍ଯା ଽଵର୍ତି॑କାମସ୍ଯ । ଅ॒ମୀ ଯ ଋକ୍ଷା॒ ନିହି॑ତା ସ ଉ॒ଚ୍ଚା । ନକ୍ତ॒-ନ୍ଦଦୃ॑ଶ୍ରେ॒ କୁହ॑ଚି॒ଦ୍ଦିଵେ॑ଯୁଃ । ଅଦ॑ବ୍ଧାନି॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ଯ ଵ୍ର॒ତାନି॑ । ଵି॒ଚା॒କଶ॑-ଚ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॒ ନକ୍ଷ॑ତ୍ରମେତି । ତ-ଥ୍ସ॑ଵି॒ତୁ-ର୍ଵରେ᳚ଣ୍ଯମ୍ । ଭର୍ଗୋ॑ ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ଧୀମହି ॥ 49 ।
ଧିଯୋ॒ ଯୋ ନଃ॑ ପ୍ରଚୋ॒ଦଯା᳚ତ୍ ॥ ତଥ୍ସ॑ଵି॒ତୁ-ର୍ଵୃ॑ଣୀମହେ । ଵ॒ଯ-ନ୍ଦେ॒ଵସ୍ଯ॒ ଭୋଜ॑ନମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଗ୍ଂ॑ ସର୍ଵ॒ଧାତ॑ମମ୍ । ତୁର॒-ମ୍ଭଗ॑ସ୍ଯ ଧୀମହି । ଅପା॑ଗୂହତ ସଵିତା॒ ତୃଭୀନ୍॑ । ସର୍ଵା᳚-ନ୍ଦି॒ଵୋ ଅନ୍ଧ॑ସଃ । ନକ୍ତ॑ନ୍ତ;॒ତାନ୍ଯ॑ଭଵ-ନ୍ଦୃ॒ଶେ । ଅସ୍ଥ୍ଯ॒ସ୍ଥ୍ନା ସମ୍ଭ॑ଵିଷ୍ଯାମଃ ॥ ନାମ॒ ନାମୈ॒ଵ ନା॒ମ ମେ᳚ ॥ 50 ॥
ନପୁଗ୍ଂସ॑କ॒-ମ୍ପୁମା॒ଗ୍॒ସ୍ତ୍ର୍ଯ॑ସ୍ମି । ସ୍ଥାଵ॑ରୋ-ଽସ୍ମ୍ଯଥ॒ ଜଙ୍ଗ॑ମଃ । ଯ॒ଜେ-ଽଯକ୍ଷି॒ ଯଷ୍ଟା॒ହେ ଚ॑ । ମଯା॑ ଭୂ॒ତାନ୍ଯ॑ଯକ୍ଷତ । ପ॒ଶଵୋ॑ ମମ॑ ଭୂତା॒ନି । ଅନୂବନ୍ଧ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯ॑ହଂ-ଵିଁ॒ଭୁଃ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ॑ ସ॒ତୀଃ । ତା ଉ॑ ମେ ପୁ॒ଗ୍ଂ॒ସ ଆ॑ହୁଃ । ପଶ୍ଯ॑ଦକ୍ଷ॒ଣ୍ଵାନ୍ନ-ଵିଚେ॑ତଦ॒ନ୍ଧଃ । କ॒ଵିର୍ଯଃ ପୁ॒ତ୍ର-ସ୍ସ ଇ॒ମା ଚି॑କେତ ॥ 51 ॥
ଯସ୍ତା ଵି॑ଜା॒ନା-ଥ୍ସ॑ଵି॒ତୁଃ ପି॒ତା-ଽସ॑ତ୍ । ଅ॒ନ୍ଧୋ ମଣିମ॑ଵିନ୍ଦତ୍ । ତମ॑ନଙ୍ଗୁଲି॒-ରାଵ॑ଯତ୍ । ଅ॒ଗ୍ରୀ॒ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ମୁଞ୍ଚତ୍ । ତମଜି॑ହ୍ଵ ଅ॒ସଶ୍ଚ॑ତ । ଊର୍ଧ୍ଵମୂଲ-ମ॑ଵାକ୍ଛା॒ଖମ୍ । ଵୃ॒କ୍ଷଂ-ଯାଁ॑ ଵେଦ॒ ସମ୍ପ୍ର॑ତି । ନ ସ ଜାତୁ ଜନଃ॑ ଶ୍ରଦ୍ଦ॒ଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ମୃ॒ତ୍ଯୁର୍ମା॑ ମାର॒ଯାଦି॑ତିଃ । ହସିତଗ୍ଂ ରୁଦି॑ତଙ୍ଗୀ॒ତମ୍ ॥ 52 ॥
ଵୀଣା॑ ପଣ ଵ॒ଲାସି॑ତମ୍ । ମୃ॒ତଞ୍ଜୀ॒ଵଞ୍ଚ॑ ଯତ୍କି॒ଞ୍ଚିତ୍ । ଅ॒ଙ୍ଗାନି॑ ସ୍ନେଵ॒ ଵିଦ୍ଧି॑ ତତ୍ । ଅତୃ॑ଷ୍ଯ॒ଗ୍ଗ୍॒ସ୍ତୃଷ୍ଯ॑ ଧ୍ଯାଯତ୍ । ଅ॒ସ୍ମାଜ୍ଜା॒ତା ମେ॑ ମିଥୂ॒ ଚରନ୍ନ୍॑ । ପୁତ୍ରୋ ନିର୍-ଋତ୍ଯା॑ ଵୈଦେ॒ହଃ । ଅ॒ଚେତା॑ ଯଶ୍ଚ॒ ଚେତ॑ନଃ । ସ॒ ତ-ମ୍ମଣିମ॑ଵିନ୍ଦତ୍ । ସୋ॑-ଽନଙ୍ଗୁଲି॒ରାଵ॑ଯତ୍ । ସୋ॒-ଽଗ୍ରୀ॒ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ମୁନ୍ଚତ୍ ॥ 53 ।
ସୋ-ଽଜି॑ହ୍ଵୋ ଅ॒ସଶ୍ଚ॑ତ । ନୈତମୃଷିଂ-ଵିଁଦିତ୍ଵା ନଗ॑ର-ମ୍ପ୍ର॒ଵିଶେତ୍ । ଯ॑ଦି ପ୍ର॒ଵିଶେତ୍ । ମି॒ଥୌ ଚରି॑ତ୍ଵା ପ୍ର॒ଵିଶେତ୍ । ତଥ୍ସମ୍ଭଵ॑ସ୍ଯ ଵ୍ର॒ତମ୍ । ଆ॒ ତମ॑ଗ୍ନେ ର॒ଥନ୍ତି॑ଷ୍ଠ । ଏକା᳚ଶ୍ଵମେକ॒ ଯୋଜ॑ନମ୍ । ଏକଚକ୍ର॑-ମେକ॒ଧୁରମ୍ । ଵା॒ତ ଧ୍ରା॑ଜି ଗ॒ତିଂ-ଵିଁ॑ଭୋ । ନ॒ ରି॒ଷ୍ଯତି॑ ନ ଵ୍ଯ॒ଥତେ ॥ 54 ॥
ନା॒ସ୍ଯାକ୍ଷୋ॑ ଯାତୁ॒ ସଜ୍ଜ॑ତି । ଯଚ୍ଛ୍ଵେତା᳚-ନ୍ରୋହି॑ତାଗ୍ଶ୍ଚା॒ଗ୍ନେଃ । ର॒ଥେ ଯୁ॑କ୍ତ୍ଵା-ଽଧି॒ତିଷ୍ଠ॑ତି । ଏକଯା ଚ ଦଶଭିଶ୍ଚ॑ ସ୍ଵଭୂ॒ତେ । ଦ୍ଵାଭ୍ଯା ମିଷ୍ଟଯେ ଵିଗ୍ଂ॑ଶତ୍ଯା॒ ଚ । ତିସୃଭିଶ୍ଚ ଵହସେ ତ୍ରିଗ୍ଂ॑ଶତା॒ ଚ । ନିଯୁଦ୍ଭି-ର୍ଵାଯଵିହ ତା॑ ଵିମୁ॒ଞ୍ଚ ॥ 55 ॥
(ତତ॑କ୍ଷୁ--ର୍ ଧୀମହି - ନା॒ମ ମେ॑ - ଚିକେତ - ଗୀ॒ତଂ - ପ୍ରତ୍ଯ॑ମୁଞ୍ଚ-ଦ୍- ଵ୍ଯ॒ଥତେ - +ସ॒ପ୍ତ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 12
ଆତ॑ନୁଷ୍ଵ॒ ପ୍ରତ॑ନୁଷ୍ଵ । ଉ॒ଦ୍ଧମାଧ॑ମ॒ ସନ୍ଧ॑ମ । ଆଦିତ୍ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର॑ଵର୍ଣା॒ନାମ୍ । ଗର୍ଭ॒ ମା ଧେ॑ହି॒ ଯଃ ପୁମାନ୍॑ । ଇ॒ତ-ସ୍ସି॒କ୍ତଗ୍ଂ ସୂର୍ଯ॑ଗତମ୍ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସେ॒ ରସ॑ଙ୍କୃଧି । ଵାରାଦ-ଞ୍ଜନ॑ଯା-ଗ୍ରେ॒-ଽଗ୍ନିମ୍ । ଯ ଏକୋ॑ ରୁଦ୍ର॒ ଉଚ୍ଯ॑ତେ । ଅ॒ସ॒-ଙ୍ଖ୍ଯା॒ତା-ସ୍ସ॑ହସ୍ରା॒ଣି । ସ୍ମ॒ର୍ଯତେ॑ ନ ଚ॒ ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ ॥ 56 ॥
ଏ॒ଵମେ॒ତନ୍ନି॑ବୋଧତ । ଆ ମ॒ନ୍ଦ୍ରୈ-ରି॑ନ୍ଦ୍ର॒ ହରି॑ଭିଃ । ଯା॒ ହି ମ॒ଯୂର॑-ରୋମଭିଃ । ମାତ୍ଵା କେଚିନ୍ନିଯେ ମୁରି॑ନ୍ନ ପା॒ଶିନଃ । ଦ॒ଧ॒ନ୍ଵେଵ॒ ତା ଇ॑ହି । ମା ମ॒ନ୍ଦ୍ରୈ-ରି॑ନ୍ଦ୍ର॒ ହରି॑ଭିଃ । ଯା॒ମି ମ॒ଯୂର॑ ରୋମଭିଃ । ମା ମା କେଚିନ୍ନିଯେ ମୁରି॑ନ୍ନ ପା॒ଶିନଃ । ନି॒ଧ॒ନ୍ଵେଵ॒ ତାଁ(2) ଇ॑ମି । ଅଣୁଭିଶ୍ଚ ମ॑ହଦ୍ଭି॒ଶ୍ଚ ॥ 57 ॥
ନି॒ଘୃଷ୍ଵୈ॑ ରସ॒ମାଯୁ॑ତୈଃ । କାଲୈର୍-ହରିତ୍ଵ॑ମାପ॒ନ୍ନୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯା॑ହି ସ॒ହସ୍ର॑ ଯୁକ୍ । ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଵି॒ଭ୍ରାଷ୍ଟି॑ ଵସନଃ । ଵା॒ଯୁ-ଶ୍ଶ୍ଵେତ॑ସିକଦ୍ରୁ॒କଃ । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରୋ ଵି॑ଷୂ॒ ଵର୍ଣୈଃ᳚ । ନିତ୍ଯା॒ସ୍ତେ ଽନୁଚ॑ରାସ୍ତ॒ଵ । ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋଗ୍ଂ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋଗ୍ଂ ସୁ॑ବ୍ରହ୍ମ॒ଣ୍ଯୋମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗଚ୍ଛ ହରିଵ ଆଗଚ୍ଛ ମେ॑ଧାତି॒ଥେଃ । ମେଷ ଵୃଷଣଶ୍ଵ॑ସ୍ଯ ମେ॒ନେ ॥ 58 ॥
ଗୌରାଵସ୍କନ୍ଦିନ୍ନ-ହଲ୍ଯା॑ଯୈ ଜା॒ର । କୌଶିକ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମ॑ବ୍ରୁଵା॒ଣ । ଅ॒ରୁ॒ଣାଶ୍ଵା॑ ଇ॒ହାଗ॑ତାଃ । ଵସ॑ଵଃ ପୃଥିଵି॒ କ୍ଷିତଃ॑ । ଅ॒ଷ୍ଟୌ ଦି॒ଗ୍ଵାସ॑ସୋ॒ ଽଗ୍ନଯଃ॑ । ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ଜାତଵେଦା᳚ଶ୍ଚେତ୍ଯେ॒ତେ । ତାମ୍ରାଶ୍ଵା᳚-ସ୍ତାମ୍ର॒ରଥାଃ । ତାମ୍ରଵର୍ଣା᳚ ସ୍ତଥା॒-ଽସିତାଃ । ଦଣ୍ଡହସ୍ତାଃ᳚ ଖାଦ॒ଗ୍ଦତଃ । ଇତୋ ରୁଦ୍ରାଃ᳚ ପରା॒ଙ୍ଗତାଃ । 59 ।
ଉକ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥାନ-ମ୍ପ୍ରମାଣଞ୍ଚ॑ ପୁର॒ ଇତ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॑ଶ୍ଚ ସଵି॒ତା ଚ॑ । ଵି॒ଶ୍ଵରୂ॑ପୈ-ରି॒ହାଗ॑ତାମ୍ । ରଥେ॑ନୋଦକ॒ଵର୍ତ୍ମ॑ନା । ଅ॒ଫ୍ସୁଷା॑ ଇତି॒ ତଦ୍ଦ୍ଵ॑ଯୋଃ । ଉକ୍ତୋ ଵେଷୋ॑ ଵାସା॒ଗ୍ଂ॒ସି ଚ । କାଲାଵଯଵାନା-ମିତଃ॑ ପ୍ରତୀ॒ଜ୍ଯା । ଵାସାତ୍ଯା॑ ଇତ୍ଯ॒ଶ୍ଵିନୋଃ । କୋ-ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଶବ୍ଦଙ୍କ॑ରୋତୀ॒ତି । ଵାସିଷ୍ଠ ରୌହିଣୋ ମୀମାଗ୍ଂ॑ସା-ଞ୍ଚ॒କ୍ରେ । ତସ୍ଯୈ॒ଷା ଭଵ॑ତି ॥ ଵା॒ଶ୍ରେଵ॑ ଵି॒ଦ୍ଯୁଦିତି॑ ॥ ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ ଉ॒ଦର॑ଣମସି । ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ ଉଦୀ॒ରଣ॑ମସି ।ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ ଆ॒ସ୍ତର॑ଣମସି । ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ ଉପ॒ସ୍ତର॑ଣମସି ॥ 60 ॥
(ଦୃଶ୍ଯ॑ତେ॒ - ଚ - ମେ॒ନେ - ପ॑ରା॒-ଙ୍ଗତା - ଶ୍ଚ॒କ୍ରେ ଷଟ୍ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 13 [ଅପ॑କ୍ରାମତ ଗର୍ଭି॒ଣ୍ଯଃ॑ ]
ଅ॒ଷ୍ଟଯୋ॑ନୀ-ମ॒ଷ୍ଟପୁ॑ତ୍ରାମ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟପ॑ତ୍ନୀ-ମି॒ମା-ମ୍ମହୀ᳚ମ୍ । ଅ॒ହଂ-ଵେଁଦ॒ ନ ମେ॑ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃ॑ତ୍ଯୁର॒ଘାହ॑ରତ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟଯୋ᳚ନ୍ଯ॒ଷ୍ଟ ପୁ॑ତ୍ରମ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟପ॑ଦି॒ଦ-ମ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମ୍ । ଅ॒ହଂ-ଵେଁଦ॒ ନ ମେ॑ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃ॑ତ୍ଯୁର॒ଘାହ॑ରତ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟଯୋ॑ନୀ-ମ॒ଷ୍ଟପୁ॑ତ୍ରାମ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟପ॑ତ୍ନୀ-ମ॒ମୂନ୍ଦିଵ᳚ମ୍ ॥ 61 ॥
ଅ॒ହଂ-ଵେଁଦ॒ ନ ମେ॑ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃ॑ତ୍ଯୁର॒ଘାହ॑ରତ୍ । ସୁ॒ତ୍ରାମା॑ଣ-ମ୍ମ॒ହୀମୂ॒ଷୁ । ଅଦି॑ତି॒ର୍ଦ୍ଯୌ-ରଦି॑ତି-ର॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମ୍ । ଅଦି॑ତି ର୍ମା॒ତା ସ ପି॒ତା ସ ପୁ॒ତ୍ରଃ । ଵିଶ୍ଵେ॑ ଦେ॒ଵା ଅଦି॑ତିଃ॒ ପଞ୍ଚ॒ ଜନାଃ᳚ । ଅଦି॑ତି-ର୍ଜା॒ତ-ମଦି॑ତି॒-ର୍ଜନି॑ତ୍ଵମ୍ । ଅ॒ଷ୍ଟୌ ପୁ॒ତ୍ରାସୋ॒ ଅଦି॑ତେଃ । ଯେ ଜା॒ତା ସ୍ତ॒ନ୍ଵଃ॑ ପରି॑ । ଦେ॒ଵାଁ (2) ଉପ॑ପ୍ରୈ-ଥ୍ସ॒ପ୍ତଭିଃ॑ ॥ 62 ॥
ପ॒ରା॒ ମା॒ର୍ତା॒ଣ୍ଡମାସ୍ଯ॑ତ୍ । ସ॒ପ୍ତଭିଃ॑ ପୁ॒ତ୍ରୈ-ରଦି॑ତିଃ । ଉପ॒ ପ୍ରୈ-ତ୍ପୂ॒ର୍ଵ୍ଯଂ॑-ଯୁଁଗ᳚ମ୍ । ପ୍ର॒ଜାଯୈ॑ ମୃ॒ତ୍ଯଵେ ତ॑ତ୍ । ପ॒ରା॒ ମା॒ର୍ତା॒ଣ୍ଡ-ମାଭ॑ର॒ଦିତି॑ । ତାନନୁକ୍ର॑ମିଷ୍ଯା॒ମଃ । ମି॒ତ୍ରଶ୍ଚ॒ ଵରୁ॑ଣଶ୍ଚ । ଧା॒ତା ଚା᳚ର୍ଯ॒ମା ଚ॑ । ଅଗ୍ଂଶ॑ଶ୍ଚ॒ ଭଗ॑ଶ୍ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଵସ୍ଵାଗ୍॑ଶ୍ଚେତ୍ଯେ॒ତେ । ହି॒ର॒ଣ୍ଯ॒ଗ॒ର୍ଭୋ ହ॒ଗ୍ଂ॒ସସ୍ଶୁ॑ଚି॒ଷତ୍ । ବ୍ରହ୍ମ॑ ଜଜ୍ଞା॒ନ-ନ୍ତଦି-ତ୍ପ॒ଦମିତି॑ । ଗ॒ର୍ଭଃ ପ୍ରା॑ଜାପ॒ତ୍ଯଃ । ଅଥ॒ ପୁରୁ॑ଷ-ସ୍ସ॒ପ୍ତପୁରୁ॑ଷଃ ॥ 63 ॥
[ ଯ॒ଥା॒ସ୍ଥା॒ନ-ଙ୍ଗ॑ର୍ଭି॒ଣ୍ଯଃ॑ ]
(ଅ॒ମୂ-ନ୍ଦିଵଗ୍ଂ॑ - ସ॒ପ୍ତଭି॑ - ରେ॒ତେ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 14
ଯୋ-ଽସୌ॑ ତ॒ପନ୍ନୁ॒ଦେତି॑ । ସ ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣାନା॒ଦାଯୋ॒ଦେତି॑ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣାନା॒ଦାଯୋଦ॑ଗାଃ । ଅ॒ସୌ ଯୋ᳚ ଽସ୍ତ॒ମେତି॑ । ସ ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣାନା॒ଦାଯା॒ସ୍ତମେତି॑ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣାନା॒ଦାଯା ସ୍ତ॑ଙ୍ଗାଃ । ଅ॒ସୌ ଯ ଆ॒ପୂର୍ଯ॑ତି । ସ ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈ ରା॒ପୂର୍ଯ॑ତି । 64 ।
ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈ-ରା॒ପୂରି॑ଷ୍ଠାଃ । ଅ॒ସୌ ଯୋ॑-ଽପ॒କ୍ଷୀଯ॑ତି । ସ ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈ-ରପ॑କ୍ଷୀଯତି । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈ-ରପ॑କ୍ଷେଷ୍ଠାଃ । ଅ॒ମୂନି॒ ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣି । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପତ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପତ ॥ 65 ॥
ଇ॒ମେ ମାସା᳚-ଶ୍ଚାର୍ଧମା॒ସାଶ୍ଚ॑ । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପତ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପତ । ଇ॒ମ ଋ॒ତଵଃ॑ । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପତ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପତ । ଅ॒ଯଗ୍ଂ ସଂ॑ଵଁଥ୍ସ॒ରଃ । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସର୍ପତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପତି ଚ ॥ 66 ॥
ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପ । ଇ॒ଦମହଃ॑ । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈ-ରପ॑ ପ୍ରସର୍ପତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପତି ଚ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପ । ଇ॒ଯଗ୍ଂ ରାତ୍ରିଃ॑ । ସର୍ଵେ॑ଷା-ମ୍ଭୂ॒ତାନା᳚-ମ୍ପ୍ରା॒ଣୈ-ରପ॑ ପ୍ରସର୍ପତି॒ ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପତି ଚ । ମା ମେ᳚ ପ୍ର॒ଜାଯା॒ ମା ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ମା ମମ॑ ପ୍ରା॒ଣୈରପ॑ ପ୍ରସୃପ॒ ମୋଥ୍ସୃ॑ପ । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ଏତଦ୍ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁ॑ନଗ୍ଂ ରୀ॒ଢ୍ଵମ୍ ॥ 67 ॥
(ପ୍ରା॒ଣୈରା॒ପୂର୍ଯ॑ତି॒-ମୋଥ୍ସୃ॑ପତ॒-ଚୋଥ୍ସ॑ର୍ପତି ଚ॒ - ମୋଥ୍ସୃ॑ପ॒ ଦ୍ଵେ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 15
ଅଥାଦିତ୍ଯସ୍ଯାଷ୍ଟ ପୁ॑ରୁଷ॒ସ୍ଯ । ଵସୂନା ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ରୁଦ୍ରାଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଆଦିତ୍ଯାନା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ସତାଗ୍ଂ॑ସତ୍ଯା॒ନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଅଭିଧୂନ୍ଵତା॑-ମଭି॒ଘ୍ନତାମ୍ । ଵାତଵ॑ତା-ମ୍ମ॒ରୁତାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଋଭୂଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଵିଶ୍ଵେଷା᳚-ନ୍ଦେଵା॒ନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ସଂଵଁଥ୍ସର॑ସ୍ଯ ସ॒ଵିତୁଃ । ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ରଶ୍ମଯୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁ॑ନଗ୍ଂ ରୀ॒ଢ୍ଵମ୍ ॥ 68 ॥
(ଋଭୂଣାମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ଷଟ୍ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 16
ଆରୋଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଭ୍ରାଜସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ପଟରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ପତଙ୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ସ୍ଵର୍ଣରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଜ୍ଯୋତିଷୀମତସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଵିଭାସସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ଆପୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁ॑ନଗ୍ଂ ରୀ॒ଢ୍ଵମ୍ ॥ 69 ॥
(ଆରୋଗସ୍ଯ ଦଶ॑)
ଅନୁଵାକଃ 17
ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶ॑-ସ୍ତ୍ରୀକ॒ସ୍ଯ ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଅତିଲୋହିତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ॥ 70 ॥
ଅଵପତନ୍ତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଅତିଲୋହିତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଅଵପତନ୍ତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ ।
ରୂପାଣି ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁ॑ନଗ୍ଂ ରୀ॒ଢ୍ଵମ୍ ॥ 71 ॥
(ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ - ନ୍ଯତିଲୋହିତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ପଞ୍ଚ॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 18
ଅଥାଗ୍ନେ॑ରଷ୍ଟ ପୁ॑ରୁଷ॒ସ୍ଯ ॥ ଅଗ୍ନେଃ ପୂର୍ଵ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଜାତଵେଦସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ସହୋଜସୋ ଦକ୍ଷିଣ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଅଜିରାପ୍ରଭଵ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯାପରଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ନର୍ଯାପସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ପଙ୍କ୍ତିରାଧସ ଉଦଗ୍ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଵିସର୍ପିଣ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜ॑ସା ଭା॒ନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ ।
ଦିଶୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁ॑ନଗ୍ଂ ରୀ॒ଢ୍ଵମ୍ ॥ 72 ॥
(ସ୍ଵ॑ରେକ॑-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 19
ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ-ସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିସ॑ର୍ପୀ ନ॒ରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପ॑ରିପା॒ହି । ଦକ୍ଷିଣା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିସ॑ର୍ପୀ ନ॒ରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପ॑ରିପା॒ହି । ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶି ଵିଷା॑ଦୀ ନ॒ରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପ॑ରିପା॒ହି । ଉତ୍ତରା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିଷା॑ଦୀ ନ॒ରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପ॑ରିପା॒ହି । ଆ ଯସ୍ମିନ୍ଥ୍ସପ୍ତ ଵାସଵା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଶତକ୍ରତ॑ ଵିତ୍ଯେ॒ତେ ॥ 73 ॥
(ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯା-ନ୍ନଵ॑)
ଅନୁଵାକଃ 20
ଇ॒ନ୍ଦ୍ର॒ ଘୋ॒ଷା ଵୋ॒ ଵସୁ॑ଭିଃ ପୁ॒ରସ୍ତା॒-ଦୁପ॑ଦଧତାମ୍ ।
ମନୋ॑ଜଵସୋ ଵଃ ପି॒ତୃଭି॑-ର୍ଦକ୍ଷିଣ॒ତ ଉପ॑ଦଧତାମ୍ ।
ପ୍ରଚେ॑ତା ଵୋ ରୁ॒ଦ୍ରୈଃ ପ॒ଶ୍ଚା-ଦୁପ॑ଦଧତାମ୍ ।
ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା ଵ ଆଦି॒ତ୍ଯୈ-ରୁ॑ତ୍ତର॒ତ ଉପ॑ଦଧତାମ୍ ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ଵୋ ରୂ॒ପୈ-ରୁ॒ପରି॑ଷ୍ଟା॒-ଦୁପ॑ଦଧତାମ୍ । ସ୍
ଅଞ୍ଜ୍ଞାନଂ-ଵଃ ଁପ॑ଶ୍ଚାଦି॒ତି । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯ-ସ୍ସର୍ଵୋ॒-ଽଗ୍ନିଃ ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ଯାମ୍ । ଵା॒ଯୁର॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷେ । ସୂର୍ଯୋ॑ ଦି॒ଵି । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॑ ଦି॒କ୍ଷୁ । ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣି॒ ସ୍ଵଲୋ॒କେ । ଏ॒ଵା ହ୍ଯେ॑ଵ । ଏ॒ଵା ହ୍ଯ॑ଗ୍ନେ । ଏ॒ଵା ହି ଵା॑ଯୋ । ଏ॒ଵା ହୀ᳚ନ୍ଦ୍ର । ଏ॒ଵା ହି ପୂ॑ଷନ୍ନ୍ । ଏ॒ଵା ହି ଦେ॑ଵାଃ ॥ 74 ॥
(ଦି॒କ୍ଷୁ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 21
ଆପ॑ମାପାମ॒ପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ᳚ । ଅ॒ସ୍ମା-ଦ॒ସ୍ମାଦି॒ତୋ-ଽମୁତଃ॑ । ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଵା॒ଯୁଶ୍ଚ॒ ସୂର୍ଯ॑ଶ୍ଚ । ସ॒ହ ସ॑ଞ୍ଚସ୍କ॒ରର୍ଧି॑ଯା । ଵା॒ଯ୍ଵଶ୍ଵା॑ ରଶ୍ମି॒ ପତ॑ଯଃ । ମରୀ᳚ଚ୍ଯାତ୍ମାନୋ॒ ଅଦ୍ରୁ॑ହଃ । ଦେ॒ଵୀ ର୍ଭୁ॑ଵନ॒ ସୂଵ॑ରୀଃ । ପୁ॒ତ୍ର॒ଵ॒ଵାଯ॑ ମେ ସୁତ । ମହାନାମ୍ନୀ-ର୍ମ॑ହାମା॒ନାଃ । ମ॒ହ॒ସୋ ମ॑ହସ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ ॥ 75 ॥
ଦେ॒ଵୀଃ ପ॑ର୍ଜନ୍ଯ॒ ସୂଵ॑ରୀଃ । ପୁ॒ତ୍ର॒ଵ॒ଵାଯ॑ ମେ ସୁତ । ଅ॒ପାଶ୍ନ୍ଯୁ॑ଷ୍ଣି-ମ॒ପା ରକ୍ଷଃ॑ । ଅ॒ପାଶ୍ନ୍ଯୁ॑ଷ୍ଣି-ମ॒ପା ରଘ᳚ମ୍ । ଅପା᳚ଘ୍ରା॒ମପ॑ ଚା॒ଵର୍ତି᳚ମ୍ । ଅପ॑ ଦେ॒ଵୀରି॒ତୋ ହି॑ତ । ଵଜ୍ର॑-ନ୍ଦେ॒ଵୀରଜୀ॑ତାଗ୍ଶ୍ଚ । ଭୁଵ॑ନ-ନ୍ଦେଵ॒ ସୂଵ॑ରୀଃ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯାନଦି॑ତି-ନ୍ଦେ॒ଵୀମ୍ । ଯୋନି॑ନୋର୍ଧ୍ଵ-ମୁ॒ଦୀଷ॑ତ ॥ 76 ॥
ଭ॒ଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେ॑ଭି-ଶ୍ଶୃଣୁ॒ଯାମ॑ ଦେଵାଃ । ଭ॒ଦ୍ର-ମ୍ପ॑ଶ୍ଯେମା॒କ୍ଷଭି॒-ର୍ଯଜ॑ତ୍ରାଃ । ସ୍ଥି॒ରୈରଙ୍ଗୈ᳚ ସ୍ତୁଷ୍ଟୁ॒ଵାଗ୍ଂ ସ॑ସ୍ତ॒ନୂଭିଃ॑ । ଵ୍ଯଶେ॑ମ ଦେ॒ଵହି॑ତଂ॒-ଯଁଦାଯୁଃ॑ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ଦ୍ଧଶ୍ର॑ଵାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନଃ॑ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶ୍ଵଵେ॑ଦାଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନ॒ସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ॒ ଅରି॑ଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ର୍ଦଧାତୁ । କେ॒ତଵୋ॒ ଅରୁ॑ଣାସଶ୍ଚ । ଋ॒ଷ॒ଯୋ ଵାତ॑ରଶ॒ନାଃ। ପ୍ର॒ତି॒ଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶ॒ତଧା॑ ହି । ସ॒ମାହି॑ତାସୋ ସହସ୍ର॒ଧାଯ॑ସମ୍ ॥ ଶି॒ଵା ନ॒-ଶ୍ଶନ୍ତ॑ମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦି॒ଵ୍ଯା ଆପ॒ ଓଷ॑ଧଯଃ ॥ ସୁ॒ମୃ॒ଡୀ॒କା ସର॑ସ୍ଵତି । ମାତେ॒ ଵ୍ଯୋ॑ମ ସ॒ନ୍ଦୃଶି॑ ॥ 77 ॥
(ସ୍ଵ॑ - ରୁ॒ଦୀଷ॑ତ॒ - ଵାତ॑ରଶ॒ନା-ଷ୍ଷଟ୍ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 22
ଯୋ॑-ଽପା-ମ୍ପୁଷ୍ପଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ପୁଷ୍ପ॑ଵା-ନ୍ପ୍ର॒ଜାଵା᳚-ନ୍ପଶୁ॒ମା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॒ ଵା ଅ॒ପା-ମ୍ପୁଷ୍ପ᳚ମ୍ । ପୁଷ୍ପ॑ଵା-ନ୍ପ୍ର॒ଜାଵା᳚-ନ୍ପଶୁ॒ମା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ᳚-ଽଗ୍ନେରା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ ॥ 78 ॥
ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନେରା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଵା॒ଯୁର୍ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ ଵା॒ଯୋରା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି ॥ 79 ॥
ଆପୋ॒ ଵୈ ଵା॒ଯୋରା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଅ॒ସୌ ଵୈ ତପ॑ନ୍ନ॒ପା-ମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ॑-ଽମୁଷ୍ଯ॒-ତପ॑ତ ଆ॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ଵା ଅ॒ମୁଷ୍ଯ॒-ତପ॑ତ ଆ॒ଯତ॑ନମ୍ ॥ 80 ॥
ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॒ ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯଶ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସ ଆ॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସ ଆ॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି ॥ 81 ॥
ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣି॒ ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣା-ମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣା-ମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 82 ॥
ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ପ॒ର୍ଜନ୍ଯୋ॒ ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯଃ ପ॒ର୍ଜନ୍ଯ॑-ସ୍ଯା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ପ॒ର୍ଜନ୍ଯ॑-ସ୍ଯା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଯୋ॑-ଽପାମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ ॥ 83 ॥
ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରୋ ଵା ଅ॒ପାମା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ-ସ୍ସଂ॑ଵଁଥ୍ସ॒ର-ସ୍ଯା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ସଂ॑ଵଁଥ୍ସ॒ର-ସ୍ଯା॒ଯତ॑ନମ୍ । ଆ॒ଯତ॑ନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଯୋ᳚-ଽଫ୍ସୁ ନାଵ॒-ମ୍ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତାଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ପ୍ରତ୍ଯେ॒ଵ ତି॑ଷ୍ଠତି । 84 ।
ଇ॒ମେ ଵୈ ଲୋ॒କା ଅ॒ଫ୍ସୁ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତାଃ । ତଦେ॒ଷା-ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା ।
ଅ॒ପାଗ୍ଂ ରସ॒ମୁଦ॑ଯଗ୍ଂସନ୍ନ୍ । ସୂର୍ଯେ॑ ଶୁ॒କ୍ରଗ୍ଂ ସ॒ମାଭୃ॑ତମ୍ । ଅ॒ପାଗ୍ଂ ରସ॑ସ୍ଯ॒ ଯୋ ରସଃ॑ । ତଂ-ଵୋଁ॑ ଗୃହ୍ଣା-ମ୍ଯୁତ୍ତ॒ମମିତି॑ । ଇ॒ମେ ଵୈ ଲୋ॒କା ଅ॒ପାଗ୍ଂ ରସଃ॑ । ତେ॑-ଽମୁଷ୍ମି॑-ନ୍ନାଦି॒ତ୍ଯେ ସ॒ମାଭ॑ତାଃ । ଜା॒ନୁ॒ଦ॒ଘ୍ନୀ-ମୁ॑ତ୍ତର-ଵେ॒ଦୀଙ୍ଖା॒ତ୍ଵା । ଅ॒ପା-ମ୍ପୂ॑ରଯି॒ତ୍ଵା ଗୁ॑ଲ୍ଫଦ॒ଘ୍ନମ୍ ॥ 85 ।
ପୁଷ୍କରପର୍ଣୈଃ ପୁଷ୍କରଦଣ୍ଡୈଃ ପୁଷ୍କରୈଶ୍ଚ॑ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ତୀ॒ର୍ଯ । ତସ୍ମି॑ନ୍. ଵିହା॒ଯସେ । ଅ॒ଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ର॒ଣୀଯୋ॑ପ-ସମା॒ଧାଯ॑ । ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॑ ଵଦନ୍ତି । କସ୍ମା᳚-ତ୍ପ୍ରଣୀ॒ତେ-ଽଯ-ମ॒ଗ୍ନିଶ୍ଚୀ॒ଯତେ᳚ । ସାପ୍ପ୍ର॑ଣୀ॒ତେ-ଽଯମ॒ଫ୍ସୁ ହ୍ଯଯ॑ଞ୍ଚୀ॒ଯତେ᳚ । ଅ॒ସୌ ଭୁଵ॑ନେ॒-ଽପ୍ଯ-ନା॑ହିତାଗ୍ନି-ରେ॒ତାଃ । ତମ॒ଭିତ॑ ଏ॒ତା ଅ॒ଭୀଷ୍ଟ॑କା॒ ଉପ॑ଦଧାତି । ଅ॒ଗ୍ନି॒ହୋ॒ତ୍ରେ ଦ॑ର୍ଶପୂର୍ଣ-ମା॒ସଯୋଃ᳚ । ପ॒ଶୁ॒ବ॒ନ୍ଧେ ଚା॑ତୁର୍ମା॒ସ୍ଯେଷୁ॑ ॥ 86 ॥
ଅଥୋ॑ ଆହୁଃ । ସର୍ଵେ॑ଷୁ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁଷ୍ଵିତି॑ । ଏ॒ତଦ୍ଧ॑ ସ୍ମ॒ ଵା ଆ॑ହୁ-ଶ୍ଶଣ୍ଡି॒ଲାଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ସ॒ତ୍ରି॒ଯ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ର-ମ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ସା॒ଵି॒ତ୍ର-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । ଅ॒ମୁମା॑ଦି॒ତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ ॥ କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ ॥ 87 ।
ନା॒ଚି॒କେ॒ତ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । ପ୍ରା॒ଣା-ନ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଚା॒ତୁ॒ର୍॒ହୋ॒ତ୍ରି॒ଯ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । ବ୍ରହ୍ମ॑ ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ ॥ କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଵୈ॒ଶ୍ଵ॒ସୃ॒ଜ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । ଶରୀ॑ର-ମ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଉ॒ପା॒ନୁ॒ଵା॒କ୍ଯ॑ମା॒ଶୁ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ ॥ 88 ॥
ଇ॒ମାନ୍ ଁଲୋ॒କା-ନ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ ॥ କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଇ॒ମମା॑ରୁଣ-କେତୁକ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନ ଇତି॑ । ଯ ଏ॒ଵାସୌ । ଇ॒ତଶ୍ଚା॒-ମୁତ॑ଶ୍ଚା-ଵ୍ଯତୀପା॒ତୀ । ତମିତି॑ ॥ ଯୋ᳚-ଽଗ୍ନେର୍ମି॑ଥୂ॒ଯା ଵେଦ॑ । ମି॒ଥୁ॒ନ॒ଵା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଆପୋ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନେର୍ମି॑ଥୂ॒ଯାଃ । ମି॒ଥୁ॒ନ॒ଵା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 89 ॥
(ଵେଦ॑ - ଭଵ - ତ୍ଯା॒ଯତ॑ନଂ - ଭଵତି॒ - ଵେଦ॒ - ଵେଦ॑ - ତିଷ୍ଠତି - ଗୁଲ୍ଫଦ॒ଘ୍ନଂ - ଚା॑ତୁର୍ମା॒ସ୍ଯେ - ଷ୍ଵ॒ମୁମା॑ଦି॒ତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯକ୍ଷେ॑ଣ॒ କମ॒ଗ୍ନି-ଞ୍ଚି॑ନୁତ - ଉପାନୁଵା॒କ୍ଯ॑ମା॒ଶୁମ॒ଗ୍ନି-ଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନୋ - ମି॑ଥୂ॒ଯା ମି॑ଥୁନ॒ଵା-ନ୍ଭ॑ଵ॒ତ୍ଯେକ॑-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 23
ଆପୋ॒ ଵା ଇ॒ଦମା॑ସନ୍-ଥ୍ସଲି॒ଲମେ॒ଵ । ସ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ରେକଃ॑ ପୁଷ୍କରପ॒ର୍ଣେ ସମ॑ଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ତ॒-ର୍ମନ॑ସି କାମ॒-ସ୍ସମ॑ଵର୍ତତ । ଇ॒ଦଗ୍ଂ ସୃ॑ଜେଯ॒ମିତି॑ । ତସ୍ମା॒ଦ୍ଯ-ତ୍ପୁରୁ॑ଷୋ॒ ମନ॑ସା-ଽଭି॒ଗଚ୍ଛ॑ତି । ତଦ୍ଵା॒ଚା ଵ॑ଦତି । ତତ୍କର୍ମ॑ଣା କରୋତି । ତଦେ॒ଷା ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା । କାମ॒ସ୍ତଦଗ୍ରେ॒ ସମ॑ଵର୍ତ॒ତାଧି॑ । ମନ॑ସୋ॒ ରେତଃ॑ ପ୍ରଥ॒ମଂ-ଯଁଦାସୀ᳚ତ୍ ॥ 90 ॥
ସ॒ତୋ ବନ୍ଧୁ॒ମସ॑ତି॒ ନିର॑ଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ । ହୃ॒ଦି ପ୍ର॒ତୀଷ୍ଯା॑ କ॒ଵଯୋ॑ ମନୀ॒ଷେତି॑ । ଉପୈ॑ନ॒ନ୍ତଦୁପ॑ନମତି । ଯ-ତ୍କା॑ମୋ॒ ଭଵ॑ତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସ ତପୋ॑-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ॑ସ୍ତ॒ପ୍ତ୍ଵା । ଶରୀ॑ରମଧୂନୁତ । ତସ୍ଯ॒ ଯ-ନ୍ମା॒ଗ୍ଂ॒ସମାସୀ᳚ତ୍ । ତତୋ॑-ଽରୁ॒ଣାଃ କେ॒ତଵୋ॒ ଵାତ॑ରଶ॒ନା ଋଷ॑ଯ॒ ଉଦ॑ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ॥ 91 ॥
ଯେ ନଖାଃ᳚ । ତେ ଵୈ॑ଖାନ॒ସାଃ । ଯେ ଵାଲାଃ᳚ । ତେ ଵା॑ଲଖି॒ଲ୍ଯାଃ । ଯୋ ରସଃ॑ । ସୋ॑-ଽପାମ୍ । ଅ॒ନ୍ତ॒ର॒ତଃ କୂ॒ର୍ମ-ମ୍ଭୂ॒ତଗ୍ଂ ସର୍ପ॑ନ୍ତମ୍ । ତମ॑ବ୍ରଵୀତ୍ । ମମ॒ ଵୈ ତ୍ଵଂ-ମା॒ଗ୍ଂ॒ସା । ସମ॑ଭୂତ୍ ॥ 92 ॥
ନେତ୍ଯ॑ବ୍ରଵୀତ୍ । ପୂର୍ଵ॑ମେ॒ଵାହ-ମି॒ହାସ॒ମିତି॑ । ତତ୍ପୁରୁ॑ଷସ୍ଯ ପୁରୁଷ॒ତ୍ଵମ୍ । ସ ସ॒ହସ୍ର॑ଶୀର୍ଷା॒ ପୁରୁ॑ଷଃ । ସ॒ହ॒ସ୍ରା॒କ୍ଷ-ସ୍ସ॒ହସ୍ର॑ପାତ୍ । ଭୂ॒ତ୍ଵୋଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ତମ॑ବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵଂ-ଵୈଁ ପୂର୍ଵଗ୍ଂ॑ ସମ॑ଭୂଃ । ତ୍ଵମି॒ଦ-ମ୍ପୂର୍ଵଃ॑ କୁରୁ॒ଷ୍ଵେତି॑ । ସ ଇ॒ତ ଆ॒ଦାଯାପଃ॑ ॥ 93 ॥
ଅ॒ଞ୍ଜ॒ଲିନା॑ ପୁ॒ରସ୍ତା॑-ଦୁ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହ୍ଯେ॒ଵେତି॑ । ତତ॑ ଆଦି॒ତ୍ଯ ଉଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ପ୍ରାଚୀ॒ ଦିକ୍ । ଅଥା॑ରୁ॒ଣଃ କେ॒ତୁ-ର୍ଦ॑କ୍ଷିଣ॒ତ ଉ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହ୍ଯଗ୍ନ॒ ଇତି॑ । ତତୋ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନିରୁଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ଦ॑କ୍ଷି॒ଣା ଦିକ୍ । ଅଥା॑ରୁ॒ଣଃ କେ॒ତୁଃ ପ॒ଶ୍ଚାଦୁ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହି ଵାଯୋ॒ ଇତି॑ ॥ 94 ॥
ତତୋ॑ ଵା॒ଯୁରୁଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ପ୍ର॒ତୀଚୀ॒ ଦିକ୍ । ଅଥା॑ରୁ॒ଣଃ କେ॒ତୁ-ରୁ॑ତ୍ତର॒ତ ଉ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହୀନ୍ଦ୍ରେତି॑ । ତତୋ॒ ଵା ଇନ୍ଦ୍ର॒ ଉଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ସୋଦୀ॑ଚୀ॒ ଦିକ୍ । ଅଥା॑ରୁ॒ଣଃ କେ॒ତୁ-ର୍ମଦ୍ଧ୍ଯ॑ ଉ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହି ପୂଷ॒ନ୍ନିତି॑ । ତତୋ॒ ଵୈ ପୂ॒ଷୋଦ॑ତିଷ୍ଠତ୍ । ସେଯନ୍ଦିକ୍ । 95 ।
ଅଥା॑ରୁ॒ଣଃ କେ॒ତୁରୁ॒ପରି॑ଷ୍ଟା-ଦୁ॒ପାଦ॑ଧାତ୍ । ଏ॒ଵା ହି ଦେଵା॒ ଇତି॑ । ତତୋ॑ ଦେଵ ମନୁ॒ଷ୍ଯାଃ ପି॒ତରଃ॑ । ଗ॒ନ୍ଧ॒ର୍ଵା॒-ଫ୍ସ॒ରସ॒ ଶ୍ଚୋଦ॑-ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ସୋର୍ଧ୍ଵା ଦିକ୍ । ଯା ଵି॒ପ୍ରୁଷୋ॑ ଵି॒ପରା॑ପତନ୍ନ୍ । ତାଭ୍ଯୋ-ଽସୁ॑ରା॒ ରକ୍ଷାଗ୍ଂ॑ସି ପିଶା॒ଚାଶ୍ଚୋ-ଦ॑ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା॒ତ୍ତେ ପରା॑ଭଵନ୍ନ୍ । ଵି॒ପ୍ରୁଡ୍ଭ୍ଯୋ॒ ହି ତେ ସମ॑ଭଵନ୍ନ୍ । ତଦେ॒ଷା-ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା ॥ 96 ॥
ଆପୋ॑ ହ॒ ଯ-ଦ୍ବୃ॑ହ॒ତୀ-ର୍ଗର୍ଭ॒ମାଯନ୍ନ୍॑ । ଦକ୍ଷ॒-ନ୍ଦଧା॑ନା ଜ॒ନଯ॑ନ୍ତୀ-ସ୍ସ୍ଵଯ॒ମ୍ଭୁମ୍ । ତତ॑ ଇ॒ମେ-ଽଦ୍ଧ୍ଯ-ସୃ॑ଜ୍ଯନ୍ତ॒ ସର୍ଗାଃ᳚ । ଅଦ୍ଭ୍ଯୋ॒ ଵା ଇ॒ଦଗ୍ଂ ସମ॑ଭୂତ୍ । ତସ୍ମା॑ଦି॒ଦଗ୍ଂ ସର୍ଵ॒-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ ସ୍ଵଯ॒ଭ୍ଵିନ୍ତି॑ । ତସ୍ମା॑ଦି॒ଦଗ୍ଂ ସର୍ଵ॒ଗ୍ଂ॒ ଶିଥି॑ଲ-ମି॒ଵା ଧ୍ରୁଵ॑-ମିଵାଭଵତ୍ । ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒-ର୍ଵାଵ ତତ୍ । ଆ॒ତ୍ମନା॒-ଽଽତ୍ମାନଂ॑-ଵିଁ॒ଧାଯ॑ । ତଦେ॒ଵାନୁ॒ ପ୍ରାଵି॑ଶତ୍ ॥ ତଦେ॒ଷା-ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା ॥ 97 ॥
ଵି॒ଧାଯ॑ ଲୋ॒କାନ୍. ଵି॒ଧାଯ॑ ଭୂ॒ତାନି॑ । ଵି॒ଧାଯ॒ ସର୍ଵାଃ᳚ ପ୍ର॒ଦିଶୋ॒ ଦିଶ॑ଶ୍ଚ । ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ପ୍ରଥମ॒ଜା ଋ॒ତସ୍ଯ॑ । ଆ॒ତ୍ମନା॒-ଽଽତ୍ମା-ନ॑ମ॒ଭି-ସଂଵିଁ॑ଵେ॒ଶେତି॑ । ସର୍ଵ॑ମେ॒ଵେଦମା॒ପ୍ତ୍ଵା । ସର୍ଵ॑-ମଵ॒ରୁଦ୍ଧ୍ଯ॑ । ତଦେ॒ଵାନୁ॒ ପ୍ରଵି॑ଶତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 98 ॥
(ଆସୀ॑ - ଦତିଷ୍ଠନ୍ - ନଭୂ॒ - ଦପୋ॒ - ଵାଯୋ॒ ଇତି - ସେଯ-ନ୍ଦିଗ॒ - ଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା॒ - ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା॒ -+-ଽଷ୍ଟୌ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 24
ଚତୁ॑ଷ୍ଟଯ୍ଯ॒ ଆପୋ॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ଚ॒ତ୍ଵାରି॒ ଵା ଅ॒ପାଗ୍ଂ ରୂ॒ପାଣି॑ । ମେଘୋ॑ ଵି॒ଦ୍ଯୁତ୍ । ସ୍ତ॒ନ॒ଯି॒ତ୍ନୁ-ର୍ଵୃ॒ଷ୍ଟିଃ । ତାନ୍ଯେ॒ଵା ଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ଆ॒ତପ॑ତି॒ ଵର୍ଷ୍ଯା॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ତାଃ ପୁ॒ରସ୍ତା॒-ଦୁପ॑ଦଧାତି । ଏ॒ତା ଵୈ ବ୍ର॑ହ୍ମଵର୍ଚ॒ସ୍ଯା ଆପଃ॑ । ମୁ॒ଖ॒ତ ଏ॒ଵ ବ୍ର॑ହ୍ମଵର୍ଚ॒ସ-ମଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ତସ୍ମା᳚-ନ୍ମୁଖ॒ତୋ ବ୍ର॑ହ୍ମଵର୍ଚ॒ସିତ॑ରଃ ॥ 99 ॥
କୂପ୍ଯା॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ତା ଦ॑କ୍ଷିଣ॒ତ ଉପ॑ଦଧାତି । ଏ॒ତା ଵୈ ତେ॑ଜ॒ସ୍ଵିନୀ॒ରାପଃ॑ । ତେଜ॑ ଏ॒ଵାସ୍ଯ॑ ଦକ୍ଷିଣ॒ତୋ ଦ॑ଧାତି । ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଦକ୍ଷି॒ଣୋର୍ଧ॑ ଽସ୍ତେଜ॒ସ୍ଵିତ॑ରଃ । ସ୍ଥା॒ଵ॒ରା ଗୃ॑ହ୍ଣାତି । ତାଃ ପ॒ଶ୍ଚାଦୁପ॑ଦଧାତି । ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତା॒ ଵୈ ସ୍ଥା॑ଵ॒ରାଃ । ପ॒ଶ୍ଚାଦେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି । ଵହ॑ନ୍ତୀ-ର୍ଗୃହ୍ଣାତି ॥ 100 ॥
ତା ଉ॑ତ୍ତର॒ତ ଉପ॑ଦଧାତି । ଓଜ॑ସା॒ ଵା ଏ॒ତା ଵହ॑ନ୍ତୀରି॒ଵୋ-ଦ୍ଗ॑ତୀରି॒ଵ ଆକୂଜ॑ତୀରି॒ଵ ଧାଵ॑ନ୍ତୀଃ । ଓଜ॑ ଏ॒ଵାସ୍ଯୋ᳚ତ୍ତର॒ତୋ ଦ॑ଧାତି । ତସ୍ମା॒ଦୁତ୍ତ॒ରୋ-ଽଦ୍ଧ॑ ଓଜ॒ସ୍ଵିତ॑ରଃ ॥ ସ॒ଭାଂ॒ର୍ଯା ଗୃ॑ହ୍ଣାତି । ତା ମଦ୍ଧ୍ଯ॒ ଉପ॑ଦଧାତି । ଇ॒ଯଂ-ଵୈଁ ସ॑ଭାଂ॒ର୍ଯାଃ । ଅ॒ସ୍ଯାମେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି । ପ॒ଲ୍ଵ॒ଲ୍ଯା ଗୃ॑ହ୍ଣାତି । ତା ଉ॒ପରି॑ଷ୍ଟା-ଦୁ॒ପାଦ॑ଧାତି ॥ 101 ।
ଅ॒ସୌ ଵୈ ପ॑ଲ୍ଵ॒ଲ୍ଯାଃ । ଅ॒ମୁଷ୍ଯା॑ମେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି । ଦି॒କ୍ଷୂପ॑ଦଧାତି । ଦି॒କ୍ଷୁ ଵା ଆପଃ॑ । ଅନ୍ନଂ॒-ଵାଁ ଆପଃ॑ । ଅ॒ଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵା ଅନ୍ନ॑ଞ୍ଜାଯତେ । ଯଦେ॒ଵାଦ୍ଭ୍ଯୋ-ଽନ୍ନ॒-ଞ୍ଜାଯ॑ତେ । ତଦଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତମ॑ରୁ॒ଣାଃ କେ॒ତଵୋ॒ ଵାତ॑ରଶ॒ନା ଋଷ॑ଯୋ-ଽଚିନ୍ଵନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା॑-ଦାରୁଣ କେ॒ତୁକଃ॑ ॥ତଦେ॒ଷା-ଽଭ୍ଯନୂ᳚କ୍ତା ॥ କେ॒ତଵୋ॒ ଅରୁ॑ଣାସଶ୍ଚ । ଋ॒ଷ॒ଯୋ ଵାତ॑ରଶ॒ନାଃ । ପ୍ର॒ତି॒ଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶ॒ତଧା॑ ହି । ସ॒ମାହି॑ତାସୋ ସହସ୍ର॒ଧାଯ॑ସ॒ମିତି॑ । ଶ॒ତଶ॑ଶ୍ଚୈ॒ଵ ଽସ॒ହସ୍ର॑ଶଶ୍ଚ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି । ଯ ଏ॒ତମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁ॒ତେ । ଯ ଉ॑ଚୈନମେ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 102 ॥
(ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵ॒ର୍ଚ॒ସିତ॑ରୋ॒ - ଵହ॑ନ୍ତୀ-ର୍ଗୃହ୍ଣାତି॒ - ତା ଉ॒ପରି॑ଷ୍ଟାଦୁ॒ପାଦ॑ଧା - ତ୍ଯାରୁଣକେ॒ତୁକୋ॒-ଽଷ୍ଟୌ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 25
ଜା॒ନୁ॒ଦ॒ଘ୍ନୀ-ମୁ॑ତ୍ତରଵେ॒ଦୀଙ୍ଖା॒ତ୍ଵା । ଅ॒ପା-ମ୍ପୂ॑ରଯତି । ଅ॒ପାଗ୍ଂ ସ॑ର୍ଵ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ପୁ॒ଷ୍କ॒ର॒ପ॒ର୍ଣଗ୍ଂ ରୁ॒କ୍ମ-ମ୍ପୁରୁ॑ଷ॒-ମିତ୍ଯୁପ॑ଦଧାତି । ତପୋ॒ ଵୈ ପୁ॑ଷ୍କରପ॒ର୍ଣମ୍ । ସ॒ତ୍ଯଗ୍ଂ ରୁ॒କ୍ମଃ । ଅ॒ମୃତ॒-ମ୍ପୁରୁ॑ଷଃ । ଏ॒ତାଵ॒ଦ୍ଵା ଵା᳚ସ୍ତି । ଯାଵ॑ଦେ॒ତତ୍ । ଯାଵ॑ଦେ॒ଵାସ୍ତି॑ ॥ 103 ॥
ତଦଵ॑ରୁନ୍ଧେ । କୂ॒ର୍ମମୁପ॑ଦଧାତି । ଅ॒ପାମେ॒ଵ ମେଧ॒ମଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ᳚ ସ୍ଵ॒ର୍ଗସ୍ଯ॑ ଲୋ॒କସ୍ଯ॒ ସମ॑ଷ୍ଟ୍ଯୈ । ଆପ॑ମାପାମ॒ପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ᳚ । ଅ॒ସ୍ମାଦ॒ସ୍ମା ଦି॒ତୋ-ଽମୁତଃ॑ । ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଵା॒ଯୁଶ୍ଚ॒ ସୂର୍ଯ॑ଶ୍ଚ । ସ॒ହ ସ॑ଞ୍ଚସ୍କ॒ରର୍ଧି॑ଯା॒ ଇତି॑ । ଵା॒ଯ୍ଵଶ୍ଵ॑ ରଶ୍ମି॒ପତ॑ଯଃ । ଲୋ॒କ-ମ୍ପୃ॑ଣଚ୍ଛି॒ଦ୍ର-ମ୍ପୃ॑ଣ ॥ 104 ॥
ଯାସ୍ତି॒ସ୍ରଃ ପ॑ରମ॒ଜାଃ । ଇ॒ନ୍ଦ୍ର॒ଘୋ॒ଷା ଵୋ॒ ଵସୁ॑ଭିରେ॒ଵା ହ୍ଯେ॒ଵେତି॑ । ପଞ୍ଚ॒ ଚିତ॑ଯ॒ ଉପ॑ଦଧାତି । ପାଙ୍କ୍ତ॒-ଽଗ୍ନିଃ । ଯାଵା॑ନେ॒ଵାଗ୍ନିଃ । ତଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଲୋ॒କ-ମ୍ପୃ॑ଣଯା ଦ୍ଵି॒ତୀଯା॒-ମୁପ॑ଦଧାତି । ପଞ୍ଚ॑ପଦା॒ ଵୈ ଵି॒ରାଟ୍ । ତସ୍ଯା॒ ଵା ଇ॒ଯ-ମ୍ପାଦଃ॑ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ମ୍ପାଦଃ॑ । ଦ୍ଯୌଃ ପାଦଃ॑ । ଦିଶଃ॒ ପାଦଃ॑ । ପ॒ରୋର॑ଜାଃ॒ ପାଦଃ॑ । ଵି॒ରାଜ୍ଯେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି । ଯ ଏ॒ତମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁ॒ତେ । ଯ ଉ॑ଚୈନମେ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 105 ॥
(ଅସ୍ତି॑ - ପୃଣା॒ - ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ମ୍ପାଦ॒-ଷ୍ଷଟ୍ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 26
ଅ॒ଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ର॒ଣୀଯୋ॑ପ-ସମା॒ଧାଯ॑ । ତମ॒ଭିତ॑ ଏ॒ତା ଅ॒ଭୀଷ୍ଟ॑କା॒ ଉପ॑ଦଧାତି । ଅ॒ଗ୍ନି॒ହୋ॒ତ୍ରେ ଦ॑ର୍ଶପୂର୍ଣ-ମା॒ସଯୋଃ᳚ । ପ॒ଶୁ॒ବ॒ନ୍ଧେ ଚା॑ତୁର୍ମା॒ସ୍ଯେଷୁ॑ । ଅଥୋ॑ ଆହୁଃ । ସର୍ଵେ॑ଷୁ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁଷ୍ଵିତି॑ । ଅଥ॑ ହସ୍ମା ହାରୁ॒ଣ-ସ୍ସ୍ଵା॑ଯ॒ମ୍ଭୁଵଃ॑ । ସା॒ଵି॒ତ୍ର-ସ୍ସର୍ଵୋ॒-ଽଗ୍ନି-ରିତ୍ଯନ॑ନୁଷଙ୍ଗ-ମ୍ମନ୍ଯାମହେ । ନାନା॒ ଵା ଏ॒ତେଷାଂ᳚-ଵୀଁ॒ର୍ଯା॑ଣି ॥ କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ ॥ 106 ॥
ସ॒ତ୍ରି॒ଯ ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ସା॒ଵି॒ତ୍ର ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ନା॒ଚି॒କେ॒ତ ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଚା॒ତୁ॒ର୍॒ ହୋ॒ତ୍ରି॒ଯ-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଵୈ॒ଶ୍ଵ॒ସୃ॒ଜ ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ ॥ 107 ॥
ଉ॒ପା॒ନୁ॒ଵା॒କ୍ଯ॑-ମା॒ଶୁ ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନଃ । କମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ଇ॒ମମା॑ରୁଣ-କେତୁକ ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନ୍ଵା॒ନ ଇତି॑ ॥ ଵୃଷା॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନିଃ । ଵୃଷା॑ଣୌ॒ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଫା॑ଲଯେତ୍ । ହ॒ନ୍ଯେତା᳚ସ୍ଯ ଯ॒ଜ୍ଞଃ । ତସ୍ମା॒ନ୍ନାନୁ॒ଷଜ୍ଯଃ॑ ॥ ସୋତ୍ତ॑ରଵେ॒ଦିଷୁ॑ କ୍ର॒ତୁଷୁ॑ ଚିନ୍ଵୀତ । ଉ॒ତ୍ତ॒ର॒ଵେ॒ଦ୍ଯାଗ୍ ହ୍ଯ॑ଗ୍ନିଶ୍ଚୀ॒ଯତେ᳚ ॥ ପ୍ର॒ଜାକା॑ମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । 108 ।
ପ୍ରା॒ଜା॒ପ॒ତ୍ଯୋ ଵା ଏ॒ଷୋ᳚-ଽଗ୍ନିଃ । ପ୍ରା॒ଜା॒ପ॒ତ୍ଯାଃ ପ୍ର॒ଜାଃ । ପ୍ର॒ଜାଵା᳚-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ପ॒ଶୁକା॑ମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ସ॒ଞ୍ଜ୍ଞାନଂ॒-ଵାଁ ଏ॒ତ-ତ୍ପ॑ଶୂ॒ନାମ୍ । ଯଦାପଃ॑ । ପ॒ଶୂ॒ନାମେ॒ଵ ସ॒ଜ୍ଞାନ୍ନେ॒ ଽଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁତେ । ପ॒ଶୁ॒ମା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 109 ॥
ଵୃଷ୍ଟି॑କାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଆପୋ॒ ଵୈ ଵୃଷ୍ଟିଃ॑ । ପ॒ର୍ଜନ୍ଯୋ॒ ଵର୍ଷୁ॑କୋ ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ମ॒ଯା॒ଵୀ ଚି॑ନ୍ଵୀତ । ଆପୋ॒ ଵୈ ଭେ॑ଷ॒ଜମ୍ । ଭେ॒ଷ॒ଜ-ମେ॒ଵାସ୍ମୈ॑ କରୋତି । ସର୍ଵ॒ମାଯୁ॑ରେତି । ଅ॒ଭି॒ଚରଗ୍ଗ୍॑ ଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଵଜ୍ରୋ॒ ଵା ଆପଃ॑ ॥ 110 ॥
ଵଜ୍ର॑ମେ॒ଵ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯେଭ୍ଯଃ॒ ପ୍ରହ॑ରତି । ସ୍ତୃ॒ଣୁ॒ତ ଏ॑ନମ୍ । ତେଜ॑ସ୍କାମୋ॒ ଯଶ॑ସ୍କାମଃ । ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵ॒ର୍ଚ॒ସକା॑ମ-ସ୍ସ୍ଵ॒ର୍ଗକା॑ମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଏ॒ତା ଵ॒ଦ୍ଵା ଵା᳚ସ୍ତି । ଯାଵ॑ଦେ॒ତତ୍ । ଯାଵ॑ଦେ॒ଵାସ୍ତି॑ । ତଦଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ତସ୍ଯୈ॒ ତଦ୍ଵ୍ର॒ତମ୍ । ଵର୍ଷ॑ତି॒ ନ ଧା॑ଵେତ୍ ॥ 111 ॥
ଅ॒ମୃତଂ॒-ଵାଁ ଆପଃ॑ । ଅ॒ମୃତ॒ସ୍ଯା-ନ॑ନ୍ତରିତ୍ଯୈ ॥ ନାଫ୍ସୁ-ମୂତ୍ର॑ପୁରୀ॒ଷଙ୍କୁ॑ର୍ଯାତ୍ । ନ ନିଷ୍ଠୀ॑ଵେତ୍ । ନ ଵି॒ଵସ॑ନ-ସ୍ସ୍ନାଯାତ୍ । ଗୁହ୍ଯୋ॒ ଵା ଏ॒ଷୋ᳚-ଽଗ୍ନିଃ । ଏ॒ତସ୍ଯା॒ଗ୍ନେ ରନ॑ତି ଦାହାଯ ॥ ନ ପୁ॑ଷ୍କରପ॒ର୍ଣାନି॒ ହିର॑ଣ୍ଯଂ॒-ଵାଁ-ଽଧି॒ତିଷ୍ଠେ᳚ତ୍ । ଏ॒ତସ୍ଯା॒ଗ୍ନେ-ରନ॑ଭ୍ଯାରୋହାଯ ॥ ନ କୂର୍ମ॒ସ୍ଯାଶ୍ଞୀ॑ଯାତ୍ । ନୋଦ॒କସ୍ଯା॒-ଘାତୁ॑କା॒ନ୍ଯେନ॑-ମୋଦ॒କାନି॑ ଭଵନ୍ତି । ଅ॒ଘାତୁ॑କା॒ ଆପଃ॑ । ଯ ଏ॒ତମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚି॑ନୁ॒ତେ । ଯ ଉ॑ଚୈନମେ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 112 ॥
(ଚି॒ନୁ॒ତେ॒ - ଚି॒ନୁ॒ତେ॒ - ପ୍ର॒ଜାକା॑ମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ॒-ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦା-ପୋ॑-ଧାଵେ॒-ଦଶ୍ଞୀ॑ଯାଚ୍ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 27
ଇ॒ମା ନୁ॑କ॒-ମ୍ଭୁଵ॑ନା ସୀଷଧେମ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ଶ୍ଚ॒ ଵିଶ୍ଵେ॑ଚ ଦେ॒ଵାଃ । ଯ॒ଜ୍ଞଞ୍ଚ॑ ନସ୍ତ॒ନ୍ଵଞ୍ଚ॑ ପ୍ର॒ଜାଞ୍ଚ॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯୈରିନ୍ଦଃ॑ ସ॒ହ ସୀ॑ଷଧାତୁ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯୈରିନ୍ଦ୍ର॒-ସ୍ସଗ॑ଣୋ-ମ॒ରୁଦ୍ଭିଃ॑ । ଅ॒ସ୍ମାକ॑-ମ୍ଭୂତ୍ଵଵି॒ତା ତ॒ନୂନା᳚ମ୍ ॥ ଆପ୍ଲ॑ଵସ୍ଵ॒ ପ୍ରପ୍ଲ॑ଵସ୍ଵ । ଆ॒ଣ୍ଡୀ ଭ॑ଵ ଜ॒ ମା ମୁ॒ହୁଃ । ସୁଖାଦୀନ୍ଦୁଃ॑ ଖନି॒ଧନାମ୍ । ପ୍ରତି॑ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ॒ ସ୍ଵା-ମ୍ପୁ॒ରମ୍ ॥ 113 ॥
ମରୀ॑ଚଯ-ସ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁ॒ଵାଃ । ଯେ ଶ॑ରୀ॒ରାଣ୍ଯ॑ କଲ୍ପଯନ୍ନ୍ । ତେ ତେ॑ ଦେ॒ହଙ୍କ॑ଲ୍ପଯନ୍ତୁ । ମା ଚ॑ ତେ॒ ଖ୍ଯା ସ୍ମ॑ ତୀରିଷତ୍ । ଉତ୍ତି॑ଷ୍ଠତ॒ ମା ସ୍ଵ॑ପ୍ତ । ଅ॒ଗ୍ନି-ମି॑ଚ୍ଛଦ୍ଧ୍ଵ॒-ମ୍ଭାର॑ତାଃ । ରାଜ୍ଞ॒-ସ୍ସୋମ॑ସ୍ଯ ତୃ॒ପ୍ତାସଃ॑ । ସୂର୍ଯେ॑ଣ ସ॒ଯୁଜୋ॑ଷସଃ ॥ ଯୁଵା॑ ସୁ॒ଵାସାଃ᳚ । ଅ॒ଷ୍ଟାଚ॑କ୍ରା॒ ନଵ॑ଦ୍ଵାରା ॥ 114 ॥
ଦେ॒ଵାନା॒-ମ୍ପୂର॑ଯୋ॒ଦ୍ଧ୍ଯା । ତସ୍ଯାଗ୍ଂ॑ ହିରଣ୍ମ॑ଯଃ କୋ॒ଶଃ । ସ୍ଵ॒ର୍ଗୋ ଲୋ॒କୋ ଜ୍ଯୋତି॒ଷା ଽଽଵୃ॑ତଃ । ଯୋ ଵୈ ତା᳚-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣୋ ଵେ॒ଦ । ଅ॒ମୃତେ॑ନାଵୃ॒ତା-ମ୍ପୁ॑ରୀମ୍ । ତସ୍ମୈ᳚ ବ୍ରହ୍ମ ଚ॑ ବ୍ରହ୍ମା॒ ଚ । ଆ॒ଯୁଃ କୀର୍ତି॑-ମ୍ପ୍ର॒ଜାନ୍ଦ॑ଦୁଃ ॥ ଵି॒ଭ୍ରାଜ॑ମାନା॒ଗ୍ଂ॒ ହରି॑ଣୀମ୍ । ଯ॒ଶସା॑ ସମ୍ପ॒ରୀଵୃ॑ତାମ୍ । ପୁରଗ୍ଂ॑ ହିରଣ୍ମ॑ଯୀ-ମ୍ବ୍ର॒ହ୍ମା ॥ 115 ॥
ଵି॒ଵେଶା॑ପ॒ରାଜି॑ତା ॥ ପରାଙ୍ଗେତ୍ଯ॑ (ପରାଂଅତ୍ଯ॑) ଜ୍ଯାମ॒ଯୀ । ପରାଙ୍ଗେତ୍ଯ॑ (ପରାଂଅତ୍ଯ॑) ନାଶ॒କୀ । ଇ॒ହ ଚା॑ମୁତ୍ର॑ ଚାନ୍ଵେ॒ତି । ଵି॒ଦ୍ଵା-ନ୍ଦେ॑ଵାସୁ॒ରାନୁ॑ଭ॒ଯାନ୍ । ଯତ୍କୁ॑ମା॒ରୀ ମ॒ନ୍ଦ୍ରଯ॑ତେ । ଯ॒ଦ୍ଯୋ॒ଷିଦ୍ଯ-ତ୍ପ॑ତି॒ଵ୍ରତା᳚ । ଅରି॑ଷ୍ଟଂ॒-ଯଁତ୍କିଞ୍ଚ॑ କ୍ରି॒ଯତେ᳚ । ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ତଦନୁ॑ ଵେଧତି । ଅ॒ଶୃତା॑ସ-ଶ୍ଶୃ॑ତାସ॒ଶ୍ଚ ॥ 116 ॥
ଯ॒ଜ୍ଵାନୋ॒ ଯେ-ଽପ୍ଯ॑ଯ॒ଜ୍ଵନଃ॑ । ସ୍ଵ॑ର୍ଯନ୍ତୋ॒ ନାପେ᳚କ୍ଷନ୍ତେ । ଇନ୍ଦ୍ର॑-ମ॒ଗ୍ନିଞ୍ଚ॑ ଯେ ଵି॒ଦୁଃ । ସିକ॑ତା ଇଵ ସଂ॒ଯଁନ୍ତି॑ । ର॒ଶ୍ମିଭିଃ॑-ସମୁ॒ଦୀରି॑ତାଃ । ଅ॒ସ୍ମା-ଲ୍ଲୋ॒କାଦ॑-ମୁଷ୍ମା॒ଚ୍ଚ । ଋ॒ଷିଭି॑-ରଦାତ୍-ପୃ॒ଶ୍ନିଭିଃ॑ । ଅପେ॑ତ॒ ଵୀତ॒ ଵି ଚ॑ ସର୍ପ॒ତାତଃ॑ । ଯେ-ଽତ୍ର॒ ସ୍ଥ ପୁ॑ରା॒ଣା ଯେ ଚ॒ ନୂତ॑ନାଃ । ଅହୋ॑ଭି-ର॒ଦ୍ଭି-ର॒କ୍ତୁଭି॒-ର୍ଵ୍ଯ॑କ୍ତମ୍ ॥ 117 ॥
ଯ॒ମୋ ଦ॑ଦାତ୍ଵ-ଵ॒ସାନ॑ମସ୍ମୈ । ନୃ ମୁ॑ଣନ୍ତୁ ନୃ ପା॒ତ୍ଵର୍ଯଃ॑ । ଅ॒କୃ॒ଷ୍ଟା ଯେ ଚ॒ କୃଷ୍ଟ॑ଜାଃ । କୁ॒ମାରୀ॑ଷୁ କ॒ନୀନୀ॑ଷୁ । ଜା॒ରିଣୀ॑ଷୁ ଚ॒ ଯେ ହି॒ତାଃ । ରେତଃ॑ ପୀତା॒ ଆଣ୍ଡ॑ପୀତାଃ । ଅଙ୍ଗା॑ରେଷୁ ଚ॒ ଯେ ହୁ॒ତାଃ । ଉ॒ଭଯା᳚-ନ୍ପୁତ୍ର॑ ପୌତ୍ର॒କାନ୍ । ଯୁ॒ଵେ॒-ଽହଂ-ଯଁ॒ମରାଜ॑ଗାନ୍ । ଶ॒ତମିନ୍ନୁ ଶ॒ରଦଃ॑ । ଅଦୋ॒ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ ଵିଲ॒ବମ୍ । ପି॒ତୃ॒ଣାଞ୍ଚ॑ ଯ॒ମସ୍ଯ॑ ଚ । ଵରୁ॑ଣ॒-ସ୍ଯାଶ୍ଵି॑ନୋ-ର॒ଗ୍ନେଃ । ମ॒ରୁତା᳚ଞ୍ଚ ଵି॒ହାଯ॑ସାମ୍ । କା॒ମ॒ପ୍ର॒ଯଵ॑ଣ-ମ୍ମେ ଅସ୍ତୁ । ସ ହ୍ଯେ॑ଵାସ୍ମି॑ ସ॒ନାତ॑ନଃ । ଇତି ନାକୋ ବ୍ରହ୍ମିଶ୍ରଵୋ॑ ରାଯୋ॒ ଧନମ୍ । ପୁ॒ତ୍ରାନାପୋ॑ ଦେ॒ଵୀରି॒ହାହି॑ତା ॥ 118 ॥
(ପୁ॒ରଂ - ନଵ॑ଦ୍ଵାରା - ବ୍ର॒ହ୍ମା - ଚ - ଵ୍ଯ॑କ୍ତଗ୍ଂ - ଶ॒ରଦୋ॒-ଽଷ୍ଟୌ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 28
ଵିଶୀ᳚ର୍ଷ୍ଣୀ॒-ଙ୍ଗୃଦ୍ଧ୍ର॑-ଶୀର୍ଷ୍ଣୀଞ୍ଚ । ଅପେତୋ॑ ନିର୍-ଋ॒ତିଗ୍ଂ ହ॑ଥଃ । ପରିବାଧଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଵେ॑ତକୁ॒କ୍ଷମ୍ । ନି॒ଜଙ୍ଘଗ୍ଂ॑ ଶବ॒ଲୋଦ॑ରମ୍ । ସ॒ ତାନ୍. ଵା॒ଚ୍ଯାଯ॑ଯା ସ॒ହ । ଅଗ୍ନେ॒ ନାଶ॑ଯ ସ॒ନ୍ଦୃଶଃ॑ । ଈ॒ର୍ଷ୍ଯା॒ସୂ॒ଯେ ବୁ॑ଭୁ॒କ୍ଷାମ୍ । ମ॒ନ୍ଯୁ-ଙ୍କୃ॒ତ୍ଯା-ଞ୍ଚ॑ ଦୀଧିରେ । ରଥେ॑ନ କିଗ୍ଂଶୁ॒କାଵ॑ତା । ଅଗ୍ନେ॒ ନାଶ॑ଯ ସ॒ନ୍ଦୃଶଃ॑ ॥ 119 ॥
(ଵିଶୀ᳚ର୍ଷ୍ଣୀ॒-ନ୍ଦଶ॑)
ଅନୁଵାକଃ 29
ପ॒ର୍ଜନ୍ଯା॑ଯ॒ ପ୍ରଗା॑ଯତ । ଦି॒ଵସ୍ପୁ॒ତ୍ରାଯ॑ ମୀ॒ଢୁଷେ᳚ । ସ ନୋ॑ ଯ॒ଵସ॑ମିଚ୍ଛତୁ । ଇ॒ଦଂ-ଵଁଚଃ॑ ପ॒ର୍ଜନ୍ଯା॑ଯ ସ୍ଵ॒ରାଜେ᳚ । ହୃ॒ଦୋ ଅ॒ସ୍ତ୍ଵନ୍ତ॑ର॒ନ୍ତ-ଦ୍ଯୁ॑ଯୋତ । ମ॒ଯୋ॒ଭୂର୍ଵାତୋ॑ ଵି॒ଶ୍ଵକୃ॑ଷ୍ଟଯ-ସ୍ସନ୍ତ୍ଵ॒ସ୍ମେ । ସୁ॒ପି॒ପ୍ପ॒ଲା ଓଷ॑ଧୀ-ର୍ଦେ॒ଵଗୋ॑ପାଃ । ଯୋ ଗର୍ଭ॒-ମୋଷ॑ଧୀନାମ୍ । ଗଵା᳚ଙ୍କୃ॒ଣୋତ୍ଯର୍ଵ॑ତାମ୍ । ପ॒ର୍ଜନ୍ଯଃ॑ ପୁରୁ॒ଷୀଣା᳚ମ୍ ॥ 120 ॥
(ପ॒ର୍ଜନ୍ଯା॑ଯ॒ ଦଶ॑)
ଅନୁଵାକଃ 30
ପୁନ॑ର୍ମାମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରି॒ଯମ୍ । ପୁନ॒ରାଯୁଃ॒ ପୁନ॒ର୍ଭଗଃ॑ । ପୁନ॒-ର୍ବ୍ରାହ୍ମ॑ଣ-ମୈତୁ ମା । ପୁନ॒-ର୍ଦ୍ରଵି॑ଣ ମୈତୁ ମା । ଯନ୍ମେ॒-ଽଦ୍ଯ ରେତଃ॑ ପୃଥି॒ଵୀମସ୍କାନ୍॑ । ଯଦୋଷ॑ଧୀର॒ପ୍ଯସ॑ର॒-ଦ୍ଯଦାପଃ॑ । ଇ॒ଦନ୍ତ-ତ୍ପୁନ॒ରାଦ॑ଦେ । ଦୀ॒ର୍ଘା॒ଯୁ॒ତ୍ଵାଯ॒ ଵର୍ଚ॑ସେ । ଯନ୍ମେ॒ ରେତଃ॒ ପ୍ରସି॑ଚ୍ଯତେ । ଯନ୍ମ॒ ଆଜା॑ଯତେ॒ ପୁନଃ॑ । ତେନ॑ ମାମ॒ମୃତ॑-ଙ୍କୁରୁ । ତେନ॑ ସୁପ୍ର॒ଜସ॑ଙ୍କୁରୁ ॥ 121 ॥
(ପୁନ॒ର୍ଦ୍ଵେ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 31
ଅ॒ଦ୍ଭଯ-ସ୍ତିରୋ॒ଧା ଜା॑ଯତ । ତଵ॑ ଵୈଶ୍ରଵ॒ଣ-ସ୍ସ॑ଦା । ତିରୋ॑ ଧେହି ସପ॒ତ୍ନାନ୍ନଃ॑ । ଯେ ଅପୋ॒-ଽଶ୍ନନ୍ତି॑ କେଚ॒ନ । ତ୍ଵା॒ଷ୍ଟ୍ରୀ-ମ୍ମା॒ଯାଂ-ଵଁ᳚ଶ୍ରଵ॒ଣଃ । ରଥଗ୍ଂ॑ ସହସ୍ର॒ ଵନ୍ଧୁ॑ରମ୍ । ପୁ॒ରୁ॒ଶ୍ଚ॒କ୍ରଗ୍ଂ ସହ॑ସ୍ରାଶ୍ଵମ୍ । ଆସ୍ଥା॒ ଯାଯା॑ହି ନୋ ବ॒ଲିମ୍ । ଯସ୍ମୈ॑ ଭୂ॒ତାନି॑ ବ॒ଲିମାଵ॑ହନ୍ତି । ଧନ॒ଙ୍ଗାଵୋ॒ ହସ୍ତି॒ ହିର॑ଣ୍ଯ॒ମଶ୍ଵାନ୍॑ ॥ 122 ॥
ଅସା॑ମ ସୁମ॒ତୌ ଯ॒ଜ୍ଞିଯ॑ସ୍ଯ । ଶ୍ରିଯ॒-ମ୍ବିଭ୍ର॒ତୋ ଽନ୍ନ॑ମୁଖୀଂ-ଵିଁ॒ରାଜ᳚ମ୍ । ସୁ॒ଦ॒ର୍॒ଶ॒ନେ ଚ॑ କ୍ରୌ॒ଞ୍ଚେ ଚ॑ । ମୈ॒ନା॒ଗେ ଚ॑ ମ॒ହାଗି॑ରୌ । ଶ॒ତଦ୍ଵା॒ଟ୍ଟର॑ଗମ॒ନ୍ତା (ସ॒ତଦ୍ଵା॒ଟ୍ଟର॑ଗମ॒ନ୍ତା) । ସ॒ଗ୍ଂ॒ହାର୍ଯ॒-ନ୍ନଗ॑ର॒-ନ୍ତଵ॑ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରାଃ᳚ । କଲ୍ପୋ॑-ଽତ ଊ॒ର୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଯଦି॒ ବଲି॒ଗ୍ଂ॒ ହରେ᳚ତ୍ । ହି॒ର॒ଣ୍ଯ॒ନା॒ଭଯେ॑ ଵିତୁ॒ଦଯେ॑ କୌବେ॒ରାଯା॒ଯ-ମ୍ବ॑ଲିଃ ॥ 123 ॥
ସର୍ଵଭୂତାଧିପତଯେ ନ॑ମ ଇ॒ତି । ଅଥ ବଲିଗ୍ଂ ହୃତ୍ଵୋପ॑ତିଷ୍ଠେ॒ତ । କ୍ଷ॒ତ୍ର-ଙ୍କ୍ଷ॒ତ୍ରଂ-ଵୈଁ᳚ଶ୍ରଵ॒ଣଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା॑ ଵଯ॒ଗ୍ଗ୍॒ ସ୍ମଃ । ନମ॑ସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ॒ ମା ମା॑ ହିଗ୍ଂସୀଃ । ଅସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ନ॑ମଦ୍ଧୀ॒ତି । ଅଥ ତମଗ୍ନି-ମା॑ଦଧୀ॒ତ । ଯସ୍ମିନ୍ନେ ତତ୍କର୍ମ ପ୍ର॑ଯୁଞ୍ଜୀ॒ତ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୂଃ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୁଵଃ॑ ॥ 124 ॥
ତି॒ରୋଧା॒-ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵଃ॑ । ସର୍ଵେଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମାଧିପତ୍ଯେ॑ ସୀଦେ॒ତି । ଅଥ ତମଗ୍ନି॑-ମିନ୍ଧୀ॒ତ । ଯସ୍ମିନ୍ନେ ତତ୍କର୍ମ ପ୍ର॑ଯୁଞ୍ଜୀ॒ତ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୂ-ସ୍ସ୍ଵାହା᳚ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୁଵ॒-ସ୍ସ୍ଵାହା᳚ । ତି॒ରୋଧା॒-ସ୍ସ୍ଵଃ॑ ସ୍ଵାହା᳚ । ତି॒ରୋଧା॒ ଭୂର୍ଭୁଵ॒ସ୍ସ୍ଵ॑ସ୍ସ୍ଵାହା᳚ । ଯସ୍ମିନ୍ନସ୍ଯ କାଲେ ସର୍ଵା ଆହୁତୀର୍-ହୁତା॑ ଭଵେ॒ଯୁଃ ॥ 125 ॥
ଅପି ବ୍ରାହ୍ମଣ॑ମୁଖୀ॒ନାଃ । ତସ୍ମିନ୍ନହ୍ନଃ କାଲେ ପ୍ର॑ଯୁଞ୍ଜୀ॒ତ । ପରଃ॑ ସୁ॒ପ୍ତଜ॑ନାଦ୍ଵେ॒ପି । ମା ସ୍ମ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତ॑ ମାଦ୍ଧ୍ଯା॒ପଯେତ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥା᳚-ସ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଯ ଏ॑ଵଂ-ଵେଁ॒ଦ । କ୍ଷୁଦ୍ଧ୍ଯ-ନ୍ନିଦ॑ମଜା॒ନତାମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥା ନ॑ ସିଦ୍ଧ୍ଯ॒ନ୍ତେ । ଯସ୍ତେ॑ ଵି॒ଘାତୁ॑କୋ ଭ୍ରା॒ତା । ମମାନ୍ତର୍-ହୃ॑ଦଯେ॒ ଶ୍ରିତଃ ॥ 126 ॥
ତସ୍ମା॑ ଇ॒ମମଗ୍ର॒ ପିଣ୍ଡ॑ଞ୍ଜୁହୋମି । ସ ମେ᳚-ଽର୍ଥା॒-ନ୍ମା ଵିଵ॑ଧୀତ୍ । ମଯି॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ରା॒ଜା॒ଧି॒ରା॒ଜାଯ॑ ପ୍ରସହ୍ଯ ସା॒ହିନେ᳚ । ନମୋ॑ ଵ॒ଯଂ-ଵୈଁ᳚ଶ୍ରଵ॒ଣାଯ॑ କୁର୍ମହେ । ସ ମେ॒ କାମା॒ନ୍ କାମ॒ କାମା॑ଯ॒ ମହ୍ଯ᳚ମ୍ । କା॒ମେ॒ଶ୍ଵ॒ରୋ ଵୈ᳚ଶ୍ରଵ॒ଣୋ ଦ॑ଦାତୁ । କୁ॒ବେ॒ରାଯ॑ ଵୈଶ୍ରଵ॒ଣାଯ॑ । ମ॒ହା॒ରା॒ଜାଯ॒ ନମଃ॑ । କେ॒ତଵୋ॒ ଅରୁ॑ଣାସଶ୍ଚ । ଋ॒ଷ॒ଯୋ ଵାତ॑ରଶ॒ନାଃ । ପ୍ର॒ତି॒ଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶ॒ତଧା॑ ହି । ସ॒ମାହି॑ତାସୋ ସହସ୍ର॒ଧାଯ॑ସମ୍ । ଶି॒ଵା ନ॒-ଶ୍ଶନ୍ତ॑ମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦି॒ଵ୍ଯା ଆପ॒ ଓଷ॑ଧଯଃ । ସୁ॒ମୃ॒ଡୀ॒କା ସର॑ସ୍ଵତି । ମା ତେ॒ ଵ୍ଯୋ॑ମ ସ॒ନ୍ଦୃଶି॑ ॥ 127 ॥
(ଅଶ୍ଵା᳚ନ୍-ବଲି॒-ର୍ଭୁଵୋ॑ - ଭଵେ॒ଯୁଃ - ଶ୍ରିତ - ଶ୍ଚ॑ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑)
ଅନୁଵାକଃ 32
ସଂଵଁଥ୍ସରମେତ॑-ଦ୍ଵ୍ରତ॒ଞ୍ଚରେତ୍ । ଦ୍ଵୌ॑ ଵା ମା॒ସୌ । ନିଯମ-ସ୍ସ॑ମାସେ॒ନ । ତସ୍ମି-ନ୍ନିଯମ॑ ଵିଶେ॒ଷାଃ । ତ୍ରିଷଵଣ-ମୁଦକୋ॑ପସ୍ପ॒ର୍॒ଶୀ । ଚତୁର୍ଥ କାଲପାନ॑ଭକ୍ତ॒-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଅହରହର୍ଵା ଭୈକ୍ଷ॑ମଶ୍ନ॒ଯାତ୍ । ଔଦୁମ୍ବରୀଭି-ସ୍ସମିଦ୍ଭି-ରଗ୍ନି॑-ମ୍ପରି॒ଚରେତ୍ । ପୁନର୍ମା ମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯ-ମିତ୍ଯେତେନା-ଽନୁ॑ଵାକେ॒ନ । ଉଦ୍ଧୃତ ପରିପୂତାଭିରଦ୍ଭିଃ କାର୍ଯ॑-ଙ୍କୁର୍ଵୀ॒ତ ॥ 128 ॥
ଅ॑ସଞ୍ଚ॒ଯଵାନ୍ । ଅଗ୍ନଯେ ଵାଯଵେ॑ ସୂର୍ଯା॒ଯ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ର॑ଜାପ॒ତଯେ । ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ନ॑କ୍ଷତ୍ରେ॒ଭ୍ଯଃ । ଋତୁଭ୍ଯ-ସ୍ସଂଵଁ॑ଥ୍ସରା॒ଯ । ଵରୁଣା-ଯାରୁଣାଯେତି ଵ୍ର॑ତହୋ॒ମାଃ । ପ୍ର॒ଵ॒ର୍ଗ୍ଯଵ॑ଦାଦେ॒ଶଃ । ଅରୁଣାଃ କା᳚ଣ୍ଡ ଋ॒ଷଯଃ ॥ ଅରଣ୍ଯେ॑-ଽଧୀଯୀ॒ରନ୍ନ୍ । ଭଦ୍ରଙ୍କର୍ଣେଭିରିତି ଦ୍ଵେ॑ ଜପି॒ତ୍ଵା ॥ 129 ॥
ମହାନାମ୍ନୀଭି-ରୁଦକଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍॑ସ୍ପ॒ର୍ଶ୍ଯ । ତମାଚା᳚ର୍ଯୋ ଦ॒ଦ୍ଯାତ୍ । ଶିଵାନ-ଶ୍ଶନ୍ତମେ-ତ୍ଯୋଷଧୀ॑ରାଲ॒ଭତେ । ସୁମୃଡୀକେ॑ତି ଭୂ॒ମିମ୍ । ଏଵମ॑ପଵ॒ର୍ଗେ । ଧେ॑ନୁ-ର୍ଦ॒କ୍ଷିଣା । କଗ୍ଂ ସଂଵାଁସ॑ଶ୍ଚ କ୍ଷୌ॒ମମ୍ । ଅନ୍ଯ॑ଦ୍ଵା ଶୁ॒କ୍ଲମ୍ । ଯ॑ଥା ଶ॒କ୍ତି ଵା । ଏଵଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାଦ୍ଧ୍ଯାଯ॑ ଧର୍ମେ॒ଣ । ଅରଣ୍ଯେ॑-ଽଧୀଯୀ॒ତ । ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ତପସ୍ଵୀ ପୁ॑ଣ୍ଯୋ ଭ॒ଵତି ॥ 130 ॥
(କୁ॒ର୍ଵୀ॒ତ - ଜ॑ପି॒ତ୍ଵା - ସ୍ଵାଦ୍ଧ୍ଯାଯ॑ଧର୍ମେ॒ଣ ଦ୍ଵେ ଚ॑)
ଅନୁଵାକାନି
(ଭ॒ଦ୍ରଗ୍ଗ୍ - ସ୍ମୃତିଃ॑ - ସାକ॒ଜାନ୍ନା॒ - ମକ୍ଷ୍ଯ- ତି॑ତା॒ମ୍ରା - ଣ୍ଯ॑ତ୍ଯୁର୍ଧ୍ଵା॒କ୍ଷ - ଆରୋଗଃ - କ୍ଵେଦ - ମଗ୍ନିଶ୍ଚ - ସ॑ହସ୍ର॒ଵୃତ୍ - ପ॒ଵିତ୍ର॑ଵନ୍ତ॒ -ଆତ॑ନୁଷ୍ଵା॒ -ଷ୍ଟଯୋ॑ନୀଂ॒ - ଁଯୋ-ଽସା॒ - ଵଥାଦିତ୍ଯ - ସ୍ଯାରୋଗ-ସ୍ଯାଥ ଵାଯୋ- ରଥାଗ୍ନେ॒--ର୍ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯା - ମି॑ନ୍ଦ୍ରଘୋ॒ଷା ଵ॒-ଆପ॑ମାପାଂ॒ଯୋଁ॑-ଽପା - ମାପୋ॒ ଵୈ - ଚତୁ॑ଷ୍ଟଯ୍ଯୋ - ଜାନୁଦ॒ଘ୍ନୀ - ମ॒ଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ର॒ଣୀଯେ॒ - ମା ନୁ॑ କଂ॒ - ଁଵିଶୀ᳚ର୍ଷ୍ଣୀଂ - ପ॒ର୍ଜନ୍ଯା॑ଯ॒ - ପୁନ॑ - ର॒ଦ୍ଭ୍ଯଃ -ସଂଵଁଥ୍ସର-ନ୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଗ୍ଂ॑ଶତ୍)
(ଭଦ୍ରଂ - ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ତପସ୍ଵୀ ପୁ॑ଣ୍ଯୋ ଭ॒ଵତି)
॥ ହରିଃ॑ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରପାଠକଃ (ଅରୁଣପ୍ରଶ୍ନଃ) ସମାପ୍ତଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
तैत्तिरीय आरण्यक 1
ह॒रिः॒ ओम् ॥
भा॒स्क॒राय॑ वि॒द्महे॑ महद्द्युतिक॒राय॑ धीमहि ।
तन्नो॑ आदित्यः प्रचो॒दया᳚त् ॥
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
अनुवाकः 1
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ । दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥
(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ )
अनुवाकः 2
स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् । सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते । सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥ न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥
तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते । ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् । स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधिसंवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् । तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण । ना॒धिस॑वः प्र॒दृश्य॑ते । प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते । एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥
उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते । शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ । नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ । नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥
(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑)
अनुवाकः 3
सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः । कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते । यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् । न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति । यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥
न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ । ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः । विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः । शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ । सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः । व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः । अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥
अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह । नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥
ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः । वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह । अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व । शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥
(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑)
अनुवाकः 4
अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त । क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त । अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥
अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः । अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ।अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥
दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः । ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति । इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥
(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे)
अनुवाकम्ज् 5
अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च । विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते । दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः । पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥
तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् । तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः । रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष । स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते । रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥
(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च)
अनुवाकः 6
अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते । नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते । अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः । सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति । त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥
निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति । तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह । इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥
अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ । आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति । एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ । नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यृतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥
(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च)
अनुवाकः 7
आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति । कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति । यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु । यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥
तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति । ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑-र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥ प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः । सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥
आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते । न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् । अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् । गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् । भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥
अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥
स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त । तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति । तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति । एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः । तस्यै॒षा भव॑ति । यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः । न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ । 24 ॥
अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति । नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति । सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥
(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च)
अनुवाकः 8
क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः । 26 ।
अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता । अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी । किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे । वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना । इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ । 27 ।
व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ । किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् । एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे । वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥
अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् । पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् । ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥
अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः । ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति । पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥
क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा । रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः । ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते । य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः । मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः । 31 ।
आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः । अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन्᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः । रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ । 32 ।
ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति । कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् । अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति । अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् । विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥
(स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति)
अनुवाकः 9
अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः । विसर्पेवा-ऽष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति । यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः । नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति । अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य । प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥
याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः । कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश । नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः । विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति । न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥
य ए॑वं-वेँ॒द । अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नुर्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः । कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः । देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥
नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति । वाचो॑ विशे॒षणम् । अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥
वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः । पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति । वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥
उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति । दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति । यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् । विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत । ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥
ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् । शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे । सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥
(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति-ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च)
अनुवाकः 10
स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥
विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु । वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ । ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह । त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥
ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः । स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व । स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् । त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥
अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु । स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् । स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये । अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥
तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥
ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥
उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति । तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति । य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥
(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 11
प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्द्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् । प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ । अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत । ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚म् । अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥
ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च । नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् । अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य । अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः । अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति । त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ।
धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे । व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि । अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः । नक्त॑न्त;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥
नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः । य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ । मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः । स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः । पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥
यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् । अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः । हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥
वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् । अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् । अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः । स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् । सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ।
सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त । नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् । आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् । वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो । न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥
ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति । एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च । नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥
(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑)
अनुवाकः 12
आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ । इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् । च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि । वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते । अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि । स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥
ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत । आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि । मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि । अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥
नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् । अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व । सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् । इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥
गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण । अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते । ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः । 59 ।
उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत । बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः । उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठ रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ वा॒श्रेव॑ वि॒द्युदिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि ।ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥
(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑)
अनुवाकः 13 [अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः॑ ]
अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥
अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । सु॒त्रामा॑ण-म्म॒हीमू॒षु । अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् । अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् । अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥
प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् । स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते । हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भो ह॒ग्ं॒सस्शु॑चि॒षत् । ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-न्तदि-त्प॒दमिति॑ । ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥
[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ]
(अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 14
यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः । अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः । अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति । 64 ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः । अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः । अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥
इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥
(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑)
अनुवाकः 15
अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य । वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥
(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑)
अनुवाकः 16
आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥
(आरोगस्य दश॑)
अनुवाकः 17
अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ।
प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥
अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥
(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च)
अनुवाकः 18
अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥
(स्व॑रेक॑-ञ्च)
अनुवाकः 19
दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । आ यस्मिन्थ्सप्त वासवा इन्द्रियाणि शतक्रत॑ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥
(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑)
अनुवाकः 20
इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।
मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।
प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।
वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।
त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । स्
अञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति । आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि । च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के । ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥
(दि॒क्षु स॒प्त च॑)
अनुवाकः 21
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः। प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥
(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑)
अनुवाकः 22
यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥
आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥
यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति । 84 ।
इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ।
अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ । इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः । जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ।
पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न्. विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साप्प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ । अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ।
ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥
इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ । इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥
(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च)
अनुवाकः 23
आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व । स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् । तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति । तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता । काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥
स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ । उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥
ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् । अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥
नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः । त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ । स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥
अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ । तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥
ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ । ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् । 95 ।
अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् । सोर्ध्वा दिक् । या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् । ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥
आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् । प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ । तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥
वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ । सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥
(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 24
चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे । आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति । ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे । तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥
कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः । स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः । प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति । वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥
ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति । ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति । प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ।
अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति । दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे । तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ । श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥
(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 25
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् । स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥
तदव॑रुन्धे । कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्व॑ रश्मि॒पत॑यः । लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥
यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः । इ॒न्द्र॒घो॒षा वो॒ वसु॑भिरे॒वा ह्ये॒वेति॑ । पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते । लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति । पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ । वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥
(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑)
अनुवाकः 26
अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ । अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ । सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे । नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥
स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥ सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत । 108 ।
प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ । प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥
वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति । अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥
वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् । तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे । तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥
अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥ नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् । नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥
(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒-य ए॒वं-वेँदा-पो॑-धावे॒-दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 27
इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः । य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु । आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥
मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् । ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् । उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः᳚ । अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥
दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः । यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥
वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी । पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् । यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ । अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति । अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥
य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते । इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः । सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ । र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ । अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥
य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै । नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः । रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् । श॒तमिन्नु श॒रदः॑ । अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च । वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् । का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥
(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 28
विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् । स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥
(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑)
अनुवाकः 29
प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु । इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत । म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः । यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥
(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑)
अनुवाकः 30
पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा । यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ । यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से । यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑ । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥
(पुन॒र्द्वे च॑)
अनुवाकः 31
अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न । त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः । रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् । यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥
असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् । सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) । स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ । इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥ यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥
सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त । क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः । नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति । अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥
ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ । सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति । अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ । यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥
अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त । परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि । मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् । सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते । यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता । ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥
तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे । स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥
(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑)
अनुवाकः 32
संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ । नियम-स्स॑मासे॒न । तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् । औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् । पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न । उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥
अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥
महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे । धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥
(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑)
अनुवाकानि
(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)
(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः (अरुणप्रश्नः) समाप्तः ॥
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.